ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ, καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 5 Νοεμβρίου 2022

Έχω γράψει επανειλημμένα για το δημόσιο τομέα και τις ανεπάρκειές του. Η λειτουργία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κρατική οργάνωση, για την εύρυθμη λειτουργία της οποίας υπεύθυνη είναι τελικά η εκάστοτε κυβέρνηση, ενώ η αλλαγή του απαιτεί τη συνδρομή όλων των εξουσιών, κυβέρνησης, βουλής, δικαιοσύνης. Και έχω αναφέρει τις δυσκολίες που είχε (έχει) αυτό το έργο, ειδικά με τις μοναδικές γεωγραφικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες του τόπου μας. Ο βασικός ρόλος του δημόσιου τομέα είναι επιτελικός, στρατηγικός, να καθορίζει στόχους, ενώ του ιδιωτικού εκτελεστικός, τακτικός, να υλοποιεί τους στόχους. Η ανεπάρκεια του δημόσιου τομέα εκδηλώνεται κύρια με απουσία καλά μελετημένων στόχων. Αυτό απαιτεί όδωση, κίνητρα, για πραγματοποίησή τους. Καθώς οι στόχοι δεν είναι καλά μελετημένοι, ο λαός δυσφορεί, παραβιάζει νόμους και το κράτος αντιδρά άλλοτε αναλαμβάνοντας και εκτελεστικό ρόλο και άλλοτε, για να αποφεύγονται οι ατασθαλίες, με ασύλληπτη γραφειοκρατία, που, υποτίθεται, ελέγχει να μη γίνονται σκάνδαλα, ενώ στην πράξη εμποδίζει την εκτέλεση οποιουδήποτε έργου, δημόσιου και ιδιωτικού, σωστά και έγκαιρα, με αποτέλεσμα τη διαφθορά. Πληρώνω κάτω από το τραπέζι για να παρακάμψω τα εμπόδια. Γιατί λοιπόν να μην αναθέσουμε το σύνολο των έργων στους ιδιώτες, ακόμη και την άμυνά, την υγεία, την παιδεία, την πρόνοιά μας;

Πριν από πολλά χρόνια άρχισα να χτίζω ένα σπιτάκι στη Σύρο. Ο εργολάβος γνωστός. Ο αρχιτέκτονας και ο πολιτικός μηχανικός συγγενείς ή στενοί φίλοι, προσφέρθηκαν δωρεάν. Είχε υπολογισθεί τότε δαπάνη 6 εκατομμυρίων δραχμών. Έφτασε τα 12 εκατομμύρια και το σπίτι ήταν ακόμη γιαπί. Όταν, μετά από μια διακοπή για ανεξάρτητους λόγους, ζήτησα από τον εργολάβο να το τελειώσει, ώστε να γίνει κατοικήσιμο και πόσο θα στοίχιζε η τελείωση, μου απάντησε να πληρώνω κάθε μέρος του έργου που θα εκτελούσε. Κι αν είχε εξαντληθεί ο προϋπολογισμός μου και το σπίτι δεν ήταν ακόμη κατοικήσιμο; Θα καταντούσα καβαφικός ανέστιος και πένης! Το πούλησα κι αγόρασα ένα πολύ μικρότερο έτοιμο. Εδώ και λίγο καιρό έχω μια νομική υπόθεση. Απευθύνθηκα σε ένα δικηγόρο που υπολόγισε τη συνολική δαπάνη μου στα 600 €. Έχω ήδη πληρώσει 1500 €, καθώς όλο και κάτι απρόοπτο προέκυπτε. Δεν εκτέλεσε ολόκληρο το έργο που του ανέθεσα και, για να συνεχίσει, χρειάζεται και άλλα χρήματα, ενώ δεν μπορεί τώρα, λόγω άλλων ασχολιών για πολλούς μήνες. Φοβούμαι πως η ανεπάρκεια του ιδιωτικού τομέα συναγωνίζεται επάξια εκείνη του δημόσιου. Μπορείτε να μου πείτε πως δική μου ήταν η ευθύνη. Έπρεπε να έχω κατοχυρώσει με κάθε λεπτομέρεια την έκταση των έργων που ανέθεσα στους επαγγελματίες. Δίκιο έχετε, αλλά τόσες λεπτομέρειες εγώ δεν μπορώ να τις ξέρω. Εγώ γνωρίζω τις ανάγκες μου, τι θέλω, όχι πώς μπορεί να γίνει. Όφειλε να έχει γίνει αναλυτική συζήτηση με τους ειδικούς πριν τους ανατεθεί το έργο. Εκείνοι θα έπρεπε να μου παρουσιάσουν τα ποικίλα στάδια για την εκτέλεσή του, εκείνοι, όχι εγώ, όφειλαν να τα γνωρίζουν και το κόστος τους σε χρόνο και χρήμα.

