ΗΡΩΙΣΜΟΣ Ή ΜΠΑΜΠΕΣΙΑ;        

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 23 Ιουνίου 2022

Η ιστορία μας πληροφορεί για το παρελθόν βασισμένη σε αυστηρά επιστημονικά, λογικά κριτήρια. Παράλληλα, για το παρελθόν μας δίνει πληροφορίες και η μυθολογία. Η πίστη στη λογική έτεινε να πετάξει στα σκουπίδια τη μυθολογία ως πηγή πληροφόρησης για το παρελθόν. Ώσπου η αρχαιολογία με ευρήματα στην Τροία και αλλού έδειξε ότι πυρήνας αλήθειας μπορεί να κρύβεται στους μύθους. Οσοδήποτε αληθινοί είναι ή φανταστικοί οι μύθοι, μας προσφέρουν μια πληροφορία που δεν την παρέχει επαρκώς η ιστορία: τη συναισθηματική αντίδραση των λαών στο παρελθόν για τα γεγονότα που βίωσαν. Οι μύθοι σώθηκαν κυρίως προφορικά, αλλά και γραπτά. Τουλάχιστον ως προς την άγραφη παράδοσή τους, βοήθησε η τέχνη, η ποίηση, αλλά και εικαστικές παραστάσεις. Να θυμίσω ότι η Ιλιάδα δεν τραγουδήθηκε για να περιγράψει ένα, για τα δεδομένα της εποχής, παγκόσμιο πόλεμο, αλλά για να υμνήσει (ή να θρηνήσει) την οργή του Αχιλλέα: “Μήνιν άειδε, θεά…”. Ποια ήταν λοιπόν τα συναισθήματα των προγόνων μας;

Όλοι οι λαοί υμνούν τελικά τους νικητές. Μόνον ο Χριστιανισμός, στην Ελληνορθόδοξη εκδοχή του τουλάχιστον, υμνεί προπάντων τους μάρτυρες. Οι νικητές κατάφεραν τους άθλους τους άλλοτε με ηρωισμούς αξιοθαύμαστους, παραδείγματα για μίμηση, και άλλοτε με απάτη, μπαμπεσιά, που έτσι εμφανίζεται κι αυτή ως παράδειγμα για μίμηση. Θυμίζω πως η Τροία έπεσε όχι χάρη στους ηρωισμούς του Αχιλλέα και των λοιπών ηρώων, αλλά χάρη στη μπαμπεσιά του Οδυσσέα με το δούρειο ίππο. Παρόμοιοι είναι η ήρωες της Βίβλου. Ο Ιακώβ εξαπάτησε δυο φορές τον αδελφό του τον Ησαύ, κλέβοντάς του τα πρωτοτόκια για ένα πιάτο φακές, και την ευλογία, δηλαδή γονική παροχή, του τυφλού πατέρα τους. Οι απάτες του και των λοιπών διαδόχων του δεν έχουν τέλος. Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι ότι ο απατεώνας νικητής Οδυσσέας εξυμνείται ιδιαίτερα και του αφιερώνεται ένα ολόκληρο έπος. Αντίθετα, ο ευφυέστερος από τους Τρωικούς ήρωες, ο Παλαμήδης, δεν αναφέρεται καν. Κι όμως έκανε σωρεία ανακαλύψεων, όπως την από μακριά μετάδοση πληροφοριών με φρυκτωρίες, την ανακάλυψη του άβακα, το Ελληνικό αλφάβητο τροποποιώντας και προσαρμόζοντας στη γλώσσα μας το φοινικικό που είχε εισαγάγει ο μετανάστης Κάδμος και πολλά άλλα. Για τον Παλαμήδη ξέρομε από άλλες πηγές. Ο αγνότερος ήρωας στον πιο διάσημο πόλεμο, ο Τρώας Έκτορας (Εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης), σκοτώνεται από τον Αχιλλέα. Απατεώνας ήταν και ένας από τους επτά σοφούς, ο Πιττακός ο Μυτιληναίος, που, μικροσκοπικός, νίκησε σε μονομαχία τον αντίπαλό του Αθηναίο στρατηγό, πρωταθλητή στο παγκράτιο, πετάγοντάς του ένα δίχτυ. Παρόμοια υμνεί η Γραφή τη νίκη του Δαβίδ στη μονομαχία του με το γιγαντιαίο Γολιάθ. Από την άλλη, ο Ελληνικός Μεσαίωνας υμνεί τραγουδώντας τα κατορθώματα του Διγενή Ακρίτα, ενώ ο Δυτικός τα κατορθώματα των σταυροφόρων.

Έτσι φαίνεται ότι τα διάχυτα λαϊκά συναισθήματα, υμνούν το νικητή είτε από μπαμπεσιά επικράτησε είτε από ηρωισμό. Αυτό μοιάζει να ισχύει για όλους τους μύθους όλου του κόσμου, όσο μπορώ τουλάχιστον να ξέρω. Θα επικεντρωθώ στα δικά μας.

Ο Οδυσσέας ήταν όντως πανούργος, “πολύτροπος”. Αφού εξόντωσε τον προσωπικό του αντίπαλο Παλαμήδη με συκοφαντική σκηνοθετημένη απάτη, αφού κατέλαβε την Τροία με απάτη, αφού από όλους τους συντρόφους του αυτός μόνο μπόρεσε να γυρίσει στην Ιθάκη (από δικές τους ατασθαλίες, λέει ο Όμηρος, αυτοί χάθηκαν), αφού γλέντησε με όμορφες νύμφες, την Κίρκη πρώτα, την Καλυψώ μετά, γύρισε τελικά στον τόπο του. Εκεί, με μπαμπεσιά πάλι, εξόντωσε την αφρόκρεμα της αριστοκρατίας στην Ιθάκη, σκοτώνοντας τους μνηστήρες, και το νησί δεν ξανακούστηκε στην ιστορία. Αυτόν λοιπόν τον απατεώνα βρήκε ο Όμηρος να εξυμνήσει και να θεωρήσει πρότυπο το συναίσθημα των προγόνων μας, που δημιούργησαν τον αξεπέραστο πολιτισμό τους, που οι αρχές του διέπουν ακόμη σήμερα τον κόσμο και ακόμη το ανεπανάληπτο ως σήμερα υπέροχο πολιτικό σύστημά τους, τη δημοκρατία, που γέννησε αυτό τον πολιτισμό; Η απάντηση είναι, όχι! Απλώς η σύγχρονη παράδοσή μας διέστρεψε τα ποιήματα του Ομήρου. Όπως είπαμε, η Ιλιάδα περιγράφει την μάνητα του Αχιλλέα, όχι τον πόλεμο, που αναφέρεται παρεμπιπτόντως. Και η Οδύσσεια υμνεί όχι τις περιπέτειες του Οδυσσέα με τα φανταστικά τέρατα, Κύκλωπες, Λαιστρυγόνες κλπ, που συνάντησε, αλλά το γεγονός ότι “πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω”. Το ότι γνώρισε τις πόλεις και τη σκέψη πολλών ανθρώπων, αυτό εξυμνείται στην Οδύσσεια.

Ίσως δεν στερείται από προκατάληψη ευνοϊκή για τους Έλληνες η ερμηνεία που κάνω, αλλά στηρίζεται και σε γεγονότα. Περισώθηκαν με περισσή προσοχή οι γνώσεις του κοσμογυρισμένου Ηροδότου, που επισκέφτηκε όλο το γνωστό τότε κόσμο για να γράψει την ιστορία του. Ο Θαλής πήγε στην Αίγυπτο για να διδαχτεί από τους εκεί επιστήμονες, τους ιερείς, τη σοφία τους. Και ο Πλάτων. Κι ο Ξενοφών δεν έμεινε γνωστός ούτε για την προδοσία του, αφού στον Πελοποννησιακό πόλεμο συνεργάστηκε με τους Σπαρτιάτες (όχι όμως σε βάρος της Αθήνας) ούτε για την ιστορία του που τη συνέχισε από κει που είχε σταματήσει ο μέγιστος των ιστορικών, ο Θουκυδίδης, αλλά γιατί γύρισε τον κόσμο στην περιπέτειά του στη Μικρά Ασία προσπαθώντας να βρει τρόπο να επιστρέψει στην Ελλάδα το εκστρατευτικό σώμα που είχε πάει να πολεμήσει μισθοφορικά με τον Κύρο.

Δεν ξέρω γιατί, πολύ λιγότερο γνωστές έχουν γίνει στις σύγχρονες γενιές των Ελλήνων οι περιπέτειες του Πυθέα του Μασσαλιώτη. Ίσως διότι δεν συνδέονται με πολεμικούς ηρωισμούς. Το ταξίδι του είχε κυρίαρχο κίνητρο τη γνωριμία του κόσμου, όχι την κατάκτηση κάποιου άλλου λαού. Η Μασσαλία ήταν Ελληνική αποικία. Μυθολογικά αναγόταν στον Ηρακλή που είχε πάει στην Εσπερία για να κλέψει και φέρει τα μήλα τους στην Ελλάδα, τα πορτοκάλια δηλαδή, τα εσπεριδοειδή γενικότερα. Ο Πυθέας ξεκίνησε γύρω στα 350 π.Χ. πιθανώς από τη Μασσαλία, πέρασε από τις Ηράκλειες Στήλες, το σημερινό Γιβραλτάρ, έκανε το γύρο των Βρετανικών νησιών, έφτασε στη Θούλη, τη σημερινή Ισλανδία, πήγε και στη Γροιλανδία, στον αρκτικό κύκλο, όπου συνάντησε τα παγόβουνα και επέστρεψε. Κίνητρό του ήταν, υποτίθεται, το εμπόριο, αλλά υπήρχαν πολύ πιο εύκολοι τρόποι να εμπορευτεί από μια τέτοια περιπέτεια. Το πραγματικό του κίνητρο ήταν το συναισθηματικό, εκείνο όλων των Ελλήνων, εκείνο του Οδυσσέα: να γνωρίσει άγνωστα μέρη και πολιτισμούς. Σαν τους σύγχρονους καπετάνιους, κρατούσε ημερολόγιο, που δυστυχώς δεν σώθηκε. Αποσπάσματά του μόνο αναφέρονται από άλλους συγγραφείς. Η δίψα για γνωριμία του κόσμου ήταν (είναι;) μου φαίνεται το κυρίαρχο συναίσθημα των Ελλήνων.

ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΊΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 21 Ιουνίου 2022

Διάβαζα τελευταία ένα βιβλίο του Νίκου Κανακάρη για τους μύθους που αφορούν τη δημιουργία. Έχει συλλέξει περί τους 200 μύθους διαφόρων λαών που αφορούν το πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος και ο άνθρωπος. Με έβαλε σε σκέψεις. Πρώτη είναι ότι για να πιστεύουν όλοι οι λαοί πως υπάρχει μια ανώτερη δημιουργός δύναμη, πάει να πει πως αυτή υπάρχει! Κι όμως δεν είναι βέβαιο πως έτσι είναι. Δεν υπάρχει απόδειξη διασταυρωμένη με τις αισθήσεις μας. Μια άλλη σκέψη είναι πως μπορεί να είναι φυσικό μας, από τη φτιάξη μας να πιστεύουμε πως υπάρχουν ανώτερες δυνάμεις. Ούτε αυτό φαίνεται βέβαιο. Ένα άλλο οικουμενικό φαινόμενο είναι πως όλοι οι άνθρωποι μιλάμε, έχομε μια γλώσσα. Η γλώσσα όμως μαθαίνεται, δεν γεννιόμαστε μ΄ αυτήν. Αν κάποιο παιδί δεν είχε γεννηθεί μέσα σε μια κοινωνία δεν θα είχε μάθει ποτέ να μιλάει. Ασφαλώς γεννιόμαστε με την ικανότητα να μαθαίνουμε να μιλάμε. Η ικανότητα αυτή έχει τρεις συνιστώσες. Κύρια είναι ότι μόνον εμείς οι άνθρωποι μπορούμε να σχηματίζουμε δευτεροβάθμια αντανακλαστικά. Δηλαδή, όλα τα ζώα, τουλάχιστον τα πολυκύτταρα, γεννιόνται με φυσικά αντανακλαστικά. Τα θερμόαιμα σπονδυλωτά μπορούν να κάνουν κάτι σπουδαίο, να μαθαίνουν. Δηλαδή δύο διαφορετικά και ανεξάρτητα ερεθίσματα προσπίπτουν ταυτόχρονα σε δυο αισθητήριά μας, που η διέγερση του ενός συνεπάγεται αντανακλαστική ανταπόκριση του ζώου, κίνηση ή έκκριση. Μετά από λίγες επαναλήψεις, η ανταπόκριση που από τη φύση της γίνεται μόνο μετά από διέγερση του ενός αισθητηρίου τώρα γίνεται και από τη διέγερση του άλλου. Αυτό είναι το εξαρτημένο αντανακλαστικό που σημαίνει μάθηση. Οι άνθρωποι όμως μπορούμε να σχηματίζουμε δευτεροβάθμια αντανακλαστικά και όταν ένα ερέθισμα συμπίπτει με προσχηματισμένο εξαρτημένο αντανακλαστικό. Έτσι μαθαίνομε όχι μόνο να συνδυάζουμε τη θέα ενός κουδουνιού με τον ήχο του κουδουνίσματος, αλλά και τη λέξη κουδούνι με τον ήχο που προκαλεί. Δεύτερη συνιστώσα είναι η μοναδική ευελιξία της γλώσσας μας που μας επιτρέπει να αρθρώνουμε μεγάλη ποικιλία ήχων. Τρίτη είναι η διαβίωσή μας μέσα σε μια κοινωνία. Λέει κάποιος μια λέξη, ένας άλλος απαντά με άλλη, ο πρώτος την ακούει και τώρα στη σκέψη του πρώτου υπάρχουν και οι δύο λέξεις που, αφού βρίσκονται μέσα στον ίδιο νου, μπορούν να συγκριθούν. Έτσι οι εικόνες που σχηματίζομε μέσα μας είναι περίπου ίδιες σε όλους τους ομόγλωσσους ανθρώπους. Γεννιόμαστε λοιπόν με κάποιες ικανότητες που μας επιτρέπουν να επικοινωνούμε με τη γλώσσα. Δεν γεννιόμαστε με την ικανότητα να μιλάμε, διότι τότε όλοι οι άνθρωποι θα είχαμε την ίδια γλώσσα, ενώ υπάρχουν σήμερα μερικές χιλιάδες γλώσσες. Αντίστοιχα μπορώ να φαντασθώ πως γεννιόμαστε με την ικανότητα να πιστεύουμε σε υπερφυσικές δυνάμεις, όχι με τη γνώση υπερφυσικών δυνάμεων. Ποια είναι όμως αυτή η ικανότητα;

Κάθε τι που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας γύρω μας είτε το έχομε κατασκευάσει εμείς, ή υπάρχει χωρίς εμείς (ή οποιοσδήποτε άλλος) να το έχει κατασκευάσει. Τέτοια είναι η θάλασσα, τα βουνά, ο ήλιος, τα σύννεφα, τα ποτάμια, ο κεραυνός, η μέρα και η νύχτα, τα πάντα δηλαδή. Αφού λοιπόν κάποια αντικείμενα ή φαινόμενα έχουν προκύψει από εμάς φανταζόμαστε πως και όλα αυτά τα έχουν δημιουργήσει κάποιοι. Καθώς η διάρκεια ζωής αυτών των έξω από εμάς αντικειμένων και φαινομένων είναι πολύ μακρύτερη από τη διάρκεια της ζωής μας, φανταζόμαστε πως και οι δημιουργοί τους είναι πολύ μακροβιότεροι ή και αθάνατοι, σαν τη γη ή τον ήλιο να πούμε.

Σε όλες τις μυθολογίες λοιπόν συναντάμε την πίστη πως κάποιος με ποικίλους τρόπους δημιούργησε τον κόσμο. Καθώς ό,τι έχει δημιουργηθεί τείνει και να εξαφανίζεται, φανταζόμαστε πως υπάρχει και κάποιος δεύτερος πανίσχυρος που ανταγωνίζεται το θεϊκό έργο της δημιουργίας. Και να η έννοια του καλού και του κακού. Καλό είναι ό,τι δημιουργεί, ό,τι αγωνίζεται κατά της εντροπίας, κακό είναι ό,τι αποσυνθέτει, αυξάνει την εντροπία.

Αυτές οι ανώτερες, μη αισθητές, αλλά φανταστικές δυνάμεις είναι αδύνατο να ξέρουμε πώς γεννήθηκαν, πώς δημιουργήθηκαν από το μηδέν. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, αφού και η επικρατέστερη σήμερα επιστημονική εξήγηση για τη δημιουργία του Σύμπαντος υποθέτει ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν με μια ασύλληπτη έκρηξη, το Big Bang, πριν από πολλά δισεκατομμύρια έτη. Αλλά αυτό που εξερράγηκε πώς δημιουργήθηκε; Η επιστήμη δεν έχει υπόθεση σχετική. Ένα άλλο είναι η ένωση που μπορεί να γίνεται μεταξύ υπερφυσικών δυνάμεων. Η φαντασίωση που πιστεύομε εμείς, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι, θεωρεί ενιαίες τέτοιες δυνάμεις όπως είναι ο Σιλωάμ, ο Σαβαώθ και ο Γιαχβέ (Ιεχωβάς). Επιπλέον, παρά τον ισχυρισμό περί μονοθεϊσμού, η θρησκεία μας δέχεται πως υπάρχουν και άλλες υπερφυσικές δυνάμεις, όπως ο Διάβολος ή Σατανάς ή Εωσφόρος ή Βεελζεβούλ, που προσωποποιούν το κακό. Αυτές οι δυνάμεις δεν έχουν δική τους βούληση, απλώς αντιστρατεύονται το θείο, δημιουργικό έργο του Θεού. Ακόμη, υπάρχουν και άλλες υπερφυσικές δυνάμεις που μεταφέρουν τη βούληση του Θεού στους ανθρώπους. Είναι οι Άγγελοι, με τρεις ταξιάρχες, τους Μιχαήλ (=ποιος είναι δυνατός σαν το Θεό), Γαβριήλ (=άνθρωπος Θεού), και Ραφαήλ (=ο Θεός θεραπεύει). Καθένας τους έχει την ειδικότητά του, ενώ υπάρχουν απειράριθμα τάγματα αγγέλων, τα Σεραφείμ και Χερουβίμ. Οι άγγελοι επίσης δεν έχουν δική τους βούληση, αλλά μεταφέρουν τη βούληση του Θεού στους ανθρώπους, έχουν όμως δύναμη, όπως οι απεσταλμένοι του άρχοντα σε ένα κράτος περιβάλλονται από εξουσία.

Κάποιοι μύθοι ανάγουν την αρχή του κόσμου σε υπερφυσικά ζώα, ένα Κόρακα, Αετό, Χελώνα κλπ. Σε πολλούς μύθους αναφέρονται κατακλυσμοί που έπνιξαν το Σύμπαν, αλλά γλίτωσε ένα μόνο ζευγάρι κι από αυτό καταγόμαστε όλοι εμείς. Η έννοιες του Καλού και του Κακού υπάρχουν σχεδόν σε όλους τους μύθους. Οι σχέσεις μεταξύ των ποικίλων υπερφυσικών δυνάμεων αποτελούν μια απέραντη μεγέθυνση των σχέσεων μεταξύ των ποικίλων ανθρώπινων φυλών.

Το μεγάλο άλμα της ανθρωπότητας ήταν όταν αρχίσαμε να κατασκευάζουμε εργαλεία. Η κατασκευή τους σήμαινε από τη μια ανάλυση των στοιχείων που αποτελούν το καθετί γύρω μας. Από την άλλη την ανασύνθεση αυτών των στοιχείων σε εργαλεία, έτσι που να εξυπηρετούν τις ανάγκες και επιθυμίες μας. Αυτή η διαδικασία μας έγινε συνήθεια και αρχίσαμε να αναλύουμε τα στοιχεία που αποτελούν τα πάντα και που εμείς δεν μπορούμε να τα ανασυνθέσουμε. Αλλά τέτοια γιγαντιαία αντικείμενα και φαινόμενα υπάρχουν. Κι εμείς προσπαθούμε να αναλύσουμε και ανασυνθέσουμε προς όφελός μας τα στοιχεία που αποτελούν τις φανταστικές ανώτερες δυνάμεις. Έτσι δημιουργείται μέσα μας η ανάγκη να πιστεύουμε στην ύπαρξή τους.

ΑΚΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΗ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 18 Ιουνίου 2022

Το αριστούργημα της Φύσης, η Ζωή, οδεύει προς τον όλεθρο με πρωταγωνιστή το κορυφαίο επίτευγμά της, τον Άνθρωπο. Η ζωή στη γη μπορεί να κινδυνεύει από εξωγενείς, απρόβλεπτους, παράγοντες, όπως η πρόσκρουση με αστεροειδή, αλλά και από ανθρώπινους, όπως είναι ένας πυρηνικός πόλεμος ή η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή. Αν όμως η σωφροσύνη με την οποίαν επίσης είναι προικισμένος ο Άνθρωπος, προλάβει να αποφύγει τέτοιους κινδύνους, μένει η επανάληψη των Μεσαιώνων που συνοδεύουν την ακμή και παρακμή μεγάλων αυτοκρατοριών. Αυτή τη στιγμή πρωταγωνιστής είναι οι ΗΠΑ. Θυμίζω κάποια πράγματα.

Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής, με το Χ. Κολόμβο, οι “πολιτισμένοι” Ευρωπαίοι ξεχύθηκαν στη Νέα Ήπειρο, προκαλώντας τη γενοκτονία των ντόπιων ερυθροδέρμων που ξεκινούσαν την πολιτιστική πορεία τους. Η Νότια Αμερική κατακλύσθηκε από νοτιοευρωπαίους, Ισπανούς και Πορτογάλους, ενώ η Βόρεια Αμερική περισσότερο από Αγγλοσάξονες. Η κοσμοκράτειρα τότε Αγγλία ωφελήθηκε. Ξεφορτωνόταν επικίνδυνους αναρχικούς και εγκληματίες εξορίζοντάς τους στη Βόρεια Αμερική. Εκεί αυτοί αναπτύσσονταν εξοντώνοντας ή εκμεταλλευόμενοι τους ιθαγενείς και φέρνοντας δούλους από την Αφρική, ενώ πλήρωναν τους φόρους τους στην κραταιά Αγγλία.  Ώσπου πλούτισαν, δυνάμωσαν και επαναστάτησαν με κύριο αίτημα: Κανένας φόρος χωρίς συμμετοχή στις αποφάσεις για τη διαχείρισή του. Οι ανεξάρτητες ΗΠΑ ήταν γεγονός (1776). Οι Αμερικανοί πολεμούσαν για το δίκαιο της ελευθερίας τους, ενώ καταπατούσαν βάναυσα το δίκαιο των ντόπιων και των δούλων. Η αντιπαλότητα μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών έφτασε στο αποκορύφωμά της ως τη σθεναρή στάση του Προέδρου Monroe (1823).  Ανέφερε ότι περαιτέρω προσπάθειες των ευρωπαϊκών εθνών να αποικίσουν ή να αναμειχθούν στα πολιτικά πράγματα των κρατών της Βόρειας ή Νότιας Αμερικής θα μπορούσε να θεωρηθεί επιθετική ενέργεια, που απαιτεί παρέμβαση των ΗΠΑ. Έπαψαν οι επεμβάσεις των Ευρωπαίων στην Αμερικανική Ήπειρο, ενώ όλα τα ανεξάρτητα νοτιοαμερικανικά κράτη έγιναν προτεκτοράτα των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ έμπαιναν σε μια ταχεία φάση ακμής. Πολλοί Πρόεδροι των ΗΠΑ το αποδέχτηκαν και το εφάρμοσαν, ενώ δέχτηκε βαρύ χτύπημα όταν ο Πρόεδρος W. Wilson (ευτυχώς) βγήκε στο πλευρό της Entente στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρά την ισχυρή εσωτερική αντιπολίτευση που δεν ήθελε. Όμοια (πάλι ευτυχώς) βρέθηκε στο πλευρό της Αγγλίας και της ΕΣΣΔ, εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας. Έκτοτε κυρίως ξεκίνησε το μεγάλο όνειρο των ΗΠΑ για πλανητοκρατία. Οι παλιές αποικιακές δυνάμεις, κυρίως Αγγλία, Γαλλία, μετά το νικηφόρο Πόλεμο έχασαν τις αποικίες τους. Εναντίον των Σοβιετικών είχαν την απειλή του μονοπωλίου της ατομικής βόμβας που πρωτοδοκιμάστηκε με πρωτοφανή (ολέθρια) επιτυχία σε Ιαπωνικές πόλεις αμάχων (1945), ώσπου λίγο (1949) αργότερα απέκτησαν και οι Σοβιετικοί ατομική βόμβα. Στο μεταξύ, μια μεγάλη δύναμη διαλυμένη εντελώς και ρημαγμένη από την Αγγλική κυρίως και έπειτα την Ιαπωνική αποικιοκρατική πολιτική, επαναστάστησε και με πρωτοφανείς θυσίες και στέρηση στοιχειωδών για τους Ευρωπαίους ατομικών δικαιωμάτων, μπόρεσε να εξελιχθεί η Κίνα σε υπερδύναμη, που αντιτάχθηκε στην προσπάθεια των Σοβιετικών να την καταστήσουν προτεκτοράτο τους, αλλά και σε ένα ισχυρότατο επίφοβο αντίπαλο των ΗΠΑ.

Και τώρα τι γίνεται με τη μεγαλύτερη σημερινή υπερδύναμη των ΗΠΑ; Πρώτο, εξακολουθεί να παραπαίει ανάμεσα στο δόγμα Μονρόε και στην παραβίασή του, χωρίς να μπορεί να αποφασίσει. Ο απρόβλεπτος προηγούμενος Πρόεδρος, ρεπουμπλικανός D. Trump φάνηκε προσκολλημένος στο δόγμα Μονρόε, κλείνοντας σύνορα και προετοιμαζόμενος για άμυνα έναντι της Κίνας. Ο αντίπαλός του, δημοκρατικός J. Biden άλλαξε το πρόγραμμά του στρέφοντας την προσοχή του πάλι στην Ευρώπη με την ευκαιρία της βάναυσης εισβολής των Ρώσων στην Ουκρανία.

Κι η Ευρώπη τι έκανε; Εξαντλημένη από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και φανταζόμενη ότι απειλείται από τον κομμουνισμό, και συνεπώς το Σοβιετικό κράτος, δέχθηκε με χαρά να αναλάβει την άμυνά της μια Αμερικανοεξαρτώμενη συμμαχία, το ΝΑΤΟ. Ανέπτυξε το ωραιότερο για τα σύγχρονα κριτήρια της ολιγαρχικής διοίκησης σύστημα και την οικονομία της ζώντας μακάρια. Έχασε την ευκαιρία να ωριμάσει αποκτώντας αμυντική αυτονομία, όταν κατέρρευσε το Σοβιετικό καθεστώς και, επομένως, ο υποθετικός κομμουνιστικός κίνδυνος. Κι όμως μπορούσε να το κάνει. Περιλάμβανε τότε δύο πυρηνικές δυνάμεις, Αγγλία και Γαλλία και είχε τα οικονομικά μέσα να αναπτύξει δική της αμυντική ισχύ, αντί να τα διαθέτει στο ΝΑΤΟ. Μ΄ αυτήν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει παρεκκλίσεις από τις θεμελιώδεις αρχές της ποικίλων κρατών μελών της, όπως την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, έστω και αν δεν ήταν ακόμη μέλος της η Μεγαλόνησος, αλλά και πολλά άλλα, όπως στις μέρες μας τα όσα αποκαλύπτονται, παρά το εμπάργκο πληροφόρησης, ότι γίνονταν στην Ουκρανία. Τελευταία άκουσα ότι, ανάμεσα στ΄ άλλα, τα μαθητικά βιβλία ιστορίας της χώρας, όπως βρέθηκαν στη Μαριούπολη, πότιζαν τους μαθητές τους με πληροφορίες, όπως ότι οι Γάλλοι κατάγονται από τους Ουκρανούς και η Κωνσταντινούπολη ιδρύθηκε ως αποικία Ουκρανών από τη Χεβρώνα. Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη καλύπτεται αμυντικά με ευθύνη των Αμερικανών, χωρίς να προστατεύονται όλα τα μέλη της (π.χ. η Ελλάδα απειλείται ανοιχτά με casus belli, στην Κύπρο εξακολουθεί να υπάρχει κατοχικός Τουρκικός στρατός κλπ), ενώ μέλη του ΝΑΤΟ είναι χώρες έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ενωμένο Βασίλειο, Τουρκία, ΗΠΑ) και εφαρμόζει πολιτική που παραβιάζει διεθνείς συμφωνίες, όπως μη επέκταση του ΝΑΤΟ “ούτε μια ίντσα”, ενώ αυτό έχει επεκταθεί έκτοτε σε 14 χώρες. Εφαρμόζει κυρώσεις οικονομικές κατά της Ρωσίας και ενισχύει με όπλα τους αντιπάλους της Ρωσίας Ουκρανούς, ενώ οι κυρώσεις στρέφονται κατά της ίδιας. Η Ευρώπη εξαρτάται ενεργειακά από τη Ρωσία και οι Ευρωπαίοι απειλούνται με βαθύ περιορισμό των δραστηριοτήτων τους, ακόμη και με πείνα, έτσι που οι κυρώσεις δεν είναι βέβαιο εναντίον τίνος εφαρμόζονται. Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ αυξάνεται, αφού η Ευρώπη είναι πια υποχρεωμένη να αγοράζει πανάκριβη ενέργεια από την Αμερική.

Επιστρέφοντας στις ΗΠΑ, για πρώτη φορά μετά το Β΄ Παγκόσμιο έχουν εμπλακεί σε πόλεμο από τον οποίον κερδίζουν πουλώντας όπλα και ενέργεια, ενώ δεν χάνουν δικούς τους πολίτες. Για την εθελούσια υποδούλωση της Ευρώπης δε νοιάζονται, είναι άλλωστε μεγαλωμένοι οι Αμερικανοί με την έννοια της δουλείας των άλλων.  Κι όμως τα φαινόμενα παρακμής είναι ορατά. Στις οριακές Αμερικανικές εκλογές υπήρξε μέγιστη πόλωση, που έφτασε να παραβιάζει τον κορυφαίο θεσμό του Κογκρέσου, ενώ οι φήμες για νοθεία αιωρούνται ακόμη. Πρόσφατα ετοιμάζουν να ξανακάνουν ποινικό αδίκημα τις αμβλώσεις, μετά, λέγεται, τους γάμους ομοφυλοφίλων, ενώ διατηρούν τη θανατική ποινή. Είναι το κράτος με τη μεγαλύτερη οικονομική ανισότητα των πολιτών του. Όλα αυτά δείχνουν μια κρίσιμα παρακμιακή πορεία. Θεός φυλάξοι!

ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com.

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 16 Ιουνίου 2022

Κάθε λίγο και λιγάκι ζούμε φαινόμενα που επαναλαμβάνονται. Τέτοια είναι π.χ. φυσικές καταστροφές, σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, αλλά και καθαρά ανθρώπινα, όπως ποικίλα σκάνδαλα. Αν κάτι γίνεται με περιοδικότητα, αυτό σημαίνει πως, με κάποιου είδους φαύλο κύκλο, αυτοσυντηρείται. Σημαίνει όμως παράλληλα και αβελτηρία όχι μιας αρχής που στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν έκανε ό,τι χρειαζόταν, αλλά μιας σειράς κυβερνήσεων που δεν έχουν πάρει τα δέοντα μέτρα πρόληψης και άμεσης αντιμετώπισης. Κι αν φταίει μια σειρά κυβερνήσεων, αυτό σημαίνει ότι κάτι, πιο πέρα ευθύνεται, όπως είναι το πολιτικό σύστημα και όχι ο Μητσοτάκης, ο Τσίπρας, ο Σαμαράς, ο Παπανδρέου, ο Καραμανλής κοκ.

Να αρχίσω από τις φυσικές καταστροφές. Μολονότι έχουν ισχυρά στοιχεία τυχαιότητας, απρόοπτης εμφάνισης, μπορούν σε κάποιο βαθμό να προβλεφθούν. Για παράδειγμα, ξέρομε ποιες περιοχές της χώρας μας κινδυνεύουν περισσότερο από σεισμούς. Ξέρομε επίσης, με προσέγγιση λίγων ετών, πότε τους περιμένομε. Άρα, μπορούμε να κάνουμε κάτι. Το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι το πιο αισιόδοξο. Μετά τους μεγάλους σεισμούς κοντά σε μεγαλουπόλεις άλλαξαν σημαντικά εκεί οι οικοδομικοί κανονισμοί, ώστε τα οικήματα να είναι πιο ανθεκτικά. Τα μέτρα είχαν κόστος, οι τιμές των οικοδομών αυξήθηκαν σημαντικά, αλλά πρέπει να συγχαρούμε τις αρχές που πήραν τέτοια μέτρα.

Προχωρώ στα κλιματικά φαινόμενα. Το ξέρομε πολύ καλά. Όποτε υπάρχουν καύσωνας, ξηρασία, άνεμοι, θα έχουμε πυρκαγιές, κάποτε με πολλά θύματα. Οι συνθήκες αυτές υπάρχουν στους καλοκαιρινούς μήνες, ξέρομε επομένως το χρόνο. Γίνονται εκεί που υπάρχουν εύφλεκτες ύλες. Είναι δάση με γερασμένα δέντρα (τα χλωρά δεν καίγονται εύκολα) κι αυτό σημαίνει δουλειά το χειμώνα. Σημαίνει ακόμη καθαρισμό των δασών από τα ξερά, εξασφάλιση οδών κένωσης από τους κατοίκους, αυστηρή τήρηση των κανόνων δόμησης, αυστηρή επιτήρηση για προστασία των καμένων που εύκολα γίνονται βοσκότοποι ή τσιμέντο. Τίποτε σημαντικό δεν έχει γίνει. Και θρηνούμε κάθε χρόνο, πέρα από την απώλεια ανθρώπινων ζωών και περιουσιών, και αποψίλωση δασών, που μας προστατεύουν ως ένα βαθμό από τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που αργά, αλλά αδυσώπητα, τη ζούμε να μας έρχεται. Κάτι ανάλογο ισχύει για τις πλημμύρες. Σπίτια χτισμένα μέσα σε ρέματα, κατά διαστήματα, άγνωστο κάθε πότε ακριβώς, αλλά σίγουρα εκεί, γίνεται πλημμύρα που παρασύρει ανθρώπους και περιουσίες. Αυστηρή τήρηση των όρων δόμησης και, επομένως, ευθύνη της πολιτείας είναι και πάλι το μυστικό. Δε βλέπω να έχει γίνει κάτι σημαντικό σχετικά. Είναι βέβαιο ότι θα ξαναέχουμε φονικές πλημμύρες.

