Πλούσηη κε φτοχή

Δημ. Α. Σηδερής, ομ. καθ. Καρδιολογήας. Dimitrissideris.wordpress.com

• Κηνή Γνόμη 17.11.2015
•  

• 
• 

Να πούμε για το Ναστραντήν Χότζα σήμερα. Τον κάνανε δηκαστή. Μόλης άκουσε τον κατήγορο, κσέσπασε: «Δήκιο έχης!». Άκουσε έπητα τον κατηγορούμενο: «Κε ση δήκιο έχης!» «Μα, Χότζα, δεν γήνετε να έχουν κι οι δήο δήκιο!», παρατήρησε κάπιος. Σκέφτηκε μια στηγμή: «Κε ση δήκιο έχης!»

Ακούο σοφούς να κραβγάζουν: «Αν βάζουμε φόρους στους πλούσηους κε πληρόνουν για «πρόνηες» κε «ασφάληες» κε «σήστημα ηγήας» κε «ησφορές αληλεγκήης», κε τόσα άλα, πιος θαρθή να επενδήση; Κι αν δεν επενδήσουν η πλούσηη, πός θα βρεθούν δουλιές για να μην πηνάσουν οι φτοχή;» Δήκιο έχουν! Ακούο όμος άλους σοφούς να ουρλιάζουν: «Από τη δουλιά τον εργαζομένον ζουν η πλούση. Αν δεν δουλέπσουν η φτοχή, πιος φτοχός ή πλούσηος θα επηβηόση;» Κι αυτή δήκιο έχουν! Τεληκά πιος έχη δήκιο;

Η ελεφθερήα ήνε το αντήστροφο της εκσάρτησης. Κάθε εκσάρτηση όμος ήνε κε στήρηγμα. Αν ο κήρηος δεν δόση φαή στο δούλο, αφτός θα πεθάνη. Κι αν ο δούλος δεν δουλέπση, ο κήρηος θα πεθάνη. Αμηβέα εκσάρτηση. Άρα ησότητα; Ήνε κάπιος από τους δήο πιο ελέφθερος από τον άλον; Τα κσαναλέγαμε. Η ελεφθερήα ήνε ηδιότητα του νοητού Εγό, ενό η ησότητα του κηνονηκού. Από τους δήο αληλεκσαρτόμενους, ελέφθερος ήνε εκήνος που αποφασήζη για το ζέβγος τους. Ο κήρηος αποφασήζη, αφτός άρα ήνε ο ελέφθερος κι ο άλος ο δούλος. Φησηκά ελεφθερήα δεν ηπάρχη όταν ηπάρχουν δούλη. Ούτε προφανός ησότητα.

Η ανησότητα ήνε κηνητήρηα δήναμη. Για κάθε τη καλό κε κακό. Όταν η στάθμη του νερού ήνε ήδια σε δυο λήμνες που επηκηνονούν, τα νερά ήνε στάσημα. Βούρκος, έλος, πηγή ελονοσήας. Αν, κάπος (επηδή π.χ. η μια υποδέχετε τα νερά ενός ποταμού), δηατηρήτε διαφορά ανάμεσά τους, ηπάρχη ροή από τη μια στην άλη κι αφτή γονημοπηή το έδαφος, για να γενήση η μάνα γη ή προκαλή πλημήρες που καταστρέφουν ό,τη έχει φητρόση. Μια κηνονήα με πλήρη ησότητα λημνάζη· με ανησότητα δημηουργή ή αφτοκαταστρέφετε.

Η κηνονηκή ανησότητα αποτελή το κήνητρο για δραστηρηότητα. Για ανάπτηκση κε για δηνά. Η Ντίκινσον κε Πίκετ στην Αμερηκή μελέτησαν κε βρήκαν ότι: Όσο μεγαλήτερη ήταν η ηκονομηκή ανησότητα τόσο χηρότερα ήταν: το προσδόκημο επηβήοσης, η αγραματοσήνη, η πεδηκή θνησημότητα, η ανθροποκτονήες, ο αρηθμός τον ατόμον στη φηλακή, η γενήσης από ανήληκα κορήτσια, η εμπηστοσήνη μετακσή τον ατόμον, η παχησαρκήα, τα πσηχικά νοσήματα (σημπεριλαμβάνοντας εθησμούς σε ναρκοτηκά κε ηνόπνεβμα) κε η κηνονηκή κηνητηκότητα. Μάληστα, από όλα αφτά σχημάτησαν οι σηνγραφής ένα δήκτη ηγήας κε κηνονικόν προβλημάτον που γηνόταν εφθέος χηρότερος όσο μεγάλονε η ηκονομηκή ανησότητα. Η ανάπτηκση σηνδέετε με άφκσηση της ανησότητας, που ήνε κήρηο έτηό της, όσπου να σησορεφθούν τα «δηνά». Τότε, αν δεν ηπάρκση παρέμβαση, επέρχετε βήεη αλαγή. Η θεσμηκή παρέμβαση μπορή να αποτρέπση τη βήα, μηόνοντας την ανησότητα. Κανονηκά γήνετε με δημοκρατηκές δηαδηκασήες. Η περηοδηκότητα στην αλαγή βουλής ήνε η κατάληλη τεχνηκή, εφόσον η βουλή εκφράζη γνήσηα τη βούληση του λαού. Θημήζο παρεμπηπτόντος, ότι στις περησότερες σήνχρονες «δημοκρατήες», δεν κηβερνά το 50%+1 της βούλησης του λαού, αλά πολή μηκρότερο ποσοστό (στην περήπτοσή μας περήπου 20%). Μόνον η αρχέα Αθηναηκή δημοκρατήα πλησήαζε το στόχο κε πέτηχε το θάβμα του αρχέου πολητησμού. Μηονεκτήματά ήταν ότη η κηνονήα δεν περηλάμβανε γηνέκες, μέτηκους κε δούλους. Η γνήσια βούληση του λαού επηλέγη ηδήμονες (κηβέρνηση) που θα προτήνουν αποτελεσματηκές κε εφηκτές λήσης, ενό η βουλή, τηχέο δήγμα του λαού, θα ζηγήση οφέλη κε κόστος κε θα επηλέκση. Όπος ο άροστος δεν κάνη ό,τη νομήζη, αλά επηλέγη το γιατρό του κε ζηγήζη οφέλη κε βλάβες από της λήσης που αφτός του προτήνη.

Στη σήνχρονη ηστορήα κάπιες χόρες έγηναν «ελέφθερες» κε άλες «δούλες». Ο δηησμός πήρε μορφή απηκηοκρατήας. Στο δέφτερο παγκόσηο πόλεμο κε μετά, έγηνε το παράδοκσο. Η μεγάλη αντηπαλότητα ήταν μετακσή ΕΣΣΔ κε Αμερηκής. Όμος κε η δήο χόρες αντητήθενταν στην απηκηοκρατία. Τελεφτέος σπασμός ήταν η κρήση του Σουέζ. Αγκλογάλη θέλησαν να επέμβουν εναντήον του Νάσερ. Κε τότε Ρόση κε Αμερηκανή σταμάτησαν την επαναφορά της απηκηοκρατήας. Ο μεγάλος Ροσοαμερηκανηκός ανταγονησμός σηνεχήσθηκε κε, για να μην επεκταθή ο κομουνησμός, η Αμερικανή εγκατέστησαν δηκτατορήες όπου ήχαν αποσηρθή η απηκηοκράτες. Η δηκτάτορες το παράκαναν κι άρχησαν να μην ηπακούν στης εντολές τον αφεντηκόν τους. Ο λαός από κάτο τους στέναζε κι επαναστάτησε. Η Αμερηκανή ήταν με το μέρος του λαού, που έρηκσε (ρήχνη) τους δικτάτορες. Κι ο «λαός» αποδήχθηκαν ακρέη ησλαμηστές. Μόλης προ ημερόν ο Μπλερ παραδέχθηκε πος η επέμβαση τον Αγκλοαμερηκανόν στο Ιράκ σηνέβαλε στην ανάπτηκση της τρομοκρατηκής ISIS.

Πήσο από όλα αφτά τα παράδοκσα, κρήβετε η ανησότητα, η δηάκρηση σε πλούσηους κε φτοχούς. Κε να η ηποκρησήα. Η μήοση της ανησότητας θεορήτε εμπόδηο στην ελεφθερήα. Πραγματηκά, με μια τέτια πολητηκή ησότητας, η πλούσηη δεν ήνε ελέφθερη να γήνουν πιο πλούσηη φτοχένοντας περησότερο τους φτοχούς κε αφερόντας τους έτση τη δηνατότητα να σημετέχουν σαν ήση στη λήπση αποφάσεον για όλους. Δεν ήνε ελέφθερη να αφερούν ελεφθερήα από τους άλους.

Στον καπηταλησμό ηπάρχη η ελεφθερήα να γήνη κάπιος «κήρηος» κάνοντας τους άλους ληγότερο ή περισότερο «δούλους». Φησηκά έτση αυτοκαταργήτε η ελεφθερήα. Στον κομουνησμό έρετε η «ελεφθερήα» για τέτια «άδηκη» εκσέληκση. Όλη γήνοντε ήση, αλά κάπιη «ήνε πιο ήση από τους άλους» κε η ησότητα αυτοκαταργήτε. Ηπάρχη λήση;

Από τον κερό του Αβραάμ, όταν η κηνονήα μετέπηπτε από την τροφοσηλογή στην τροφοπαραγογή κε άρχησε να ηπάρχη ηκονομήα, καθηερόθηκε η κηνονηκοηκονομηκή ταλάντοση. Περήοδη με νηστήα εναλάσονταν με περηόδους πασχαλιάς. Στη νηστήα δεν σφάζονταν ζοντανά, για να πολαπλασηασθή το κοπάδη. Στην πασχαλιά θησιάζονταν, κηρήος αρσενηκά, για να τραφή η κηνονήα, χορής να μηοθή η παραγογηκότητα του κοπαδιού κε για να μην εκσαντληθή το ληβάδη που έτρεφε το κοπάδη. Κε να πός θα μπορούσε να εφαρμοσθή σήμερα η ταλάντοση. Στην αρχή μιας κηβερνητηκής περηόδου (ανερέθηιστη περηοδος χάρητος) οφήλη να εφαρμοσθή μια καπηταληστηκή πολητηκή, νηστήα, λητότητα, με ενήσχηση του κεφαλέου κε ανάπτηκση. Θα πρέπη να ακολουθήση μια σοσηαληστηκή πολητηκή με ενήσχηση της εργασήας. Κε ο κήκλος θα τελιόση με κομουνηστηκή πολητηκή: Θησήα κε ήφεση με μήρασμα της παραγογής σε όσους σημβάλουν στην αναπαραγογή κε άμηνα της κηνονήας, ανεκσάρτητα δηλαδή από το κεφάλεο που δηέθεσαν ή την εργασήα που έκαναν. Η ταλάντοση θα κσαναρχήση. Όχι δεκσηά ή αρηστερή κηβέρνηση, αλά όλες η πολητηκές σε διαφορετηκή φάση της ήδιας κηβέρνησης.

ΜΟΥΣΕΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 19 Σεπτεμβρίου 2026

Ο Δημήτρης Αντ. Σιδερής γράφει για τον ρόλο των μουσείων στη διατήρηση της μνήμης και εξετάζει τη σχέση των εκθεμάτων με την τέχνη, την παράδοση και το περιβάλλον μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν.