Σε αντίθεση με τα παραπάνω. βρέθηκα κατηγορούμενος σε Βρετανικό δικαστήριο για τροχαία παράβαση. Απευθύνθηκα σε δικηγόρο. “Πώς θέλετε να κάνουμε την υπεράσπισή σας;”, με ρώτησε. Έμεινα άναυδος. “Μα, σεις ξέρετε!”. “Όχι, σεις αποφασίζετε. Ο δικαστής θα ρωτήσει, αθώος ή ένοχος. Αν πείτε αθώος, θα κάνω κάθε προσπάθεια να αθωωθείτε. Αν πείτε ένοχος, θα προσπαθήσω να επιτύχω την κατώτερη δυνατή ποινή.” Συμφωνήσαμε να δηλώσω ένοχος. Στο δικαστήριο ο εισαγγελέας (όχι ο δικηγόρος μου) ανέφερε πως στο σημείο του δρόμου που έγινε η παράβαση, είχαν καθημερινά επεισόδια τροχαίων ατυχημάτων. “Περισσότερο οι υπεύθυνοι του δρόμου φταίνε, παρά οι παραβάτες!” Το δικαστήριο μου επέβαλε τη χαμηλότερη προβλεπόμενη ποινή και εγώ πλήρωσα το δικηγόρο. Θεωρώ το επεισόδιο σαν ένα λαμπρό παράδειγμα σωστής λειτουργίας του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Ο εισαγγελέας προσπάθησε όχι να με καταδικάσει, αλλά να επιβληθεί δικαιοσύνη, ενώ ο δικηγόρος λειτούργησε όπως μόνον αυτός ήξερε, σύμφωνα όμως με τη δική μου απόφαση.

Γιατί τόση ακαταστασία στο κράτος μας; Συνοψίζω τα όσα έχω γράψει αλλού. Ο ρόλος του κράτους, όπως το να φορολογεί και να εκδίδει χρήματα ήταν πάντοτε δύσκολος. Ακόμη και στην κραταιά Βυζαντινή αυτοκρατορία, οι κρατικοί λειτουργοί, να το πω ωμά, έκλεβαν τον κόσμο και το κράτος, ενώ ο λαός δυσφορούσε. Αυτή η κατάσταση οδήγησε στην εκ των έσω κατάρρευση της Πόλης, πριν, σαν ώριμο φρούτο, αλωθεί. Στα νεότερα χρόνια, με την απελευθέρωσή μας έπρεπε να αποκτήσουμε νόμους, αλλιώς θα μέναμε με το Οθωμανικό δίκαιο. Δεν υπήρχε χρόνος να μελετηθούν τα ήθη και έθιμά μας, για να δημιουργηθεί το δίκαιο που ταίριαζε σ΄ αυτά. Έτσι μας επιβλήθηκαν ξένοι θεσμοί, ο κοινοβουλευτισμός από την Αγγλία, το Συμβούλιο Επικρατείας από τη Γαλλία, το αστικό δίκαιο από τη Γερμανία, τελευταία το ΝΑΤΟϊκό και το Ευρωενωτικό δίκαιο. Οι ξένοι θεσμοί όμως ταίριαζαν μεταξύ τους; Και προπάντων ταίριαζαν με τα ποικίλα ντόπια εθιμικά δίκαια; Κανένας δεν το ξέρει. Έμαθα προ καιρού πως ένα ολόκληρο ιερό νησί, η Πάτμος, ανήκει με βούλα κάποιου αυτοκράτορα, αναγνωρισμένη και από τους Οθωμανούς, στον εκάστοτε ηγούμενο του μοναστηριού. Η αμφισβήτηση της νομιμότητας τέτοιων θεσμών ανατινάσσει στον αέρα προαιώνια κατοχυρωμένα δικαιώματά μας – κι άλλο που δεν θέλουν οι γείτονές μας. Κι ακόμη, αντίθετα από τον Ελληνισμό που διαρκώς συρρικνώνεται, η Ελληνική επικράτεια βαθμιαία επεκτεινόταν και κάθε νέα χώρα που προστίθενταν στον κεντρικό κορμό διατηρούσε το δικό της δίκαιο. Χρειάζεται επομένως σοβαρή μελέτη τόσο μακροχρόνια που υπερβαίνει τα όρια μιας κυβέρνησης από ένα κόμμα, για να δημιουργηθεί ένα ενιαίο, λογικό, δίκαιο που να μας ταιριάζει.

