ΨΕΥΔΗ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrisisideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 9 Φεβρουαρίου 2021

Απίστευτο, αλλά, όχι σπάνια, η ιστορία εξελίχθηκε βασισμένη σε πλαστά έγγραφα. Από τα πιο σημαντικά ήταν ένα που αποκάλυψε o L.Valla. Η εξουσία του Πάπα πάνω στο Δυτικό Ρωμαϊκό κράτος στηρίχθηκε στη “δωρεά του Κωνσταντίνου” που έγινε με ένα έγγραφό του στον Πάπα Σίλβεστρο. Ο  Βάλλας λοιπόν απέδειξε το 1440 ότι τα λατινικά του εγγράφου ήταν η γλώσσα που μιλιόταν 400 χρόνια μετά την υποτιθέμενη ημερομηνία του εγγράφου, ενώ σ΄ αυτό αναφέρεται και ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης. Αλλά τον καιρό του Κωνσταντίνου όχι μόνο Πατριάρχηςδεν υπήρχε, αλλά και η Κωνσταντινούπολη ονομαζόταν Νέα Ρώμη. Αργότερα ανακαλύφθηκε ο πλαστογράφος, ο Ισπανός ιερέας I.Mercator. Υπάρχει σωρεία τέτοιων εγγράφων που σκοπό είχαν να μη βρίσκεται ο Πάπας κάτω από τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας. Ο Αναστάσιος Βιβλιοθηκάριος, γραμματέας του Πάπα, εφάρμοσε συστηματικά την πλαστογραφία, βαθαίνοντας το χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, στη βάση του γλωσσικού ανταγωνισμού μεταξύ λατινικών και Ελληνικών (Ε.Χρυσός). 

Πριν από δυο δεκαετίες, ο Άγγλος ερευνητής A.J.Wakefield έδειξε ότι το εμβόλιο της ιλαράς προκαλεί αυτισμό και κολίτιδα. Πέρασαν 12 χρόνια για να αποκαλυφθεί η απάτη. Στο μεταξύ καλλιεργήθηκε εμβολιοφοβία, οι γονείς αρνιόνταν να μπολιαστούν τα παιδιά τους και η ιλαρά, που είχε εξαφανισθεί για πολλά χρόνια από την Αγγλία, επανεμφανίσθηκε. Η εμβολιοφοβία συνεχίζεται ως τις μέρες μας, έστω και αν η ανθρωπότητα μαστίζεται από την πανδημία του κορωνοϊού.

Ο H.Kissinger δήλωσε το 1997 ότι «ο δυσκολοκυβέρνητος λαός μας θα πληγεί ουσιαστικά αν του πλήξουν τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα». Ο Γιάννης Μαρίνος που πρωτοδημοσίευσε τη δήλωση, έψαξε εκ των υστέρων το θέμα. Η εφημερίδα στην οποίαν πρωτοεμφανίσθηκε η επίμαχη ρήση του Κίσσινγκερ δεν περιείχε καμιά σχετική αναφορά στο διάσημο Αμερικανό διπλωμάτη. Ο Μαρίνος έγραψε στον ίδιο και αυτός απάντησε διαψεύδοντάς την κατηγορηματικά. Στο μεταξύ είχε λάβει ευρεία δημοσιότητα στην πατρίδα μας, εκτρέφοντας τον αντιαμερικανισμό ακόμη και δεξιοφρόνων (“εθνικοφρόνων”) συμπολιτών μας.

Περιορίζομαι στα τρία παραπάνω παραδείγματα, διότι η απαρίθμηση των ψευδών στην ιστορία, αλλά και σε όλες τις επιστήμες δεν έχει τελειωμό. Ο  P.J.Goebbels υπήρξε αξεπέραστος σε προπαγανδιστικά ψεύδη. “Αν πεις ένα μεγάλο ψέμα και το επαναλαμβάνεις, τελικά οι άνθρωποι θα το πιστέψουν”, φέρεται να είπε, αν πραγματικά το είπε. Τα έντεχνα δομημένα ψεύδη χρησιμοποιούνται κατά κόρον τόσο ως προπαγάνδα στην πολιτική όσο και ως διαφήμιση στο εμπόριο.

Το ερώτημα είναι πώς αμύνεται κάποιος απέναντι στα φοβερά οργανωμένα πια σήμερα ψεύδη. Το πρώτο είναι βέβαια να μην είναι κάποιος εύπιστος. Η ευπιστία ανοίγει τη θύρα στην πλάνη. Όχι σπάνια όμως η ευπιστία σε ανεύθυνες πηγές συνοδεύεται από δυσπιστία σε υπεύθυνες, με το φόβο της εξύφανσης ψευδών από σκοτεινές δυνάμεις. Αυτό όμως είναι συνωμοσιολογία, ένα είδος παρανοϊκών ιδεών. Πώς θα ξεφύγω από τα δύο άκρα, την ευπιστία και τη συνωμοσιολογία; Ακούω πως κάτι που έγινε οργανώθηκε ή κάτι που ακούστηκε λέχθηκε από προαιώνιους εχθρούς. Αυτοί κατά καιρούς ποικίλλουν. Μπορεί να είναι Τούρκοι, Φράγκοι, Εβραίοι, κομμουνιστές, Αμερικανοί, ή μυστικές οργανώσεις, μασόνοι, οι Rothschild, ο Soros (Ουγγροαμερικανοεβραίος) κλπ. Ένας κανόνας είναι λοιπόν η αξιοπιστία της πηγής. Όσο πιο ασαφής είναι η πηγή της είδησης και πιο απροσπέλαστη, όπως στα παραδείγματα που μόλις ανέφερα, και όσο πιο έντονα τονίζεται ότι αυτοί, οι ανθέλληνες και αντιάνθρωποι, είναι που κίνησαν την είδηση, τόσο πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για συνωμοσιολογία ενώ η πληροφορία είναι αληθινή. Το ότι στην ιστορία υπήρξαν μυστικές εταιρείες, όπως οι Καρμπονάροι, η Ελληνική Φιλική Εταιρεία, ο ελευθερομασονισμός κλπ. δεν αμφισβητείται. Τέτοιες οργανώσεις άνθισαν όπου υπήρχε ολοκληρωτικό καθεστώς που δεν επέτρεπε να ακουστεί αντίθετη άποψη ούτε να διασταυρωθεί η κρατική προπαγάνδα. Έπρεπε, επομένως, αυτή, η αντίθετη, άποψη να κυκλοφορεί μυστικά, με ειδικούς κώδικες, παλεύοντας για την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών. Φυσικά, δεν αποκλείεται, αν επιτευχθεί το επιδιωκόμενο, οι υποστηριζόμενες φιλελεύθερες ιδέες, για να μην ανατραπούν και επανέλθει το προηγούμενο καθεστώς, να γίνονται αυτές αυταρχικές. “Ενώ τα έθνη κινούνται προς τα εμπρός, τα πολιτεύματα μένουν ακίνητα” (Z.Macaulay). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε τι που ακούεται είναι ψευδές. Από την άλλη, όσο πιο εξοργιστικό είναι ό,τι ακούεται, τόσο πιθανότερο είναι να πρόκειται για ψεύδος. Πώς λοιπόν θα διακρίνουμε το ψεύδος από την αλήθεια;

Απόλυτο δεν υπάρχει. Πάντα κάποιο ποσοστό αμφιβολίας θα μένει. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν αποφάσεις στηριγμένες σε δεδομένα. Ο χρόνος συμβάλλει στην αποκάλυψη της αλήθειας, καθώς ο Κρόνος στο τέλος έκανε εμετό τα παιδιά του που κατάπινε, μεταξύ τους και την κόρη του Αλήθεια. Όμως, πολύ συχνά, η καθυστέρηση στη λήψη μιας απόφασης είναι συνώνυμη με τη λήψη λανθασμένης απόφασης. Αντίθετα από το χρόνο, το πλήθος που πιστεύει κάτι (“όλοι το λένε!”) δεν προάγει την αξιοπιστία των λεγομένων. Η πιο αξιόπιστη μέθοδος είναι η μελέτη της πληροφορίας με διασταύρωση. Αυτή είναι διττή. Πρώτο, διασταύρωση των λεγομένων με αισθητά προσιτά από όλους γεγονότα. Δεύτερη, διασταύρωση σημείων των διαδόσεων με τα άλλα στοιχεία τους, η συνέπεια της ρήσης. Να ένα παράδειγμα μεγάλης θεσμικής απάτης στον τόπο μας. Το πολίτευμά μας είναι, κατά το Σύνταγμα, “Προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία”. Το διεθνές όνομά μας όμως είναι “Hellenic Republic”, δηλαδή Ελληνική Ρεπούμπλικα. Η ρεπούμπλικα όμως (Ρωμαϊκή res publica) δεν ήταν δημοκρατία σαν την Αθηναϊκή. Το ουσιώδες στοιχείο της δημοκρατίας είναι ότι, για τις εξουσίες που δεν απαιτούν ειδικές γνώσεις και πείρα, αλλά μόνον εντιμότητα και κοινό νου, οι άρχοντες κληρώνονται μεταξύ του συνόλου των πολιτών. Στη Ρωμαϊκή και στις σημερινές ρεπούμπλικες οι άρχοντες εκλέγονται, προεπιλεγμένοι από κόμματα, δεν κληρώνονται. Να σημειώσουμε εδώ ότι η διεργασία της διασταύρωσης απαιτεί γνώσεις που δεν διαθέτει ο κοινός νους. Αν η βούληση όλων των πολιτών είναι ίση μεταξύ τους, το δικαίωμα εκφοράς γνώμης δεν έχουν παρά μόνον οι επαΐοντες. Πολίτες είναι όλοι που έχουν συμπληρώσει την εθνική παιδεία τους έχοντας υπηρετήσει μια εθνική θητεία στην οποίαν εκτελούν ασυζητητί ό,τι τους διατάσσει ο ανώτερος. Αυτοί έχουν και το δικαίωμα, επομένως, να συμμετέχουν σε σώματα που διατάσσουν τους άλλους, όπως είναι η βουλή, τα συμβούλια τοπικής αυτοδιοίκησης και οι δικαστές στα ποινικά δικαστήρια. Όσο μεγαλύτερο είναι το πλήθος εκείνων που βούλονται κάτι, τόσο λιγότερα είναι τα πιθανά τυχαία σφάλματα (στατιστική). Αντίθετα, όπως αναφέρθηκε, το πλήθος δεν μειώνει το σφάλμα της γνώμης· γνώμη έχουν μόνον οι επαΐοντες, κυβέρνηση, αντιπολίτευση, αστικοί και διοικητικοί δικαστές, και συναφείς γνώστες.

ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 6-7 Φεβρουαρίου 2021

Τόπος μου είναι μια περιοχή του χώρου όπου βρίσκεται ό,τι έχω και κάνω ό,τι θέλω, π.χ. το σπίτι μου. Ο ίδιος τόπος, όμως, όπως η πατρίδα μου, μπορεί να ανήκει και σε άλλους και να ισχύουν εκεί οι βουλήσεις τους. Η συνεννόηση τότε μεταξύ μας είναι απαραίτητη. Ο Sartre φθάνει να πει πως “Εγώ είμαι ό,τι έχω”, και το εννοεί με δυο διαφορετικά υποκείμενα για τα δύο ρήματα (είμαι και έχω). “Εγώ ο νοητός”, η ψυχή μου δηλαδή, είναι το υποκείμενο του Είμαι, ενώ του Έχω είναι “Εγώ ο αισθητός”, το σώμα μου με ό,τι αυτό περιέχει, φυσικό και τεχνητό, η τεχνητή οδοντοστοιχία μου, τα στεντ στις στεφανιαίες αρτηρίες μου, το ξύλινο ποδάρι μου και γενικότερα ό,τι θα με κάνει να υποφέρω αν το στερηθώ, το σπίτι μου, η περιουσία μου, ο τόπος μου. Και ο Sartre συνεχίζει πως είμαι ο μόνος που μπορώ να καταστρέψω ό,τι έχω, να δώσω την άδεια να μου αφαιρεθεί ο προστάτης ή το έντερό μου (έχω καρκίνο) και ο μόνος που μου επιτρέπεται να ξοδέψω την περιουσία μου σαν άσωτος υιός. Αντίστοιχα μπορεί να πει κάποιος πως “Εγώ ο νοητός” είμαι και ό,τι “Εγώ ο κοινωνικός” θέλω.