Τα ζώα ανταποκρίνονται στα παρόντα ερεθίσματα που διεγείρουν τις αισθήσεις τους. Μπορεί να εκτείνονται στο παρελθόν, όσο διαρκεί η μνήμη τους, ιδιαίτερα στα θερμόαιμα σπονδυλωτά που αυτά κυρίως μπορούν να σχηματίζουν εξαρτημένα αντανακλαστικά. Οι άνθρωποι, επιπλέον ανταποκρινόμαστε και στο μέλλον, στο σκοπό που μόνοι μας έχομε διαμορφώσει, καθώς μπορούμε να σχηματίζουμε (δευτεροβάθμια) εξαρτημένα αντανακλαστικά στη βάση όχι μόνο των φυσικών με τα οποία γεννηθήκαμε, αλλά και επίκτητων, προσχηματισμένων πρωτοβάθμιων εξαρτημένων. Οι σκοποί μας εξυπηρετούνται από εμπειρίες παρούσες και παρελθούσες. Αυτό απαιτεί ενίσχυση, όσο γίνεται της μνήμης μας. Το πετυχαίνομε πρώτιστα με το λόγο, χάρη στον οποίον μεταβιβάζονται εμπειρίες και από τον ένα στον άλλο και από προγόνους σε απογόνους. Κι αυτός ενισχύεται από τη γραφή, ιδιαίτερα τη φωνητική γραφή. Είτε το καταλαβαίνομε είτε όχι, η συμπεριφορά μας επηρεάζεται από το παρελθόν, από την προ-προ-ϊστορική παράδοση, χάρη στην αρχαιολογία, την προϊστορική, προφορική, παράδοση  και την ιστορική, γραπτή παράδοση, όλες με την αρχαιολογική τεκμηρίωση. Η παράδοση μπορεί να είναι λογική, αλλά και συναισθηματική, με έργα τέχνης, και βουλητική, ως ηθική παράδοση.

Η μνήμη όμως δεν διατηρείται μόνο με το λόγο, αλλά και με κάθε άλλο μέσο. Γι΄ αυτό το σκοπό υπάρχουν τα μουσεία, τα μαυσωλεία, οι πινακοθήκες κλπ. Μουσείο είναι ένα μόνιμο ίδρυμα, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοικτό στο κοινό, που έχει ως έργο του τη συλλογή, τη μελέτη, τη διατήρηση, τη γνωστοποίηση και την έκθεση τεκμηρίων του ανθρώπινου πολιτισμού και περιβάλλοντος. Μπορεί να αφορά σε στοιχεία τεχνικού πολιτισμού. Αφορμή γι΄ αυτό το κείμενο μου έδωσε η δημιουργία ενός ναυτικού μουσείου στη Σύρο, ιδιαίτερα η ομιλία του Μητροπολίτη κ. Δωροθέου Β΄ που αφορούσε την έννοια του μουσείου. Εξάλλου μπορεί να αφορά σε έργα τέχνης, πίνακες, αγάλματα, διακοσμητικά έργα κλπ, οπότε ονομάζεται συνήθως πινακοθήκη (γκαλερί). Μπορεί επίσης να αφορά σε νεκρούς που αξίζει να θυμόμαστε, οπότε συνοδεύεται συχνά και από την έκθεση κτερισμάτων (προσωπικών αντικειμένων του νεκρού ή με μεγάλη αξία που τοποθετούνταν στο μνήμα του) και ονομάζεται τότε μαυσωλείο.

Ένας λαός είναι πρώτιστα οι άνθρωποι που τον αποτελούν. Είναι όμως και η παράδοσή του, υποβοηθούμενη από τεκμήρια σαν τα παραπάνω. Η σημασία αυτής της παράδοσης φαίνεται από τη μανία με την οποίαν κατακτητές με γενοκτονικές επιδιώξεις τα καταστρέφουν. Ναοί, νεκροταφεία και πολλά έργα τέχνης καταστρέφονται ή αλλάζουν λειτουργία.

Η τέχνη, γενικά, θεωρείται συχνά ότι είναι ανεξάρτητη από την επιστήμη και την ηθική. Όμως, όχι πλήρως. Η τέχνη συνοδεύεται από δράση. Δεν είναι μόνο οι ενέργειες του καλλιτέχνη που τη δημιούργησε, αλλά και εκείνες προς τις οποίες προτρέπεται ο δέκτης της, ο φιλότεχνος. Ένα εμβατήριο με παρακινεί να βαδίζω ζωηρά και ρυθμικά κι αν είναι πένθιμο, αργά και ρυθμικά· μια ιερή εικόνα, να προσκυνήσω και να προσευχηθώ. Οι όπερες του Βέρντι (Giuseppe Verdi) και τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη μου δημιουργούν την τάση να αντισταθώ ή και να επαναστατήσω.

Ένα έργο τέχνης έχει την αξία του καθαυτήν. Δεν υπάρχει αντικειμενικός τρόπος να εκτιμηθεί αυτή. Μπορούμε όμως να τη “μετρήσουμε” ως τον αριθμό των ατόμων που συγκινούνται από αυτήν, και μάλιστα διαχρονικά και διαχωρικά. Ένα έργο που αρέσει σε πολύ κόσμο για αιώνες και πέρα από τα όρια της κοινωνίας, όπου δημιουργήθηκε ονομάζεται κλασικό. Ένα που αρέσει σε κόσμο για πολύ, αλλά δεν περνά τα σύνορα μιας κοινωνίας είναι παραδοσιακό, όπως η λαϊκή ζωγραφική και μουσική κλπ. Οι ειδικοί, σαν επιστήμονες, της τέχνης μελετούν τα χαρακτηριστικά αυτών των έργων και σχηματίζουν τους “νόμους”, τα κριτήρια που έχουν από κοινού τα κλασικά και τα λαϊκά έργα και με βάση τέτοια κριτήρια κρίνουν π.χ. αν θα αγοράσει ένας δήμος κάποιο έργο ή αν μια πινακοθήκη θα το περιλάβει στα εκθέματά της. Ωστόσο, η γνήσια αξία ενός έργου τέχνης στηρίζεται και σε στοιχεία πέρα από του έργου καθαυτού.

Ένα από αυτά είναι η πρωτοτυπία του. Το έργο αρέσει σε πάρα πολύ κόσμο, μολονότι ξεφεύγει από τα καθιερωμένα κριτήρια. Έτσι προχωρεί η τέχνη, καθώς το νέο στοιχείο περιλαμβάνεται στα καθιερωμένα κριτήρια. Τον 20ό αιώνα δημιουργήθηκαν πολλά έργα τέχνης που ξέφευγαν από τα κατεστημένα του παρελθόντος, όπως στη μουσική (π.χ. Στραβίνσκι Игорь Стравинский. Ρ. Στράους Richard Strauss κλπ) στη ζωγραφική και γλυπτική π.χ. Καντίσκι (Василий Кандинский), Πικάσο (Pablo Picasso) κλπ.

Ένα άλλο είναι το περιβάλλον του. Μια εικόνα μέσα στην εκκλησία με παρακινεί να τη φιλήσω και να ανάψω ένα κερί, μέσα σε ένα μουσείο με κάνει να θαυμάζω το χρώμα, το σχήμα τις γραμμές της, στο εικονοστάσι μου με συγκινεί μεταφέροντάς μου τα συναισθήματα ασφάλειας και σεβασμού που ένιωθα παιδάκι όταν τη θύμιαζε η γιαγιά μου. Τα γλυπτά του Παρθενώνα απομακρύνθηκαν από το αέτωμά του για να σωθούν από τυχόν καταστροφές. Αυτό όμως σήμανε καταστροφή του Παρθενώνα, που αποτελεί μνημείο, σαν ένα σύνολο, και μάλιστα με παγκόσμια ακτινοβολία. Ο Παρθενώνας ήταν το περιβάλλον των γλυπτών του.

Ένα τρίτο είναι, όπως αναφέρθηκε, η υποδοχή του κοινού, το οποίο συγκινείται όχι μόνο από το έργο τέχνης καθαυτό, αλλά και από τους λοιπούς που το δέχονται. Μια αριστουργηματική συμφωνία με κάνει να χειροκροτώ μόλις τελειώσει. Τα έργα τέχνης συνδέονται με δράση. Όμως δεν κάνω το ίδιο όταν δεν υπάρχει κοινό, όπως όταν την ακούω στην τηλεόραση.

Το μουσείο αφαιρεί το δεύτερο στοιχείο που αναφέρθηκε, μες τη συγκίνηση που του αναλογεί. Τα έργα που φυλάσσονται στα μουσεία δεν έχουν λειτουργικότητα, δεν οδηγούν στη δράση που ήταν σχεδιασμένα να προκαλούν. Στο μουσείο που εγκαινιάσθηκε είδα π.χ. ναυτικά φυλλάδια παλιών Συριανών ναυτικών. Άχρηστα πια για τους χρήστες τους, χρησιμεύουν όμως για τη διατήρηση της μνήμης τους. Τι στοιχεία έγραφε αυτό το φυλλάδιο; Τι απαιτούνταν τότε για να είναι κάποιος ναυτικός; Αντισταθμίζοντας, η αφαίρεση της λειτουργικότητας ελαχιστοποιεί την αναπόφευκτη φθορά. Η χρήση επιταχύνει τη φθορά. Ακόμη και το φως για να φωτογραφηθεί ένα αρχαίο εύρημα μπορεί να το φθείρει. Η γη θα ήταν άριστο μουσείο, αν ήταν ανοικτή στο κοινό. Αλλά δεν είναι.

Η συντήρηση ενός μουσείου απαιτεί σημαντικές δαπάνες. Ένας πίνακας του Βαν Γκογκ (Vincent Van Gogh) που όσο ζούσε είχε μηδενική τιμή, τώρα αξίζει μια περιουσία. Θα γινόμουν πλούσιος αν τον έκλεβα. Το μουσείο πρέπει λοιπόν να φυλάσσεται καλά. Τη φύλαξή του πληρώνομε με το εισιτήριό μας.

ΕΝΟΤΗΤΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com
Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 17 Σεπτεμβρίου 2026

Πολύ συχνά αναφερόμαστε στους διχασμούς του έθνους μας, που πάντοτε είχαν ολέθρια αποτελέσματα. Αντί να τους αποφεύγουμε, τους διαιωνίζομε σχεδόν υπερηφανευόμενοι σα να είναι κάτι μοναδικά δικό μας, στο κληρονομικό DNA μας κι επομένως εμείς δεν φταίμε. Φυσικά δεν είναι έτσι. Δεν ξέρω πολλά κράτη να έχουν προκύψει χωρίς εμφύλιο διχασμό. «Μα, η Αγγλία;», πήγα να αντικρούσω το επιχείρημα. «Και ο Κρόμγουελ (Oliver Cromwell), τι ήταν;», με αποστόμωσαν.

Όταν λέμε ενότητα δεν εννοούμε Ένα. Εννοούμε πολλά που συμπεριφέρονται σα να ήταν ένα. Τίποτε δεν υπάρχει αν δεν διαφέρει από ό,τι αυτό δεν είναι. Ό,τι υπάρχει κάποτε δημιουργήθηκε, ωρίμασε και τελικά έπαψε να υπάρχει. Στο μεταξύ, αμύνεται κατά της εξόντωσής του. Φανταστείτε μια σταγόνα νερό. Αποτελείται από πολλά μόρια νερού που καθένα τους είναι ένα δίπολο, από τη μια με θετικό ηλεκτρισμό κι από την άλλη με αρνητικό. Οι ετερώνυμοι πόλοι έλκονται μεταξύ τους συμβάλλοντας στην ενότητα της σταγόνας, αλλά οι ομώνυμοι απωθούνται ευνοώντας τη διάλυσή της. Έτσι, όλα τα μόρια δέχονται ίσες κατά μέσον όρο ελκτικές και απωθητικές δυνάμεις από τα υπόλοιπα και μπορούν να κινούνται ολισθαίνοντας ελεύθερα το ένα πλάι στο άλλο. Με μια εξαίρεση. Τα επιφανειακά μόρια δέχονται τέτοιες δυνάμεις μόνον από μέσα. Οι δυνάμεις απέξω είναι τελείως διαφορετικές. Έτσι, τα επιφανειακά μόρια διατηρούν ενωτικές δυνάμεις μεταξύ τους και ελκτικές τελικά προς το κέντρο της σταγόνας, σχηματίζοντας την επιφανειακή τάση που συμπεριφέρεται σα να ήταν μια μεμβράνη που συγκρατεί την ενότητα της σταγόνας. Όλα τα όντα έμβια και άβια έχουν τέτοιο προστατευτικό σύνορο: το ψωμί την κόρα, το γάλα την τσίπα, το κύτταρο την κυτταρική μεμβράνη, τα φυτά το φλοιό, τα ζώα δέρμα ή όστρακο, τα κράτη σύνορα. Η σταγόνα πεθαίνει με δύο τρόπους. Σε ένα περιβάλλον θερμό και ξηρό τα μόρια του νερού απομακρύνονται το ένα από το άλλο, η σταγόνα εξατμίζεται, ενισχύονται έτσι οι αποσχιστικές δυνάμεις και η ύπαρξή της τελειώνει. Ο άλλος τρόπος είναι να βρεθεί σε ένα περιβάλλον απόλυτα ίδιο με τον εαυτό της και να χαθεί, σταγόνα στον ωκεανό. Χάθηκε το περίβλημά της.