Από την άλλη, μας λείπει, εμάς των ιδιωτών, η επαγγελματική παιδεία. Μαθαίνεται, αλλά δεν διδάσκεται. Και είναι ευθύνη κυρίως των συνδικαλιστικών οργάνων. Προσοχή! δεν λέω συντεχνιακών ενώσεων. Η συντεχνία διαφέρει από το συνδικαλισμό ό,τι ο όχλος από το δήμο. Αν ένα όργανο του επαγγελματικού οργάνου, γιατροί που παίρνουν φακελάκια, υπάλληλοι που χρηματίζονται κλπ, παραβιάζει τους δεοντολογικούς κανόνες, δυσφημείται ολόκληρο το επάγγελμα. Ο συνδικαλισμός λοιπόν με τα πειθαρχικά όργανά του τον τιμωρεί· η συντεχνία, για να μην κατηγορηθεί, τον συγκαλύπτει. Κάθε επαγγελματίας, δημόσιος ή ιδιώτης οφείλει να ενστερνισθεί ότι πρώτο καθήκον του είναι να μάθει να εκτιμά τις ανάγκες του πολίτη, του πελάτη, και να τις ικανοποιεί. Έπονται τα λοιπά καθήκοντά του, υποχρέωση να εκτελεί τις εντολές του προϊσταμένου ή εργοδότη, και αλληλεγγύη προς τους συναδέλφους.

ΑΝΔΡΕΣ ΓΑΡ ΠΟΛΙΣ ΚΑΙ ΟΥ ΤΕΙΧΗ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 3 Νοεμβρίου 2022

Υπάρχουν πράγματα που μου φαίνονται αυτονόητα, αλλά εγώ δεν τα καταλαβαίνω. Ίσως διότι είμαι ανεκπαίδευτος. Πώς να καταλάβω την πολιτική μας, αφού δεν είμαι πολιτικός; Όμως, μπορεί να φταίει το ότι οι πολιτικοί μας πραγματικά δεν κάνουν αυτά που εγώ θεωρώ αυτονόητα πως πρέπει να γίνονται. Ίσως διότι δεν έχουν αρκετή φαντασία ή διότι δεν έχουν το θάρρος· έτσι κι αλλιώς, διότι δεν έχουν τη βούληση. Πώς να καταλάβω την εξωτερική πολιτική μας, αφού δεν έχω ιδέα από διπλωματία και δεν γνωρίζω τις διεθνείς συνθήκες και συμφωνίες μας; Υπάρχουν όμως και κάποια θέματα που πραγματικά μου φαίνεται αδιανόητο γιατί δεν τα εφαρμόζομε και δεν βλέπω η έλλειψη κάποιων γνώσεών μου να δικαιολογούν τη δική μου δυσκολία να καταλάβω. Αυτά αφορούν το τι κάνομε εμείς στη δική μας πατρίδα. Αυτό δεν εξαρτάται από τους ξένους.

Ένα είναι ο εξοπλισμός των ανατολικών νησιών μας. Οι γείτονές μας μάς απειλούν. Έχουν απλώσει το στρατό τους έξω από τα σύνορά τους, σε Κύπρο, Λιβύη, Συρία, Αζερμπαϊτζάν κλπ ενώ διαμαρτύρονται που εμείς έχομε στείλει στρατό στα δικά μας νησιά, στη δική μας επικράτεια. Προβάλλουν βέβαια μια ευλογοφανή αιτία των αντιδράσεών τους. Η συνθήκη που έχομε συνυπογράψει, πριν από ένα αιώνα, όταν εμείς είχαμε υποστεί τη μεγαλύτερη ήττα στην ιστορία μας, αναφέρει ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν τα νησιά για εγκατάσταση ναυτικής βάσης ή για ανέγερση οχυρωματικού έργου, θα απαγορευθεί η Ελληνική στρατιωτική αεροπλοΐα να υπερίπταται του εδάφους της ακτής της Ανατολίας και ότι αντίστοιχα η Οθωμανική Κυβέρνηση θα απαγορεύσει τη στρατιωτική αεροπλοΐα της να υπερίπταται των νησιών. Εμείς όμως τα έχομε εξοπλίσει. Βέβαια, το κάναμε διότι και η στρατιωτική αεροπλοΐα της Τουρκίας υπερίπταται των νησιών μας. Αυτονόητη άμυνα.

Εντάξει, συζητήσιμος ο εξοπλισμός των νησιών. Υπάρχουν και άλλα όμως για τα οποία δεν ξέρω να έχουμε δεσμεύσεις. Γιατί δεν επανοικίζομε τα εγκαταλειμμένα νησιά, που όλα μαζί είναι σχεδόν 6000, αναπτύσσοντας και οικονομική δραστηριότητα πάνω τους; Αυτή σημαίνει παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, ακόμη και υδατοπτώσεις, αλλά και βιολογικής ενέργειας με θαλασσοκαλλιέργειες κάθε είδους.