Γιατί όμως δεν γίνεται ό,τι πρέπει από την πλευρά των αρχών; Αυτό θα σήμαινε καταρχήν κατεδάφιση πελώριου αριθμού οικημάτων. Κάποια από αυτά είναι πολυτελείς βίλες που ανήκουν στην άρχουσα τάξη, έτσι που αυτή δεν πρόκειται να τα θίξει. Άλλα ανήκουν σε φτωχοκακόμοιρους, που αγόρασαν κάποτε πάμφθηνα ένα οικοπεδάκι μέσα στο δάσος ή στο ρέμα, πλήρωσαν έπειτα ένα σωρό χρήματα για να εξαγοράσουν συνειδήσεις, δημόσιων ανδρών, π.χ. της πολεοδομίας, και ιδιωτών κερδοσκόπων εργολάβων. Και τι  να κάνει το κράτος, να βγάλει στο δρόμο τόσο φτωχό κόσμο που δεν έχει στον ήλιο μοίρα; Σκεφτείτε πόσους ψήφους θα χάσει στις επόμενες εκλογές το κόμμα που θα το αποφασίσει. Στο κάτω κάτω, αυτοί οι ίδιοι φταίνε που παρανόμησαν! Όχι, δεν φταίει ο λαός. Αν ρωτηθεί το σύνολο δημοψηφισματικά, θα ψηφίσει ναι, να εφαρμοσθούν αυστηρά οι νόμοι. Εκείνοι που αντιδρούν είναι η μειοψηφία των παρανομούντων, που έχουν στη διάθεσή τους, άμεσα ή έμμεσα, το μεγάλο όπλο της ψήφου τους. Καλά, δεν είναι απάνθρωπο να ξεσπιτωθούν τόσοι άνθρωποι, που πριν από δεκάδες χρόνια, ναι, από ανάγκη, παρανόμησαν; Προφανώς το σύνολο που θα ψήφιζε ναι, πρέπει να είναι έτοιμο να αποζημιώσει τέτοιους δύστυχους ανθρώπους. Όπως το έκανε δεχόμενο την αλλαγή στους οικοδομικούς κανόνες για τους σεισμούς και με τα χρόνια δεν έχει μετανιώσει. 

Στο μεταξύ το μεγάλο φυσικό πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής προχωρεί ακάθεκτο. Ένα είναι να μειώσουμε τις ενέργειες που το επιδεινώνουν και άλλο είναι οχύρωσή μας. Αυτά σημαίνουν μεγάλη επέκταση των δασωμένων περιοχών με όλους τους περιορισμούς που αναφέρθηκαν παραπάνω. Σημαίνουν επίσης περιορισμό μας στην κατανάλωση ενέργειας και, όπου είναι αναγκαίο, αντικατάσταση των φθαρτών ενεργειακών υλικών από άφθαρτα, όπως είναι οι άνεμοι, ο ήλιος, τα κύματα. Φυσικά δεν είναι εύκολο. Η ανάπτυξη τέτοιων μέτρων είναι πολυδάπανη, η λειτουργία τους έχει χαμηλή απόδοση, έχει όμως αντισταθμιστικά πολλαπλά μακροχρόνια αποτελέσματα: Ανεξαρτητοποίησή μας, όσο γίνεται, από ξένους, επανοικισμός ερημωμένων περιοχών, μείωση του κινδύνου πανδημιών με την αραίωση του πληθυσμού, διεθνής συνειδητοποίηση της Ελληνικότητας τέτοιων εδαφών, αφού θα κατοικούνται κοκ. 

Όλα τα παραπάνω τονίζουν την ευθύνη των αρχών, που πρέπει να πάρουν τις σωστές αποφάσεις. Αλλά οι αρχές είναι αρχές χάρη στην πελατειακή σχέση που διατηρεί το καθεστώς μας με τους ψηφοφόρους. Πουλώ εκδούλευση για να εισπράττω ψήφους. Κακό; Είναι καλό για τους συγκεκριμένους ψηφοφόρους, αλλά κακό για το σύνολο. Και αυτό το σύνολο περιλαμβάνει τα παιδιά και τα εγγόνια μας, για τα οποία το σύστημα αδιαφορεί, αφού δεν είναι ακόμη ψηφοφόροι.

Στα παραπάνω πλαίσια, κάθε κυβέρνηση αδρανεί, καθώς το σύστημα της δένει τα χέρια. Αλλά δεσμεύει και την αντιπολίτευση, επειδή είναι συνένοχη, αφού όταν προηγουμένως ήταν αυτή κυβέρνηση το ίδιο αδράνησε. Μια και έτσι η αντιπολίτευση δεν έχει ουσιαστικά επιχειρήματα, καταφεύγει στα σκάνδαλα. Φυσικά, στο παραπάνω σύστημα, το δόλωμα για σκάνδαλα είναι μεγάλο και η αισχροκέρδεια κάποιων ιθυνόντων δεν αποκλείεται. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι δεν είναι σκάνδαλα, αλλά σκευωρία. Ούτε κι αυτό αποκλείεται. Και καταφεύγομε στη δικαιοσύνη. Και τότε αρχίζει η εκτόξευση λάσπης κατά δικαστικών λειτουργών, ότι ενεργούν υπό την πίεση των κυβερνώντων. Φυσικά δεν αποκλείεται να είναι έτσι. Όμως ο λαός τι να πιστέψει; Όταν οι επικεφαλής της δικαιοσύνης διορίζονται από το Υπουργικό Συμβούλιο, πώς να πιστέψω πως ενεργεί αμερόληπτα;

Είναι προφανές ότι το καθεστώς μας όζει. Να το καταργήσουμε λοιπόν; Πέρα από το κόστος της κατάργησής του που μπορεί να φθάνει σε μια από τις μεγαλύτερες κατάρες, τον εμφύλιο πόλεμο, ποιος εγγυάται ότι το διάδοχο θα είναι εντιμότερο και όχι χειρότερο, με διατήρηση των ίδιων προβλημάτων, αλλά με μιαν άλλη, χειρότερη ολιγαρχία; Πρέπει λοιπόν πρώτα να συζητούμε και να συνειδητοποιούμε ένα γενικευμένο όραμα ενός καλύτερου καθεστώτος και έπειτα να επιχειρήσουμε όχι να καταργήσουμε το παρόν, αλλά να το αντικαταστήσουμε με κάποιο στηριγμένο στο όραμά μας. Οι πρόγονοί μας, με τη δημοκρατία που είχαν επινοήσει, μας δίνουν μια κατεύθυνση προς τα πού πρέπει να προσανατολιστούμε.

ΠΑΙΔΙΚΗ ΒΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ.  καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη 14 Ιουνίου 2022

Βλέπομε τελευταία συχνά περιστατικά παιδικής βίας, ακόμη και με θανάτους αποτελέσματα είτε βίας ή αυτοκτονίας. Πόσο σύγχρονο είναι το πρόβλημα;

1875 (περίπου). Γεννήθηκε ο παππούς μου στη Σύρο. Πέθανε ο πατέρας του και η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε. Από τις αναμνήσεις του, μου διηγιόταν, ο πατριός του τον κακομεταχειριζόταν. Εύρισκε διέξοδο παίζοντας στη γειτονιά. Κύριο παιχνίδι τους ήταν ο πετροπόλεμος. Η μια γειτονιά εναντίον της άλλης. Τα σπασμένα κεφάλια από πέτρες δεν ήταν σπάνια. 1970 (περίπου). Γλασκόβη. Τρομακτική έξαρση παιδικής βίας. Τα παιδιά οργανώνονται σε συμμορίες που μάχονται η μια εναντίον της άλλης. Θυμάμαι την έντονη συζήτηση στο BBC. Η παιδική βία αποδόθηκε τότε στην κακή πολεοδομική ανάπτυξη. Η Γλασκόβη, μετά τον πόλεμο, χρειάστηκε να στεγάσει επειγόντως μεγάλο αριθμό ατόμων. Έγινε άμεση δόμηση που αποσκοπούσε στην εξασφάλιση στέγης όσο πιο οικονομικά γινόταν. Αυτό σήμαινε πως δεν άφησε επαρκή χώρο για να δημιουργηθούν σωστοί κοινόχρηστοι χώροι με παιδικές χαρές, γήπεδα κλπ όπου θα μπορούσαν να διοχετεύουν οι νέοι την επιθετικότητά τους παίζοντας ελεγχόμενα. Το φαινόμενο δεν πέρασε χωρίς να αποδοθεί η συναισθηματική σημασία του στην τέχνη. Θυμηθείτε έργα όπως τον “Πόλεμο των κουμπιών” και το “Κουρδιστό πορτοκάλι”. Η ανάπτυξη βίας στην εφηβεία, θέλω να πω, είναι ένα φυσικό φαινόμενο που βιολογικά έχει μια σκοπιμότητα, να ασκηθεί ο νέος άνθρωπος αφενός να κυνηγά τη λεία του και αφετέρου να αμύνεται για να μη γίνει ο ίδιος λεία άλλων άγριων θηρευτών. Σημαίνει άραγε αυτό ότι, αφού το φαινόμενο είναι φυσικό,  πρέπει να το δεχτούμε μοιρολατρικά, χωρίς να κάνουμε τίποτε;

Η απάντηση είναι βέβαια αρνητική. Φυσική είναι η ύπαρξη επιθετικότητας στους νέους, όχι η άσκηση επίθεσης. Το παιχνίδι είναι μίμηση πράξης σπουδαίας και τέλειας, όπως είναι η τραγωδία. Και οι δύο δεν έχουν άμεσες συνέπειες στην πραγματική ζωή. Τα παραδοσιακά παιχνίδια, κρυφτό, κυνηγητό κλπ, μιμούνται το κυνήγι και την αποφυγή της σύλληψης από κάποιο επικίνδυνο κυνηγό. Με την εισβολή της ήβης, το μυικό σύστημα ενισχύεται, πρωτόγνωρες ορμόνες αρχίζουν να κυκλοφορούν στο σώμα, ενώ η αυτοσυγκράτηση μέσα στο τεχνητό κοινωνικό περιβάλλον υστερεί σε ανάπτυξη. Η βία ξεπερνά πια τη συμβολική μορφή της του παιχνιδιού, και γίνεται ουσιαστική, όπως στον πετροπόλεμο του παππού μου. Κι εδώ έρχεται η ευθύνη του περιβάλλοντος, της οικογένειας και του κράτους, με αιχμή το σχολείο.