Κάθε ύπαρξη έχει κάποιου βαθμού αυτάρκεια. Το έμβρυο σχεδόν μηδενική. Όλες οι ανάγκες του εξυπηρετούνται χωρίς να το καταλαβαίνει από τη μητέρα που το φιλοξενεί. Μόλις γεννηθεί νιώθει τις ελλείψεις σαν ανάγκες και κλαίει. Τις εξυπηρετεί πάλι η μητέρα (θηλασμός) και τότε χαμογελά. Στα ζώντα όντα η αυτάρκεια διατηρείται με ένα είδος εμπορίου. Τα κύτταρα εισάγουν από το περιβάλλον ποικίλα υλικά διαμέσου της μεμβράνης τους, τα επεξεργάζονται για να χρησιμοποιηθούν από αυτά και αποβάλλουν άλλα, άχρηστα. Έτσι το νέο ον μεγαλώνει. Καθώς μεγαλώνει το σώμα, και οι ανάγκες του αυξάνονται στην κυβική δύναμη, αλλά η επιφάνειά του λιγότερο, μόνο στο τετράγωνο, έρχεται η μοιραία στιγμή που αυτή η μεμβράνη δεν επαρκεί για τις ανάγκες του κυττάρου. Κι αυτό τότε διχάζεται, το ένα γίνονται δύο. Αυτή είναι η οικονομία του κυττάρου, που σημαίνει ανταλλαγή διαμέσου των συνόρων του και επεξεργασία, μεταβολισμός, εντός του. Στο μεταξύ το κύτταρο κινδυνεύει να γίνει η τροφή κάποιου άλλου που θα το εισαγάγει μέσα του, θα το αποδομήσει και από τα στοιχεία που θα προκύψουν θα ανασυστήσει τα δικά του είτε για να αντικαταστήσει όσα έχουν φθαρεί ή για να μεγαλώσει.

Η αυτάρκεια είναι έννοια σχεδόν σύμφυτη με την ύπαρξη. Το έμβρυο, είπαμε, δεν έχει αυτάρκεια και γι΄ αυτό, για τον εαυτό του, δεν υπάρχει. Θα αρχίσει να υπάρχει με τη γέννησή του, όταν το εσωτερικό του θα εξακολουθεί να έχει μια σταθερότητα, όση είχε και ενδομήτρια, αλλά ο εξωτερικός του κόσμος θα είναι διαρκώς και απρόβλεπτα μεταβαλλόμενος.

Το νέο παιδί μεγαλώνει, οι ανάγκες του αυξάνονται και οι παροχές της μητέρας του αρχίζουν να μην επαρκούν. Το νέο παιδί αρχίζει να αναζητά και από άλλες πηγές τα αναγκαία, ενώ δυναμώνουν οι μύες του και αυξάνονται οι δυνατότητές του για να βρίσκει μόνο του τροφή και να αμύνεται να μη γίνει αυτό η λεία άλλων αρπακτικών. Κι έρχεται η ήβη. Ορμόνες, αρχίζουν να κυκλοφορούν και γενούν νέες ανάγκες, έλξεις ερωτικές που οι γονείς δεν μπορούν να τις προσφέρουν.

Τώρα ο νέος άνθρωπος, πρέπει να ζήσει. Χρειάζεται επιτακτικά αυτάρκεια. Κι αυτή θα στηριχτεί βασικά σε δύο ειδών δραστηριότητες, άμυνα, να μη γίνει το θύμα κάποιου άλλου, και οικονομία, να βρίσκει ό,τι χρειάζεται ανταλλάσσοντάς το με ό,τι του περισσεύει. Επιπλέον, ωριμάζει, γίνεται ικανό να δημιουργεί απογόνους και έργα. Αν μείνει στην εφηβική αυτάρκεια, οδεύει στην αυτοϊκανοποίηση που δεν είναι δημιουργική.

Πάμε τώρα και στις κρατικές υπάρξεις. Το κράτος μας περικλείεται στα σύνορά του. Ποια είναι; Τα αμφισβητούν άλλοι και εμείς δεν τα ξέρομε. Ποτέ δεν δημοσιεύσαμε σα νόμο το χάρτη της πατρίδας μας. Και οι γείτονές μας ψηφίζουν νόμους που τα αμφισβητούν. Έχομε ενισχύσει την άμυνά μας, αλλά δεν ξέρομε τι να υπερασπιστούμε. Η άμυνά μας στηρίζεται στο ότι έχομε αγοράσει όπλα τελευταίας τεχνολογίας. Καλά κάναμε. Μόνο που αυτά σε λίγα χρόνια θα είναι παλιάς τεχνολογίας και θα είναι άχρηστα. Άλλοι θα έχουν τότε τη σαφή υπεροπλία. Σημαντικό μέρος του οπλισμού μας θα έπρεπε να το παράγουμε, δημιουργούμε, μόνοι μας, όπως οι γείτονές μας. Κι ένα μέρος του παραγόμενου οπλισμού να είναι καινοτόμο, να μην το έχει άλλος κανένας, και να το ανταλλάσσουμε με ό,τι εμείς χρειαζόμαστε και δεν παράγομε. Όχι, δεν είμαι καθόλου ικανοποιημένος με την άμυνά μας.

Μήπως με την οικονομία μας; Είμαστε οι τελευταίοι στην Ευρώπη (μαζί με τους Βουλγάρους) σε αγοραστική δύναμη των πολιτών μας. Κάνουμε οικονομίες για να αγοράζουμε όπλα. Που τα χρειαζόμαστε. Πριν από μερικές δεκαετίες είχαμε πρωτογενή και δευτερογενή παραγωγή. Παράγαμε αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα σε επαρκείς ποσότητες. Είχαμε στοιχειώδη οικονομική αυτάρκεια. Τώρα στη σουπερμάρκετ βλέπω πατάτες, λεμόνια, γαρίδες και ένα σωρό άλλα να εισάγονται απέξω. Και ό,τι εμείς παράγομε είναι εμφανίσιμο αλλά άοσμο και άγευστο. Στο νησί μου αγοράζω ψάρια και θαλασσινά εισαγόμενα. Στις θάλασσες γύρω μας ψαρεύουν ξένα αλιευτικά. Όχι, δεν έχομε πια στοιχειώδη οικονομική επάρκεια. Ως προς τη δευτερογενή παραγωγή μας, τα προϊόντα που επεξεργαζόμαστε, αυτή έχει ουσιαστικά μηδενιστεί. Τα εισαγόμενα είναι τόσο φθηνότερα, που καμιά βιομηχανία μας δεν μπορεί να αντέξει στον ανταγωνισμό.

Κι όμως έχομε πόρους ανεκμετάλλευτους, ανέμους, ήλιο, κύματα, ιδίως στα εγκαταλειμμένα νησιά μας μέσα στα σύνορά μας.

ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ A΄

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 16 Σεπτεμβρίου 2026

Θεωρείται γενικά πως η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα. Όλα τα άλλα είναι ολοκληρωτισμοί. Βέβαια αυτό που ονομάζομε συνήθως «δημοκρατία» ΔΕΝ είναι δημοκρατία, είναι ολιγαρχία, ρεπούμπλικα. Εμείς, πονηρά, το καθεστώς μας το βαφτίσαμε εδώ «Προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία», ενώ διεθνώς «Hellenic Republic». Ο Άρχοντας των Ορισμών, ο Αριστοτέλης έδωσε σαφέστατα τον ορισμό της δημοκρατίας: «Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν». Ειδοποιό διαφορά μεταξύ δημοκρατίας και ολιγαρχίας επέλεξε τον τρόπο επιλογής των αρχόντων, με κλήρωση στη δημοκρατία, με εκλογή στην ολιγαρχία. Τονίζει μάλιστα αλλού πως το τελευταίο είναι επικίνδυνο «Ἒχει δὲ καὶ περὶ τὴν αἳρεσιν τῶν ἀρχόντων τὸ ἐξ αἱρετῶν αἱρετούς ἐπικίνδυνον».

Η δημοκρατία έχει τα μειονεκτήματά της. Δεν ήταν δυνατό για θέσεις που απαιτούν ιδιαίτερες γνώσεις και πείρα να κληρώνονται οι άρχοντες. Γι΄ αυτό στην αρχαιότητα οι «στρατηγοί» εκλέγονταν. Μαζί με αυτούς και κάποιοι άλλοι, συνολικά ένα ασήμαντο ποσοστό των αρχόντων. Άλλο μειονέκτημα ήταν ότι «πολίτες», δεν ήταν όλοι οι κάτοικοι. Εξαιρούνταν δηλαδή οι γυναίκες, τα παιδιά, οι μέτοικοι, οι δούλοι. Από τους περίπου 300 000 κατοίκους της Αττικής, πολίτες ήταν μόνο, περίπου, 30 000. Άλλο μειονέκτημα ήταν ότι οι Αθηναίοι ήταν ηγεμόνες μεταξύ των συμμάχων τους, αντί να έχουν δημιουργήσει μια ευρεία ομοσπονδία με δημοκρατικά χαρακτηριστικά (κλήρωση βουλευτών και δικαστών, εκλογή της κυβέρνησης). Αυτό σήμαινε, μεταξύ των άλλων, πως ένα μέρος των αμυντικών δυνάμεών τους σπαταλιόταν για να τους προστατεύει από τυχόν επαναστάσεις των δούλων (όπως στο Λαύριο) και των συμμάχων. Στους συμμάχους πρόσφεραν προστασία από, π.χ. πειρατές (τρομοκράτες θα λέγαμε σήμερα), έναντι αμοιβής με την οποίαν κατασκεύαζαν στόλο που ηγεμόνευε πάνω σ΄ αυτούς, ένα είδος μαφιόζικης προστασίας δηλαδή. Σήμερα, οι γυναίκες έχουν ίση ψήφο με τους άντρες. Η δουλεία έχει καταργηθεί. Το ζήτημα των μετοίκων, περιλαμβάνοντας μετανάστες και μειονοτικούς, δεν έχει λυθεί. Το τίμημα για την πρόοδο είναι συρρίκνωση στην έκφραση της βούλησης του λαού από διαρκή για κάθε απόφαση της πολιτείας σε μια στιγμή κάθε 4 περίπου χρόνια, όταν εκλέγουν οι πολίτες μεταξύ προεπιλεγμένων από τα κόμματα (που υπάρχουν και εξαρτώνται από οικονομικούς κυρίως παράγοντες).  Παρ΄ όλα τα παραπάνω, το όραμα της δημοκρατίας παραμένει ως το ύψιστο πολιτικό αγαθό. Μένει όμως το πρόβλημα πώς εγκαθίσταται μια δημοκρατία ή πώς αντικαθιστά μια προϋπάρχουσα ολιγαρχία.