Άλλος τομέας είναι ότι διαμαρτυρόμαστε διότι τουρκικά πλοία κάνουν έρευνες και γεωτρήσεις σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρούμε ότι ανήκουν στην Ελληνική επικράτεια. Ανήκουν πραγματικά; Αν ναι, γιατί εμείς δεν κάνομε έρευνα και γεωτρήσεις σ΄ αυτό το βυθό; Αν όχι, γιατί διαμαρτυρόμαστε;

Καλά, να μην έχουμε στρατιωτική παρουσία στα ανατολικά νησιά μας. Αλλά, γιατί να μην έχουμε σταθμούς ραδιοτηλεόρασης που να εκπέμπουν και στην τουρκική γλώσσα και να αποδομούν τα ψευδεπιχειρήματα του τουρκικού κατεστημένου που φυτεύονται και πείθουν τον απλό λαό; Μ΄ αυτό τον τρόπο η άρχουσα τάξη στηρίζει την καταπίεση που ασκεί εναντίον του. Για τα δεινά του (και δεν είναι λίγα) δεν φταίει το τουρκικό κατεστημένο, αλλά εμείς, οι Έλληνες.

Αυτά τα λέω, διότι συχνά διαλαλούμε ότι δεν θα αφήσουμε να θιγεί ούτε σπιθαμή ελληνικού εδάφους κλπ. Σωστά. Αλλά ποια είναι η πατρίδα μας; Ο Θουκυδίδης δίνει ένα συγκλονιστικό ορισμό: “Άνδρες γαρ πόλις και ου τείχη , ουδέ νήες ανδρών κεναί.” (Πόλη είναι οι πολίτες της όχι τα τείχη της ούτε τα καράβια της χωρίς τους ναύτες). Οι άνθρωποι. Αν μια περιοχή είναι κατειλημμένη από Έλληνες που δραστηριοποιούνται στρατιωτικά, οικονομικά, πολιτισμικά κλπ, αυτή η περιοχή είναι η πατρίδα, η Ελλάδα μας. Αλλιώς, η υπεράσπισή της σημαίνει τεράστια δαπάνη που δεν την αντέχει η οικονομία μας, ενώ είναι ένας ώριμος καρπός για να τη σφετεριστούν οι άλλοι, που, όταν γίνει δική τους, αυτοί, οι άλλοι, θα την αξιοποιήσουν προς όφελός τους. Την Ελλάδα τη βλέπομε συνήθως σαν ποικίλες στεριές που περιβάλλονται από θάλασσα. Όμως η παράδοσή μας είναι διαφορετική. Η Ελλάδα είναι οι Έλληνες. Και από γεωγραφική άποψη αυτοί οι Έλληνες μάλλον ζουν σε μια υδάτινη περιοχή στην οποίαν υπάρχουν περιοχές ξηράς. Αυτές οι περιοχές είναι ένα είδος φυσικών αεροπλανοφόρων.

Δεν θυμάμαι ποιος Έλληνας περιηγητής είχε βρεθεί στο παλάτι του Πέρση βασιλιά. Αυτός εποφθαλμιούσε τα απέναντι νησιά και άρχισε να οργανώνει μεγάλο στόλο. Ρώτησε λοιπόν τον περιηγητή, πώς τα βλέπουν όλα αυτά οι νησιώτες απέναντι. “Αυτούς τους είδα να αγοράζουν άλογα, για να εισβάλουν και να καταλάβουν την απέναντι στεριά τους”. “Καλά, αυτοί, νησιώτες, θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν εμάς τους στεριανούς σε μια μάχη στη στεριά;” γέλασε ο βασιλιάς. “Το ίδιο ακριβώς λένε αυτοί για σας!”, του είπε ο περιηγητής. Ο μεγάλος βασιλιάς ανέστειλε την προσπάθεια να καταλάβει τα νησιά μας. Ήδη έχομε έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο (ή μήπως το μεγαλύτερο;). Κι αυτόν πάμε να τον εγκαταλείψουμε. Ήδη οι περισσότεροι ναυτικοί που τον υπηρετούν είναι αλλοδαποί. Οι Έλληνες παύομε να είμαστε ναυτικοί. Κι αυτό διότι οι αλλοδαποί είναι φθηνότεροι. Κι όμως η ζωή των Ελλήνων, ακόμη και εκείνων που ζουν στα βουνά και στους κάμπους στηρίζεται σε εκείνους που ζουν με τη θάλασσα. Οι στεριανοί δεν θα είχαν τι να την κάνουν την παραγωγή τους, αν δεν είχαν ακώλυτη πρόσβαση στα λιμάνια μας.