Μπορεί να συμφωνήσαμε για τον τόπο μας. Όμως, απαιτείται και αντικειμενική τεκμηρίωση. Υπάρχει αριστοκρατική και δημοκρατική αντίληψη. Οι πρώτοι μυθικοί οικιστές ενός τόπου ήταν εκείνοι οι σπάνιοι που πρώτοι είχαν την ιδέα, αντί να τρώνε τα θηράματα που σκότωναν και τους καρπούς που συνέλεγαν, να τα διατηρούν για να αναπαράγονται για κείνον. Φυσικά τόπος δικός τους ήταν ο χώρος στον οποίον γίνονταν όλα αυτά. Οι υπόλοιποι άνθρωποι της περιοχής υποτάσσονταν σ΄ αυτούς, δέχονταν να τους υπηρετούν, διότι έτσι εξασφάλιζαν πιο εύκολα όσα χρειάζονταν για να επιβιώσουν. Οι τελευταίοι ήταν ανώνυμοι, ενώ οι πρώτοι επώνυμοι. Τέτοιοι πρώτοι οικιστές ήταν π.χ. το ζευγάρι του Δευκαλίωνα με την Πύρρα. Μετά τον Ελληνικό κατακλυσμό, πετούσαν πέτρες πίσω τους και από αυτές φύτρωναν άνθρωποι, οι ανώνυμοι που λέγαμε. Το μυθικό ζευγάρι όμως είχε και απογόνους, τον Έλληνα και τους κατιόντες του. Αυτοί λοιπόν οι απόγονοί τους ήταν εκείνοι που δικαιούνταν να είναι δικός τους ο τόπος που είχαν διαμορφώσει οι πρόγονοί τους και γι΄ αυτό έπρεπε να θυμούνται όλοι τα ονόματά τους. Έτσι θυμόμαστε όλους τους μυθικούς προπάτορές μας. Τεκμηρίωναν τον τόπο τους ενθυμούμενοι ότι σε κείνο το μέρος ήταν οι τάφοι των προγόνων τους. Γι΄ αυτό οι νεκροί και τα νεκροταφεία ήταν ό,τι πιο ιερό διέθετε μια κοινωνία. Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που νοιάζεται για τους νεκρούς του. Κάποτε ο “τόπος” άλλαζε βίαια αφεντικό και σ΄ αυτή τη νέα αρχή βασίσθηκε η αριστοκρατία των φεουδαρχών. Κι αυτών όμως οι απόγονοί στήριζαν τα δικαιώματά τους στο ότι σ΄ αυτό τον τόπο βρίσκονταν οι τάφοι των προγόνων τους.

Έχει λογική η αριστοκρατική διαδοχή. Οι πρώτοι οικιστές ήταν ευφυέστεροι από τους λοιπούς κατοίκους και οι βίαιοι σφετεριστές ήταν ισχυρότεροι από τους παλιούς. Επομένως, σε κάποιον τουλάχιστον τομέα, ήταν ανώτεροι από τους άλλους. Οι απόγονοί τους, όμως, σε ποια λογική στήριζαν τα δικαιώματά τους, πέρα από την ανάμνηση των προγόνων τους;

Έτσι προέκυψε η διαμετρικά αντίθετη αντίληψη. Τόπος καθενός είναι όχι εκεί που είχαν ταφεί οι πρόγονοί του, αλλά εκεί όπου ο ίδιος γεννήθηκε. Μου φαίνεται λογικό, αλλά σκοντάφτει στα υπολείμματα της αριστοκρατικής συνείδησής μας. Καθένας που γεννήθηκε στην Αμερική είναι Αμερικανός, εκτός αν ο ίδιος δεν το επιθυμεί. Και καθένας που γεννήθηκε στην Ελλάδα είναι Έλληνας, εκτός αν δεν θέλει. Αν μια Τουρκάλα τύχει να γεννήσει στην Ελλάδα, το παιδί της θα είναι Ελληνόπουλο, εκτός αν δεν το θέλει. Οι υπόλοιποι εμείς δεν έχομε το δικαίωμα να το αμφισβητήσουμε. Τέλος, τόπος καθενός είναι αυτός που ο ίδιος επιθυμεί και οι λοιποί, προγενέστεροι στον τόπο, δέχονται, με τους δικούς τους όρους.

Ποια αντίληψη είναι η πιο σωστή; του πλήθους ή των αρίστων; Πριν από 3 δεκαετίες μετέσχα σε ένα διεθνές συνέδριο για την οργάνωση της ιατρικής εκπαίδευσης. Μετείχαν γιατροί, νοσηλευτές, ψυχολόγοι και νομικοί. Μας έθεσαν ένα πρόβλημα: Κάποιοι ερευνητές είχαν μαζέψει πολλές δεκάδες περιστατικά αναγκαστικής προσγείωσης στην έρημο. Στη διάθεσή τους είχαν μια ποικιλία αντικειμένων. Από την έρευνα αυτή είχε προκύψει ποια από αυτά αποδείχθηκαν τα πιο σημαντικά για την επιβίωσή τους. Μας δόθηκε ένας κατάλογος από 30 τέτοια αντικείμενα και μας ζητήθηκε να τα ιεραρχήσουμε καθένας χωριστά αρχίζοντας από το ποιο, κατά τη γνώμη μας, ήταν το πιο σημαντικό για την επιβίωσή μας. Στη συνέχεια συζητήσαμε μεταξύ μας και φθάσαμε σε ένα συλλογικό αποτέλεσμα. Κανένας, όπως αναμενόταν, δεν πέτυχε την πρότυπη σειρά, όπως είχε προκύψει από την εμπειρική έρευνα. Όμως, το συλλογικό αποτέλεσμα αποδείχθηκε καλύτερο από οποιουδήποτε άλλου την κρίση, πιο κοντά στην πρότυπη, εμπειρική, ιεράρχηση.

Θα μου πείτε ότι δεν χρειαζόταν τέτοια άσκηση για να πείσει ότι η συλλογική απόφαση είναι ανώτερη από εκείνην καθενός χωριστά, όσο σοφός και αν είναι αυτός. Εκτός προφανώς αν τύχει να είναι ειδικός πάνω στο θέμα, με συναφείς γνώσεις και εμπειρία. Στην περίπτωσή μας, η σωτηρία από τέτοιου είδους δυστύχημα, ήταν έξω από τις γνώσεις και εμπειρίες όλων μας, που όλοι είμαστε ικανοί καθένας στο δικό του τομέα. Δεν χρειαζόταν η άσκηση, αλλά μας επιβεβαίωσε εκείνο που πίστευαν, χωρίς ειδική έρευνα σπουδαίοι διανοητές, όπως ο Αριστοτέλης (Διὰ  τοῦτο  καὶ  κρίνει  ἂμεινον  ὂχλος  πολλὰ  ἢ  εἷς  ὁστισοῦν) ή ο ιστορικός Κ. Παπαρρηγόπουλος (Τὸ ἂδηλον εἶναι πολλάκις μυστηριῶδὲς τι προαίσθημα τῶν πολλῶν μᾶλλον ἢ ἐπιστημονική διάγνωσις τῶν ολίγων. Ὃθεν ὃλως ἂπορον δὲν εἶναι ὃτι τὸ πάλαι ὁ λαὸς ἀνεδείχθη σοφώτερος τῶν διδασκάλων αὐτοῦ). Τι λοιπόν μας εμποδίζει να δεχθούμε ότι ένα κληρωμένο τυχαίο δείγμα του συνολικού λαού μας είναι πιθανότερο να αποφασίζει σωστά για το συμφέρον μας από οποιουσδήποτε σοφούς, όπου δεν απαιτούνται ειδικές γνώσεις; Αν θεωρώ κάποιον ικανό να επιλέγει εκπρόσωπό του μεταξύ άγνωστων υποψηφίων, γιατί δυσπιστώ ότι είναι ικανός να επιλέγει και επιδιώκει ό,τι ο ίδιος θέλει; Προφανώς, τα υπολείμματα αριστοκρατικής αντίληψης που διατηρούμε, η εγωιστική πεποίθηση πως επειδή σε ένα τομέα υπερέχω, είμαι σε όλους καλύτερος. “Ο μν τι ἐὰν κατ τι σοι σιν, λως σοι νομίζουσιν εναι ο δ΄ τι, ἐὰν κατ τι νισοι, πάντων νίσων ξιοσιν αυτος” (Αριστοτέλης).

ΤΟ ΚΙΝΕΖΙΚΟ “ΘΑΥΜΑ”

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας. dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 5 Φεβρουαρίου 2021

Ελάχιστα γνωρίζω για τη μακρινή Κίνα, ιδιαίτερα τη σύγχρονη, που μας φαίνεται ερμητικά κλεισμένη. Κι ας έχομε σημαντικές επενδύσεις της στη χώρα μας. Διάβασα τελευταία ένα μυθιστόρημα, τους “Αγριόκυκνους”, της Γιουγκ Τσαγκ. Προηγουμένως ήξερα κάτι λίγα από την Pearl Bacκ και τον A. J. Cronin. Στους Αγριόκυκνους, γραμμένους το 1997, ένα, γράφει, αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, περιγράφεται διαμέσου μιας οικογενειακής ιστορίας η εξέλιξη της Κίνας για 4 γενιές. Ξεκινά από την εποχή της προγιαγιάς της, όταν μόλις γεννιόταν ένα κορίτσι, του έβαζαν στενά παπούτσια για να μη μεγαλώσει το πόδι του, πράγμα που θα την έκανε κοινωνικά αποκρουστική, ενώ ο γάμος της αποφασιζόταν από τον πατέρα της, με όποιον άντρα νόμιζε εκείνος. Αυτός θα είχε επίσημα πολλές παλλακίδες στο σπίτι του, όλες κατά κανόνα με τη συγκατάθεση του πατέρα τους. Σ΄ εκείνη τη φρικτή κατάσταση, με λοιμούς και λιμούς που θέριζαν, ήλθε κάποτε η Ιαπωνική κατοχή. Πρόσθεσε τη βάναυση, συχνά εξοντωτική, συμπεριφορά του κατακτητή. Αντίσταση εμφανίσθηκε από δύο πλευρές. Ήταν η Κουόμιταγκ του Τσαγκ Γκάι Σεκ και το κομμουνιστικό κίνημα του Μάο Τσε Τουγκ. Το καθεστώς του Τσαγκ Γκάι Τσεκ ήταν τόσο διεφθαρμένο που με τους εσωτερικούς ανταγωνισμούς του διαλύθηκε από τον ανερχόμενο Μάο. Το κομμουνιστικό καθεστώς ήταν έντιμο και άτεγκτο. Κατάργησε βίαια τα αρχαία ανατριχιαστικά ήθη. Και εγκατέστησε το δικό του ολοκληρωτισμό. Όταν καθιερώθηκε, εφαρμόσθηκε εναντίον της Κίνας διεθνές εμπάργκο και οι Κινέζοι άρχισαν να υποφέρουν. Οι απειλές από παντού έσπρωξαν το καθεστώς να αναπτύξει βαριά βιομηχανία. Καθώς εργοστάσια και υψικάμινοι δεν υπήρχαν, υποχρεώθηκε ο λαός να αρχίσει να παρασκευάζει ατσάλι εκ των ενόντων σε μικροκαμίνια. Μάζευαν κάθε σιδεράκι, πρόκες, ξυραφάκια κλπ όπου το έβρισκαν. Έκοψαν τα δέντρα και με τα ξύλα τους πύρωναν τα καμίνια τους. Όλα τα εκατοντάδες εκατομμύρια των Κινέζων το ίδιο υποχρεωτικά έκαναν. Χάλυβας παρασκευάσθηκε, αλλά η γη ερήμωσε. Μαζί και με το διεθνές εμπάργκο, λιμός, αδικαιολόγητος πια, θέρισε κόσμο. Άρχισε να διαμορφώνεται μια νέα ελίτ που άρχισε να επαναφέρει τη διαφθορά. Με προτροπή πάντα του Μεγάλου ηγέτη, ο λαός ξεσηκώθηκε εναντίον αυτής της άρχουσας τάξης που τώρα ήταν κυρίως πρώην στελέχη του κόμματος και ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, και άρχισε η “πολιτιστική επανάσταση”. Εκατόμβες πάλι τα θύματα. Τελικά ο Τιμονιέρης πέθανε και, έχοντας σημαντική υποδομή, άρχισε η ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας σε διεθνές επίπεδο. Σήμερα πια είναι ένας παγκόσμιος γίγαντας.