Αρχικά πρέπει να παγιωθεί η πίστη μας στη δημοκρατία. Θα το αντιμετωπίσω σε δύο τουλάχιστον άρθρα. «Μα μπορούν να μας κυβερνούν τυχαίοι, αδαείς;» Αλλά οι βουλευτές και δικαστές δεν κυβερνούν, η κυβέρνηση κυβερνά. Οι βουλευτές νομοθετούν αν θέλουν ή όχι να γίνει νόμος ένα σχέδιο που εισηγείται η κυβέρνηση των έμπειρων επαϊόντων. Και οι (ποινικοί) δικαστές, χωρίς να χρειάζονται γνώση νόμων, αποφασίζουν  αν ένας κατηγορούμενος είναι ένοχος ή όχι μιας παράνομης πράξης. Υπενθυμίζω (Αριστοτέλης): «Ἓκαστος μὲν χείρων κριτὴς τῶν εἰδότων, ἃπαντες δὲ συνελθόντες ἢ βελτίους ἢ οὐ χείρους» Καθένας είναι χειρότερος από τους επαΐοντες, όλοι μαζί όμως εφόσον διαβουλεύονται είναι ή καλύτεροι ή όχι χειρότεροι. «Μα ο λαός είναι όχλος», λένε κάποιοι. Όχι βέβαια. Ο ίδιος λαός ανοργάνωτος, οσοδήποτε εκλεκτός κι αν είναι καθένας που τον αποτελεί, είναι πραγματικά όχλος. Μιμείται άκριτα το διπλανό του ή κάποιον επιδέξιο δημαγωγό. Αν είναι όμως οργανωμένος, γίνεται δήμος. Ο δήμος είναι πολιτικό σώμα που συγκροτείται με ορισμένους κανόνες. Οι κανόνες καθορίζουν αυστηρά ποιος έχει το δικαίωμα να συγκαλέσει το λαό, ποια θέματα είναι να συζητήσει ο λαός και πώς θα πάρει τις αποφάσεις του. Τους κανόνες αυτούς τους έχει θεσπίσει από την αρχή ο ίδιος ο λαός σε μεγάλη γενική συνέλευση  (π.χ. δημοψήφισμα) γι΄ αυτό ακριβώς το θέμα και με τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή και αποδοχή.

Σε έκτακτες καταστάσεις (π.χ. πόλεμος, χρεωκοπία κλπ) απαιτείται ταχύτατη, άμεση, δράση. Η δημοκρατία έχει χρονοβόρες διαδικασίες. Σε τέτοιες περιπτώσεις όμως μπορεί η δημοκρατία να εκχωρεί στην εκτελεστική εξουσία δικαιώματα που κανονικά την περιορίζουν, αλλά με τους όρους ότι αφενός αυτή η εξουσία λήγει αυτόματα σε προκαθορισμένο χρόνο ή μόλις εξαλειφθούν τα αίτια, και αφετέρου ποτέ δεν αφορά το σύνολο της εξουσίας, αλλά μόνο συγκεκριμένες περιορισμένες δραστηριότητες.

Εντάξει, ας πούμε πειστήκατε. Κακά τα ψέματα. Το κόστος για τη μετάβαση από την ολιγαρχία στη δημοκρατία είναι ανυπολόγιστο. Το αντέχομε; Οι λίγοι βολεμένοι με το παρόν καθεστώς έχουν κάνει νόμους που τους δίνουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν βία για κάθε προσπάθεια να αλλάξει το καθεστώς. Ανάμεσα στα άλλα, ελέγχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που ονομάζουν όπως θέλουν την προσπάθεια, π.χ. διαδίδουν ότι οι διαμαρτυρόμενοι είναι τρομοκράτες, συμμορίτες,  ή όπως αλλιώς θέλετε, πέστε τους. Και αντιστρόφως. Εκείνοι που είχαν χαρακτηριστεί τρομοκράτες στη Συρία, έγιναν εξουσία που συζητά νόμιμα με εκείνους που τους είχαν ονομάσει και αντιμετωπίσει ως τρομοκράτες. Φυσικά θα αντιδράσουν οι απλώς βολεμένοι, δηλαδή οι πολλοί που είτε κερδίζουν από την κατάσταση (οι λιγότεροι) είτε έχουν συμβιβαστεί προτιμώντας να βρίζουν παρά να αγωνίζονται για να την αλλάξουν.

Κακά τα ψέματα. Οι βολεμένοι είναι κύριοι της παράνομης, αλλά και της έννομης βίας. Την ώρα της βίας δεν ξεχωρίζουν. Μη βίαιη αντίσταση υπάρχει: Καμιά επικοινωνία με το βιαστή.

«Στο σπίτι του κ. Έγκε, που είχε μάθει να λέει όχι, ήρθε μια μέρα, τον καιρό της παρανομίας, ένας πράκτορας και του παρουσίασε ένα χαρτί που το είχαν εκδώσει αυτοί που κυριαρχούσαν στην πόλη. Ετούτο το χαρτί έλεγε ότι στον πράκτορα αυτόν θ΄ ανήκε κάθε σπίτι όπου θα πατούσε το πόδι του, το ίδιο και κάθε φαγητό που θα ζητούσε. Θάπρεπε ακόμα να τον υπηρετεί και κάθε άνθρωπος που θ΄ αντάμωνε.

Ο πράκτορας κάθισε σε μια καρέκλα, ζήτησε φαγητό, πλύθηκε, πλάγιασε, και προτού κοιμηθεί ρώτησε τον κ. Έγκε με το πρόσωπο στον τοίχο: Θα με υπηρετείς;

Ο κ. Έγκε τον σκέπασε με την κουβέρτα, έδιωξε τις μύγες, κάθισε δίπλα στο προσκεφάλι του, κι όπως εκείνη τη μέρα τον υπάκουσε άλλα εφτά χρόνια. Ό,τι κι αν έκανε όμως για δαύτον ένα πράγμα απόφυγε πάντα να κάνει: δεν τούπε ποτέ μια λέξη. Σαν πέρασαν τα εφτά χρόνια κι ο πράκτορας χόντραινε από το πολύ φαΐ, τον ύπνο και τις διαταγές – πέθανε. Ο κ. Έγκε τον τύλιξε τότε στην ξεφτισμένη κουβέρτα, τον έσυρε έξω από το σπίτι, έπλυνε το στρώμα, άσπρισε τους τοίχους, ανάσανε βαθιά κι αποκρίθηκε: Όχι.» (Μπρεχτ, Bertold Brecht).

Στήρηγμα – Εκσάρτηση

Η γλόσα ήνε ο κήρηος τρόπος για να εκδηλόνετε η σκέπση μας κε να γήνετε εσθητή από τους άλους. Κε η γραφή ήνε ο κύρηος τρόπος που η γλόσα αντέχη στο χρόνο κε στο χόρο. Επητρέπη την επηκηνονήα μετακσή ανθρόπον που δεν βρήσκοντε ο ένας δήπλα στον άλο κε μετακσή ανθρόπον που δεν ζουν στον ήδιο χρόνο. Όσο απλούστερα ήνε αφτά τα εργαλήα, τόσο πιο δεμένα μετακσή τους ήνε τα άτομα που αποτελούν την κηνονήα που τα χρησημοπηή. Σηνεχηζο τη μεταγραφή παλιόν κημένον μου στην απλή, ηδανηκή, ορθογραφήα.

14 Σεπτεμβρήου 2026

Δημ. Α. Σηδερής, ομ. καθ. Καρδιολογήας. Dimitrissideris.wordpress.com

• Κηνή Γνόνη, 1. 12.  2015
•  

• 
•  

Πρέπη να το χονέπσουμε. Κάθε εκσάρτηση ήνε κε στήρηγμα. Η σχέση τους ήνε αντήστροφη. Στήρηγμα = 1/Εκσάρτηση. Ενήσχηση του στηρήγματος αφκσάνη την ελεφθερήα· Ενήσχηση της εκσάρτησης τη μηόνη. Δησνόητα; Ας τα δούμε με ένα παράδηγμα.

Κρέμομε εκσαρτημένος με ένα σκηνή πάνο από την άβησο. Σ΄ αφτό στηρήζομε. Προφανός δεν ήμε ελέφθερος. Αν κόπσο το σκηνή, το στήρηγμά μου, δεν ελεφθερόνομε: πέφτο στην άβησο. Τόρα τηχένη κε το σκηνή έχη όνομα: λέγετε Μνημόνηο. Στηρηζόμενη στο μνημόνηο ήμαστε δούλη, υποχρεομένη να κάνομε ό,τη μας ζητήσουν. Αν κοπή, χανόμαστε. Μπορούμε να κάνομε τήποτα;

Το μοντέλο με το σκηνή εκσάρτηση-στήρηγμα δήνη ηδέες. Τη γήνετε όταν σηνδηάζομε εκσαρτήσης; Ένα σκηνή που ήνε δεμένο σε ένα άλο σκηνή (εκσάρτηση στη σηρά) από το οπήο κρεμόμαστε, αθρήζη εκσαρτήσης. Οπιοδηποτε από τα δήο κοπή, πέφτομε στο κενό. Η ελεφθερήα μας ηποδηπλασηάζετε. Αν κρεμόμαστε όμως από δήο παράληλα σκηνιά, αθρήζοντε τα στηρήγματα κε, μαζή, η ελεφθερήα μας. Αν κοπή το ένα, δεν πέφτομε στο κενό, στηρηζόμαστε στο άλο. Αν εκσαρτιόμαστε από τους Εβροπαηκούς μηχανησμούς κι αφτή από το Δηεθνές Νομησματηκό Ταμήο, η εκσάρτηση μεγαλόνη. Αν, αντήθετα, μπορούσαμε να στηρηχτούμε παράληλα κε σε άλες δηεθνής ηκονομήες, θα αφκσάνονταν τα στηρήγματά μας κε η ελεφθερήα μας.

Δεν ήνε καθόλου έφκολο το εγχήρημα: «Αν ζητήσετε από άλους βοήθηα, εμής πάβομε να σας στηρήζουμε». Μένη να ανασηγκροτήσουμε της δηκές μας δηνάμης. Επανηλημένα το έχο πη με πηκήλα λόγια. Οφήλομε να σχεδηάσουμε ένα λεπτομερές στοχεβμένο αναπτηκσηακό πρόγραμα κε έπητα να αναζητήσουμε χρηματοδότηση από όπου νάνε. Εμής, εδό κε χρόνια, κάνομε το αντήθετο: Ζητάμε λεφτά κι όταν μας δοθούν βλέπομε τη θα τα κάνομε. Ολέθρηο λάθος! Όταν έχης λεφτά πηέζεσε να τα κσοδέπσης. Κι αφτά, τάτημα, γληστράνε σαν το νερό από τις χούφτες μας. Αν, αντήθετα, έχης ένα σχέδηο, αφτό σε πηέζη να βρης λεφτά που θα τα ρουφήκση αφτό, το σχέδηό σου.

Πιό ήνε το σχέδηο; Απλά, αναπτησόμαστε όπου σηναντιόντε τρης παράγοντες: ανάγκες, πόρη κε τεχνογνοσήα. Αν η ανάπτηκσή μας ηκανοπηή ανάγκες δηκές μας, ελατόνετε η εκσάρτησή μας από άλους. Αν ηκανοπηή κε διεθνής ανάγκες, έχη σοβαρές πηθανότητες να βρη αγοραστές. Αν δηαθέτουμε τους αναγκέους πόρους, δεν χρηάζετε να εκσαγάγουμε χρήμα για να τους αγοράσουμε. Κε βέβεα τεχνογνοσήα. Να ένα αδρό παράδηγμα. Ενέργηα. Φησηκή κε βηολογηκή (δηατροφηκή). Αναγκέα σε όλους. Σ΄ εμάς κε στους κσένους. Η σχετηκή πόρη μας αφθονούν. Έχομε δορεάν ήλιο, ανέμους, θάλασα με τα κήματά της κε γη με χόμα, ηδατοπτόσης κε μοναδηκή πηκηλία για την έκτασή της. Μπορούμε να καληεργήσομε οτηδήποτε, στη στερηά κε στη θάλασα, σε μηκρές ποσότητες, αλά εκλεκτές πηότητες. Η ηληακή, εοληκή κε κηματηκή ενέργηα αφθονούν. Έχουν μηκρή απόδοση, αλά ήνε ανεκσάντλητες κε πεντακάθαρες. Να μην παρεκσηγηθό. Δεν ηπάρχη ανάπτηκση χορής αρνητηκή επήδραση στο περηβάλον. Ας πούμε, η ανεμογενήτρηες ενοχλούν τα αγρηοπούληα. Οστόσο, η αρνητηκή επήδραση στο περηβάλον ήνε μηκρότερη από κάθε άλου ήδους παραγογή χρήσημης ενέργηας. Άλο σηστατηκό τον πόρον ήνε το εργατηκό δηναμηκό. Ηπάρχη μια σηγκηρήα που μπορή να αποβή κατάρα ή εβλογήα, ανάλογα με τον τρόπο του χηρησμού της: η μέτηκη, ηκονομηκή μετανάστες κε πρόσφηγες. Αν τους προσφέρουμε δηνατότητα να εργασθούν για σηγκεκρημένο χρόνο, με σηνθήκες κληροτόν, σε μονάδες όπως οι παλιές ΜΟΜΑ, κε αφτή κε εμής θα ήχαμε να οφεληθούμε με τη φθηνή εργασηα τους. Μετά τη θητήα τους, εφόσον το θέλουν, μπορή να αρχήση μια αρκετά μακρά προγραματησμένη δηαδηκασήα για να ενταχθούν μόνημα στην κηνονήα τον Ελήνον πολητόν. Όσο για την τεχνογνοσήα, έχομε πλήθος από πτηχηούχους όλον των επηστημόν, που αφτή τη στηγμή εγκαταλήπουν τη χόρα μας για να παράσχουν πολήτημες ηπηρεσηες σε κσένες χόρες (που δηαθέτουν αναπτηκσηακό σχέδηο). Φησηκά ένα τέτιο σχέδηο απετή πλήθος λεπτομερηών.