Και κάτι άλλο. Κανόνας είναι ότι σε όλους τους πολέμους τελικά νικητής ήταν όποιος έλεγχε τη θάλασσα. Ας μην μας φαίνεται περίεργο που αυτή τη στιγμή η Ρωσία κάνει ό,τι κάνει προκειμένου να έχει άνετη πρόσβαση στον Εύξεινο Πόντο. Γι αυτό το σκοπό η ιστορία της έχει τόσους Τουρκορωσικούς πολέμους, καθώς ο μεγάλος ανταγωνιστής της στην περιοχή ήταν οι Οθωμανοί. Για τον ίδιο λόγο, πρόσβαση στον Ειρηνικό Ωκεανό, έχει τόσους Ιαπωνορωσικούς πολέμους. Οι βόρειες ακτές της είναι άχρηστες, διότι πολλούς μήνες τα λιμάνια τους είναι παγωμένα, άχρηστα. Και στη Δύση δεν έχουν κανένα συμφέρον να επεκταθούν, διότι δυτικά τους υπάρχει στεριά, όχι θάλασσα.

Ο πληθυσμός της Τουρκίας, δηλαδή η Τουρκία, έχει υπερεπταπλασιαστεί μέσα σε ένα αιώνα. Αυτός ο πληθυσμός δε χωράει στη γεωγραφία της χώρας και εξαθλιώνεται. Η προφανής λύση από την άρχουσα τάξη είναι κίνητρα για περιορισμό των γεννήσεων και εκσυγχρονισμός διοίκησης και οικονομίας. Αυτά τα μέτρα όμως είναι αντιλαϊκά. Και η άρχουσα τάξη προτιμά να προετοιμάζει επέκταση των συνόρων. Αυτή όμως δεν λύνει το πρόβλημα, διότι σημαίνει απώλειες ψυχών και επέκταση σε περιοχές που κατοικούν άλλοι, που θ α πρέπει είτε να διωχθούν ή να εξοντωθούν. Στο μεταξύ όμως, η προετοιμασία συνεπάγεται περαιτέρω λαϊκή εξαθλίωση, αλλά δόξα για τους ιθύνοντες. Αυτήν επιδιώκουν.

ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 1 Νοεμβρίου 2022

Πολιορκία χαρακτηρίζεται γενικά ο οποιοσδήποτε επιχειρούμενος δια των όπλων αποκλεισμός περίτειχης πόλης, καστροπολιτείας, ακρόπολης, κάστρου ή φρουρίου, ή οχυρού ή οχυρωματικής θέσης. Αντικειμενικός σκοπός  είναι ο εξαναγκασμός σε παράδοση, κατόπιν ανακωχής, ένεκα ελλείψεως τροφίμων και εφοδίων ή κατάληψη με εκπόρθηση και ιδιαίτερα δυσάρεστες συνέπειες. Σημειώνεται ότι ο όρος “πολιορκία” στο Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα στο Δίκαιο Πολέμου έχει ιδιαίτερη σημασία, διάφορη του αποκλεισμού, όπου φέρεται να συμπίπτει περισσότερο με την έννοια του βομβαρδισμού.

Η χρήση πολιορκίας για να καταληφθεί μια πολιτεία είναι πανάρχαιη στους παλιούς πολιτισμούς. Στη δική μας αρχαία και νεότερη ιστορία οι πιο γνωστές ίσως πολιορκίες είναι εκείνη των Πλαταιών από τους Σπαρτιάτες και οι δύο πολιορκίες του Μεσολογγίου. Η πολιορκία παραδοσιακά γινόταν από στεριά και θάλασσα. Τα νεότερα χρόνια, με την ανάπτυξη της αεροπορίας, η σημασία της πολιορκίας έχει μειωθεί. Όμως έχει πάρει μια άλλη σημασία που δεν υπήρχε παλιά, αυτό που θα ονόμαζα διπλωματική πολιορκία: Με διπλωματικά μέσα αποκλεισμός στον ανεφοδιασμό μιας πολιτείας χωρίς μάχη. Ή η δημιουργία στρατιωτικής απειλής γεωγραφικά γύρω από μια χώρα. Να μερικά παραδείγματα.

Οι Ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο υποχρέωσαν τις εκτεταμένες περιοχές που διαφέντευαν να μην αγοράζουν αγαθά παρά μόνον από την κατακτητική μητρόπολη. Η κατάσταση έφερε σε οικτρή κατάσταση την ηττημένη Γερμανία με αποτέλεσμα διάλυση της ζωής μέσα της. Αυτή την κατάσταση εκμεταλλεύτηκε ένας ικανός, αλλά παράφρων, ηγέτης, ο A. Hitler. Οργάνωσε επίταση της κοινωνικής αταξίας και έτσι εκβιαστικά κατέλαβε την εξουσία, όπως διάφορες ιδιωτικές εταιρείες προστασίας επιτίθενται εναντίον νόμιμων καταστημάτων και στη συνέχεια τους πουλάνε “προστασία”. Αφενός άρπαξε βίαια τις περιουσίες των Εβραίων, όπως με τη νύχτα των κρυστάλλων, όπου οργανωμένες ορδές ναζιστών έσπασαν τις προθήκες των Εβραίων και άρχισαν να τους δολοφονούν. Αφετέρου εφάρμοσε μια επιστημονικά οργανωμένη ανάπτυξη χρηματοδοτώντας την με ένα καλπάζοντα πληθωρισμό που θα ξεπληρωνόταν με την παραγωγή της οργανωμένης ανάπτυξης. Στη συνέχεια επιζήτησε “ζωτικό χώρο” για να μπορεί να διοχετεύει τα πραγματικά υψηλής ποιότητας προϊόντα της και για να το επιτύχει έκανε τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με τις γνωστές συνέπειές του.