Η “παγίδα του Θουκυδίδη” για τα αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου αναδύθηκε από τον Κινέζο Xi Jinping και τον Αμερικανό Graham Allison. Έγινε έτσι παγκόσμια γνωστό ότι “όταν μια ισχυρή κυρίαρχη δύναμη αντιλαμβάνεται την άνοδο μιας άλλης που απειλεί να την επισκιάσει, μοιραία οδηγείται σε σύγκρουση μαζί της”.

Θα γίνει λοιπόν ο τρίτος (τελευταίος!) παγκόσμιος πόλεμος, από τη φοβία της Αμερικής και την αλαζονεία των Κινέζων; Το μέλλον θα το δείξει. Στο μεταξύ αναρωτιέμαι. Όλo αυτό το θαύμα που επιτεύχθηκε μέσα σε ένα αιώνα, από τότε που οι Άγγλοι εμπόδισαν να απαγορευθεί η χρήση του οπίου, διότι με αυτό ο λαός δεν επαναστατούσε εναντίον τους, στο να γίνει η Κίνα κυρίαρχη δύναμη στον πλανήτη, έγινε με ασύλληπτες θυσίες, που περιέλαβαν εκατομμύρια νεκρών. Άραγε, άξιζε τόσες θυσίες αυτό το αποτέλεσμα; Και, αντιστρόφως, θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί ό,τι έγινε χωρίς τόσο όλεθρο; Θυμάμαι πριν από δεκαετίες όταν εξαγγέλθηκε το πρόγραμμα ανάπτυξης της Κίνας που πρόβλεπε τεράστιο ρυθμό ανάπτυξης. Φυσικά, τέτοιος ρυθμός δεν επιτεύχθηκε ποτέ. Απέτυχαν; Ασφαλώς όχι. Διότι η πραγματική ανάπτυξή τους είχε ρυθμούς πολλαπλάσιους από εκείνους των δυτικών χωρών. Αυτό ήταν πρακτικά αποτέλεσμα του καταναγκασμού. Μαζί με τη μαζική προπαγάνδα, οι πολίτες για δεκαετίες ήταν πρόθυμοι να θυσιάζονται για την πατρίδα τους και τον Ηγέτη τους. Φοβούμαι, ωστόσο, ότι, χωρίς εξαναγκασμό, δεν επιτυγχάνονται ταχέα αποτελέσματα, όπως απαιτούνται π.χ. σε ακραία κρίσιμες καταστάσεις.

Ακόμη και στις πιο ανελεύθερες περιόδους μας, π.χ. στις δικτατορίες Πάγκαλου, Μεταξά, Παπαδόπουλου, δεν είχαμε ποτέ τέτοιους καταναγκασμούς. Κι όμως, είμαστε εξοικειωμένοι μ΄ αυτούς. Όλοι οι άρρενες, σε μια περίοδο της ζωής μας, όσο υπηρετούμε τη θητεία μας έχομε ζήσει τέτοιες συνθήκες. Το απαραίτητο στοιχείο είναι ότι υπακούς στον ανώτερό σου, χωρίς καμιά συζήτηση, ακόμη και αν σου δίνει τις πιο παράλογες διαταγές. “Εκεί που τελειώνει η λογική, αρχίζει ο στρατός”, θυμάμαι, λέγαμε.  Έχομε συνηθίσει να θεωρούμε ότι στη θητεία μας μαθαίνομε να σκοτώνουμε εχθρούς. Ο W.James, όμως, Αμερικανός ψυχολόγος φιλόσοφος, λέει: κάθε άνθρωπος, πλούσιος ή φτωχός, πρέπει να προσφέρει δυο χρόνια από τη ζωή του στο κράτος, όχι σκοτώνοντας άλλους ανθρώπους, αλλά υπερνικώντας αρρώστιες, αποστραγγίζοντας τέλματα, αρδεύοντας ερήμους, σκάβοντας διώρυγες και γενικά συμμετέχοντας με δημοκρατικούς όρους στα περιβαλλοντικά και κοινωνικά έργα με τα οποία ανοικοδομείται, τόσο αργά και επώδυνα, ό,τι καταστρέφει ο πόλεμος τόσο γρήγορα. Φαντάζομαι: Στη θητεία τους, άνδρες και γυναίκες, υπηρετούν όπως διατάζει η πολιτεία, ως πυροσβέστες, οικοδόμοι σε έρημους τόπους, οικιακοί βοηθοί κλπ. Κατά τον Αριστοτέλη, ελευθερία σημαίνει: “Ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἂρχειν καὶ ἂρχεσθαι…ἓν δὲ  τὸ  ζῆν  ὡς βούλεταἱ  τις”. Στη θητεία του κάθε πολίτης άρχεται και υπακούει σε διαταγές. Σε κάποια άλλη φάση της ζωής του, εκ περιτροπής και με κλήρωση θα γίνεται άρχοντας και θα δίνει διαταγές, που υποχρεωτικά τηρούνται. Για καθένα δηλαδή υπάρχει μια θητεία ως κληρωτός (ένορκος) βουλευτής, ποινικός δικαστής, σύμβουλος στην τοπική αυτοδιοίκηση κλπ. Στο υπόλοιπο μέρος της ζωής του ζει όπως θέλει στα πλαίσια νόμων που στη διαμόρφωσή τους έχει συμβάλει αναλογικά και ο ίδιος. Οι τρεις εξουσίες, εκτελεστική, νομοθετική και δικαιοσύνη, πρέπει να υπηρετούνται από δύο ειδών ανθρώπους. Από τη μια είναι οι επαΐοντες, με γνώσεις και πείρα, που καθένας γνωρίζει άριστα και σε βάθος ένα στενό τομέα, έστω και αν σε όλους τους άλλους είναι αδαής όσο και κάθε άλλος τυχών πολίτης. Αυτοί είναι απαραίτητοι για την κυβέρνηση και για την αστική και διοικητική δικαιοσύνη, όταν κρίνεται αν μια πράξη έγινε νόμιμα ή όχι και πρέπει να γνωρίζουν τους νόμους. Από την άλλη είναι η κληρωμένη βουλή, κοινοί πολίτες που έχουν αρετή και κοινό νου, εξίσου κατανεμημένα σε όλους. Αυτοί δεν απαιτείται να έχουν γνώσεις. Οι βουλευτές συγκρίνουν τους προτεινόμενους από την κυβέρνηση νόμους με τη βούλησή τους, που, ως τυχαίο δείγμα του λαού, την εκφράζουν με στατιστική ακρίβεια. Και οι ποινικοί δικαστές κρίνουν αν μια τεκμηριωμένα παράνομη πράξη τελέσθηκε από κάποιον ή όχι.

ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 2 Φεβρουαρίου 2021

Μάταια προσπαθώ να μεταφερθώ στην ταραγμένη εκείνη εποχή, καθώς ούτε ιστορικός είμαι ούτε θεολόγος. Τον αναμφισβήτητα ικανό πρώτο Ρωμαίο αυτοκράτορα Αύγουστο διαδέχθηκαν άλλοι, συνήθως ανίκανοι να διοικήσουν την απέραντη αυτοκρατορία. Η ανισότητα γιγαντωνόταν. Ένας Ρωμαίος είχε 4000 δούλους. Αν ένας δούλος έχει ισχύ, ας πούμε όσο μισός ίππος, 4000 σημαίνουν περίπου ένα μάλλον μέτριο όχημα των 2000 ίππων. Αστείο φαίνεται σήμερα, αλλά τότε ήταν κάτι το ανήκουστο. Η δυσαρέσκεια υπέβοσκε στην αυτοκρατορία μεταξύ των υπηκόων της που ζητούσαν αφορμές να στασιάσουν, ενώ στα σύνορα δυνάμωναν ολοένα τα “βάρβαρα” γερμανικά φύλα. Ο Χριστιανισμός που ανέκυψε στην Ιουδαία έφερε τα πάνω κάτω, καθώς κήρυσσε την αγάπη, την ισότητα, τη μακαριότητα ταπεινών και φτωχών. Ασύλληπτες διώξεις όχι μόνο δεν τον κατέστειλαν, αλλά και τον δυνάμωσαν. Ώσπου ήλθε ο Κωνσταντίνος. Νίκησε τον ανταγωνιστή του στηριζόμενος στους Χριστιανούς, αλλά η αντίδραση συνεχιζόταν, όπως ήταν φυσικό. Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση μετέφερε την πρωτεύουσα στο Βυζάντιο που άντεξε για χίλια χρόνια. Ο Χριστιανισμός έγινε η επίσημη θρησκεία και άρχισε η αντίστροφη πορεία με διώξεις των ειδωλολατρών. Ο στρατός του Θεοδοσίου έσφαξε κόσμο στον ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης και ο αφιονισμένος χριστιανικός όχλος σκότωσε τη σπουδαία φιλόσοφο, την Υπατία. Αρχαιοελληνικά αριστουργηματικά έργα, αγάλματα και ναοί καταστράφηκαν, ενώ η φιλοσοφία βρισκόταν απειλούμενη. Οι αυτοκράτορες στο αδιέξοδο που είχε δημιουργηθεί από την απεραντοσύνη της αυτοκρατορίας, τις ανισότητες και τις απειλές απέξω, αναζητούσαν ένα πρότυπο διοίκησης. Ο Χριστιανισμός πρόσφερε μια τέτοια ελπίδα. “Ως εν ουρανώ και επί της γης”. Όπως ένας είναι o Θεός στον Ουρανό, έτσι ένας είναι και ο αυτοκράτορας πάνω στη γη. Οι άρχοντες όμως δεν ησύχαζαν. Την ηγεσία στο κράτος επιδίωκαν να την έχουν. Αναζητούσαν κι αυτοί το πρότυπό τους στα ιερά βιβλία.