Η οικογένεια έχει πάψει να είναι μια περιληπτική εικόνα ειρηνικής μικροκοινωνίας. Η πατριαρχική οικογένεια, στην οποίαν όλα τα μέλη ήταν υποχρεωμένα να υπακούν στον αφέντη πατέρα έχει τελειώσει. Στην ιδανική εικόνα της ο άντρας έκανε ό,τι ήθελε εκτός οικίας και ήταν μέλος μιας κοινωνίας στην οποίαν καθένας έκανε κάτι διαφορετικό, αλλά όλοι μαζί αποσκοπούσαν σε κοινό σκοπό, τη δημιουργία αποθηκών από αγαθά που ήταν διαθέσιμα σε όλους σε περιόδους ένδειας. Η γυναίκα. αντίθετα, έμενε στο σπίτι, φύλακας της εστίας (να μη σβήσει η φωτιά) και μητέρα των παιδιών του άντρα της. Μονότονος ο ρόλος της, όλες το ίδιο. Ήταν όμως βασίλισσα στο σπίτι της, όπου ο άντρας δεν είχε λόγο. Όλα τακτοποιημένα, αλλά έκθετα στην ενδεχόμενη βίαιη συμπεριφορά του αφέντη άντρα. Τον τελευταίο αιώνα η γυναίκα χειραφετήθηκε πολιτικά, έχοντας ψήφο ίση με των αντρών, και οικονομικά, εργαζόμενη στην κοινωνία όπως οι άντρες. Δεν έχει κανένα λόγο πια να υπακούει σε άντρα αφέντη. Με εξελίξεις σε λίγες δεκαετίες δεν έχει προλάβει να γίνει η προσαρμογή από την πατριαρχία που ίσχυε για χιλιετίες. Δεν έμαθαν να ζουν συνεργατικά ο άντρας με τη γυναίκα, ενώ ο άντρας δεν έχει χωνέψει την απώλεια της εξουσίας του και η γυναίκα απαιτεί τη χειραφέτησή της. Όμως κανένας από τους δυο δεν έχει συνηθίσει να ζει συμπληρωματικά για τον κοινό στόχο της αγωγής του παιδιού τους. Η συγκρουσιακή σχέση είναι συχνή. Το αντρόγυνο είναι αναγκασμένο να ζει χωρισμένο, όταν η δουλειά του άντρα είναι κάπου, ενώ της γυναίκας αλλού μακριά. Αλλά και μαζί αν ζουν, και οι δύο είναι υποχρεωμένοι να ζουν εργαζόμενοι έξω από το σπίτι. Αν η κοινωνία απαιτεί ευθύνη από τους γονείς για την αγωγή των παιδιών τους, πρέπει να εξασφαλίσει την παρουσία τους στο σπίτι. Υποκατάστατό της οικογένειας στο ρόλο της για τα παιδιά είναι το διαδίκτυο, στο οποίο τα ανήλικα μπορούν να απολαμβάνουν σκηνές με βία, κάθε είδους ερωτικές πράξεις και συνδυασμό τους. Και αυτό έγινε με τόσο ταχύ ρυθμό που δεν έχει προλάβει η κοινωνία, νηπιαγωγείο, σχολείο, να υποκαταστήσει τις γονικές ευθύνες για την αγωγή του παιδιού.

Το σχολείο λειτουργεί με κύριο σκοπό τη δημιουργία πολιτών προσαρμοσμένων στους κανόνες του καθεστώτος. Από τα γραπτά απομνημονεύματα του άλλου παππού μου, του δασκάλου, πρωταρχική αρετή που εμφυτευόταν στο παιδί ήταν η υπακοή: στο δάσκαλο, στο βασιλιά, στο Θεό. Δεν μάθαμε από το σχολείο τη διαφορά μεταξύ υπακοής στον ισχυρότερο και πειθαρχίας σε κοινούς κανόνες, στους οποίους υπόκειται και ο ίδιος ο παιδαγωγός μας.

Πέρα από την ευθύνη των ίδιων των παιδιών (αν υπάρχει), των γονιών που, ακόμη και αν θέλουν, αδυνατούν να επιβλέψουν τα παιδιά τους “όπως πρέπει” (εννοώ για μια σωστή κοινωνία απαρτιζόμενη από συνεργατικά άτομα για κοινό σκοπό), μένει η πολιτεία, το κράτος και πρώτιστα οι δάσκαλοι. Το θέμα είναι πολύπλοκο. Ο ρόλος του δασκάλου έχει πάψει να είναι η μετάδοση γνώσεων στο παιδί. Είναι να το ασκήσει πώς να αποκτά γνώσεις και απλές τέχνες. Προπάντων όμως είναι να το κάνει ικανό να στρέφει την προσοχή του, να ανταποκρίνεται και να εσωτερικεύει φαινόμενα, που σημαίνει ότι αυτά ταξινομούνται σε μια εσωτερική κλίμακα αξιών. Η δημιουργία αυτής της κλίμακας αξιών είναι το πιο σημαντικό στοιχείο της παιδείας. Όπως ήδη τονίστηκε, η πειθαρχία αντί της υπακοής είναι σημαντική συνιστώσα της. Παράδειγμα: Αντί επιβολής ποινής, αποτελεσματική επίβλεψη για συζήτηση, είναι κάποιες από τις μεθόδους που έχει ο δάσκαλος στα χέρια του. Η αυστηρή επίβλεψη, ώστε να ξέρει ο μαθητής πώς ό,τι κι αν κάνει θα γίνει αντιληπτό, είναι πιο αποτελεσματική από την εφαρμογή αυστηρών ποινών όταν και αν συλληφθεί “κλέπτων οπώρας”. Η χρήση στολής από δασκάλους και μαθητές βοηθά μέσα και στις ώρες του σχολείου. Γίνεται έτσι πιο εύκολα αισθητή η παρουσία εξωσχολικών παραγόντων, εμπόρων ουσιών κλπ. Έξω από αυτό η ευθύνη ανήκει στους γονείς. Ανήκει και στο κράτος που πρέπει να μεριμνά για ειδικές συνθήκες εργασίας των γονέων ανήλικων παιδιών.

Μήνυμα Αγάπης

Η ”πρόοδος” έχει οδηγήσει τον άνθρωπο να έχει κυριαρχήσει πάνω στη φύση και μπορεί άνετα να αφανίσει κάθε ίχνος ζωής πάνω της.

Δημήτρης Α. Σιδερής, Αρθρογράφος

Ομότιμος καθηγητής καρδιολογίας

13/06/2022 09:06 EEST

­­­­­­https://img.huffingtonpost.com/asset/62a6d3b022000003194f69f2.jpeg?cache=ruPK9PvcrB&ops=scalefit_720_noupscale

TETRA IMAGES VIA GETTY IMAGES

Έμμεσα, από την αρχαία ελληνική σοφία προέκυψε η θεώρηση της τριπλής υπόστασης του Εγώ μας. Είναι το αντιληπτό από το σύμπαν αισθητό Εγώ, που γεννιέται με τη γονιμοποίηση ενός μητρικού ωαρίου από ένα πατρικό σπερματοζωάριο. Είναι το νοητό Εγώ, αντιληπτό άμεσα μόνο από τον εαυτό του, που γεννιέται με τον τοκετό όταν το νεογνό ξεχωρίζει το σταθερό μέσα του κόσμο από το μεταβαλλόμενο εξωτερικό περιβάλλον του. Και είναι το κοινωνικό Εγώ, που γεννιέται με μια κοινωνική τελετή και εκφράζει τη σχέση του νέου ανθρώπου με το έλλογο περιβάλλον του. Κι όμως αυτές οι τρείς υποστάσεις αποτελούν μια αξεδιάλυτη τριάδα, το μοναδικό Εγώ μας.

Η Εβραϊκή θρησκεία με την πίστη της στον Ένα μοναδικό Θεό, το Θεό των Εβραίων, μεταφέρθηκε σε μας διαμέσου του Χριστιανισμού. Επηρεάστηκε όμως έντονα, ιδίως στην εκτεταμένη τότε περιοχή με τον Ελληνικό πολιτισμό. Ιδιαίτερα ο Θεός έγινε αντιληπτός τρισυπόστατος. Σαν το άβατο νοητό Εγώ είναι ο Πατέρας. Σαν το αισθητό Εγώ είναι ο Υιός που, από Λόγος που ήταν προς τον Θεόν, έγινε σάρκα, δηλαδή αισθητός. Και είναι το Άγιον Πνεύμα, που, σαν το κοινωνικό Εγώ, μεταφέρει τη βούληση του Θεού στους πιστούς. Κι όμως, όπως το Εγώ είναι Ένα, αν και τρισυπόστατο, έτσι και ο τρισυπόστατος Θεός είναι Ένας. Αυτή είναι η αντίληψη που εμφυτεύθηκε στους μαθητές του Χριστού την Πεντηκοστή.

Remaining Time-0:00

Fullscreen

Mute

Η ανατρεπτική διδασκαλία του Ιησού κυνηγήθηκε άγρια τόσο από την άρχουσα τάξη των Εβραίων, Γραμματείς και Φαρισαίους, όσο και από τους Ρωμαίους. Ωστόσο, η απαράμιλλη ηθική διδασκαλία του Ιησού, ιδίως στην τότε απόλυτα πατριαρχική, πλουτοκρατική κοινωνία, επιβίωσε και επεκτάθηκε, ώσπου οι συνθήκες άλλαξαν με τον Κωνσταντίνο που υιοθέτησε τελικά τη νέα θρησκεία. Από τότε η εκκλησία που δημιουργήθηκε άρχισε να παρακμάζει.

Η θεμελιώδης ηθική διδασκαλία ήταν εκείνη της ειρήνης και της αγάπης, ακόμη και των εχθρών. Και όμως, σε κάθε πόλεμο βλέπομε τη θρησκευτική ηγεσία κάθε αντιμαχόμενου να ευλογεί τα όπλα των ”δικών μας”, που θα σκοτώνουν τους εχθρούς, στο όνομα του Κυρίου που δίδαξε την αγάπη. Υπάρχουν εξαιρέσεις. Ακούσαμε το Μεγαλοβδομαδιάτικο κήρυγμα του προκαθήμενου της Ελληνικής εκκλησίας, που προσευχήθηκε για τους Ουκρανούς και τους Ρώσους και προέτρεψε τους θρησκευτικούς ηγέτες και των δύο παρατάξεων να δώσουν τα χέρια. Κι αυτό αντίθετα από την επίσημη θέση της πολιτείας μας που έστειλε, σωστά, ανθρωπιστική βοήθεια που σώζει ζωές στην Ουκρανία, αλλά και όπλα, που αφαιρούν ζωές μονομερώς.

Ο ίδιος ο Ιησούς δεν απέτρεψε από τη βία, χωρίς φόνο βέβαια. Μετά από μια περίοδο διδασκαλίας και θαυμάτων αρχίζει τη δράση. Το ενωτικό ”Ὃς οὐκ ἒστι καθ΄ ἡμῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐστί”, γίνεται αγωνιστικό, ”Ὁ μὴ ὢν μετ΄ ἐμοῦ κατ΄ ἐμοῦ ἐστὶ” (Λουκάς). Συμβολικά, όταν πεινασμένος είδε μια συκιά που δεν είχε σύκα, την καταράστηκε κι αυτή αμέσως ξεράθηκε. Αφού μπορούσε να κάνει θαύματα, γιατί αντί να την ξεράνει δεν τη διέτασσε να γεννήσει καρπούς; Στην πορεία του τον ακολουθούν χιλιάδες λαού. Πείνασαν και η ομάδα του Ιησού δεν είχε παρά πέντε ψωμιά και δύο ψάρια. Κι όμως ο Χριστός τους χόρτασε. Οι μαρτυρίες που έχομε δεν είναι ιστορικά ντοκουμέντα, έτσι δεν μας πληροφορούν πώς το πέτυχε. Εύλογο φαίνεται ότι καθένας που ερχόταν όλο και κάτι κουβαλούσε μαζί του. Ο Ιησούς λοιπόν τους έδινε μια μερίδα συσσιτίου, κι εκείνοι κατέθεταν ό,τι είχαν. Καθώς τους είχε εμπνεύσει εμπιστοσύνη, τα έδιναν ευχαρίστως, αφού έβλεπαν ότι τα μοίραζε σε όλους και δεν θα έμεναν πεινασμένοι. Στα Ιεροσόλυμα τον υποδέχθηκαν μετά ”βαΐων και κλάδων”, που τα κράδαιναν σα ρόπαλα και φώναζαν ”ωσαννά”. Καβαλούσε ένα ταπεινό γαϊδουράκι, όπως έγραφε ο Ησαΐας πως έπρεπε να κάνει ο Μεσσίας. Τέτοια κοσμοσυρροή με ρόπαλα στα χέρια τρομοκράτησε την κρατούσα τάξη. Στη συνέχεια μπήκε στο Ναό και έδιωξε τους εμπόρους ο ίδιος με ένα μαστίγιο. Το αγριεμένο πλήθος τους τον ανάγκασε να κρυφτεί στον κόσμο και να εξαφανιστεί απαρατήρητος. Στην τελική φάση, δραματική για τον ίδιο, αλλά και για όλη την ανθρωπότητα, ένας άλλος όχλος, πληρωμένος ή ντοπαρισμένος από την άρχουσα τάξη, φώναζε ”σταύρωσον αυτόν”.