Στα πιο σύγχρονα χρόνια η αναμφισβήτητη πια υπερδύναμη έχει επιχειρήσει πολιορκία των άλλων παγκόσμιων γιγάντων, της Ρωσίας και της Κίνας. Έχει συνάψει σχέσεις με τις γύρω από αυτές χώρες που δεν άντεχαν στις στερήσεις ελευθερίας που επέβαλλαν οι δύο γίγαντες. Στις χώρες αυτές έχει επιβάλει ηγέτες της εκλογής της. Αν κάποιος από αυτούς εμφανιζόταν λίγο δύστροπος, είχε τα μέσα να δημιουργήσει εσωτερικές αναταραχές που οδηγούσαν σε ωμούς δικτάτορες που δέχονταν τη δική της προστασία. Κι αν κάποιος από τους δικτάτορες γινόταν για οποιοδήποτε λόγο ανεπιθύμητος, δημιουργούσε μια αναστάτωση, εμπλεκόταν και αυτή σε ένα πόλεμο με τρομακτικές συνέπειες σε αριθμό ανθρώπινων ψυχών, όπως έγινε π.χ. με το δεύτερο πόλεμο με το Ιράκ (περί το ένα εκατομμύριο νεκροί) και αλλού. Οι υποτακτικοί της ηγέτες δέχονταν την “προστασία” της υπερδύναμης με ανάπτυξη στο έδαφός τους στρατιωτικών βάσεων ή γινόμενοι εταίροι σε μια τέτοια πολιτικοστρατιωτική επιχείρηση όπως είναι το ΝΑΤΟ. Δείτε ένα χάρτη όπου φαίνεται πού υπάρχουν τέτοιες βάσεις Αμερικανικές ή νατοϊκές, γύρω από τη Ρωσία και Κίνα. Βέβαια αυτοί είναι, είπαμε, γίγαντες και η απόλυτη πολιορκία δεν είναι εύκολη. Οπωσδήποτε η διαρκής ανάπτυξη τέτοιων μέτρων ήταν μια από τις αιτίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία (για τις άλλες κύριος υπεύθυνος ήταν η ίδια η Ρωσία). Η πολιορκία πήρε και αμιγώς διπλωματική μορφή με τις περίφημες “κυρώσεις” που επέβαλε η Δύση στη Ρωσία. Ωστόσο, οι πολιορκίες είναι μια χρονίζουσα κατάσταση που επομένως έχει κόστος, που, όπως φαίνεται, για την Ευρώπη τουλάχιστον, είναι περίπου το ίδιο μεγάλο όπως και για την πολιορκούμενη χώρα. Κερδισμένη για την ώρα φαίνεται να είναι η Αμερική.

