ΓΛΩΣΣΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΤΑΞΗ 

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 4 Ιουνίου 2022

Από τον καιρό του Πλάτωνα η ανθρώπινη ψυχή έχει αναγνωρισθεί ότι έχει τρία στοιχεία: Μια είσοδο, το γνωστικό (λογιστικόν), μια έξοδο, το βουλητικό (επιθυμητικόν) και ένα συνδετικό, το συναισθηματικό (θυμοειδές). Κοινωνικά αντίστοιχα, γνώση είναι η επιστήμη, βούληση η ηθική και συναίσθημα η τέχνη (αισθητική). Υπαρξιακά όργανα σ΄ αυτή τη διαίρεση είναι αντίστοιχα η γλώσσα, η θρησκεία και η παραταξιακή τοποθέτηση του καθενός. Αυτά τα τρία στοιχεία μας χαρακτηρίζουν από την παιδική μας ηλικία και μας κάνουν να νοιώθουμε ότι αποτελούμε μια ενιαία μονάδα με τα άλλα άτομα που μαζί τους τα μοιραζόμαστε.

Τη γλώσσα αρχίζομε να τη μαθαίνουμε από βρέφη, κυρίως από τη μητέρα μας, αλλά και το λοιπό περιβάλλον μας. Χωρίς κόπο από μέρους μας, χωρίς πίεση. Αργότερα μπορεί να μάθουμε και άλλες γλώσσες, με προσπάθεια, με κάποια πίεση από δάσκαλο, αλλά αυτή είναι κάτι πιο επιφανειακό από τη μητρική γλώσσα. Με τη μητρική γλώσσα μαθαίνομε να σκεφτόμαστε. Όταν σκεφτόμαστε, κουβεντιάζομε από μέσα μας στη μητρική μας γλώσσα. Μας ενώνει η γλώσσα με μακρινούς προγόνους και απομακρυσμένους συμπατριώτες.

Η παράταξη στην οποίαν τοποθετούμαστε εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες. Καταγωγή μας. Αισθανόμαστε αριστοκράτες αν έχουμε γεννηθεί από αριστοκράτες, που, παλιότερα τουλάχιστον, ήταν οι κύριοι της γης. Αλλά εξαρτάται και από την περιουσιακή μας κατάσταση. Όταν οι τεχνίτες, οι έμποροι/ναυτικοί, απόκτησαν πλούτο, έγιναν μια σημαντική παράταξη, με αντιπάλους αρχικά τους αριστοκράτες. Συχνά η αντιπαλότητα εξελίχθηκε σε αιματηρούς αγώνες, με πρότυπο τη Γαλλική επανάσταση. Αργότερα αντίπαλοι ήταν οι εργαζόμενοι, καθώς ο πλούτος σχηματιζόταν από δύο πηγές, το κεφάλαιο και την εργασία και τα κέρδη πήγαιναν στο κεφάλαιο, που σαν τα κεφάλια των ζώων έτικτε τόκο. Γινόταν αρχικά με εκμετάλλευση των εργαζομένων, ενώ βαθμιαία οι συνθήκες βελτιώθηκαν σημαντικά. Και πάλι χρειάστηκαν συχνά αιματηρές συγκρούσεις, όπως στη Σοβιετική επανάσταση. Ο τρόπος της ζωής μας μάς εντάσσει σε μια παράταξη και αισθανόμαστε σύντροφοι με τους ομοταξιακούς μας. Τα παραταξιακά μας συναισθήματα δεν αλλάζουν εύκολα και, όχι σπάνια, μας δημιουργούν προκαταλήψεις. Είμαι αριστερός (ή δεξιός) και πιστεύω άκριτα στα όσα λέει κάποιος επειδή ξέρω ότι είναι ομόδοξος αριστερός (ή δεξιός), έστω και αν η αντικειμενική λογική μου μού λέει το αντίθετο.

Το θρήσκευμά μας το αποκτούμε σε βρεφική ή νηπιακή ηλικία, χωρίς δική μας ευθύνη. Καθώς, όσο μικρότερη είναι η ηλικία μας τόσο πιο μόνιμα είναι τα εξαρτημένα αντανακλαστικά μας, τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις δεν τις αλλάζομε. Αντίθετα από τη γλώσσα, που μεταδίδεται κυρίως από τη μητέρα, η θρησκεία μεταδίδεται από τον πατέρα. Στην ιδιαίτερη πατρίδα μου τη Σύρο σχεδόν ο μισός πληθυσμός είναι καθολικοί και μάλιστα με Ιταλικά επώνυμα. Η γλώσσα τους ήταν όμως πάντοτε Ελληνική. Υποθέτω, αυτό έγινε με την κατάκτηση του νησιού από τους Φράγκους που νυμφεύτηκαν ντόπιες Ελληνίδες. Οι πατέρες έδωσαν στους απογόνους τους τα ονόματα και τη θρησκεία τους, αλλά οι μητέρες τη γλώσσα τους. Οι Τουρκοκρητικοί ήταν σχεδόν ο μισός πληθυσμός του νησιού όταν αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν με την ανταλλαγή των πληθυσμών πριν από ένα αιώνα. Σήμερα, 3 γενιές αργότερα, ζουν στην Τουρκία και μιλούν το Κρητικό ιδίωμα της Ελληνικής γλώσσας. Η ανταλλαγή έγινε στη βάση του θρησκεύματος. Αυτοί οι άνθρωποι έγιναν μουσουλμάνοι από τους κατακτητές Τούρκους, αλλά διατήρησαν τη γλώσσα της Ελληνίδας μητέρας τους. Να σημειώσουμε ότι η τέχνη, εικαστική και μουσική, κατάγεται από ή συνδέεται στενά με τη θρησκεία.