Η προσωπικότητα του ανθρώπου είναι τρισυπόστατη. Ο αισθητός Εγώ αρχίζω να υπάρχω με τη σύλληψή μου και βρίσκομαι σε συνάφεια με το φυσικό περιβάλλον μου. Όσο βρίσκομαι ενδομήτρια, τα αισθητήριά μου δέχονται ερεθίσματα από μέσα και απέξω ακριβώς ίδια, έτσι που είναι αδύνατο να αντιληφθώ την ύπαρξή μου. Τίποτε δεν υπάρχει αν δεν διαφέρει κατά κάτι από το περιβάλλον του. Αρχίζω να αντιλαμβάνομαι την ύπαρξή μου μόλις γεννηθώ, όταν τα αισθητήριά μου, ενώ από μέσα μου δέχονται τα ίδια σταθερά ερεθίσματα, απέξω κατακλύζονται από καταιγίδα ποικίλων ερεθισμάτων που διαρκώς μεταβάλλονται. Έτσι αρχίζω να συνειδητοποιώ την ύπαρξή μου, άμεσα αντιληπτός μόνον από εμένα, ενώ οι άλλοι μπορούν μόνον να νοούν, συμπεραίνουν, την ύπαρξη του νοητού Εγώ μου. Από πανάρχαια χρόνια ακολουθούσε η είσοδός κάθε νέου όντος στην κοινωνία με μια κοινωνική τελετή, αμφιδρόμια στην αρχαία Ελλάδα, περιτομή, βάπτιση, εγγραφή στο ληξιαρχείο σε άλλες κοινωνίες κι έτσι ξεκινούσε το κοινωνικό Εγώ. Οι αρχαίοι σοφοί, με πρωτεργάτη τον Πλάτωνα έβλεπαν δισυπόστατο τον άνθρωπο με σώμα (αισθητό Εγώ) και ψυχή (νοητό Εγώ), μολονότι υπονοούσαν την ύπαρξη του κοινωνικού Εγώ, ασχολούμενοι με την ηθική. Παρά τους διωγμούς, η Ελληνική φιλοσοφία διέβρωσε την Ιουδαϊκή προέλευση του Χριστιανισμού. Αντίστοιχες υποστάσεις είχε και ο Χριστιανικός Θεός. Ο Πατήρ, αμέθεκτος, άβατος, όπως το νοητό Εγώ. Ο Υιός ήταν ο Λόγος του Θεού που έγινε σάρκα, όπως είναι ο αισθητός Εγώ. Και το Άγιο Πνεύμα που μεταφέρει τη θεϊκή βούληση στους πιστούς, αντιστοιχεί στο κοινωνικό Εγώ.

Βόλευε τους άρχοντες το τριαδικό πρότυπο, καθώς έβλεπαν σ΄ αυτό σημαντικό ρόλο. Όμως ποια είναι η ιεράρχηση; Το νοητό Εγώ δεν υπάρχει αν δεν έχει προϋπάρξει το αισθητό και έχει διαμορφωθεί από το κοινωνικό Εγώ με την παιδεία που του έχει επιβάλει. Κι όμως συμπεριφέρεται δεσποτικά στις άλλες δύο υποστάσεις. Ποιο είναι λοιπόν το ιεραρχικά ανώτερο; Και άρχισαν οι διαφωνίες μεταξύ των Χριστιανών για το ποια φύση του Θεού είναι η ανώτερη. Ο Χριστός ήταν άνθρωπος, Θεός ή, αν ήταν και τα δύο, ποια ήταν η σχέση; Κι ακόμη, ως τις μέρες μας από το 1054 (σχίσμα), το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα μόνο ή και από τον Υιό; Είναι προφανές ότι απάντηση σε τέτοια ερωτήματα δεν μπορεί να δοθεί, αφού η Θεότητα δεν είναι αισθητή. “Θεόν  οὐδεὶς  ἑώρακε  πώποτε” (Ιωάννης). Επιπλέον η ιεράρχηση των τριών υποστάσεων δεν έχει κανένα νόημα, διότι αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα. Το τόνισε ήδη ο Άγιος Αθανάσιος στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας που έγινε από τον Κωνσταντίνο για να ομονοήσουν οι Χριστιανοί υπήκοοί του. Παρομοίωσε, λέγεται, τη θεία ουσία με ένα κεραμίδι που αποτελείται από χώμα, νερό και φωτιά. Η ενδοχριστιανική ομόνοια όμως δεν αποκαταστάθηκε, καθώς ο Χριστιανισμός είχε γίνει το πρότυπο της ανθρώπινης πολιτείας.

Λύση τότε αναζητήθηκε στην καταξιωμένη από το χρόνο Ελληνική σκέψη που είχε παραγκωνισθεί με το Χριστιανισμό. Ο Ιουλιανός, με εξαίρετη Ελληνική παιδεία, προσπάθησε να επαναφέρει την ειδωλολατρία, αλλά, αυτή ήταν πια εντελώς παρωχημένη. Είχε, ωστόσο δύο σπουδαίους Χριστιανούς συμμαθητές, το Μεγάλο Βασίλειο και το Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Κάπως νεότερος γνώστης της Ελληνικής φιλοσοφίας ήταν ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Αυτοί συνέλαβαν το νόημα της Ελληνικής παιδείας. Την πάντρεψαν με το Χριστιανισμό, και έτσι συνέβαλαν στη διακοπή των διωγμών κατά της Ελληνικής σκέψης, ενώ συνέλαβαν την παραπάνω πιο ισορροπημένη αντίληψη για τη φύση του τριαδικού Θεού, αντιμετωπίζοντας τον Αρειανισμό, το μονοφυσιτισμό κλπ.  Η στάση τους, ενοποιητική, αλλά και απροκατάληπτα φιλανθρωπική, με ανελέητη καταγγελία των αρχόντων για την ανηθικότητα και τη διαφθορά τους, φαίνεται και από το γεγονός ότι στην κηδεία του Βασιλείου συμμετέσχαν Ιουδαίοι, πιστοί της εθνικής θρησκείας και ένα πλήθος ανομοιογενούς θρησκευτικής και εθνικής απόχρωσης. Υπήρξαν ανελέητοι κατά των πλουσίων, των αρχόντων και του διεφθαρμένου κλήρου. Η άρχουσα τάξη προσπάθησε να τους εξουδετερώσει, όπως η άρχουσα τάξη όλου του κόσμου εναντίον των αντιφρονούντων, αλλά αυτοί με ρητορικές ικανότητες ακονισμένες στην Ελληνική παιδεία τους (ο Ιωάννης ήταν δικηγόρος πριν γίνει κληρικός), μαζί με την αστιγμάτιστη αρετή τους, αντέδρασαν αποτελεσματικά. “Πάλιν Ηρωδιάς μαίνεται, πάλιν ταράττεται, πάλιν ζητεί την κεφαλήν του Ιωάννου επί πίνακι”, βροντοφώναζε ο Ιωάννης για την αυτοκράτειρα Ευδοξία. Φρόντιζε να μην κατονομάζει προσωπικότητες, αλλά να στιγματίζει πράξεις, ενώ θεωρούσε σφαλερή την αντίληψη της ανωτερότητας του ανδρικού φύλου.

Η σύγχρονη ταραγμένη εποχή μας απειλείται από πολλαπλούς ολέθρους. Χρειαζόμαστε τρεις σύγχρονους μέγιστους φωστήρες της τρισηλίου Θεότητας! Στηριγμένοι στις σοφίες όλων των θρησκειών και στη συσσωρευμένη σοφία Ελλήνων, Ινδών, Κινέζων, Αιγυπτίων και σύγχρονων σοφών θα μπορούσαν να μας προτείνουν ένα ανεκτό πρότυπο βιώσιμου Κόσμου.

ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com Ηπειρωτικός Αγών, 30 Ιανουαρίου 2021

Θέμε-δε-θέμε, ζούμε ενεργώντας μέσα σε πλαίσια, περιορισμούς. Οι περιορισμοί είναι νόμοι. Μπορεί να είναι φυσικοί και γι΄ αυτούς δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά πράγματα παρά μόνο να προσαρμοσθούμε ή, το πολύ, να τους αντισταθμίσουμε ως ένα βαθμό. Δεν μπορούμε να τους αλλάξουμε. Είναι όμως και κοινωνικοί, στη διαμόρφωση των οποίων συμβάλλομε. Αυτοί είναι δύο ειδών, επίσημοι, το δίκαιο που μας το επιβάλλουν κάποιοι άρχοντες, η εξουσία, και ανεπίσημοι, η ηθική, που διαμορφώνεται αυτόματα, χωρίς κανένας να την υπαγορεύει. Κάθομαι στο καφενείο, στην πλατεία του χωριού και παίζω τάβλι, όταν εμφανίζεται κάποιος, που η κατσίκα του μπήκε χθες στο χωράφι μου. Μου ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι που τον είδα, του μίλησα άγρια και τον μούτζωσα. Κάποιοι με επιδοκίμασαν που τον επέπληξα γιατί άφησε αφύλακτη την κατσίκα του να φάει τα σπαρτά μου· άλλοι, με αποδοκίμασαν, διότι η αντίδρασή μου ήταν ανάρμοστη, υπερβολικά προσβλητική. Σε σημαντικό βαθμό απρόβλεπτη η συμπεριφορά τους. Η στάση του κοινού διαμορφώνει τα έθιμα, το “φυσικό” δίκαιο, που κάποτε είναι αυστηρότερο από το επίσημο. Μπορεί να με αποδοκιμάζει που δεν σκότωσα κάποιον ο οποίος είχε ατιμάσει την αδελφή μου και να με προτρέπει, έμμεσα πάντοτε, να το κάνω! Το δίκαιο όμως αποφασίζεται από τους άρχοντες και συνοδεύεται από συγκεκριμένες προδιαγραμμένες, γραπτά συνήθως, ποινές.

Ποιοι είναι οι άρχοντες όμως; Η απάντηση στο ερώτημα χαρακτηρίζει το πολίτευμα. Μπορεί (Αριστοτέλης) να είναι ένας (μοναρχία), λίγοι (ολιγαρχία) ή όλοι (δημοκρατία). Και τα τρία θεμελιώδη πολιτεύματα έχουν καλή και κακή όψη. Η καλή όψη τους σημαίνει πως οι άρχοντες νοιάζονται πρώτιστα για τους αρχομένους, η κακή πως νοιάζονται κυρίως για τον εαυτό τους. Ο Αριστοτέλης αποφεύγει να καταλήγει σε απόλυτα συμπεράσματα. για το ποιο πολίτευμα είναι το καλύτερο. Θεωρεί άριστο τη μοναρχία με βασιλιά που έχει θεϊκές ιδιότητες. “σπερ γρ θεν ν νθρώποις εκς εναι τν τοιοτον” κι επειδή αυτό είναι αδύνατο, διαγράφεται το πολίτευμα. Θεωρεί χείριστο την κακή όψη της μοναρχίας, διότι, με την εξουσία του μονάρχη, μπορεί να γίνει μεγάλο κακό στους πολίτες. Η δημοκρατία ξεχωρίζει από την ολιγαρχία, ως προς τον τρόπο που επιλέγονται οι άρχοντες. Στην ολιγαρχία μπορεί να είναι κληρονομικοί ή να εκλέγονται από το λαό, με προεπιλογή, π.χ. τον πλούτο τους ή τη βούληση των κομμάτων. Στη δημοκρατία, για να μετέχουν όλοι εξίσου, μια κι αυτό είναι αδύνατο, ο τρόπος είναι να επιλέγονται οι άρχοντες εκ περιτροπής με κλήρωση μεταξύ όλου του λαού. “Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν“. Φτάνει μάλιστα να θεωρήσει επικίνδυνη την εκλογή των αρχόντων μεταξύ προεπιλεγμένων: “χει δ κα περ τν αρεσιν τν ρχόντων τ ξ αρετν αρετούς πικίνδυνον“.