Ο Ιησούς, χωρίς να θίξει τη θεμελιώδη μονοθεϊστική πίστη, κλόνιζε τα θεμέλια της άρχουσας τάξης, Εβραϊκής και Ρωμαϊκής, διαλύοντας την πατριαρχική οικογένεια, τον ακρογωνιαίο λίθο της εποχής του. ”Μὴ νομίσητε ὃτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην επί τὴν γῆν, ἀλλά μάχαιραν. Ἦλθον γὰρ διχάσαι ἂνθρωπον κατὰ τοῦ πατρός αὐτοῦ καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς. Καὶ ἐχθροὶ τοῦ ανθρώπου οἱ οἰκιακοὶ αὐτοῦ”.

Αυτά ένεκα του ονόματός Του. Πού είναι; ποιος είναι, για να Τον ακολουθήσουμε; Το διευκρινίζει αλλού. ”Κύριε, πότε σὲ είδομεν πεινῶντα καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα καὶ ἐποτίσαμεν; Πότε δὲ σὲ εἲδομεν ξένον καὶ συνηγάγομεν, ἢ γυμνὸν καὶ περιεβάλομεν; πότε δὲ σὲ εἲδομεν ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ καὶ ήλθομεν προς σὲ; καὶ αποκριθείς ὁ βασιλεύς ἐρεῖ αὐτοίς· ἀμήν λέγω ὑμῖν, ἐφ’ ὃσον ἐποιήσατε ἑνί τούτων τῶν αδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοῖ ἐποιήσατε” Ό,τι καλό κάνετε στους ελάχιστους συνανθρώπους σας, σε μένα το κάνατε.

Κι ο Παύλος, ήλθε να διαδώσει τη διδασκαλία του Κυρίου. Το μέγιστο όλων είναι η αγάπη: ”Νυνὶ δἐ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δἐ τούτων ἡ ἀγάπη (Προς Κορινθίους Α΄). Και αλλού, προς Γαλάτας ”οὐκ ἒνι Ἰουδαῖος οὐδἑ Ἓλλην, οὐκ ἒνι δοῦλος οὐδἑ ἐλεύθερος, οὐκ ἒνι ἂρσεν καὶ θῆλυ, πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστἑ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ”. Καταργεί ο τρισυπόστατος Χριστιανισμός τα αγκωνάρια της τότε κοινωνίας του, την πατριαρχική οικογένεια, τη δουλεία, τη ρατσιστική και τη διάκριση φύλου.

Με την επισημοποίηση του Χριστιανισμού άρχισαν τα προβλήματα της διοίκησης μιας κοινωνίας. Η αντιμετώπισή τους με τον τρόπο του χορτασμού με πέντε άρτους και δύο ιχθύς ξεχάστηκε και στη θέση της υιοθετήθηκε το πρότυπο της Ρώμης με βασιλείς, ενίσχυση της πατριαρχίας, συνέχιση της δουλείας, ευλόγηση των δικών μας όπλων κατά βαρβάρων κοκ.

Αυτή τη στιγμή η ”πρόοδος” έχει οδηγήσει τον άνθρωπο να έχει κυριαρχήσει πάνω στη φύση και μπορεί άνετα να αφανίσει κάθε ίχνος ζωής πάνω της. Μέχρι στιγμής, αν και δεν έχει αποκλειστεί, δεν έχει βρεθεί υπόνοια ζωής σε οποιοδήποτε άλλο σημείο του Σύμπαντος. Ελπίδα μένει η υιοθέτηση της διδασκαλίας του Ιησού, όπως το Άγιο Πνεύμα την επιφοίτησε στους μαθητές του και όπως την ανέπτυξε στο Μεγαλοβδομαδιάτικο μήνυμά του ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος.

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

ΔΕΝ ΤΟ ΠΙΣΤΕΥΩ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 11 Μαΐου 2022

Πριν από χρόνια είχα δει ένα μακροσκελές εφιαλτικό άρθρο (http://thesecretrealtruth.blogspot.com/2016/12/blog-post_675.html#ixzz4SQV2cR5r). Πιθανότατα αναληθές. Όμως, και σαν απλή ιδέα, με έβαλε σε σκέψεις. Το άρθρο στηρίζεται κυρίως στη μαρτυρία μιας Ρωσίδας στη Νορβηγία. Σύμφωνα μ΄ αυτό, από τα λίγα που σταχυολογώ, γίνεται συστηματική προσπάθεια εκεί, αλλά και αλλού, για να ανατραπούν οι θεμελιώδεις αρχές της κοινωνίας μας. Επικεντρώνεται στην απόπειρα να αποσπασθούν τα παιδιά από τις βιολογικές μητέρες τους. Η παραδοσιακή αγωγή που προσφέρουν στο παιδί τους είναι αντικοινωνική, ισχυρίζεται. Έχουν απαγορευτεί παραμύθια όπως η Σταχτοπούτα και εκείνα του Γκριμ. Όλα τα παιδικά έντυπα έχουν απαγορεύσει ό,τι θυμίζει διαφορά των δύο φύλων. Στα σύγχρονα παραμύθια υπάγεται π.χ. το «βασιλιάς και βασιλιάς», όπου στο εξώφυλλο υπάρχουν δυο άντρες που φιλιόνται περιπαθώς. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο διδάσκονται από τα 4 έτη τους πώς να αυνανίζονται και εκπαιδεύονται σε όλες τις παραλλαγές των σεξουαλικών πράξεων. Κάθε απόπειρα της βιολογικής μητέρας να αποσπάσει τα παιδιά της αντιμετωπίζεται ποινικά. Το παιδί δίνεται σε ανάδοχες οικογένειες που φροντίζουν με αμοιβή να του δώσουν τη σωστή, κατά το σύστημα, σεξουαλική και λοιπή διαπαιδαγώγηση. Αν η μητέρα επιμένει καταφεύγοντας στη δικαιοσύνη, το παιδί δεν της επιστρέφεται, αλλά η ίδια οδηγείται σε ψυχιατρείο για αντικοινωνική συμπεριφορά. Κάποιος υπουργός δήλωσε δημόσια πολύ περήφανος πως είναι ομοφυλόφιλος. Ένα δημόσιο πρόσωπο με ενδιαφέρει για το τι κάνει στο λειτούργημά του, όχι στην κρεβατοκάμαρά του. Ο διαβόητος A. Breivik είχε ανατραφεί με τέτοιες αρχές και είχε δεχθεί ως παιδί τέτοιου είδους παιδεία. Οι μουσουλμάνοι, με την ισχυρή πατριαρχική δομή τους, ήταν ό,τι πιο διαβολικό υπήρχε γι΄ αυτόν, που πήρε ένα αυτόματο και πρόλαβε να σκοτώσει δεκάδες ανθρώπους.

Η είδηση μου φαίνεται αδιανόητη. Και ότι εναντιώνεται στον υπέρτατο νόμο, της φύσης. Τώρα όμως θα κάνω το “δικηγόρο του διαβόλου”, που προσπαθεί να αποδείξει στην καθολική εκκλησία πως ένας υποψήφιος άγιος δεν έχει τις προδιαγραφές.

Οι σχέσεις μητέρας-παιδιού και άνδρα-γυναίκας δεν είναι “φυσικές”, απαράγραπτες. δηλαδή δεν στηρίζονται σε ανατομικά αντανακλαστικά. Είναι όμως πολύ κοντά στη φύση, καθώς είναι αποτέλεσμα της ανάπτυξης εξαρτημένων αντανακλαστικών που αρχίζουν να σχηματίζονται από την πρώτη στιγμή της ζωής μας στη μητρο-βρεφική σχέση και μόλις αρχίσουν να κυκλοφορούν στην ήβη οι κατάλληλες ορμόνες στην αρρενο-θηλυκή. Οι δύο σχέσεις βασίζονται σε ανατομική συμπληρωματική κατασκευή, σαν του εκμαγείου, της μητρική θηλής με τη βρεφική στοματική κοιλότητα αφενός και του ανδρικού πέους με το γυναικείο κόλπο από την άλλη. Η διέγερση των αντίστοιχων  οργάνων συνεπάγεται τη μεταφορά γάλακτος από τη μητέρα στο παιδί και σπέρματος από τον άνδρα στη γυναίκα αντίστοιχα, προς αμοιβαία αισθητηριακή ηδονή και εσωτερική ικανοποίηση της πείνας και του ερωτικού ίμερου με αποσυμφόρηση του άλλου μέλους. Έτσι, η έντονα θετική σχέση μητέρας-παιδιού μεταξύ των αντίστοιχων μελών του ζεύγους είναι ο κανόνας στα περισσότερα θερμόαιμα σπονδυλωτά, που μπορούν να αναπτύσσουν εξαρτημένα αντανακλαστικά. Η υλοποίηση αυτής της σχέσης οδήγησε στη θεωρούμενη θεϊκή εντολή: “Αυξάνεστε και πληθύνεστε”. Κι όμως η αμφισβήτηση άρχισε επίσης από παλιά.

Στην Πολιτεία του ο Πλάτων φαντάζεται κοινοκτημοσύνη γυναικών και παιδιών. Τα παιδιά αγνοούν τον  πατέρα τους και είναι τέκνα όλης της κοινωνίας, όχι των βιολογικών γονιών τους. Αρκετές από τις κοινωνίες των προγόνων μας έρεπαν προς τις πιο ασυνήθιστες (για τα μέτρα μας) ικανοποιήσεις της σεξουαλικής επιθυμίας. Αυτό ήταν σύνηθες στη Σπάρτη και αλλού με την υποχρεωτική παραμονή των ανδρών για μακρό χρόνο σε στρατόπεδα και στην “ανώτερη”, δηλαδή πλουσιότερη, τάξη στην Αθήνα. Όχι στις Ιωνικές πόλεις. Υπάρχουν παραστάσεις π.χ. σε κεραμικά που έχουν σωθεί και τεκμηριώνουν το Σοδομισμό που υπήρχε τότε.