Το παράδηγμα προσφέρη ηκονομηκό στήρηγμα μηόνοντας την εκσάρτηση. Να κι ένα που προσφέρη πολητηκό στήρηγμα. Έχομε ένα σήστημα εκσουσηών στη σηρά, που αφκσάνη την εκσάρτησή μας. Εκλέγομε τη βουλή, που εκλέγη την κηβέρνηση. Η ελεφθερήα μας επομένως περηορήζετε. Στης ΗΠΑ κε στο Ηνομένο Βασήληο, αντήθετα, έχουν δήο παράληλα νομοθετηκά σόματα: Βουλή κε Γερουσηα στης ΗΠΑ, Βουλή κηνοτήτων κε λόρδων στο ΗΒ. Με τις παράληλες εκσαρτήσης, όπως λέγαμε, αφκσάνοντε τα στηρήγματα, όχη η εκσάρτηση. Η βαθμή ελεφθερήας σ΄ αφτές της χόρες ήνε σαφός μεγαλήτερη από εδό. Να το εξηγήσουμε. Η βουλεφτές μας αποτελούν πηθανός δήγμα πολητόν με αφκσημένο μορφοτηκό επήπεδο σηγκρητηκά με το μέσο πολήτη. Η περησότερη ήνε πτηχηούχη. Οστόσο, αν κε εκλεγμένη από το λαό, δεν τον εκφράζουν, καθός η θέσης τους ήνε έντονα προκατηλημένες. Αφενός ήνε η πελατηακή σχέση με τους πσηφοφόρους του καθενός. Για να εκλεγούν ήνε ηποχρεομένη να πουλήσουν ρουσφέτηα έναντη πσήφου. Εκσάλου, η θέσης τους απηχούν εκήνες του κόματός τους κε όχη τον πολητόν, αλιός θα δηαγραφούν από το κόμα. Αφετέρου, η σχέση βουλής-κηβέρνησης δηέπετε από ανάλογους περηορησμούς. Αν η κηβέρνηση δεν κάνη τα ρουσφέτια τον βουλεφτόν, χάνη τη στήρηκσή τους κε αν αφτή δεν πσηφησουν τους νόμους της κηβέρνησης, χάνουν τη θέση τους στο κόμα. Εκσάλου, με το σήστημά μας δεν ηπάρχουν ανεκσάρτητες εκσουσήες. Η κηβέρνηση αποτελήτε κηρήος από μέλη του πληοπσηφούντος κόματος στη βουλή. Επομένος η βουλή δεν μπορή να ασκήση στην κηβέρνηση ανεκσάρτητη κρητηκή, που ήνε κήρηο έργο της. Αν καταργούσαμε τη μια από της δήο εκσαρτήσης, αν π.χ. η βουλή αποτελούνταν από πολήτες που επηλέχθησαν με κλήρο από όλο το λαό, όπως γηνόταν στην αρχέα Αθήνα, θα καταργούνταν η μήα από τις δήο στη σηρά εκσαρτήσης κε η ελεφθερήα του λαού θα αφκσανόταν. Σηνχρόνος, δεν θα παρατηρούνταν το φενόμενο να μας κηβερνά μόνημα μια μηοπσηφήα. Στης τελεφτέες εκλογές η αποχή ήταν 45%. Το κόμα που πληοπσήφησε πήρε 35% των ψηφησάντων (55%) κε εκπροσοπή επομένως το 19% του λαού. Αποχή δεν ήνε δηνατή όταν η βουλεφτές επηλέγοντε με κλήροση (όπος η ένορκη) από το σήνολο του λαού. Αν ηπήρχε ένα παράληλο νομοθετηκά σώμα, η ελεφθερήα θα αφκσανόταν περησότερο. Για παράδηγμα μια Γερουσήα αρμόδηα για θέματα με μακροχρόνηες σηνέπηες (δηανομή γης, δηκεόματα μηονοτήτων κλπ) θα μπορούσε να αποτελήτε από κατακσηομένα, ex officio, άτομα, π.χ. πρόην Προέδρους Δημοκρατήας, προθηπουργούς, προέδρους βουλής, προέδρους των ανότατον δηκαστηρήον. Με σήστημα σαν αφτό που περηγράφηκε αφκσάνετε η ελεφθερήα του λαού χορής να μηόνετε του κεφαλέου που, όμως, αφημένο ασήδοτο, αφκσάνη την ανησότητα κε περηορήζη την ελεφθερήα.

ΧΑΡΑ ΜΟΥ Η ΧΑΡΑ ΣΟΥ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com.

Ηπειρωτικός Αγών, 12 Σεπτεμβρίου 2025

Τη διαφορά ανάμεσα στη δημιουργική και την κτητική αγάπη, αλλά και τη χαρά που γεννιέται μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις και τις υγιείς συναλλαγές, εξετάζει στο άρθρο του ο ομότιμος καθηγητής Καρδιολογίας Δημήτρης Σιδερής.

Αίσθημα είναι ό,τι νιώθομε όταν διεγείρεται ένα αισθητήριό μας. Μπορεί να ξεκινά μια ανταπόκριση, θετική (επίταση της έντασης τους αισθήματος) ή αρνητική. Η θετική συνοδεύεται από μια στάση που τη νιώθομε ως ευχάριστη, η αρνητική το αντίθετο. Αυτά στην υγεία, διότι στη νόσο μια θετική ανάδραση μπορεί να εγείρει ένα φαύλο κύκλο που καταλήγει σε εξάντληση, μερικές φορές θανάσιμη. Παράλληλα μπορεί να αναπτύσσονται εξαρτημένα αντανακλαστικά. Για παράδειγμα, το άγγιγμα ενός πυρωμένου σίδερου προκαλεί πόνο και μια δυσάρεστη στάση (απομάκρυνση από το επώδυνο ερέθισμα). Με την ανάπτυξη του εξαρτημένου αντανακλαστικού μόνη η θέα του πυρακτωμένου αντικειμένου, χωρίς να το αγγίξουμε, χωρίς να προκαλεί πόνο, δημιουργεί τη δυσάρεστη στάση που είναι ο φόβος. Αντίθετα ελπίδα δημιουργείται στη βάση μιας ηδονικής επαφής.

Το αίσθημα και το συναίσθημα δεν εξαρτώνται από τη φύση του ερεθίσματος, αλλά από την ανταπόκριση του αισθητηρίου μας. Ένα απαλό χάδι σε οποιοδήποτε μέρος πάνω μας, όχι μόνο σε ερωτογόνο ζώνη, γίνεται ευχάριστα δεκτό. Το ίδιο χάδι όμως σε μια χαίνουσα πληγή είναι επώδυνο.

Εξαρτημένα αντανακλαστικά, στη βάση των φυσικών μπορούν να αναπτύσσουν τα θερμόαιμα σπονδυλωτά (πτηνά, θηλαστικά). Οι άνθρωποι επιπλέον έχομε την ικανότητα να σχηματίζουμε  και δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά στη βάση προσχηματισμένων πρωτοβάθμιων. Μια μπουκιά φαγητού στο στόμα προκαλεί σιελόρροια (φυσικό αντανακλαστικό). Ένα κουδούνισμα πριν από τη μπουκιά, αν επαναλαμβάνεται, συνηθίζεται να προκαλεί σιελόρροια, χωρίς τον ερεθισμό του στόματος (εξαρτημένο αντανακλαστικό). Το άκουσμα της λέξης «κουδούνι» μαζί με το κουδούνισμα μαθαίνεται να προκαλεί τη σιελόρροια χωρίς ούτε τη μπουκιά ούτε το άκουσμα του κουδουνιού (δευτεροβάθμιο εξαρτημένο αντανακλαστικό).

Η λήψη τροφής και η ερωτική πράξη είναι τα πιο σημαντικά γεγονότα στη ζωή μας, το πρώτο για την επιβίωσή μας, το δεύτερο για τη διαιώνιση του είδους μας. Τα εξαρτημένα αντανακλαστικά που δημιουργούνται στη διάρκεια των δύο αυτών ηδονικών πράξεων αποτελούν ένα σύνολο που είναι η βάση της αγάπης. Με την αγάπη, κατά κάποιον τρόπο, δύο οντότητες ενώνονται σε μία. Αυτή είναι η στενότερη δυνατή επαφή δύο νοητών Εγώ, που είναι άβατα για οποιονδήποτε άλλον πλην του εαυτού τους. Υπάρχουν, ωστόσο, δύο είδη αγάπης. Και στα δύο έχομε μια ένωση δύο οντοτήτων σε μία. Στο ένα, όμως, ας το πούμε δημιουργική αγάπη, διατηρείται ακέραια η ταυτότητα και των δύο μελών της αγάπης. Στο άλλο, κτητική αγάπη, η ένωση των δύο σε ένα συντελείται με κατάργηση της ταυτότητας του ενός. Αγαπώ τη γυναίκα μου, τους γονείς μου, τα παιδιά μου κλπ. Τόσο, που είμαι έτοιμος ακόμη και να θυσιαστώ γι΄ αυτούς. Αγαπώ όμως και το κατσικάκι και το σφάζω και το τρώω. Με την πράξη του  έρωτα χαιρόμαστε αμοιβαία εγώ και η αγαπημένη μου. Όταν όμως σφάζω και τρώω το κατσικάκι, εγώ χαίρομαι, όχι όμως αυτό.

Κάποτε εξελικτικά ο άνθρωπος απέκτησε δυο χέρια. Στα δύο πρόσθια άκρα του το μεγαλύτερο δάκτυλο έγινε αντικριστό με τα άλλα 4, έτσι που αυτό το άκρο του μπορούσε να λειτουργεί σα λαβίδα, ενώ ως τότε τα θηλαστικά ως λαβίδα μπορούσαν να χρησιμοποιούν μόνο το στόμα τους. Τα πρωτεύοντα, οι μαϊμούδες, έγιναν με 4 χέρια, αλλά δεν τους έμειναν πόδια. Μπορούσαν να κυκλοφορούν με τα 4 χειροφόρα άκρα τους άνετα στα δέντρα κρεμαστά, αλλά όχι περπατώντας πάνω στη γη. Το στόμα ελευθερώθηκε από την ανάγκη να λειτουργεί σα λαβίδα κι έτσι χρησιμοποιήθηκε για άλλους σκοπούς, να εκφράζεται, να επικοινωνεί. Το στόμα μπόρεσε να εκβάλει όχι μόνο άναρθρες κραυγές, αλλά και λόγο. Και οι μύες του προσώπου άρχισαν να εκφράζουν τα συναισθήματα. Τα λόγια περιγράφουν, δεν εκφράζουν συναισθήματα. Μπορεί να είμαι καταλυπημένος, αλλά να λέω πως χαίρομαι. Οι προσωπικοί μύες όμως εκφράζουν τα συναισθήματά μου πιο γνήσια. Από τα μάτια μου τρέχουν δάκρυα και οι γωνιές του στόματός μου κρέμονται προς τα κάτω, όταν τα αισθήματά μου είναι αρνητικά, προς τα πάνω όταν γελάω και χαίρομαι. Την ώρα της ύψιστης χαράς, όταν κάνω έρωτα με την αγαπημένη μου, είμαι το μόνο είδος ζώου στον κόσμο που συνουσιάζομαι βλέποντας αμοιβαία το πρόσωπο της ερωτικής συντρόφου μου κι εκείνη το δικό μου. Και βλέπω τη χαρά να ζωγραφίζεται στο πρόσωπό της, τη χαρά από την ευχαρίστηση που εγώ της προσφέρω. Κι αυτή είναι η μέγιστη χαρά που μπορεί να νιώσει κάποιος.