Στην πράξη, τα πολιτεύματα είναι μικτά. Για παράδειγμα, στην αρχαία Αθήνα η βουλευτική και δικαστική εξουσία κληρώνονταν, αλλά η εκτελεστική (“στρατηγοί”) και λίγες υποδεέστερες, εκλέγονταν. Και σήμερα, ακόμη και στις μοναρχίες, τα συντάγματα επιβάλλουν σοβαρούς περιορισμούς στις δικαιοδοσίες του ανώτατου άρχοντα. Τα εντελώς απολυταρχικά καθεστώτα, όπως οι δικτατορίες του 20ού αιώνα στην Ευρώπη, έχουν καταργηθεί. Τελικά, ποιο είναι το καλύτερο πολίτευμα;

Η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε “καλύτερο”. Και αυτό, από ποια σκοπιά το βλέπομε. Για παράδειγμα, σε έκτακτες ανάγκες, π.χ. σε πόλεμο, είναι ανάγκη να λαμβάνονται επείγουσες αποφάσεις, διότι η καθυστέρηση στη λήψη απόφασης ισοδυναμεί με κακή απόφαση. Και τότε ένα αυταρχικό πολίτευμα, κοντά στην απόλυτη μοναρχία, είναι το καλύτερο. Τα περισσότερα σύγχρονα πολιτεύματα, συμπεριλαμβάνοντας το δικό μας, προβλέπουν συγκεκριμένες ελευθερίες των πολιτών (π.χ. να συνέρχονται, να απεργούν κλπ), οι οποίες όμως μπορούν σε έκτακτες καταστάσεις να αίρονται. Ακόμα και σε εκείνα με κληρονομικές μοναρχίες, η εξουσία βρίσκεται στα χέρια εκλεγμένων εκπροσώπων του λαού. Το “επικίνδυνο” που επισημαίνει ο Αριστοτέλης στηρίζεται στο ότι οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι είναι οι μόνοι θεσμικά μη ελεύθεροι πολίτες, αφού είναι υποχρεωμένοι, με ποινή (π.χ. διαγραφή), να εκτελούν ό,τι τους υπαγορεύουν οι εκλέκτορές τους, π.χ. τα κόμματα. Και το σύστημα αναθέτει σ΄ αυτούς, τους μοναδικούς θεσμικά μη ελεύθερους, πολίτες την εξουσία! Οπωσδήποτε, αυτή η ολιγαρχία έχει αποδειχθεί, τουλάχιστον στη σύγχρονη εποχή, το πιο ανθεκτικό πολίτευμα. Η δημοκρατία ίσχυσε μόνο μία φορά, πριν από 2,5 χιλιάδες χρόνια, διάρκεσε μόλις λίγες δεκαετίες και δεν επανήλθε πουθενά στον κόσμο έκτοτε. Υπολείμματά της βέβαια επιβιώνουν, όπως στη λήψη αποφάσεων με συχνά δημοψηφίσματα στην Ελβετία και στο θεσμό των ενόρκων στα ποινικά κυρίως δικαστήρια σε πολλές χώρες συμπεριλαμβάνοντας τις ΗΠΑ.

Είναι όμως η αντοχή του πολιτεύματος η κύρια ιδιότητα του “καλύτερου”; Μπορεί να αντιτάξει κάποιος, πως καλύτερο είναι το πολίτευμα που εξασφαλίζει περισσότερο από κάθε άλλο τις δυνατότητες για την αυτοπραγμάτωση του κάθε πολίτη του, δηλαδή την ευδαιμονία του. Τώρα, θεωρητικά το καλύτερο πολίτευμα είναι η δημοκρατία. Καθώς ένα τυχαίο δείγμα των πολιτών είναι εκείνο που, με κλήρο επιλεγμένο, νομοθετεί, οι πιθανότητες είναι ότι οι νόμοι θα συμπίπτουν σε σημαντικό βαθμό με τα έθιμα και επομένως δεν θα υπάρχει αντίθεση μεταξύ της βούλησης του λαού και της βούλησης των αρχόντων. Τι είναι καλύτερο λοιπόν, η αντοχή του πολιτεύματος ή η ποιοτική ζωή των πολιτών; Η απάντηση είναι δύσκολη, μεταξύ άλλων και διότι η εκτίμηση του πόσο ευδαίμονας είναι κάποιος έχει μεγάλη υποκειμενική συνιστώσα.

Τα ποικίλα πολιτεύματα προάγουν διαφορετικούς πολιτισμούς. Τα σύγχρονα πολιτεύματα ευνοούν την ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της τεχνολογίας, και έχουν επιτελέσει θαύματα σ΄ αυτό τον τομέα. Στόχος είναι η διαρκώς μεγεθυνόμενη σημασία της οικονομίας (όπως, τι ειρωνεία! πρόβλεπε ο K.Marx). Παράλληλα όμως επιτρέπουν την ανάπτυξη μιας ανεξέλεγκτα αυξανόμενης ανισότητας. Και αυτή εμποδίζει την ευδαιμονία, ενώ έχει μετρηθεί ότι μια πλειάδα κοινωνικών δεινών είναι ευθέως ανάλογη με το μέγεθος της οικονομικής ανισότητας (R.G.Wilkinson). Αντίθετα, η δημοκρατία, όπως εφαρμόσθηκε στην αρχαία Ελλάδα, παρήγαγε ένα πολιτισμό που οι αρχές του διέπουν την ανθρωπότητα ολόκληρη ως σήμερα. Είναι ο ανθεκτικότερος πολιτισμός που εμφανίσθηκε στον πλανήτη. Επιβίωσε και μετά το θάνατο του πολιτεύματος που τον καλλιέργησε. Στηριζόταν στην αρμονική ανάπτυξη των φυσικών, κοινωνικών και ανθρωπιστικών πνευματικών επιτευγμάτων, επιστημών, τέχνης, φιλοσοφίας, ιστορίας, ηθικής κλπ ευνοώντας την ελεύθερη ανάπτυξη και διάδοση αντιτιθέμενων ιδεών, με τον μοναδικό όρο ότι οι “σοφοί” δεν απειλούσαν το δημοκρατικό πολίτευμα.

Τώρα, τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε “καλύτερο” πολίτευμα, και ποιο είναι αυτό, θα πρέπει να το αποφασίσει (και επιδιώξει) ο αναγνώστης.

KΑΤΑΝΑΓΚΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, dimitrissideris.wordpress.com

Κακά τα ψέματα. Ο “νόμος του ισχυροτέρου” ισχύει. Κανονικά οι πολλοί είναι ισχυρότεροι από τους λίγους. Όμως, αν οι λίγοι είναι οργανωμένοι και καλύτερα οπλισμένοι από τους πολλούς (που ενδεχομένως είναι εντελώς άοπλοι), αυτοί επιβάλλουν το “δίκαιο”, δηλαδή τη βούλησή τους. Ο νόμος των πολλών όμως μας φαίνεται πιο “δίκαιος” από το νόμο των ισχυρών. Τουλάχιστον πιο “ηθικός”. Σ΄ αυτόν στηρίζεται η δημοκρατία, όπου το σύνολο υποχρεώνεται να ενεργεί όπως επιθυμεί η πλειοψηφία. Οι σοφοί πρόγονοί μας πήραν σαφή θέση υπέρ του δικαίου των πολλών. “Εἰ γὰρ καὶ ταυτὸν ἐστιν τἀνθρώπινον ἀγαθὸν ἑνὶ καὶ πόλει, μεῖζον γε καὶ τελειότερον τὸ της πόλεως φαίνεται καὶ λαβεῖν καὶ σώζειν” (Αριστοτέλης), ενώ ο Πλάτων είναι ακόμη πιο απόλυτος στην ιδέα ότι προηγείται το συμφέρον των πολλών μάλλον (της πολιτείας) παρά των λίγων ή του ενός. Πολλοί διανοητές θεώρησαν ότι αυτή η στάση ανοίγει τις πύλες στον ολοκληρωτισμό. Θα συντάσσονταν μ΄ αυτήν o N.Machiavelli, ο A.Hitler, ο И.Ста́лин. Όμως, τι θα γίνει, αν οι 50%+1, δηλαδή η πλειοψηφία, αποφασίσει να εξοντωθούν οι 50%-1, η μειοψηφία. Ακόμη και αν η σχέση δεν είναι τόσο οριακή, τι θα γίνει αν π.χ. το τέταρτο του λαού χαρακτηρίζεται ως “μίασμα” για το οποίο πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα για τα μιάσματα μέτρα; Κι ακόμη, αν το Σύνολο-1, αποφασίσει να εξουδετερωθεί ο ένας; Αυτό το τελευταίο είναι παραδεκτή δικαστική  τακτική όλου του κόσμου. Ακόμη και στην τελευταία περίπτωση, επομένως, πρέπει να ισχύουν κάποια όρια στην εξουσία της πλειοψηφίας. Έτσι προκύπτουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Έγιναν πολλαπλά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Το θεμελιώδες ήταν η σχετική διακήρυξη του ΟΗΕ (1948). Παρ΄ όλα αυτά, προβλήματα πάντοτε αναφύονται.

Ένα τρέχον που μας απασχολεί είναι τούτο. Η πανδημία προσδοκούμε να κατατροπωθεί μόνο με καθολικό εμβολιασμό. Να γίνει λοιπόν υποχρεωτικός για όλους, δηλαδή με ποινή για όποιον τον αρνείται;

Τι θα πει ποινή; Οι σκοποί της ποινής είναι πολλαπλοί. Κύριος οφείλει να είναι η προφύλαξη των πολλών από τις επικίνδυνες ενέργειες του τιμωρουμένου. Άλλος είναι ο σωφρονισμός του παραβάτη. Τρίτος είναι η αποκατάσταση ή αποζημίωση από τον ένοχο της ζημιάς που έχει επιφέρει. Τέταρτος είναι ο παραδειγματισμός, ώστε να μην επαναληφθεί παρόμοια παρανομία από άλλους. Πέμπτος, η ικανοποίηση του αισθήματος δικαίου του κοινού (οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος· το αίμα με αίμα ξεπλένεται κλπ). Ο πιο σημαντικός είναι προφανώς ο πρώτος. Σ΄ αυτόν στηρίζεται η προληπτική στάση των πολλών έναντι ποικίλων κινδύνων. Η πρόληψη όμως είναι μελλοντική, άρα όχι γεγονός. Μπορεί να υποστούμε μια επικίνδυνη βλάβη, αλλά και όχι – κανένας δεν ξέρει. Η πρόληψη έχει κόστος, που μπορεί να είναι σοβαρό, π.χ. μια σοβαρή ή και επικίνδυνη παρενέργεια ενός εμβολίου. Εστιάζομαι στον εμβολιασμό που μας ενδιαφέρει άμεσα, αλλά υπάρχουν και άλλα παράλληλα θέματα.