Και έρχομαι στην πατρίδα μας. Κοιτάξτε πάλι το χάρτη. Κάθε χώρα έχει γεωγραφικά τέσσερα σύνορα, βόρεια, ανατολικά, νότια, δυτικά. Αυτή τη στιγμή δεχόμαστε, φραστικές κυρίως για την ώρα, απειλές από την ανατολή. Η Τουρκία παράλληλα έχει αναπτύξει βάσεις στα νότιά μας με το Τουρκολιβικό σύμφωνο, έχοντας εγκαταστήσει στρατιωτικές βάσεις εκεί. Έχει αναπτύξει παρόμοιες βάσεις στα δυτικά σύνορά μας, μέσα στην Αλβανία. Οι Τούρκοι, από την εποχή που οι Σουλτάνοι είχαν χρησιμοποιήσει τους Βυζαντινούς έμπειρους διπλωμάτες και ανέπτυξαν στη συνέχεια τους δικούς τους, είχαν καλύτερη διπλωματική ισχύ από εμάς. Μπορούσαν να σχηματίζουν μακροπρόθεσμους στόχους, με ταυτόχρονα πολλούς ευέλικτους επιμέρους στόχους που όλοι εξυπηρετούσαν τον αμετακίνητο μακροπρόθεσμο. Τα τελευταία χρόνια έχομε αρχίσει και εμείς να έχουμε κάποια, έστω υποτυπωδώς, αξιόλογη εξωτερική πολιτική, με διπλωματική δραστηριότητα. Έχομε καταφέρει να διατηρούμε ελεύθερα από Τουρκική επαφή τα βόρεια σύνορά μας, με μια, επώδυνη είναι αλήθεια, συμφωνία με τη Βόρεια Μακεδονία. Ενώ όλος ο κόσμος ανέφερε την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Δημοκρατίας ως Μακεδονία, σήμερα οι διεθνείς χάρτες αναφέρουν ως Μακεδονία μόνο την Ελληνική (Δυτική, Κεντρική, Ανατολική), μολονότι ονομάζουν Μακεδόνες τους πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας. Οι πολίτες της (Ελληνικής) Μακεδονίας είναι βέβαια Έλληνες. Ο τότε πρωταγωνιστής της δύσκολης συμφωνίας ανταμείφθηκε με αποπομπή από την κυβέρνηση πριν προλάβει να ολοκληρώσει μιαν άλλη (εξίσου επώδυνη) συμφωνία με την Αλβανία (με την οποίαν εξακολουθούμε επίσημα να βρισκόμαστε σε εμπόλεμη κατάσταση εδώ και 8 δεκαετίες). Αν είχε προλάβει, τώρα δεν θα είχαμε απειλή από τη Δύση. Πρόλαβε όμως να ξεκινήσει συμφωνίες με την Αίγυπτο. Η διάδοχη κατάσταση δεν αρνήθηκε τίποτε, αντίθετα συνέχισε την ίδια εποικοδομητική πολιτική, συνάπτοντας (με αρκετά αρνητικά στοιχεία) συμφωνίες, με Αίγυπτο, Ισραήλ, Αραβικά Εμιράτα, Ιταλία, Γαλλία και αντιστρέφοντας ικανοποιητικά μια μάλλον ανθελληνική διεθνή στάση των κρατών της Δύσης, ιδίως Αμερικής και Γερμανίας. Κύριο τίμημα είναι η επέκταση του ασφυκτικού εναγκαλισμού των ΗΠΑ με την ανάπτυξη βάσεων στην Αλεξανδρούπολη και την, για πρώτη φορά, δημιουργία ενός εχθρού, της Ρωσίας, στέλνοντας πολεμικό υλικό στους Ουκρανούς αντιπάλους της. Με το Ιράν και τη Συρία δεν έχομε επιτύχει (ή έστω επιχειρήσει) να αναπτύξουμε σχέσεις, μολονότι θα συμπλήρωναν την πολιορκητική προσπάθεια γύρω από τον απειλητικό γείτονα. Κι όμως, μετά τους Μηδικούς και αργότερα τους Βυζαντινούς πολέμους, διαφαίνεται μια αμοιβαία εκτίμηση Ελλήνων και Περσών, με παράδοση οικονομικών συνεργασιών. Παράλληλα, οι Σύροι έχουν για τους Τούρκους όμοια συναισθήματα με εμάς. Η απουσία αντίστοιχων συμφωνιών, υποπτεύομαι, σκοντάφτει στη μη έγκριση των ισχυρών προστατών μας.

Η διπλωματική πολιορκία είναι η μόνη αναίμακτη εναλλακτική λύση αντί του πολέμου. Παραπέρα ενίσχυσή της είναι απαραίτητη.

ΕΘΝΙΚΗ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΟΝΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 28 Οκτωβρίου 2022

Η ευγνωμοσύνη είναι συναίσθημα που στηρίζεται σε αντικειμενικά γεγονότα, αλλά δεν παύει να είναι καθαρά υποκειμενικό. Θα μεταφέρω τις δικές μου ευαισθησίες, χωρίς να σημαίνει ότι προσπαθώ να πείσω και άλλους. Η Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά κράτος πριν από 200 χρόνια. Το πέτυχε με μια μεγαλειώδη επανάσταση ενάντια σε κάθε προσδοκία. Πέρασε από πολλά στάδια δόξας, αλλά και ντροπής, συμπεριλαμβάνοντας εμφύλιους πολέμους, συχνούς σε κάθε επανάσταση. Σε μια τελική φάση, με τον Ελληνικό διχασμό και τον Οθωμανικό διπλασιασμό, που επιστράτευσε τους Αιγυπτίους, η επανάσταση πλησίαζε να πνιγεί στο αίμα της, όταν επενέβηκαν οι τρεις μεγάλες δυνάμεις, Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, στο Ναβαρίνο. Η καθεμιά βέβαια το έκανε για δικό της συμφέρον, αλλά η ωφέλεια για μας ήταν υπαρξιακή, παρά τα παρατράγουδα που τη συνόδευαν. Γι΄ αυτό η ευγνωμοσύνη που αισθάνομαι για τις τρεις αυτές χώρες είναι αδιαπραγμάτευτη. Φυσικά, με καθεμιάν από αυτές έχομε παράπονα. Όμως ας μην ξεχνάμε ότι ήλθαν οι επίσημοι στόλοι τους και πολέμησαν για το χατίρι μας, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή των ανδρών τους. Έκτοτε ξεκινά μια ιστορία παραπόνων. Δεν μας φέρθηκαν όπως θα περιμέναμε, κάποιοι τουλάχιστον από εμάς. Ας αναλογισθούμε όμως ότι κανένα κράτος δεν ενεργεί ενάντια στα συμφέροντά του και είναι παράλογο να φανταζόμαστε ότι θα το κάνει. Αμέσως μετά την απελευθέρωσή μας κυριάρχησαν στον τόπο μας τρία κόμματα, το Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό. Διαμέσου τους προσπαθούσαν οι μεγάλες δυνάμεις να μας “προστατέψουν”, δηλαδή να κάνουμε ό,τι καθεμιά για τον εαυτό της ήθελε.