Η ερωτική πράξη έχει σαν άξονά της τον οργασμό. Όμως δεν είναι αυτός η ύψιστη χαρά. Όταν θέλω να αγοράσω ελιές πάω στον μπακάλη, τον πληρώνω και παίρνω τις ελιές μου. Και όταν θέλω οργασμό πηγαίνω στον κατάλληλο οίκο, πληρώνω και αγοράζω τον οργασμό που έχω ανάγκη. Αυτό όμως δεν είναι η χαρά του έρωτα. Στον έρωτα υπάρχουν άλλες παράλληλες εκδηλώσεις που του δίνουν ποιότητα. Είναι μια ζεστή αγκαλιά, ένα φιλί, ένα χάδι. «Ένα γέλιο, ένα δάκρυ, λίγα χάδια, δυο κουβέντες τρυφερές, μιαν αγκαλιά…». Αυτή είναι η ποιότητα του έρωτα.  Κι αυτό το στοιχείο υπάρχει σε κάθε είδους αγάπη, ίσως και σε κάθε είδους συναλλαγή.

Όταν αγοράζω κάτι από ένα μαγαζί, πληρώνω βέβαια τον πωλητή. Λέω «ευχαριστώ» για το προϊόν που μου πρόσφερε, εφόσον καλύπτει τις ανάγκες μου και λέει «ευχαριστώ» για τα χρήματα που του έδωσα με τα οποία θα αγοράσει άλλα προϊόντα και θα ζήσει. Αυτή είναι η υγιής συναλλαγή που κάνει χαρούμενους τους ανθρώπους. Δεν είναι όμως πάντα έτσι. Υπάρχει και η κτητική αγάπη που λέγαμε. Σε νοσηρές καταστάσεις, όπως ο σαδισμός, χαίρεται κάποιος όταν προξενεί πόνο, όχι χαρά, στο θύμα του. Στις κοινές συναλλαγές του ο κτητικός χαίρεται όταν μπορέσει να ξεγελάσει τον συναλλασσόμενο. Αν μου πουλήσει ο μαγαζάτορας φύκια για μεταξωτές κορδέλες ή αν εγώ του πασάρω ένα κάλπικο νόμισμα. Νοσηρές καταστάσεις είναι αυτές που αργά ή γρήγορα αποκαλύπτονται και η συναλλαγή, ερωτική ή άλλη, σταματά. Κατά κανόνα με όχι καλό τρόπο.

Όσα γράφω παραπάνω για τις σχέσεις μεταξύ δυο προσώπων ισχύουν και για τις σχέσεις μεταξύ κρατών. Κανένα άλλο κράτος δεν μας έχει προσφέρει τόση οικονομική βοήθεια όση οι ΗΠΑ. Πόσοι Έλληνες τις αγαπάμε; Όχι πολλοί, εκτιμώ. Κανένα άλλο κράτος δεν έχει προσφέρει στους Αλβανούς τόσα όσα το δικό μας. Δε μοιάζει να το νιώθουν. Μήπως τέτοιες συναλλαγές δεν ήταν πολύ έντιμες; Όταν ο δότης έδινε, ενδιαφέρθηκε να δει αν προξενούσε χαρά στο λήπτη; Ή μήπως απλώς εξαγόραζε τη βούλησή του;

ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΜΑΣ ΟΙ ΡΩΣΟΙ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 10 Σεπτεμβρίου 2026

Παραδοσιακά προσδοκούσαμε πως φυσικοί φίλοι μας ήταν οι Ρώσοι. Από τον καιρό των Τσάρων, του Πέτρου και της Αικατερίνης. Μας ένωνε το κοινό θρησκευτικό δόγμα εναντίον της Παπικής εξουσίας. Και οι Ρώσοι συμπεριφέρονταν (έτσι το εκλαμβάναμε) ως προστάτες των Χριστιανικών λαών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Μεγάλος Πέτρος ξεκίνησε μια εκστρατεία εναντίον των Οθωμανών, αλλά ηττήθηκε. Η Αικατερίνη έστειλε στην Ελλάδα τους αδελφούς Ορλώφ να μας ξεσηκώσουν. Κι εμείς ξεσηκωθήκαμε. Οι Ρώσοι με τους απροετοίμαστους Έλληνες ηττήθηκαν και οι Οθωμανοί με άτακτους Τουρκαλβανούς ξέσπασαν εναντίον μας με σφαγές και εξανδραποδισμούς. Από αυτή τη φρικτή υπόθεση έμεινε ένα θετικό στοιχείο. Με τη συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή επιτράπηκε στα Ελληνικά πλοία να υψώσουν Ρωσική σημαία και να κινούνται έτσι χωρίς Τουρκικό έλεγχο. Αυτό επέτρεψε στον Ελληνικό στόλο να αναπτυχθεί και να αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα στην Επανάστασή μας. Οι Τούρκοι δεν μπόρεσαν να στείλουν βοήθεια στη στεριανή επανάσταση από τη θάλασσα. Στην επανάστασή μας δεν συμπαραστάθηκαν οι Ρώσοι στον Υψηλάντη. Ωστόσο, μαζί με τους Άγγλους και τους Γάλλους εξόντωσαν το στόλο του Ιμπραήμ στο Ναβαρίνο ανοίγοντας, μαζί με τους άλλους δυο ισχυρούς, το δρόμο για την απελευθέρωσή μας.

Όταν έγινε κυβερνήτης ο Ιωάννης Καποδίστριας, η Ελλάδα αποτελούνταν από την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και τα κοντινά νησιά. Ήταν ένα ημιαυτόνομο ελληνικό κράτος, φόρου υποτελές στον Σουλτάνο. Το 1832 μετά από νέα νίκη των Ρώσων πάνω στους Τούρκους επεκτάθηκαν τα όρια της Ελλάδας (γραμμή Αμβρακικού-Παγασητικού, Κυκλάδες, Εύβοια). Η αρχική πρόθεση των Ρώσων ήταν να παραχωρηθούν περισσότερα εδάφη στην Ελλάδα, αλλά οι Άγγλοι αντιτάχθηκαν για να μη βρεθεί κάτω από Ρωσική επιρροή η κρίσιμη Ελλάδα. Σε αντάλλαγμα η Άγγλοι πρόσφεραν να γίνει ανεξάρτητο κράτος η Ελλάδα. Το 1878 υπήρξε άλλη μια νίκη των Ρώσων κατά της Τουρκίας. Η Ελλάδα είχε στραφεί σχεδόν εντελώς στο άρμα της Αγγλίας. Και η Ρωσία άλλαξε πολιτική. Αντί προστάτιδας των Χριστιανικών λαών στην Οθωμανική αυτοκρατορία έγινε προστάτιδα των Σλάβων. Με τη συμφωνία του Αγίου Στεφάνου δημιούργησε τη μεγάλη Βουλγαρία σε βάρος Ελληνοκρατούμενων περιοχών.

Στα χρόνια που ακολούθησαν βρεθήκαμε πάντα στην ίδια πλευρά με τους Ρώσους στους μεγάλους πολέμους. Η Αγγλική επιρροή πάνω μας αυξανόταν βαθμιαία, όπως με τη δωρεά τους των Ιόνιων νησιών σαν «προίκα» για το βασιλιά Γεώργιο Α΄. Στον εμφύλιο πόλεμό μας οι Ρώσοι δεν στήριξαν την αριστερή πλευρά, μολονότι δόθηκε αξιόλογη βοήθεια από τις δορυφόρες χώρες, που φυσικά δεν συγκρινόταν με τη βοήθεια που δινόταν από την Αμερική στον εθνικό στρατό (αεροπορία, άρματα, πλήρης επικράτηση στη θάλασσα κλπ). Οι Ρώσοι επωφελούνταν. «Κάνετε σεις ό,τι θέλετε στις δικές σας σφαίρες επιρροής, εμείς δεν επεμβαίνομε, κι αφήστε εμάς να κάνουμε ό,τι θέμε στην Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία κλπ.

Όλο αυτό το διάστημα η Ρωσία φερόταν σύμφωνα με τα συμφέροντά της. Είναι η μεγαλυτερη σε έκταση χώρα του κόσμου, αλλά χωρίς λιμάνια. Στο βορρά το χειμώνα οι θάλασσες είναι παγωμένες. Στη Δύση υπάρχει μόνο στεριά (εκτός από πολύ περιορισμένη έκταση βορειοδυτικά). Λιμάνια υπάρχουν μόνο στον Εύξεινο Πόντο και στον Ειρηνικό Ωκεανό. Γι΄ αυτό στην ιστορία υπάρχουν πολλοί Ρωσοτουρκικοί και Ρωσοϊαπωνικοί πόλεμοι. Εναντίον της Δύσης δεν στράφηκε ποτέ. Αντίθετα, δέχθηκε στον τόπο της εισβολείς από τη Δύση, Σουηδούς, Λιθουανούς, Πολωνούς, Γάλλους, Γερμανούς. Η ίδιοι οι Ρώσοι προχώρησαν προς τη Δύση «απελευθερώνοντας» χώρες, που σήμαινε, ως ένα βαθμό, πως αυτές άλλαζαν αφέντη, από το Χίτλερ στο Στάλιν. Αποχώρησαν με την κατάρρευση του κομμουνισμού.

Και ξαφνικά βρεθήκαμε στο δίλημμα. Η Ουκρανία περιλάμβανε στο Σύνταγμά της την υποχρέωση να μείνει ουδέτερη. Η αδυναμία της Ρωσίας μετά την πτώση της Σοβιετίας επέτρεψε στο ΝΑΤΟ να επεκτείνεται παρά τις, έστω άτυπες, συμφωνίες, προς τα Ανατολικά. Αν γινόταν μέλος του ΝΑΤΟ αυτό θα σήμαινε πως ένας πύραυλος από την Ουκρανία θα έφτανε στον προορισμό του σε χρόνο που δεν θα επέτρεπε στους Ρώσους να τον αποτρέψουν, ενώ ένας Ρωσικός πύραυλος θα έπρεπε να διασχίσει ωκεανούς για να φτάσει στην Αμερική, επιτρέποντάς της να προλάβει να τον εξουδετερώσει. Μετά την είσοδο της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ μια επίθεση εναντίον της από τη Ρωσία θα υποχρέωνε όλες τις νατοϊκές χώρες να αντεπιτεθούν στη Ρωσία. Έπρεπε λοιπόν να επέμβουν έγκαιρα. Κι έμπλεξαν άσχημα. Θυμίζει την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ και αλλού.