Ένας που πάσχει από μια μεταδοτική νόσο, δεν κινδυνεύει μόνο να πεθάνει ή να γίνει ανάπηρος, αλλά και να μεταδώσει τη νόσο του στο περιβάλλον του. Είναι κίνδυνος, κινούμενη βόμβα. Να τον απομονώσουμε στερώντας του τις ανθρώπινες ανάγκες της συμβίωσης; Να τον εμβολιάσουμε; Ένα εμβόλιο μπορεί π.χ. να προφυλάσσει κατά >90% από τη νόσηση (αποτελεσματικότητα 100% δεν υπάρχει) και κίνδυνο βαριάς ανεπιθύμητης ενέργειας <1ο/οο (μηδενικός δεν υπάρχει). Για μια θεραπεία δέχομαι να υποστώ μια αγωγή με τέτοιες προοπτικές. Όταν όμως είμαι υγιής, γιατί να δεχθώ κίνδυνο 1 στα χίλια; Επειδή το απαιτούν οι άλλοι, είναι η απάντηση. Όταν οδηγώ κινδυνεύω να συγκρουσθώ με άλλον οδηγό, να προξενήσουμε αμοιβαία ζημιά. Η ασφάλεια δεν μας δίνει καμιά προστασία, όμως μας επιτρέπει να αποζημιωθεί ο ζημιωμένος, ακόμη και όταν ο αίτιος δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να το κάνει. Έτσι, δέχομαι την υποχρεωτική, με ποινή, επιβολή της ασφάλισης επειδή το απαιτούν οι άλλοι. Εδώ και 70 περίπου χρόνια έχομε ειρήνη. Οικουμένης επιτρεπούσης και Θεού θέλοντος, δεν θα έχουμε άλλον πόλεμο. Όμως διατηρούμε ισχυρές αμυντικές δυνάμεις που μας κοστίζουν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του εθνικού μας προϋπολογισμού από όσο άλλες ισχυρές χώρες. Αυτό είναι πρόληψη. Και το κόστος είναι υποχρεωτικό. Πέρα από το οικονομικό είναι και το ατομικό, όταν όλοι οι πολίτες υποχρεώνονται, με ποινή, να εκπληρώσουν μια στρατιωτική θητεία. Επειδή το θέλουν οι άλλοι. Φυσικά υπάρχουν οι “αντιρρησίες της συνείδησης” και οι υποστηρικτές της επαγγελματικής, επομένως όχι υποχρεωτικής, άμυνας με μισθοφόρους. Το θέλομε;

Είναι κατανοητή η απαγόρευση κάποιων πράξεων που προφανώς μπορούν να βλάπτουν τους άλλους ή και τη δομή της κοινωνίας. Ανήκουν σ΄ αυτήν τα διαδοχικά “ου” του Μωσαϊκού νόμου. Είναι όμως το ίδιο αποδεκτή η επιβολή περιορισμών σε άτομα που προβλέπεται πως μπορούν άθελά τους να προξενήσουν βλάβη σε άλλους; Απαιτώ κατασταλτικά μέτρα εναντίον κάποιου που κρατά στο δρόμο ένα πιστόλι και εκούσια πυροβολεί. Απαιτώ και κατασταλτικά μέτρα εναντίον κάποιου που στο δρόμο εκτοξεύει μύδρους κορωνοϊών έστω και χωρίς να το γνωρίζει. Ωστόσο εκούσια αρνείται τον εμβολιασμό, οπότε μένει η καταναγκαστική απομόνωσή του για καραντίνα. Κάθε απαγόρευση συνοδεύεται από σχετική επίβλεψη και επιβολή ποινής. Αλλιώς δεν έχει νόημα. Είναι εξίσου δεκτό να συνοδεύεται με ποινή η επιβολή κάποιων συμπεριφορών; Οι ποινές επιβάλλονται από την εξουσία.

Το ερώτημα τώρα μετατίθεται στην εξουσία. H αναγκαστική άτεγκτη επιβολή του νόμου τείνει στον ολοκληρωτισμό. Τα ατομικά δικαιώματα τείνουν στην οχλοκρατία. Πού βρίσκεται η χρυσή τομή; Θεωρώ ότι είναι δεκτή η επιβολή καταναγκαστικών μέτρων από μια εξουσία, αν αυτή εκφράζει τη βούληση της πλειοψηφίας, και σταματά εκεί που, πάλι η πλειοψηφία έχει προαποφασίσει ότι πρέπει να σταματά. Επειδή αυτή η διαδικασία θα σήμαινε δημοψήφισμα, μια συχνά δύσκολη διαδικασία, ικανοποιητικό υποκατάστατό του είναι να λαμβάνονται αποφάσεις από βουλευτές κληρωμένους, σαν ενόρκους, με εισήγηση της κυβέρνησης που θα τις υλοποιήσει. Θυμίζω, ότι σε ένα περιορισμένο φάσμα, η μείωση της παραβατικότητας είναι ανάλογη με την αυστηρότητα της ποινής. Αυτό όμως έχει όρια και βαριές παρενέργειες. Η ποτοαπαγόρευση στις ΗΠΑ αύξησε την εγκληματικότητα. Και, αν τα πρόστιμα για τροχαίες παραβάσεις γίνουν υπερβολικά, μάλλον θα αυξήσουν τις δωροδοκίες στους τροχαίους, παρά θα μειώσουν τις παραβάσεις. Αιτιολογική αντιμετώπιση της παραβατικότητας είναι το σημαντικό. Ακολουθεί η επιτήρηση για την τήρηση των απαγορεύσεων. Τελευταίο έρχεται η ποινή. Σωστή ρυμοτομία μειώνει τις παραβάσεις. Αν οι οδηγοί είναι βέβαιοι πως κάθε παράβασή τους θα τιμωρείται, θα είναι πιο προσεκτικοί, έστω και αν η ποινή είναι χαμηλή.

ΕΞΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ.καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 26 Ιανουαρίου 2021

Η συνοχή της κοινωνίας απαιτεί να υπάρχει κοινή βούληση. Η κοινή βούληση μπορεί να διαμορφώνεται από ένα άτομο (μοναρχία) ή από λίγους εκλεκτούς (ολιγαρχία) ή από την πλειοψηφία της κοινωνίας (δημοκρατία). Είναι άκρως απίθανο να αποτελεί τη βούληση όλων, αλλά όσοι μειοψηφούν πάνω σε ένα θέμα, σε άλλα θέματα ανήκουν στην πλειοψηφία και έτσι αποδέχονται να είναι μέλη της κοινωνίας. Για να υλοποιείται η κοινή βούληση χρειάζεται να εφαρμοσθεί με βίαια μέσα για τους διαφωνούντες, αν εκδηλώνουν έμπρακτα τη διαφωνία τους. Οι υλοποιητές της κοινής βούλησης ονομάζονται εξουσία και άρχουν πάνω στο σύνολο των αρχομένων. Εξουσία σημαίνει ισχύς και στην Αγγλική τουλάχιστον γλώσσα η ισχύς και η εξουσία έχουν κοινό όνομα (power). Η ισχύς είναι όρος της φυσικής και ορίζεται ως κατανάλωση ενέργειας σε βραχύ χρόνο π.χ. μια γροθιά ή μια κλωτσιά. Η εμπειρία έχει δείξει άριστη την κατάτμηση της εξουσίας σε τρεις ανεξάρτητες αρχές, τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική. Οι αρχές αυτές υλοποιούνται διαμέσου των κρατικών υπαλλήλων, όπως είναι η αστυνομία, ο στρατός και το σύνολο των δημόσιων υπαλλήλων. Όρος απαραίτητος για τη συνοχή της κοινωνίας είναι η ασκούμενη βία να είναι νόμιμη, δηλαδή προαποφασισμένη με νόμο από τη νομοθετική εξουσία (βουλή) και με έλεγχο από τη δικαστική εξουσία, ενώ η υλοποίησή της είναι ευθύνη της εκτελεστικής εξουσίας (κυβέρνησης). Όταν η εκτελεστική εξουσία υπερβαίνει τα όρια που της θέτουν οι νόμοι ή αμελεί να την ασκεί, τα αποτελέσματα είναι ολέθρια. Πριν από πάνω από ένα αιώνα μια γειτονική χώρα αποφάσισε να ομογενοποιήσει την κοινωνία της. Η εκτελεστική εξουσία επέβαλε ομαδικές εκτοπίσεις λαών και προμελετημένα αμέλησε να προστατεύει τους εκτοπιζόμενους από την εξοντωτική βία παρακρατικών ομάδων: Η βάση της γενοκτονίας.

Εξουσία όμως δεν ασκεί μόνο το επίσημο κράτος, αλλά και η δομή της κοινωνίας, στην οποία κάποια μέλη της έχουν εξουσιαστικό ρόλο πάνω στους άλλους. Αυτή στηρίζεται όχι μόνο στο δίκαιο, αλλά και στην ηθική. Έτσι εξουσία έχουν οι γονείς πάνω στα παιδιά τους, οι δάσκαλοι πάνω στους μαθητές τους, οι μεγάλοι πάνω στους μικρούς, στις πατριαρχικές κοινωνίες οι άνδρες πάνω στις γυναίκες τους, οι προπονητές πάνω στους αθλητές τους, οι προϊστάμενοι πάνω στους υφισταμένους τους, οι υπάλληλοι πάνω στους κοινούς πολίτες κλπ. Ο φόβος του θύματος εμποδίζει συχνά την αποκάλυψη της βίας. Τέτοιος φόβος οφείλεται σε ποικίλα αίτια, όπως την κοινωνική ντροπή για τη βία που υπόστηκε, το στιγματισμό ότι το θύμα προκάλεσε με τη συμπεριφορά του τη βίαιη πράξη, την απειλή αντιποίνων από τον αμετανόητο βιαστή κλπ. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει συχνά η σεξουαλική βία, που μάθαμε εμβρόντητοι τελευταία ότι είχε επιβληθεί σε αθλήτρια. Αν και πιο σπάνιο, δεν πρέπει να ξεχνιέται ότι με τη γυναικεία χειραγώγηση, δεν αποκλείεται ο ισχυρότερος να είναι γυναίκα και ο υφιστάμενος άντρας, οπότε δεν αποκλείεται σεξουαλική βία άνδρα από γυναίκα. Αν δεν την ικανοποιήσει, να μην περιμένει προαγωγή, ή και να απειλείται με απόλυση κλπ. Σε τέτοιες περιπτώσεις η επίδραση του κράτους είναι δύσκολη, διότι η βία δεν ασκείται από κρατικούς υπαλλήλους, αλλά από κοινούς πολίτες.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνιέται η βία που ασκείται από κοινούς πολίτες σε κρατικούς υπαλλήλους. Κι ακόμη απόπειρες εκμετάλλευσης, όταν π.χ. μια στοργική εκδήλωση παρουσιάζεται σαν “σεξουαλική παρενόχληση”. Κάποτε παραφέρθηκα προφορικά σε υπάλληλο, επειδή θεώρησα ότι με ταλαιπωρούσε παράνομα. Βέβαια εκείνη απλώς εφάρμοζε τις εντολές που είχε και ήταν όντως παράλογες. Ζητούσε η υπηρεσία να προσκομίσω από την εφορία πιστοποίηση πληροφοριών για μένα, τις οποίες είχε δώσει η ίδια στην εφορία με δική μου άγνοια! Και να που αναφαίνεται στο βάθος η ευθύνη του κράτους όταν εκδίδει παράλογους κανόνες. Σ΄ αυτό το πλαίσιο είδαμε και πάλι εμβρόντητοι τη σωματική βία που άσκησαν ανήλικοι πάνω σε δημόσιο υπάλληλο στο μετρό. Δυστυχώς, για μερικούς, δεν ήταν αλλοδαποί, όπως αρχικά νομίσθηκε! Υποτίθεται ότι η βία ξέσπασε όταν ο υπάλληλος του σταθμού τους ζήτησε να φορέσουν μάσκα, που έτσι έπρεπε να κάνει για να προφυλάσσει το σύνολο. Ως πού έφθασε η διαταγή του, π.χ. αν ξεπέρασε το όριο της λεκτικής διαταγής και προχώρησε σε πράξη, δεν γνωρίζω. Ωστόσο, είδαμε τη βία των νεαρών που χτυπούσαν ανελέητα, σχεδόν δολοφονικά, έναν άνθρωπο που ξαπλωμένος χάμω και ακίνητος ήταν έρμαιο της βίας τους. Κανόνας είναι, μου έλεγε παλιά ένας χωροφύλακας, ότι δεν επιτρέπεται να ασκήσει βία εναντίον κάποιου που έχει πέσει στο έδαφος και μένει ακίνητος (παθητική αντίσταση). Είδαμε στις ΗΠΑ αστυφύλακες να πιέζουν θανάσιμα κάποιον που, πεσμένος κάτω, δεν μπορούσε να αναπνεύσει.