Η πειθαρχία στην εντολή «αυξάνεστε και πληθύνεστε» έχει οδηγήσει στο σημερινό υπερπληθυσμό που, αν δεν προλάβει ένας πυρηνικός ή άλλος όλεθρος να μας αφανίσει, αυτός θα είναι ο τελικός αίτιος της εξόντωσής μας. Δεν κινδυνεύομε από ανεπάρκεια παραγωγής της γης για να μας εκθρέψει (T. R. Malthus). Ο λιμός έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Όμως τα απορρίμματα από ό,τι τρώμε και όσα παράγονται από την τεχνολογία δεν προλαβαίνει να τα ανακυκλώσει η μάνα όλων Γη. Ο συνωστισμός τόσου κόσμου φέρνει πανδημίες που ολοένα γίνονται πιο ανθεκτικές στον έλεγχο της ιατρικής. Και ο ανταγωνισμός για την κυριότητα των πηγών παραγωγής κάνει να προβάλλει φρικτός ο πυρηνικός κίνδυνος. Στα τρέχοντα προβλήματά μας, είναι εκείνα με μητροκτονίες. Το φαινόμενο δεν είναι τωρινό, το είχε δείξει υπέροχα ο Παπαδιαμάντης στη Φόνισσα. Τρία παιδιά λέγεται ότι τα σκότωσε η μάνα τους. Είτε αποδειχθεί είτε όχι, αν είχε επέμβει έγκαιρα η πολιτεία και είχε αποσπάσει από μια φόνισσα μάνα τα παιδιά της, δεν θα ήταν καλύτερα για εκείνα;

Δεχόμαστε ότι τα παιδιά δεν έχουν επαρκή ανεξάρτητη βούληση, είναι δηλαδή ανώριμα, αφού δεν είναι ακόμη ικανά ούτε να βρουν τροφή μόνα τους ούτε να μη γίνουν λεία θηρευτών. Στη φύση εξασφαλίζονται από τη μάνα τους, είτε βιολογική είναι, όπως στα θηλαστικά, είτε αυτά υιοθετημένα, όπως στα πτηνά που νοιάζονται για τα πουλάκια που γεννιόνται από αβγά που επώασαν και είχε γεννήσει οποιοδήποτε άλλο πουλί. Έτσι κι αλλιώς σ΄ αυτά, την ευθύνη της ανατροφής των τέκνων την αναλαμβάνει η μητέρα. Αποδεχόμαστε λοιπόν τη λύση Νορβηγίας (όπως τουλάχιστον την παρουσιάζει το άρθρο που διάβασα);

Προσωπικά απαντώ όχι, αν και αυτό είναι αυθαίρετο. Στηρίζομαι στη στενή ομοιότητα των ανθρώπινων σχέσεων με τη φυσική ζωή όλων των ανώτερων ζώων. Αυτή είναι, επομένως. η συνηθισμένη κατάσταση. Αλλά κάθε παραλλαγή δεν αποτελεί αναγκαστικά ανωμαλία. Βαθμιαία η ευθύνη μεταφέρεται στην κοινωνία, με νηπιαγωγεία και σχολεία, και νομική στήριξη του γάμου. Η φύση εκδικείται, τιμωρεί αδυσώπητα τους παραβάτες της. Μια εκτροπή γίνεται δεκτή ως εθελούσια συναίνεση δυο ώριμων ατόμων. Τυμπανοκρουσίες περιττεύουν. Κάθε άλλη σχέση που στηρίζεται σε κατάχρηση εξουσίας, όπως μεταξύ ενήλικα και παιδιού, ή σε βιασμό ενήλικα, δασκάλου(ας)-μαθητή(τριας), προϊσταμένου(ης)-υφισταμένου(ης) κλπ. είναι απαράδεκτη και, σωστά, τιμωρείται. Να σημειώσουμε ότι η τεχνική των αντίστοιχων πράξεων δεν χρειάζεται εκπαίδευση, αφού στηρίζονται σε φυσικά αντανακλαστικά. Κάθε εκπαίδευση επομένως στην τεχνική πάνω σ΄ αυτά τα θέματα είναι βιασμός που επιβάλλει η πολιτεία. Δικαιολογείται μόνον όσον αφορά την αποφυγή βιασμού και προβλημάτων υγείας. Για να αποφευχθεί η κατάχρηση γονικής ή πατριαρχικής εξουσίας, η πολιτεία έχει το δικαίωμα να επέμβει, εφόσον η απόφαση λαμβάνεται όχι από μια άρχουσα ολιγαρχία, αλλά από κριτές τυχαία κληρωμένους από το σύνολο (ενόρκους). Αλλιώς είναι ολιγαρχικός βιασμός.  

ΑΡΝΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.co

Πρωινός Λόγος Τρίκαλα, 9 Μαΐου 2022

            Νομίζω ότι το έχω ξαναγράψει. B. Brecht: Όταν μιλούσε ο κ. Keuner  για τη βία, μπήκε στην αίθουσα η Βία. “Μα εγώ μιλούσα επαινώντας τη Βία”, απολογήθηκε. “Γιατί έκανες πλάτες στη Βία;” ρώτησαν οι μαθητές του. “Γιατί δεν έχω πλάτες για σπάσιμο”, απάντησε και τους είπε την ιστορία του κ. Enge. Ένας πράκτορας της αρχής που έλεγχε την πόλη τού έδειξε ένα χαρτί που έλεγε πως πρέπει αυτός να κάνει ό,τι ο πράκτορας τον διέτασσε. “Λοιπόν θα με υπακούς;”. Ο κ. Έγκε του ετοίμασε να φάει, του έστρωσε το κρεβάτι, του έδιωχνε τις μύγες. Μόνο ένα πράγμα δεν έκανε: Δεν του απεύθυνε ποτέ ούτε μία λέξη. Μετά από λίγα χρόνια ο πράκτορας από το πολύ φαΐ και το καθισιό έσκασε και πέθανε. Ο κ. Έγκε πήρε τα τριμμένα σκεπάσματά του και τα τίναξε, καθάρισε σχολαστικά το δωμάτιο από κάθε ίχνος σκόνης και απάντησε: ‘Όχι!” Η άρνηση επικοινωνίας είναι το πιο αποτελεσματικό εχθρικό μέσο πριν από την άσκηση βίας. Μερικά παραδείγματα.

                        Παίρνω τηλέφωνο μια δημόσια υπηρεσία. Ο αριθμός τηλεφώνου, συχνά μάλιστα περισσότεροι από έναν για να μπορεί ο πολίτης να επικοινωνεί άνετα με την υπηρεσία, είναι εύκολα διαθέσιμος. Όμως ο αριθμός είτε βουΐζει ή δεν απαντά. Αυτό είναι μια κυρίαρχη εχθρική στάση που τηρεί το κράτος μας με τους μηχανισμούς του απέναντι στους πολίτες του. Ας μην απορούμε λοιπόν που και οι πολίτες τηρούν ανάλογη στάση απέναντι στο κράτος τους, που θα όφειλε να είναι αυτοί οι ίδιοι. Συζητούσα μια υπόθεσή μου με έναν υπάλληλο του ΟΤΕ. Ενώ μιλούσαμε, χτύπησε το τηλέφωνό του τρεις φορές. Δεν το απάντησε. Τον ρώτησα γιατί δεν απαντά. “Μα αν απαντώ σε όσους με παίρνουν, πώς θα μιλήσω μαζί σας;” Φυσικά, υπάρχουν λύσεις. Μια απάντηση του τύπου: “Αφήστε τον αριθμό σας να σας πάρω εγώ” ή κάτι ανάλογο θα έλυνε το πρόβλημα πολύ φιλικά. Βέβαια ο σύγχρονος αυτοματισμός βελτιώνει τα πράγματα, αλλά δεν βελτιώνει τη σχέση του κράτους με τον πολίτη του.

                        Υπάρχει ανάλογο του προβλήματος στις διεθνείς σχέσεις. Αυτή τη στιγμή, το ισχυρότερο μέτρο που έχει πάρει η Αμερική απέναντι στην Τουρκία για την αγορά των S400 είναι ότι ένα χρόνο μετά την εκλογή του ο Joe Biden έχει αποφύγει να επικοινωνήσει με τον Τούρκο ομόλογό του Recep Tayyip Erdoğan, μολονότι ο δεύτερος το επιθυμεί διακαώς. Και το ισχυρότερο όπλο που χρησιμοποιεί η Δύση εναντίον της Ρωσίας για την εισβολή της στην Ουκρανία είναι ότι έχει σταματήσει σχεδόν κάθε επικοινωνία μαζί της. Όχι μόνο έχει διακόψει τις εμπορικές σχέσεις. Όταν μιλά ο υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας στον ΟΗΕ, οι εκπρόσωποι των δυτικών και φιλοδυτικών κρατών εξέρχονται από την αίθουσα. Μα πώς θα επιτευχθεί ειρήνευση, αν αρνιόμαστε ακόμη και να ακούσουμε τι λέει ο άλλος; Επιπλέον, στις διεθνείς εκδηλώσεις, αθλητικές, καλλιτεχνικές κλπ δεν γίνονται δεκτοί οι εκπρόσωποι της Ρωσίας. Είπαμε. Η διακοπή της επικοινωνίας είναι μια καθαρά εχθρική στάση. Επιθετική θα έλεγα.  

                        Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ζώο. Κοινωνία δεν νοείται χωρίς επικοινωνία. Η επικοινωνία μπορεί να είναι συμπληρωματική με αμοιβαίο προσπορισμό ωφελειών, όπως στο εμπόριο και αλλού· ή μιμητική, με σχέση λιγότερης ή περισσότερης εξάρτησης, όπως με τη μόδα· και άλλοτε συγκρουσιακή, με αμοιβαία καταστροφικά αποτελέσματα, οποιοσδήποτε και αν είναι τελικά ο νικητής. Ασφαλώς δεν υπάρχουν αμιγείς καταστάσεις και όλες οι σχέσεις μπορούν να συνυπάρχουν σε άλλοτε άλλο βαθμό. Όμως, καλό είναι να θυμόμαστε ότι η διακοπή επικοινωνίας είναι το τελευταίο ισχυρό μέτρο πριν από τη μετατροπή της σχέσης σε συγκρουσιακή. Όπως στις συγκρούσεις, το κόστος από την απουσία επαφής είναι αμοιβαίο. Αυτή τη στιγμή στο Ρωσσοουκρανικό πόλεμο με πρωτοβουλία της Δύσης έχουν εφαρμοσθεί κυρώσεις για τη βίαιη επέμβασή της στην Ουκρανία. Οι πιο έντονες από τις κυρώσεις είναι οικονομικές. Όμως το κόστος είναι αμοιβαίο. Η Ευρώπη είναι αναγκασμένη να αγοράζει ενέργεια σε πολλαπλάσια τιμή από εκείνην όταν την προμηθευόταν από τη Ρωσία. Βασικά προς όφελος της Αμερικής, αλλά και της Κίνας και των Αραβικών χωρών και άλλων. Το μεγάλο θύμα είναι τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα το αντέξει; Ήδη, παρά την αρχική επίδειξη αξιοσημείωτης ομοφωνίας, κάποιες χώρες έχουν αρχίσει να κάνουν νερά στην εφαρμογή των κυρώσεων. Ναι μεν, αλλά. Ποιος θα εξαντληθεί νωρίτερα; Αν φτάσει η κατάσταση στο απροχώρητο, το επόμενο μικρό βήμα είναι η βία, ο τρίτος (και τελευταίος) παγκόσμιος πόλεμος.

                        Η ευθύνη για την εχθρότητα κράτους-πολιτών ανήκει στο κράτος που έχει την εξουσία να επιβληθεί στους υπαλλήλους του, για τις λίγες ώρες του 24ώρου που εργάζονται. Τις υπόλοιπες είναι μη εργαζόμενοι και σ’ αυτές τις ώρες, κατά πάσα πιθανότητα, θα χρειασθούν μια εξυπηρέτηση από το κράτος. Αν δεν μπορούν να επικοινωνήσουν, είναι διότι και αυτοί οι ίδιοι δεν απαντούν στο τηλέφωνο όταν άλλοι τους χρειάζονται.

            Γενικότερα, οι επαγγελματίες μας δεν έχουν την παιδεία της επικοινωνίας. Οι φιλόλογοι, οι μαθηματικοί, οι φυσικοί, κλπ ξέρουν την επιστήμη τους, αλλά δεν έχουν μάθει πώς να μεταφέρουν τις γνώσεις τους στους μαθητές τους, όταν διοριστούν καθηγητές. Ο γιατρός πρέπει να εξηγήσει στον άρρωστό του ότι αν η σοβαρή κατάστασή του αντιμετωπιστεί χειρουργικά, με πιθανότητες 5% την επομένη της εγχείρησης δεν θα ζει. Αν αντιμετωπισθεί με φάρμακα, σε 5 χρόνια οι πιθανότητες να έχει πεθάνει είναι 100%. Ο άρρωστος θα αποφασίσει τι προτιμά και ο γιατρός θα εφαρμόσει τις γνώσεις του γι΄ αυτό το σκοπό. Ο δικηγόρος θα ενημερώσει τον πελάτη του ότι αν δηλώσει αθώος, αυτός θα προσπαθήσει να αποδείξει την αθωότητά του με πιθανότητες επιτυχίας περίπου 15%. Αν δηλώσει ένοχος, ο συνήγορος θα προσπαθήσει να επιβληθεί η χαμηλότερη δυνατή ποινή. Ο αρχιτέκτονας ξέρει πώς να χτίζει πανέμορφα κτήρια. Το συγκεκριμένο όμως κτίσμα ταιριάζει στις λειτουργικές ανάγκες του τρόπου ζωής του πελάτη του; Στις μικρές κοινότητες, σαν του παραδοσιακού χωριού, καθένας μάθαινε αυτόματα από τους άλλους τις επικοινωνιακές τέχνες, καθώς του ήταν αναγκαστικά σαφής η επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία των άλλων για τη συμπεριφορά του. Τον άλλον τον έβλεπε κάθε μέρα στην πλατεία, κάθε εβδομάδα στην εκκλησία. Στις μεγάλες κοινότητες όμως η επικοινωνιακή τέχνη δεν μαθαίνεται αυτόματα, πρέπει επομένως να εκπαιδευόμαστε σ΄ αυτές. Πρέπει να μάθουμε πως επικοινωνία δεν σημαίνει υποχώρηση ή δικαιολογία. Αρκεί ένα ναι ή ένα όχι, με τρόπο ευγενικό που αφήνει περιθώρια για περαιτέρω συζήτηση.