Κι εμείς; Η στάση της Αγγλίας, της Ρωσίας, των άλλων χωρών ήταν για το συμφέρον τους. Η δική μας; Το σύνταγμά μας επιβάλλει να νοιαζόμαστε το έθνος, για όλους τους Έλληνες που δεν είναι πολίτες Έλληνες. («Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους…»). Ενεργούμε υπέρ του έθνους; Αγανακτήσαμε κατά των Ρώσων που εισέβαλαν στην Ουκρανία παραβιάζοντας για πρώτη φορά από τη λήξη του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου τα καθιερωμένα σύνορα. Αν δεν στεκόμαστε στο πλευρό των Ουκρανών θα ήταν σα να δεχόμαστε πως κι οι Τούρκοι καλά έκαναν που παραβίασαν καθιερωμένα σύνορα εισβάλλοντας στην Κύπρο. Και στείλαμε ανθρωπιστική βοήθεια. Έπρεπε να στείλουμε περισσότερη. Σώζει ζωές και οι Ουκρανοί λιμοκτονούν στην εύφορη χώρα τους. Όμως στείλαμε και όπλα  που αφαιρούν ζωές από τους αντιπάλους. Και για πρώτη φορά στην ιστορία μας των 200 ετών είμαστε γραμμένοι στον κατάλογο των εχθρών της Ρωσίας με το Ρωσοουκρανικο πόλεμο. Κι αναρωτιέμαι. Όταν συμφωνήσαμε να στηρίξουμε την Ουκρανία μαζί με τους λοιπούς συμμάχους μας, χωρίς να είμαστε υποχρεωμένοι, αφού δεν είναι μέλος ούτε του ΝΑΤΟ ούτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητήσαμε οι σύμμαχοί μας να στηρίξουν την ομοεθνή μας Κύπρο που έχει δεχθεί το ίδιο παράνομα εισβολή των Τούρκων που κατέχουν μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Και σκεφτήκαμε τις εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες που είναι πολίτες της Ουκρανίας και της Ρωσίας; Πρόσφατα οι Ρώσοι αφαίρεσαν την Ελληνική Πινακίδα που έγραφε «Μαριούπολη» από την Ελληνική πόλη (χωρίς ωστόσο να έχουν αλλάξει ακόμη το όνομά της). Μου φαίνεται σαν απαρχή ενός προγράμματος βαθμιαίου αφελληνισμού των Ελλήνων της Ρωσίας. Τι κάνομε γι΄ αυτό εκτός από το να το προκαλούμε; Και πώς μας έδειξαν το ευχαριστώ τους οι Ουκρανοί εκτός από το να στέλνουν μη επανδρωμένο, γεμάτο εκρηκτικά πλοιάριο στη Ζάκυνθο να κάνει καταστροφές; Μήπως η αποστολή σημαντικής στρατιωτικής βοήθειας αποδυναμώνει τη δική μας άμυνα κατά της έντονα απειλητικής γείτονός μας πέρα από το ότι βλάπτει το έθνος μας;

ΓΟΝΟΙ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 9 Σεπτεμβρίου 2026

Τα πολιτεύματα είναι τρία όλα κι όλα: Μοναρχία, ολιγαρχία και δημοκρατία (Αριστοτέλης). Καθένα τους είναι δύο ειδών. Στο καλό η εξουσία νοιάζεται για τους πολίτες του, στο κακό για τον εαυτό της. Η καλή μοναρχία, βασιλεία σε αντιπαραβολή με την τυραννία (δικτατορία), θα ήταν το καλύτερο πολίτευμα αν ο βασιλιάς είχε θεϊκές ιδιότητες, πράγμα αδύνατο βέβαια. Αντίθετα, η τυραννία είναι το χειρότερο, διότι με την τεράστια ισχύ που έχει ο μονάρχης, μπορεί να κάνει τεράστιο κακό στους πολίτες. Δεν είναι πολύ σαφής ο σοφός για το ποιο είναι το καλύτερο πολίτευμα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η «πολιτεία», ένα κράμα δημοκρατίας και ολιγαρχίας, είναι ίσως το προτιμότερο.

Θα σταθώ σήμερα στη μοναρχία. Σ΄ αυτήν η διαδοχή γίνεται με δύο κύριους τρόπους: με κληρονομικότητα και βίαια. Η κληρονομική μοναρχία έχει το πλεονέκτημα ότι δεν αφήνει περιθώρια για πολλούς να ερίζουν μεταξύ τους ποιος θα είναι ο διάδοχος. Αυτός ορίζεται από την κληρονομικότητα, δηλαδή από τη βούληση του Θεού, «ελέω Θεού βασιλιάς». Η ιστορία όμως είναι γεμάτη από εγκλήματα, ιδίως αδελφοκτονίες, γι΄ αυτό το είδος του πολιτεύματος. Ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, οι δυο γιοι του δύστυχου Οιδίποδα, αλληλοσφάχτηκαν κι έφεραν συμφορές στον τόπο τους. Και ο Νουμίτορας στη Ρώμη φονεύθηκε από τον Αμούλιο, τον αδελφό του. Στους μέσους χρόνους, η μακρότερη βασιλεία ήταν των Οθωμανών, χωρίς αλλαγή δυναστείας, στην οποίαν όμως αναφέρονται γύρω στις 80 αδελφοκτονίες. Επειδή ένας έπρεπε να είναι ο Σουλτάνος, κάθε επίδοξος αμφισβητίας του Σουλτανάτου εκτελούνταν προληπτικά. Μήπως όμως η τυραννία είναι καλύτερη; Μην ξεχνάμε η μοναρχία είναι κατά μέσον όρο, το πιο αποτελεσματικό σύστημα, αφού ένας μόνον, χωρίς χρονοτριβή παίρνει τις αποφάσεις. Ο Σόλων δίνει την απάντηση. Του ζητήθηκε να γίνει τύραννος των Αθηνών, για να εφαρμόσει τις ρηξικέλευθες αλλαγές που είχε κάνει στο σύστημα, αλλά αυτός αρνήθηκε. «Καλὸν χωρίον ἡ τυραννὶς, ἀλλ΄ οὐκ ἒχει ἀπόβασιν.» Δεν έχει διέξοδο η τυραννία. Κι αυτό πέρα από τα μειονεκτήματα που γράφει ο Αριστοτέλης.

Αυτή τη στιγμή που γράφω τα παραπάνω, μαθαίνω ότι το απολυταρχικό, θεοκρατικό, καθεστώς των μουλάδων, μετά το στοχευμένο φόνο του ηγέτη του Χομεϊνί διάλεξε για διάδοχο το γιό του. Τέτοια πράγματα δεν είναι αποδεκτά από τα δημοκρατικά καθεστώτα. Εμείς είμαστε ένα από αυτά. Σε κάθε εκλογή, κανονικά κάθε 4 χρόνια, εξαιρώντας τις αρκετές δικτατορίες που είχαμε τον περασμένο αιώνα, εκλέγομε ελεύθερα τον ηγέτη μας. Και ποιος είναι αυτός;

Μπορεί να είναι ένας Καραμανλής, ποιος όμως;       Ο Κωνσταντίνος, ο Κωστάκης ή ο Κώστας; Μπορεί να είναι ο Μητσοτάκης. Ποιος όμως; Ο Κωνσταντίνος ή ο Κυριάκος; Ή μήπως η Ντόρα; Ή μπορεί να είναι  ο Παπανδρέου. Ποιος όμως; Ο Γεώργιος, ο Ανδρέας ή ο Γιωργάκης; Ή, παλιότερα, Βενιζέλος, ο Ελευθέριος ή ο Σοφοκλής; Ή πάμε παραπέρα σε αρχηγούς κομμάτων. Γεννηματάς, Γιώργος ή Φώφη; Μήπως Βαρβιτσιώτης; Ή, το ίδιο κάνει, Κεφαλογιάννης; Και δεν έχομε τελειωμό. Πόσο λιγότερο οικογενειοκρατική από τη δυναστική μοναρχία είναι η δημοκρατία που έχομε;

Μια απάντηση είναι ότι δεν έχομε δημοκρατία, έχομε ολιγαρχία. Κι ας βαυκαλιζόμαστε πως είμαστε το λίκνο της δημοκρατίας. Ορίζει ο Αριστοτέλης ότι στη δημοκρατία οι άρχοντες κληρώνονται, ενώ στην ολιγαρχία εκλέγονται. Εμείς εκλέγομε τους βουλευτές άρχοντές μας μεταξύ υποψηφίων προεπιλεγμένων από τα κόμματα που επιλέγονται από μια (οικονομική κυρίως) τάξη. Δεν μπορεί να υπάρχει κόμμα χωρίς οικονομική στήριξη. Καλά εμείς. Δεν είμαστε ιδανική δημοκρατία. Τι λέτε όμως για τις λοιπές δημοκρατίες; Πραγματικά, σπάνια έχομε παραδείγματα διαδοχής του Προέδρου στις ΗΠΑ από συγγενείς τους. Δεν βάζω το Ενωμένο Βασίλειο, διότι εκεί υπάρχει κληρονομική βασιλεία. Εντάξει, θυμάμαι τους διαδοχικούς Μπους (Bush) Προέδρους των ΗΠΑ. Ο Ρόμπερτ Κένεντι, δολοφονήθηκε υποψήφιος μετά τη δολοφονία του προέδρου αδελφού του.

Καλά, κακό είναι να γίνει ηγέτης ενός κράτους ο γιος του προηγούμενου ηγέτη; Ίσα ίσα που αυτός μεγαλωμένος από τα γεννοφάσκια του γι΄ αυτό το ρόλο, θα έχει εκπαιδευτεί καλά όταν έλθει η ώρα του. Στο κάτω κάτω, συχνά βλέπομε γιατρούς ή δικηγόρους καθηγητές Πανεπιστημίου, να κάνουν τα παιδιά τους καθηγητές με το ίδιο επάγγελμα. Όχι μόνο από παιδιά έχουν μεγαλώσει στο κατάλληλο περιβάλλον, αλλά και οι γονείς τους έχουν τον τρόπο να τα προωθήσουν. Για παράδειγμα, ψηφίζουν για καθηγητές τους υποψήφιους γόνους συναδέλφων τους με αντάλλαγμα να ψηφίσουν και αυτοί το δικό τους γόνο. Δεν είναι όμως πάντοτε έτσι. Βέβαια, ο Κίμων, το δόρυ των Αθηναίων, που ελευθέρωσε τα παράλια της Μικράς Ασίας και την Κύπρο από τους Πέρσες κατακτητές, ήταν γιος του Μιλτιάδη, του θριαμβευτή του Μαραθώνα. Από την άλλη ο Μάρκος Αυρήλιος υπήρξε ο σοφότερος αυτοκράτορας της Ρώμης. Μετά το θάνατό του όμως αυτοκράτορας έγινε ο γιος του Κόμμοδος, ένας από τους χειρότερους αυτοκράτορες, σωστό κάθαρμα. Στα σύγχρονα χρόνια, στις περισσότερες «δημοκρατικές» χώρες, η κληρονομικότητα των αρχόντων δεν παίζει ρόλο. Όμως δεν είναι αυτό χαρακτηριστικό μόνο της «αστικής» δημοκρατίας. Στη μετατσαρική Ρωσία δεν είχαμε διαδοχή των γόνων των ηγετών. Μάλιστα, ο Στάλιν, δεν δίστασε να θυσιάσει το γιο του για το συμφέρον της πατρίδας του. Υπολοχαγός πολεμούσε στην πρώτη γραμμή και τον συνέλαβαν αιχμάλωτο οι Γερμανοί. Πρότειναν στο Στάλιν να ανταλλάξουν το γιο του με τον στρατάρχη Πάουλους (Friedrich Paulus) που τον κρατούσαν αιχμάλωτο οι Ρώσοι. Ο Στάλιν απάντησε πως δεν ανταλλάσσει έναν υπολοχαγό με ένα στρατηγό. Και οι Γερμανοί δολοφόνησαν τον αιχμάλωτο γιο του Στάλιν. Ούτε οι Κινέζοι έκαναν οικογενειακή υπόθεση την ηγεσία του κράτους τους. Όμως ούτε τέτοιων καθεστώτων χαρακτηριστικό είναι η κατάργηση της οικογενειοκρατίας. Στη Βόρεια Κορέα διάδοχος είναι η κόρη του σημερινού ηγέτη της.

Τελικά, η κληρονομική ηγεσία δεν είναι χαρακτηριστική οποιουδήποτε πολιτεύματος ούτε είναι πλεονέκτημα ή μειονέκτημα. Αν ο γιος κάποιου είναι ικανός, ικανότερος από οποιονδήποτε άλλον υποψήφιο, με γειά του με χαρά του. Θα είναι καλύτερα και για μας όλους τους πολίτες. Σε μια πραγματική δημοκρατία, όπου οι βουλευτές κληρώνονται και δεν εκλέγονται, το ζήτημα ελέγχεται, διότι αυτοί, μαθηματικά τυχαίο, αντιπροσωπευτικό δείγμα του συνόλου των πολιτών, είναι εκείνοι που αποφασίζουν αν ένα νομοσχέδιο που προβάλλεται από την εκλεγμένη κυβερνηση θα γίνει νόμος ή όχι. Όσο για τον Ανώτατο Άρχοντα, θυμίζω πώς στην Αρχαία Αθήνα, ο επιστάτης των πρυτάνεων, που κρατούσε την κρατική σφραγίδα, τα κλειδιά των ιερών και των χρημάτων και των αρχείων, κληρωνόταν και η θητεία του διαρκούσε μία μέρα.