Η κακοήθεια (μοχθηρία, τη λέει ο Αριστοτέλης) ατόμων δεν μπορεί να εκλείψει ολότελα. Καμιά διαταγή δεν την εξαλείφει. Ωστόσο, το κράτος έχει το μεγάλο μερίδιο της ευθύνης. Πρώτο, ότι οι νόμοι που αποφασίζει δεν είναι παράλογοι. Δεν είναι αντιφατικοί και δεν συγκρούονται με τους φυσικούς, τους κοινωνικούς νόμους και την ηθική, την κυρίαρχη βούληση του συνόλου της κοινωνίας. Δεύτερο δεν αμελεί στην υλοποίηση αυτών των νόμων, αλλιώς αφήνει να εφαρμοσθεί η κακοήθεια χωρίς φραγμούς. Τρίτο, οι εξουσίες είναι πραγματικά ανεξάρτητες η μια από την άλλη, αλλιώς δεν είναι αξιόπιστες. Τέταρτο οι νόμοι, για να είναι κατά το δυνατό σύμφωνοι με την ηθική πρέπει να αποφασίζονται από το σύνολο της κοινωνίας (με πλειοψηφία) ή, σε λιγότερο γενικούς κανόνες, από τη νομοθετική εξουσία που αποτελείται από ενόρκους, δηλαδή τυχαία κληρωμένα άτομα από το σύνολο της κοινωνίας. Αυτοί οι κανόνες υπηρετούνται μόνον από το  πολίτευμα της δημοκρατίας. Πέμπτο, για να μη συγκρούονται οι νόμοι ούτε μεταξύ τους (αντιφάσεις) ούτε με τους φυσικούς και κοινωνικούς νόμους (όπως έχουν και οι δύο μελετηθεί από τις αντίστοιχες επιστήμες) πρέπει να διαμορφώνονται από επαΐοντες που δεν μπορούν να είναι τα τυχαία κληρωμένα μέλη της κοινωνίας. Αυτός ακριβώς είναι ο πιο σημαντικός ρόλος της εκτελεστικής εξουσίας, πριν παρουσιάσει τα νομοσχέδιά της στη βουλή, που θα επικυρώσει ποιες από τις εναλλακτικές λύσεις (που πάντοτε υπάρχουν) ταιριάζουν καλύτερα με τη βούληση της πλειοψηφίας, την ηθική.

Η βία είναι δυσάρεστη. Η νόμιμη βία είναι όμως απαραίτητη. Διεθνείς κανόνες έχουν σχεδιάσει αρκετά ικανοποιητικά τις γενικές αρχές, ως πού επιτρέπεται να εξικνείται η νόμιμη βία. Τέτοιοι έχουν διαμορφωθεί από τον καιρό του Περικλή (Επιτάφιος), στη Γαλλική και Αμερικανική Επανάσταση, στα ανθρώπινα δικαιώματα (ΟΗΕ) και πιο πρόσφατα σε αποφάσεις της ΕΕ.  

ΑΦΟΥ ΖΗΤΩ ΘΥΣΙΕΣ, ΝΑ ΤΙΣ ΚΑΝΩ

ΑΦΟΥ ΖΗΤΩ ΘΥΣΙΕΣ, ΝΑ ΤΙΣ ΚΑΝΩ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 22 Ιανουαρίου 2021

Από πολλούς ακούω: “Είναι κομμουνιστής, έχει επιχειρήσεις και ζει σε παλάτι με πισίνες και με θαλαμηγό; Αν δεν του αρέσει, ας απαλλαγεί από τα πλούτη του και να μας αφήσει όλους εμάς τους μικροϊδιοκτήτες ήσυχους”. Μοιάζει πολύ ισχυρό επιχείρημα, αλλά είναι φτηνό σόφισμα. Ο κομμουνισμός ποτέ δεν είπε να μοιράσουν οι πλούσιοι τα πλούτη τους στους φτωχούς. Ο Χριστός το είπε αυτό. Ο κομμουνισμός είπε να υπάρχει κοινοκτημοσύνη των μέσων παραγωγής. Όχι να μοιράσω τα πλούτη μου στους φτωχούς, αλλά να τους κάνω συνιδιοκτήτες κι εγώ να γίνω συνιδιοκτήτης όλων όσων έχουν όλοι. Αν θεωρώ ότι η κοινοκτημοσύνη είναι η πιο δίκαιη λύση, παλεύω για να επικρατήσει, αλλά τώρα ζω σε ένα περιβάλλον με περιουσίες και, όσο ζω σ΄ αυτό, διαβιώνω με τον τρόπο που το σύστημα μου επιβάλλει. Θυμίζω πως από τους ιδρυτές του κομμουνισμού, ο F.Engels ήταν μεγαλοεπιχειρηματίας.

“Αν δεν αρέσει στους πρόσφυγες το καθεστώς του τόπου τους, γιατί δεν μένουν εκεί για να το αλλάξουν, παρά έρχονται στο δυτικό κόσμο και προσπαθούν μάλιστα αυτόν να αλλάξουν και να τον κάνουν όπως είναι στη χώρα τους;” Κανένας δεν θέλει να φύγει από τον τόπο του. Φεύγει όταν κινδυνεύει η ζωή του. Τι να κάνει ένας ανθρωπάκος, πώς να τα βάλει με στρατούς βαριά εξοπλισμένους από τη δύση; Ή με την οικονομική δυσπραγία του τόπου του; Δεν θέλει να αλλάξει τον τρόπο που έχει συνηθίσει να ζει. Υπάρχει και το επιχείρημα: “Αν είσαι υπέρ της υποδοχής των μεταναστών (νομίμων και παρανόμων) παρ΄ τους να τους φιλοξενήσεις στο σπίτι σου, στην επιχείρησή σου και άσε ήσυχους εμάς όλους τους άλλους που δεν τους θέλομε”. Ξανά, φθηνό το επιχείρημα. Είμαι υπέρ της υποδοχής των μεταναστών. Μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού μας αποτελείται από πρόσφυγες που κατέφυγαν εδώ από την Ανατολή. Τους δεχθήκαμε με μεγάλη δυσφορία, μερικές φορές σχεδόν εχθρικά, κι ας ήταν Έλληνες, Ελληνόφωνοι, ομόθρησκοι, που για την υποχρεωτική προσφυγιά τους είμαστε εμείς οι κύριοι υπεύθυνοι. Την ίδια εποχή πλήθος συμπατριωτών μας προσπαθούσαν να στεριώσουν σε ξένους τόπους, Αμερική, Καναδά, Αυστραλία, Ευρώπη κλπ και υπέφεραν ώσπου να ορθοποδήσουν. Οι εκάστοτε ντόπιοι, οι “νοικοκυραίοι”, φυσικά δυσανασχετούν. Οι νεήλυδες, ερχόμενοι από ανάγκη, έχουν εγκαταλείψει τον τόπο τους επειδή ο τρόπος ζωής εκεί έχει γίνει απαράδεκτος, η ίδια η ζωή τους διακυβεύεται. Έτσι, μη έχοντας να χάσουν πολλά πράγματα, οι “καλοί, πολιτισμένοι” τρόποι, με τους οποίους έχουν συνηθίσει εδώ οι “νοικοκυραίοι”, είναι γι΄ αυτούς μια πολυτέλεια. Η εγκληματικότητα, μεταξύ τους και σε βάρος της χώρας που τους φιλοξενεί είναι αυξημένη. Οι ντόπιοι εγκληματίες βρίσκουν ανάμεσά τους πρόθυμους συνεργούς, τους οποίους εκμεταλλεύονται. Οι εργαζόμενοι επίσης δυσφορούν, διότι τους παίρνουν τις δουλειές τους με χαμηλά μεροκάματα. Φυσικά κουβαλούν μαζί τους ό,τι πολύτιμο τους έχει μείνει, υλικό και άυλα ήθη και έθιμά τους, και αγωνίζονται απεγνωσμένα να μην τα χάσουν.  Έτσι τονίζεται η διαφορά τους από τους ντόπιους. Προπάντων, δεν τους θέλομε, όταν  έχουν μια θρησκεία που (πιστεύομε) διδάσκει το μίσος, ενώ εμείς πιστεύομε στην αγάπη, όπου ο Κύριος μάς λέει: “Κύριε, πότε  σὲ  είδομεν  πεινῶντα  καὶ  ἐθρέψαμεν,  ἢ διψῶντα  καὶ  ἐποτίσαμεν;  Πότε  δὲ  σὲ  εἲδομεν  ξένον  καὶ  συνηγάγομεν,  ἢ  γυμνὸν  καὶ  περιεβάλομεν;  πότε  δὲ  σὲ  εἲδομεν  ἀσθενῆ  ἢ  ἐν  φυλακῇ  καὶ  ήλθομεν  προς  σὲ; καὶ  αποκριθείς  ὁ  βασιλεύς  ἐρεῖ  αὐτοίς·  ἀμήν  λέγω  ὑμῖν,  ἐφ’  ὃσον  ἐποιήσατε  ἑνί  τούτων  τῶν  αδελφῶν  μου  τῶν  ἐλαχίστων,  ἐμοῖ  ἐποιήσατε” (Ματθαίος). Υπάρχει μεγαλύτερη υποκρισία; Επειδή τα γράφω εγώ όλα αυτά, δεν σημαίνει ότι εγώ μπορώ να λύσω το πρόβλημα φιλοξενώντας  όλους αυτούς, ενώ όσοι διαφωνούν μένουν αριστοκρατικά έξω από το χορό, και μάλιστα στο όνομα του Χριστού που μας λέει τα παραπάνω.

Να γίνω όμως και λίγο πραγματιστής. Οι ξένοι στη μεγάλη πλειοψηφία τους είναι έτοιμοι να μας προσφέρουν την εργασία που, μολονότι τη χρειαζόμαστε, εμείς δεν θέλομε να την κάνουμε. Πρέπει να φροντίσουμε τον παππού και θέλομε μπέιμπυ-σίτερ για τα παιδιά μας, να μαζέψουμε τις ελιές, να κάνουμε ποικίλες χειρωνακτικές εργασίες κλπ με χαμηλά μεροκάματα. Όμως αυτά τα απαραίτητα έργα δεν θα γίνονταν καθόλου, αν δεν ήταν οι ξένοι. Αρκετοί από αυτούς ενδέχεται να είναι παράνομοι και γι΄ αυτό, εκβιαστικά, εμείς, δεν καλούμε την αστυνομία, αλλά τους λιγοστεύομε και το πενιχρό μεροκάματο που έχομε συμφωνήσει μαζί τους. Αυτοί βέβαια δεν καλούν την αστυνομία, διότι είναι παράνομοι. Οι κακοί, ρατσιστές, Γερμανοί έχουν προγραμματίσει δουλειές για τις οποίες δεν διαθέτουν εργαζόμενους και γι΄ αυτό τους θέλουν. Εμείς δεν έχομε δουλειές παραγωγικές για να τους απορροφήσουμε. Μα τώρα, ποιος φταίει που έχομε επήλυδες, πρόσφυγες, μετανάστες νόμιμους ή και παράνομους; Φταίνε οι ίδιοι, που σημαντικό ποσοστό από αυτούς χάνονται προσπαθώντας να έλθουν στην Ευρώπη, ή αυτοί που ενέχονται για το ότι η πατρίδα τους έγινε επικίνδυνη γι΄ αυτούς; Και ποιος φταίει για την ανεργία τους που τους οδηγεί στην παρανομία, αυτοί ή εμείς που δεν έχομε προγραμματίσει κατάλληλη ανάπτυξη; Και ποιος φταίει για την εμφανή πολιτιστική διαφορά ανάμεσα σ΄ εμάς και σ΄ αυτούς, αυτοί ή εμείς που δεν τους δεχόμαστε στα σχολεία μας να μάθουν τουλάχιστον να μιλούν τη γλώσσα μας;

Τους το οφείλομε όλοι μας. Πρώτα, για λόγους ηθικούς. Αδρά >15% του πληθυσμού μας είναι πρόσφυγες από ένα αιώνα και οι περισσότεροι έχομε δικούς μας ανθρώπους που επιβιώνουν, πρόσφυγες, σε ξένες χώρες. Η ελληνική παράδοση του Ξένιου Δία μας το επιβάλλει, το ίδιο και η Χριστιανική μας παράδοση, με ό,τι κάνομε σε οποιονδήποτε από τους ελαχίστους. Δεύτερο, λόγω ωφέλειας που προκύπτει από αυτούς στην τέλεση απαραίτητων έργων που χωρίς αυτούς δεν θα γίνονταν.  Ναι, να φιλοξενήσουμε όλοι, αφού είναι όλων υποχρέωση και συμφέρον για το σύνολο.