ΔΗΜΟΣΙΟ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 7 Ιουνίου 2022

Οι άνθρωποι έχομε στην κοινωνία τρεις επιλογές, μοναχικοί, σε αγέλη ή σε κοινωνία. Κινδυνεύει επομένως η κοινωνία να διαλυθεί. Οι δυνάμεις που τη συγκρατούν είναι δύο κυρίως ειδών. Με συμπληρωματική λειτουργία καθενός που εξαρτάται από όλους τους άλλους σε λογική βάση και με συναισθηματική ενότητα, καθώς όλοι συγκινούνται θετικά ή αρνητικά από κοινά ερεθίσματα, π.χ. τέχνη (αγελαίο κατάλοιπο). Τεχνικά, κυρίως η συμπληρωματική λογική λειτουργία, εξασφαλίζεται με την εξουσία που ορίζει νόμους. Ως σήμερα δεν έχει εμφανισθεί αξιόλογη εναλλακτική δυνατότητα. Η εξουσία αποτελείται από άρχοντες που είναι οι μόνοι που επιτρέπεται να εφαρμόζουν νόμιμη βία. Μπορούν, κατά τον Αριστοτέλη, να είναι ένας (μοναρχία), λίγοι (ολιγαρχία) ή το σύνολο (δημοκρατία). Κάθε εξουσία μπορεί να είναι καλή, όταν ενεργεί για το συμφέρον του συνόλου ή κακή όταν ενεργεί για το συμφέρον των αρχόντων. Η καλή εξουσία στη δημοκρατία αποτελείται από τρεις ανεξάρτητες υποεξουσίες: τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική. Το δικό μας καθεστώς είναι ρεπούμπλικα (Hellenic republic), όχι δημοκρατία, όπως απατηλά την ονομάζομε. Είναι κακό, διότι οι τρεις υποεξουσίες δεν είναι ανεξάρτητες. Η νομοθετική (βουλή) αποτελείται από άτομα που έχουν εκλεγεί μεταξύ υποψηφίων προεκλεγμένων από τα κόμματα. Η προεκλογή γίνεται από τα κόμματα που καθένα διεκδικεί την εξουσία σε μια ολιγαρχία. Για τον Αριστοτέλη αυτό είναι επικίνδυνο. Η εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση) εκλέγεται από τη βουλή, εξαρτημένη επομένως απ΄ αυτήν, τελικά από κάποιο κόμμα. Οι επικεφαλής της δικαιοσύνης εκλέγονται από το Υπουργικό Συμβούλιο της κυβέρνησης, είναι επομένως εξαρτημένη και αυτή από την ίδια ολιγαρχία. Και ο Ανώτατος Άρχοντας, ρυθμιστής του πολιτεύματος και όλων των υποεξουσιών εκλέγεται επίσης από την ίδια αρχή. Το κακό σ΄ αυτή τη διαδικασία οφείλεται στο ότι η διαδικασία της εκλογής απαιτεί συναλλαγή μεταξύ υποψηφίου και εκλεκτόρων, δηλαδή πελατειακή σχέση. Ο εκλεγμένος άρχοντας πουλάει εκδουλεύσεις αγοράζοντας ψήφους. Το σύστημα αυτό στηρίζεται στη Ρωμαϊκή res publica, όχι στην Ελληνική δημοκρατία. Στη δημοκρατία οι άρχοντες κληρώνονται, δεν εκλέγονται, από όλους τους πολίτες, τουλάχιστον στις εξουσίες που δεν απαιτούν παρά κοινό νου και εντιμότητα, όπως είναι η ποινική δικαιοσύνη (ποινικά ορκωτά δικαστήρια) και η βουλή. Αντίθετα, χρειάζεται προεπιλογή όταν το είδος της εξουσίας απαιτεί γνώσεις των νόμων και εμπειρία, όπως η κυβέρνηση και η αστική και διοικητική δικαιοσύνη. Η κυβέρνηση ετοιμάζει νομοσχέδια επιστημονικά σχεδιασμένα, αυτά γίνονται νόμοι από τη βουλή, η κυβέρνηση πάλι υλοποιεί τους νόμους και η ανεξάρτητη δικαιοσύνη ελέγχει την πιστή εφαρμογή τους. Το κράτος για να λειτουργήσει απαιτεί ανθρώπους να υλοποιούν τις αποφάσεις του. Αυτοί είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι.

Πολίτες είναι καταρχήν οι μόνιμοι κάτοικοι μιας κρατικής επικράτειας. Σ΄ αυτό διαφέρει μια ιδανική σύγχρονη δημοκρατία (δεν υπάρχει) από την αρχαία όταν πολίτες δεν ήταν οι γυναίκες, οι δούλοι και οι μέτοικοι. Το θεμελιώδες αντικειμενικό κριτήριο για την ιδιότητα του πολίτη είναι ότι έχει υπηρετήσει μια υποχρεωτική θητεία. Κατά τον W. James “Κάθε άνθρωπος, πλούσιος ή φτωχός, πρέπει να προσφέρει δυο χρόνια από τη ζωή του στο κράτος, όχι σκοτώνοντας άλλους ανθρώπους, αλλά υπερνικώντας αρρώστιες, αποστραγγίζοντας τέλματα, αρδεύοντας ερήμους, σκάβοντας διώρυγες και γενικά συμμετέχοντας με δημοκρατικούς όρους στα περιβαλλοντικά και κοινωνικά έργα με τα οποία ανοικοδομείται, τόσο αργά και επώδυνα, ό,τι καταστρέφει ο πόλεμος τόσο γρήγορα.” Στην υποχρεωτική θητεία είναι υποχρεωμένος να εκτελεί ό,τι τον διατάζει ο ανώτερός του. Σε αντιστάθμισμα, με κλήρωση, σε μιαν άλλη φάση της ζωής του γίνεται αυτός άρχοντας και οι υφιστάμενοί του εκτελούν ό,τι αυτός (μαζί με άλλους) διατάζει. Στο μεταξύ όλοι οι πολίτες επιλέγουν πώς θέλουν να επιβιώνουν πουλώντας τα αγαθά που παράγουν ή τις υπηρεσίες τους στο σύνολο. Μπορεί να είναι ελεύθεροι επαγγελματίες, ιδιωτικοί υπάλληλοι (και εργάτες) ή δημόσιοι υπάλληλοι. Έτσι κι αλλιώς εργάζονται σε κάποιο επαγγελματικό ωράριο. Πρωταρχικός σκοπός της επαγγελματικής εργασίας τους, ελεύθερης ή εξαρτημένης, είναι η ικανοποίηση των αναγκών του πελάτη/πολίτη. Αν δεν το κάνει ο ελεύθερος επαγγελματίας θα χάσει τον πελάτη που τον πληρώνει· ο ιδιωτικός υπάλληλος θα απολυθεί από τον εργοδότη του· και ο δημόσιος υπάλληλος ελέγχεται από το κράτος.

Ο δημόσιος υπάλληλος είναι μερικά στρατευμένος. Εξυπηρετεί το κοινό σύμφωνα με τους νόμους του κράτους. Αντίθετα από την υποχρεωτική θητεία που ισχύει όλο το 24ωρο, εργάζεται αποκλειστικά στο επαγγελματικό του ωράριο και όποτε θέλει διακόπτει τη σχέση του με τον εργοδότη του, το κράτος. Αυτό μπορεί να του επιβληθεί στην ακραία περίπτωση απολύοντάς τον. Αντίθετα, στον ιδιωτικό υπάλληλο ο εργοδότης μπορεί να του επιβάλλει όποιες συνθήκες επιθυμεί, και εύκολα να τον απολύσει, πάντα στα πλαίσια του νόμου.  Συνασπιζόμενοι οι εξαρτημένοι εργαζόμενοι μπορούν π.χ. να κάνουν απεργίες για να εκβιάσουν τον εργοδότη. Από τις δημόσιες υπηρεσίες κάποιες είναι υπαρξιακές. Μπορεί να μη συμφωνούν όλοι στο ποιες είναι υπαρξιακές, πάντως οι περισσότεροι θα συγκατέβαιναν πως π.χ. η υγεία, η παιδεία είναι τέτοιες. Κάποιες είναι υπαρξιακά απαραίτητες (π.χ. άμυνα). Σε τέτοιες περιπτώσεις οι δημόσιοι υπάλληλοι οφείλουν να είναι μόνιμοι, ώστε να μην αλλάζουν με κάθε αλλαγή κυβέρνησης. Ακριβώς λόγω της απόλυτης ανάγκης τέτοιων εργασιών, η απεργία των αντίστοιχων υπαλλήλων είναι αδιανόητη. Το τίμημα της μονιμότητας των εργαζομένων σε δημόσια υπηρεσία οφείλει, ισχυρίζομαι, να είναι η απεμπόληση του δικαιώματος της απεργίας. Παραπέρα, όταν κάποιοι εργαζόμενοι απεργούν χωρίς να είναι υπαρξιακή η ανάγκη της εργασίας τους, αλλά εξαιρετικά σημαντική (π.χ. λιμενεργάτες) εκείνος που υποφέρει δεν είναι το κράτος, ο εργοδότης, αλλά οι πολίτες. Το τι είναι απαραίτητο είναι συζητήσιμο και μόνο το σύνολο των πολιτών μπορεί να αποφασίσει. Αλλιώς οι απεργοί καθιστούν ομήρους τους πολίτες, που η ικανοποίηση των αναγκών τους είναι η πρωταρχική υποχρέωση κάθε επαγγελματία. Προκύπτει το ερώτημα πώς θα υποχρεωθεί ένας εκμεταλλευτής εργοδότης να ικανοποιήσει δίκαια αιτήματα των εργαζομένων του. Σε μια δημοκρατία, όπου η βουλή είναι κληρωμένο δείγμα όλου του λαού, η κρατική εξουσία θα κρίνει και θα επιβληθεί σε εργοδότες και εργαζομένους.

Η πρώτη επαφή του πολίτη με το κράτος του είναι συχνά ένα τηλεφώνημα. Κατά κανόνα θα έλεγα, το τηλέφωνο είτε βουΐζει ή δεν απαντά. Η διακοπή επικοινωνίας όμως είναι μια δυσάρεστη, περίπου εχθρική, στάση. Και ο πολίτης αγανακτεί και γίνεται κι αυτός εχθρικός στο κράτος του, που θα όφειλε να είναι αυτός ο ίδιος. Αντίστοιχη είναι η κωλυσιεργία που εφαρμόζει κάθε υπάλληλος εξυπηρετώντας τον πολίτη, επιβάλλοντάς του γραφειοκρατία και καθυστερήσεις. Η ευθύνη για την εχθρότητα κράτους-πολιτών ανήκει πρώτιστα στο κράτος.