Εγοησμός ή Αλτρουησμός;

Προτοπόρος στην εγκαθήδρηση της φονητηκής γραφής ήταν ο Γιάνης Βηλαράς. Χρησημοπηούσε το «Η» για να παραστήση όλα τα ομόηχα φονήεντα. Σημφονούσε ο Δηονήσηος Σολομός. Κατέπνηκσαν το κήνημα η σηντηρητηκή της εποχής. Ένα εόνα αργότερα επανήλθε ο Μένος Φηλήντας μαζή με τους πιο προοδεφτηκούς δηανοητές της εποχής, Δημήτρη Γληνό, Κλέανδρο Καρθέο, Φότο Γιοφήλη κ.ά. Αφτή ηποστήρηκσαν την ηοθέτηση του Λατηνηκού αλφαβήτου. Η αλαγή πολητηκής κατάστασης ναρκοθέτησε την προσπάθηα. Θεορό ότη το Λατηνηκό αλφάβητο δεν ήνε η καταληλότερη λήση, δηότη αφενός δεν έχη γράματα για όλα τα Εληνηκά φονήματα κε αφετέρου τα γράματά του προφέροντε διαφορετηκά από πηκήλους κσένους. Σηνεχήζο μεταγραμένα στην ηδανηκή γραφή παλιά άρθρα μου.

Δημ. Α. Σηδερής, ομ. καθ. καρδιολογήας dimitrissideris.wordpress.com

• Κηνή Γνόμη, 10. Νοεμβρίου 2015

•  
• 

Από τις πρότες τάκσης του σχολήου μάθαμε την ηθηκή του αλτρουησμού: της ανηδηοτελούς φροντήδας για το καλό τον άλον. Η αφτοθησήα, με πρότηπο εκήνο του Ηησού, ήνε ουράνηα αρετή. Κατά κερούς, οστόσο, αμφησβητήθηκε η ακσήα της. Τελεφτέα έχη κλονησθή έντονα, ηδίος από της θεορήες της Ροσοαμερηκανήδας Άην Ραντ (Ayn Rand). Η Ραντ, μια πρηκησμένη «σατανηκή φηγούρα της δηανόησης» (Τσόμσκη, Noam Chomsky), τόνησε ότη αρετή ήνε ο εγοησμός, αμαρτήα ο αλτρουησμός. Η Ραντ ηπήρκσε μέντορας ανθρόπον με μεγάλη επηροή, όπος ο Γκρηνσπαν (Alan Greenspan), ηπέφθηνος σήμβουλος δηαδοχηκόν Αμερηκανόν προέδρον αρχήζοντας από το Νίκσον (Richard Nixon), με σηνέπηες στης πολητηκές του Ρήγκαν (Ronald Reagan) κε της Θάτσερ (Margaret Thatcher) (που αμφότερη πέθαναν με άνηα), κε τη δηαμόρφοση του νεοφηλελεφθερησμού που βηόνομε παγκόσμηα σήμερα. Η Ραντ στήρηκσε τη θεορήα της στην «αντηκημενηκή» λατρήα της λογηκής κε στους βηολογηκούς νόμους. Μπορήτε να φανταστήτε αλτρουησμό στη σημπερηφορά ενός λιονταριού, ενός σκήλου, ενός μηκροβήου; Αν όχη, τότε να σηνχαρούμε τη μηκρή ομάδα τον σηνανθρόπον μας που δημηουργούν στον πλανήτη μας, δηλαδή την ομάδα τον «εγοηστόν» πλούσηον Αμερηκανόν επηχηρηματηόν, έστο κι αν «μερηκή σ’ αφτή την ομάδα σηγκαταλέγουν στα κατορθόματά τους την απόκτηση πλούτου μεγαλήτερου από το ΑΕΠ ολόκληρον χορόν» (Φήληπος Δραγούμης). Θα σηζητήσο εδό το θέμα κηρήος σε βηολογηκό επήπεδο, όπος έκανε η Ραντ.

Η σημπερηφορά μας (κε όλον τον ζόον) ήνε σηνήθος αντήδραση σε εκσοτερηκά ερεθήσματα, τα αντανακλαστηκά τον ανότερον ζόον. Η αντήδραση αφτή μπορή να σηνηστά ήτε θετηκή ήτε αρνητηκή ανάδραση, επηδρόντας στο ερέθησμα ήτε για να το επητήνη (εφχάρηστο) ήτε να το εκσουδετερόση (δησάρεστο). Αυτή ήνε η βάση του εγοησμού μας. Ενεργούμε κατεφθηνόμενη από την αποφηγή της οδήνης προς τον προσπορησμό ηδονής. Ηπάρχουν όμος κε συμπερηφορές χορής ανάδραση. Κλέμε ή γελάμε, χορής να επηδρούμε στην ετήα του σηνεσθήματός μας. Ο σκήλος κουνάη την ουρά του κε η γάτα γουργουρήζη όταν τα ζόα εφχαρηστούντε ή ανατρηχιάζουν κε τρέμουν όταν δησαρεστούντε, χορής να επηρεάζετε έτση η ετήα που τα αναστατόνη. Κι ακόμη:

Σηχνά η ενέργηές μας καθορήζοντε από μια αλησήδα αντανακλαστηκόν. Ο ερεθησμός τον χηλιόν προκαλή μηζητηκές κηνήσης που ησάγουν μια μπουκιά στο στόμα· η παρουσήα της σηνεπάγετε μάσηση· ο μασημένος βλομός ενεργοπηή την κατάποση που τον φέρνη στο στομάχι· η ήσοδός του εκή προκαλή έκρηση γαστρηκού ηγρού κλπ. Ανάλογη ήνε μια αληλουχήα αντανακλαστηκόν που καταλήγουν στον οργασμό. Αφτές η αλησήδες ονομάζοντε ένστηκτα. Δήο ήνε τα κηρήαρχα: Αφτοσηντήρηση κε αναπαραγογή. Γενιόντε βέβεα μεταφησηκά εροτήματα. Τρόμε επηδή πηνάμε ή για να επηβηόσουμε; Κάνομε έροτα επηδή εσθανόμαστε την ανάγκη για ηδονή ή για να κάνουμε πεδιά; Κε αν ησχήη η σκοπημότητα, πιος φήτεπσε μέσα μας τέτιους σκοπούς; Αλά με μεταφησηκά εροτήματα που περηλαμβάνουν το «πιος;» η επηστήμη δεν ασχολήτε. Απλά μελετά της αλησήδες.

Η ουσήα ήνε ότη εγοηστηκή ήνε η σημπερηφορά του ζοηκού κόσμου που αποσκοπή στην αφτοσηντήρηση του ατόμου. Οστόσο, το κλάμα, το γέλιο ή άλες παραπλήσηες φησηολογηκές εκδηλόσης δεν οφελούν το άτομο. Μεταφέρουν σηνεσθήματα σε άλα ζόα του ήδιου ήδους, τα οπήα τότε αντηδρούν σαν να ήχαν δεχθή αφτά το ερέθησμα που προκάλεσε εκδηλόσης εφχαρήστησης η δησαρέσκηας. Κι αφτή η μεταφορά σηνεσθηματηκής πληροφορήας γήνετε ταχήτερα από τη γνοστηκή μετάδοσή της κε επομένος ήνε πιο αποτελεσματηκή, αν κε όχη εκσήσου ηδηκή. Ένα πουλάκη βγάζη άγρηα κραβγή όταν αντηληφθή την παρουσήα γερακιού. Τα άλα πουλάκια κρήβοντε, αλά εκήνο, με την κραβγή του, ζημηόνετε ηποδηλόνοντας τη θέση του στο γεράκη. Όσο για το ένστηκτο της αναπαραγογής, εκή βρήσκετε η κατεκσοχήν αλτρουηστηκή σημπερηφορά. Η μητέρα τον θερμόεμον σαρκοβόρον ζόον, πηνασμένη από την περηπέτηα της κήησης, όχη μόνο δεν τρόη τα μηκρά που γένησε, αλά κε τα προστατέβη με κήνδηνο της ζοής της από τα αρσενηκά της αγέλης κε άλους θηρεφτές.

Τα αντανακλασηκά του θηλασμού κε του έροτα ήνε αμηβέα, έτση που αποτελούν τα πρότηπα για να δημηουργηθή το σηνέσθημα της ηδηκής αγάπης, της στοργής κε του έροτα αντήστηχα. Τα τηχέα ερεθήσματα που σηνδέοντε χρονηκά με αφτά τα αντανακλαστηκά, ηκόνα, οσμή, άκουσμα φονής, αφή, της μητέρας ή του(ης) εροτηκού(ής) σηντρόφου, αρκούν για να δηεγήρουν σηνεσθήματα αγάπης, ακόμη κε χορής να σηνδέοντε με παρόντα θηλασμό ή εροτηκή πράκση. Αφτά ησχήουν όχη μόνο για τους ανθρόπους, αλά κε για τα λιοντάρια κε τα σκηλιά. Κε μπορή να επεκτήνοντε πέρα από τα όρηα ζόον του ήδιου ήδους, όπος η αμηβέα αγάπη ενός σκήλου με τον κήρηό του. Κε για να πάμε σε ένα ακόμη πιο ακρέο παράδηγμα, ένα μηκρόβηο πολαπλασηάζετε με ένα μοναδηκό τρόπο: δηερήτε στα δήο. Η αναπαραγογή μηκροβήον, προτοζόον κε ηόν γήνετε με δηέρεσή τους, που σημένη ότη πεθένη ο μητρηκός οργανησμός για να γενηθούν η θηγατρηκή. Αφτή ήνε η απόλητη φησηκή θησήα του εγοησμού για χάρη του αλτρουησμού.

Θα μπορούσε να αντητήνη κάπιος ότη η αλτρουηστηκές πράκσης, σαν της βηολογηκές που αναφέραμε, προσπορήζουν εφχαρήστηση στον δότη τους κι επομένος ήνε κε αφτές εγοηστηκές. Η εφχαρήστηση που προκαλή στο δότη η εβεργεσήα του στον άλον ήνε εκήνη που τον παρακηνή να εβεργετήση. Η ελεημοσήνη στο φτοχό δήνη στον ελεήμονα το εφχάρηστο εγοηστηκό έσθημα της ηπεροχής. Οστόσο, η μητέρα ηπερασπήζετε το πεδή της με κήνδηνο της ζοής της. Ο σκήλος θα ηπερασπησθή με κήνδηνο της ζοής του τον κήρηό του όταν αφτός απηλήτε. Η χαρά που γενιέτε από την αφτοθησήα έπετε, δεν προηγήτε. Δεν προσφέρο θησηα τον εαφτό μου βοηθόντας τους άλους για να χαρό. Το ότη χέρομε αν πετήχο, ήνε το αποτέλεσμα, όχη η ετήα της αφτοθησήας μου. Δεν ηπάρχη, οστόσο, αμφηβολήα, ότη η εγοηστηκή κε η αλτρουηστηκή στάση σηνηπάρχουν στη δομή της σημπερηφοράς μας κε όχη σπάνηα βρήσκοντε σε σήγκρουση.

Ο Μαρκσησμός απέβλεπε τεληκά σε ελαχηστοπήηση του κράτους. Κε ο νεοφηλελεφθερησμός σε ελαχηστοπήησή του αποβλέπη, μόνο όσο χρηάζετε για την προστασήα της ηδηοτηκής περηουσήας. Η αλτρουηστική μέρημνα για την πεδήα, την ηγήα, την ησότητα, τη δηκεοσήνη, την επηβήοση τον αδηνάτον αποτελή «αμαρτήα» του κράτους, δηότη εμποδήζη την «ελέφθερη» ανάπτηκση της ηκονομήας. Ο Κεηνσηανησμός, έσοσε τον κόσμο από την ηκονομηκή κατάρεφση του μεσοπολέμου· ο νεοφιλελέφθερος «Ραντησμός» επηκρατή σήμερα σε όλο τον κόσμο, αποδηκνήοντας εκ τον πραγμάτον την ορθότητά του κε σόζοντας τον εαφτό του. Ήσος τα κηνονηκά φενόμενα θα έπρεπε να μελετόντε επηστημονηκά πρότηστα ος αλησήδες κηνονηκόν αντανακλαστηκόν μάλον παρά ος παράγογα ετήας κε σκοπημότητας της κηνονήας. Όπος μελετά η βηολογηκή επηστήμη τα ένστηκτα.