Και αναρωτιέμαι τώρα ποιο από τα τρία στοιχεία, γλώσσα, παράταξη, θρησκεία, είναι το ισχυρότερο, δηλαδή μονιμότερο, σε αντίξοες συνθήκες. Η θρησκεία μας είναι εντελώς διαφορετική από των προγόνων μας εδώ και 2000 χρόνια, αλλά η γλώσσα μας εξακολουθεί να είναι ίδια, με συνεχή εξέλιξη, αλλά όχι αλλαγή, στα 3500 χρόνια που έχουν περάσει από τότε. Μοιάζει η γλώσσα να είναι το ισχυρότερο στοιχείο. Όμως, οι Ελληνοαμερικανοί στη 2η ή 3η γενιά τους έχουν ξεχάσει τη γλώσσα των προγόνων τους, διατηρούν όμως τη θρησκεία τους με όλες τις συνήθειες που τη συνοδεύουν. Ο χωρισμός των συνόρων τον περασμένο αιώνα έγινε με βάση τη θρησκεία, όχι τη γλώσσα. Από τα δυο στοιχεία, εκείνο που πιο συχνά γίνεται αιτία βίαιων ή και αιματηρών συγκρούσεων είναι η θρησκεία, όχι η γλώσσα, ακόμη κι όταν πυλώνας μιας θρησκείας, όπως η Χριστιανική, είναι η αγάπη ακόμη και των εχθρών μας.

Οι παρατάξεις είναι τα συνηθέστερα αίτια συγκρούσεων. Ευνόητο, αφού υπηρετούν το βουλητικό στοιχείο της κοινωνίας. Μια ιστορική θεωρία, ο μαρξισμός, θεωρεί ότι η πάλη των τάξεων είναι η κινητήρια δύναμη όλων των ιστορικών γεγονότων.

Ποιο από τα τρία στοιχεία είναι το σημαντικό για την εθνική μας ταυτότητα; Αυτή τη στιγμή η στάση του κόσμου απέναντι στον Ρωσοουκρανικό πόλεμο εξαρτάται από την τοποθέτησή του, καθώς συγχέει τη Ρωσία με τον κομμουνισμό, ενώ δεν είναι πια κομμουνιστική. Είναι ίσως λάθος να αναζητούμε το κυριότερο στοιχείο που μας χαρακτηρίζει. Και τα τρία είναι στοιχεία της προσωπικότητάς μας εγκαταστημένα μέσα μας από πολύ μικρή ηλικία. Ωστόσο, δεν είναι φυσικά χαρακτηριστικά μεταδιδόμενα με τη βιολογική κληρονομικότητά μας. Ήδη βρισκόμαστε σε μια φάση στην οποίαν επιδιώκεται η παγκοσμιοποίηση, που μειώνει τη σημασία τέτοιων διαφορών. Αν όμως η παγκοσμιοποίηση συντελεστεί με νίκη μιας ισχυρής δύναμης πάνω σε όλο το λοιπό κόσμο, τέτοια εξέλιξη θα ισοδυναμεί με υποδούλωση σ΄ αυτήν όλων.

Από όλα τα συστήματα, μόνο η δημοκρατία των προγόνων μας, με επιλογή των αρχόντων με κλήρωση μπορεί να κάνει ανεκτό κάθε άτομο με διαφορετική γλώσσα, θρησκεία ή ταξική παράταξη. Βέβαια, και τότε διατηρούνταν σημαντικές διαφορετικότητες. Στους πολίτες δεν υπάγονταν γυναίκες, δούλοι και μετανάστες. Μένει όμως η υπόνοια ότι η δημοκρατία προέκυψε με βαθμιαία, αλλά συνεχή, εξέλιξη από τη βασιλεία, σαν του Μίνωα και του Αγαμέμνονα, με την πάροδο αιώνων στη δημοκρατία του Κλεισθένη και επομένως θα εξελισσόταν αν δεν είχε διακοπεί βίαια από τον Πελοποννησιακό πόλεμο και κατόπιν την κατάκτηση από το Φίλιππο και τον Αλέξανδρο.

Δημοκρατική παγκοσμιοποίηση σημαίνει θεμελιωδώς τα εξής: Οι άρχοντες με εξουσία επιλέγονται με κλήρωση, όχι με εκλογή. Η θρησκεία είναι ελεύθερη για όλους· ωστόσο, τα δημογραφικά σημαντικά γεγονότα, ονοματοδοσίες, γάμοι, κηδείες, προστατεύονται νομικά μόνον εφόσον έχουν τελεσθεί από την πολιτεία (π.χ. τοπική αυτοδιοίκηση). Και η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί διεθνή γλώσσα βασισμένη στους διεθνείς μαθηματικούς κανόνες και αυτή διδάσκεται υποχρεωτικά στα σχολεία, χωρίς να απαγορεύεται βέβαια η μητρική γλώσσα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s