Αναρωτιέμαι για αυτή την υποκριτική και αιχμηρή στάση μας, να κατηγορούμε κάποιον γιατί δεν εφαρμόζει ο ίδιος μόνος του αυτό που επιδιώκει να εφαρμόζουν όλοι, τι φταίει. Ένα είναι βέβαια το ιδιοτελές συμφέρον. Δεν θέλομε κομμουνισμό, δεν θέλομε μετανάστες, δικαίωμά μας. Αλλά είναι δικαίωμά μας να κατηγορούμε κάποιον αντί για τις ιδέες του; Μήπως όμως έχομε κάποιο σύμπλεγμα κατωτερότητας; Μήπως αναγνωρίζομε μέσα μας ότι τέτοιες θέσεις έχουν ηθικά ερείσματα, αλλά φοβόμαστε ότι δεν μπορούμε να σηκώσουμε το βάρος να αντιμετωπίσουμε τις διεθνείς ανομίες που τις συντηρούν και για τις οποίες είμαστε κι εμείς συνυπεύθυνοι;

 

ΕΛΛΟΓΑ ΟΝΤΑ 2

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 21 Ιανουαρίου 2021

Έγραφα την περασμένη εβδομάδα και κατέληγα ότι “δεν μπορώ να φαντασθώ ένα κομπούτορα που καμαρώνει ή ντρέπεται για ό,τι κάνει. Μήπως όμως…;” Εξετάζω σήμερα αυτή την αμφιβολία που εμπίπτει στην επικράτεια της επιστημονικής φαντασίας.

Το νοητό Εγώ μας, αντίθετα από το αισθητό και το κοινωνικό, είναι άβατο για τον έξω κόσμο. Αντιστοιχεί περίπου στην ψυχή των μεγάλων φιλοσόφων. Μπορούμε να διακρίνουμε τρία στοιχεία σ΄ αυτό: μια είσοδο, το γνωστικό (λογιστικό), μια έξοδο, το βουλητικό (επιθυμητικό) και ένα διάμεσο συνδετικό στοιχείο, το συναισθηματικό (θυμητικό). Το γνωστικό στοιχείο βρίσκεται σε επαφή με τον έξω κόσμο διαμέσου των αισθήσεών μας που εισάγουν σ΄ αυτό φιλτραρισμένα τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Το βουλητικό στοιχείο βρίσκεται σε επαφή με τον έξω κόσμο διαμέσου των μυών και αδένων μας που υλοποιούν τη βούλησή μας εξάγοντάς τη στο περιβάλλον. Το συναισθηματικό μέρος όμως έρχεται σε επαφή με το γνωστικό και το βουλητικό στοιχείο, αλλά όχι άμεσα με το περιβάλλον. Επομένως μόνον πολύ έμμεσες εικασίες μπορούμε να κάνουμε για να συναγάγουμε συμπεράσματα για το συναίσθημα κάποιου, από τις αισθητές εκδηλώσεις του, κινήσεις και εκκρίσεις. Υποθέτομε πως χαίρεται όταν γελάει και κάνει σχετικές κινήσεις και πως λυπάται όταν κλαίει μαζί με σχετικούς θρηνώδεις μορφασμούς. Το ότι καμαρώνω εγώ όταν νικάω στο σκάκι τον υπολογιστή, το ξέρω εγώ, αλλά οι άλλοι που με βλέπουν μόνο να το εικάσουν μπορούν. Κι εγώ δεν βλέπω στον κομπούτορα καμιά εκδήλωση που να εμφαίνει ότι καμαρώνει! Για σκεφθείτε όμως, μόλις με νικάει στο σκάκι που παίζω μαζί του, να αναβοσβήνουν λαμπάκια ή και να ακούεται ένας ήχος που μοιάζει με γέλιο ή και με χλευαστικό περίγελο!

Αυτό που περιέγραψα δεν είναι ακριβώς φαντασία, μπορεί να υπάρχουν και σήμερα τέτοιοι υπολογιστές. Για φανταστείτε όμως ρομπότ, κινούμενες μηχανές, εφοδιασμένα με τεχνητή νοημοσύνη. Αυτά τα ρομπότ, έχουν τέτοιες εκδηλώσεις που θυμίζουν θετικά ή αρνητικά συναισθήματα, ήχους, κινήσεις κλπ όχι μόνο όταν παίζουν σκάκι και νικάνε ή χάνουν, αλλά και όταν αντιλαμβάνονται ότι τελειώνουν οι ενεργειακές εφεδρείες τους, δηλαδή η μπαταρία τους κοντεύει να εξαντληθεί. Τότε, αφού μπορούν να κινούνται και να “σκέφτονται”, θα κινηθούν κατευθυνόμενα σε μια πρίζα. Ή, πιο προχωρημένο αυτό, μπορεί να είναι εφοδιασμένα με ένα είδος χωνευτήρι, στο οποίο μετατρέπουν τις ενώσεις του άνθρακα σε ηλεκτρική ενέργεια. Όταν λοιπόν πλησιάζει να εξαντληθεί το ενεργειακό τους απόθεμα, θα κινούνται όχι μόνο προς μια πρίζα, αλλά και προς κάθε ένωση του άνθρακα, βενζίνη, κάρβουνα, ξύλα, έπιπλα, φυτά, ζώα, ανθρώπους. Κι ακόμη φαντασθείτε ότι δύο τέτοια ρομπότ, με συμπληρωματική δομή έχουν τη δυνατότητα συνεργαζόμενα να κατασκευάζουν ρομπότ ίδια με τον εαυτό τους. Θα το κάνουν όταν αντιλαμβάνονται ότι ο αδυσώπητος χρόνος με την αδυσώπητη φθορά του αδυσώπητου νόμου της εντροπίας, πλησιάζει και θα πάψουν αδυσώπητα τότε να λειτουργούν. Η ανάγκη να βρουν τέτοιο ρομποτ-σύντροφο και η εύρεσή του θα συνοδεύεται από εκδηλώσεις σαν εκείνες της χαράς, που θα καθιστούν αντιληπτή στο ρομποτ-σύντροφο τις διαθέσεις τους. Με την ασύγκριτη δύναμη και αντοχή τους, κανένα από τα έμψυχα ή άψυχα όντα που θα καταβροχθίζει το μηχανικό τέρας δεν θα μπορεί να αντιμετωπίσει την αδηφάγο όρεξή τους. Και τότε…αντίο ανθρωπότητα! Η βασιλεία του ανθρώπου έχει τότε τελειώσει!

Μα είναι δυνατό; Οι υπολογιστές και τα ρομπότ είναι κατασκευάσματα του ανθρώπου. Είναι δυνατό ένα δημιούργημα να είναι ανώτερο από το δημιουργό του; Μα αυτό ακριβώς είναι ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ιστορία. Αν, κάποιοι τουλάχιστον από τους μαθητές του δασκάλου δεν γνώριζαν τελικά περισσότερα από το δάσκαλο, δεν θα είχε υπάρξει πρόοδος στην ανθρωπότητα. Όλοι ξέρομε πως οι γνώσεις της ανθρωπότητας διαρκώς αθροίζονται και μάλιστα με εκθετικό ρυθμό. Μα είναι δυνατό; Η ιδέα είναι εντελώς επιστημονική φαντασία, δηλαδή παραμύθι. Γιατί οι σοφοί πρόγονοί μας δεν το είχαν προβλέψει; Κι όμως το είχαν!

 “… Αν μπορούσε κάθε εργαλείο να επιτελεί το έργο του εκτελώντας κάποια διαταγή ή προαισθανόμενο τη διαταγή, όπως λένε ότι έκαναν τα αγάλματα του Δαιδάλου ή οι τρίποδες του Ηφαίστου, για τους οποίους λέει ο ποιητής ότι αυτομάτως εμφανίζονταν στο χώρο της συνέλευσης των θεών, και αν οι σαΐτες ύφαιναν από μόνες τουςκαι οι χορδές της κιθάρας έπαιζαν από μόνες τους, τότε ούτε οι αρχιτεχνίτες θα χρειάζονταν υπηρέτες ούτε οι ελεύθεροι δούλους“. Ωραία τα προβλέπει ο Αριστοτέλης. Δεν έφθασε όμως στο σημείο να φανταστεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα γινόταν απειλή για την ανθρωπότητα. Έστω και αν ήταν ο σοφότερος (ή ένας από τους σοφότερους), δεν μπορούσε να αποφύγει την προκατάληψη που υπάρχει μέσα μας, ολωνών μας. Είχε την προκατάληψη ότι οι δούλοι είναι “φύσει” δούλοι, δεν ήταν επομένως δυνατό να γίνουν ανώτεροι από τους “δεσπότες” τους. Οι δούλοι όμως δεν είναι “φύσει”, αλλά “νόμω” δούλοι. Το ήξερε ότι κάποιοι το είχαν διατυπώσει: “Νόμῳ γὰρ τὸν μὲν δοῦλον εἶναι τὸν δ΄ ἐλεύθερον οὺθὲν διαφέρειν. Διόπερ οὺδὲ δίκαιον. Βίαιον γὰρ…Καὶ πὰσα δουλεία παρὰ φύσιν ἐστὶ“. Αν αυτά ίσχυαν για τους δούλους, γιατί δεν θα έχουν εφαρμογή και στις μηχανές που θέλομε να είναι δούλοι μας;

Η απειλή της τεχνολογίας είναι ήδη ορατή. Η άρχουσα ολιγαρχία στον πλανήτη μας προάγει την τεχνολογία με μανιώδη ρυθμό με σκοπό να αντιμετωπίσει αφενός την αντίπαλη ολιγαρχία και αφετέρου, όλοι μαζί, τη δημοκρατική παμβούληση, που βέβαια κατά αραιά διαστήματα επαναστατεί κατά της εκάστοτε ολιγαρχίας. Μόνο που αυτή η ολιγαρχία ξεχνάει κάτι. Όταν έρχεται ένας ξένος στον τόπο σου ικέτης, οφείλεις να του παράσχεις κάθε βοήθεια που έχει ανάγκη. Αν αυτός θελήσει να παραμείνει δίπλα σου, αργά η γρήγορα θα αφομοιωθεί μαζί σου. Όταν όμως έρχεται ένας ξένος στον τόπο σου οπλισμένος, όπως αν τον έχεις εσύ προσκαλέσει για να σε βοηθήσει στους ανταγωνισμούς σου, αυτός γίνεται ο αφέντης όλων, και των αντιπάλων σου, αλλά και εσένα του ίδιου. Η προφανής λύση για την ανθρωπότητα, που ολόκληρη απειλείται είναι η καλπάζουσα τεχνολογία να βρίσκεται στην υπηρεσία ολόκληρης της ανθρωπότητας, στα πλαίσια μιας πανανθρώπινης δημοκρατίας. Σ΄ αυτή δεχόμαστε ότι η βούληση όλων των ανθρώπων έχει την ίδια ισχύ όπως και κάθε άλλου ανθρώπου, ανεξάρτητα από φύλο, φυλή, έθνος, χρώμα δέρματος, πλούτο, μόρφωση, θρησκεία, ή οποιαδήποτε άλλη ιδιότητα. Αρκεί να ανήκει στο είδος του homo sapiens. Μόνον έτσι μπορεί να αναχαιτισθεί η δημιουργία των τεράτων που περιγράφηκαν.