Ρωσία. Περιμέναμε βοήθεια από το ομόδοξο “ξανθό γένος”. Έκανε ρωσοτουρκικό πόλεμο και μας ξεσήκωσε ο А. Орло́в το 1770. Στα χέρια Ελλήνων ναυτικών βρισκόταν σε μεγάλο βαθμό ο Οθωμανικός στόλος είτε επίσημος είτε πειρατικός. Η εξέγερσή μας βοηθούσε με αντιπερισπασμό τους Ρώσους. Κάποια στιγμή ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος έληξε και η Ρωσία μας άφησε έρμαιο στις εκδικητικές σφαγές του δυνάστη μας. Αργότερα,  άλλος ρωσοτουρκικός πόλεμος έληξε στη συμφωνία του Αγίου Στεφάνου. Όχι μόνο μας αγνόησε, αλλά και καθυπεροχήν Ελληνικές περιοχές τις εκχώρησε στους Βουλγάρους. Βέβαια, να θυμόμαστε πως κι εμείς, ενώ ποτέ δεν εισβάλαμε στην Αγγλία ή στη Γαλλία, στείλαμε εκστρατευτικό σώμα στη Ρωσία (Κριμαία), αμέσως μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ο Ν. Πλαστήρας, κατάφερε να φέρει πίσω τον Ελληνικό στρατό, αλλά η περιοχή που κατοικούνταν από Έλληνες αφανίσθηκε, καθώς το καθεστώς τούς σκόρπισε να χαθούν στην αχανή χώρα. Στον εμφύλιο πόλεμο, η Ρωσία άφησε να συνεχίζεται η βαθιά αιματηρή σύρραξη μεταξύ μας. Δεν βοήθησε άμεσα τη φιλορωσική μερίδα, εκτός από μικρή σχετικά βοήθεια διαμέσου των δορυφόρων της. Όμως, ενώ μπορούσε να την σταματήσει συμβάλλοντας σε μια έντιμη συνθηκολόγηση, επωφελήθηκε από τη συνέχισή της, καθώς διαμήνυε έτσι στους δυτικούς συμμάχους: “Κάντε ό,τι θέλετε στη σφαίρα επιρροής σας και μην ανακατεύεστε σε ό,τι κάνομε εμείς στη δική μας σφαίρα επιρροής”. Έτσι, ανενόχλητη συμπεριφέρθηκε βάναυσα στις δορυφόρες της.

Αγγλία. Ο Άγγλος νικητής, ο Κόδριγκτον, τιμωρήθηκε από το κράτος του για την πράξη του. Στη συνέχεια, συνέχιστηκε η επιρροή στην πολιτική μας, ίσως διότι είμαστε μια όχι ευκαταφρόνητη ναυτική δύναμη και η Βρετανία, αδιαμφισβήτητη θαλασσοκράτειρα, εύρισκε τρόπο να μας διαφεντεύει. Σε κάποια φάση, μας δώρισε χωρίς άμεσο αντάλλαγμα, τα Επτάνησα. Υπήρξαμε στο ίδιο στρατόπεδο στη διάρκεια των δύο Παγκόσμιων πολέμων. Και μετά; Όχι μόνο δεν μας έδωσε την Κύπρο που κατοικούνταν από Ελληνικό πληθυσμό κατά 82%, αλλά και πολέμησε άγρια ενάντια στην ανεξαρτησία και αυτοδιάθεσή της, διατηρώντας ακόμη σήμερα βάσεις εκεί. Ως εγγυήτρια δύναμη έκανε την πάπια όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στο νησί. Είχαμε βέβαια τις δικές μας ευθύνες, αλλά δεν τις συζητώ τώρα. Στη διάρκεια της ξένης κατοχής στην Ελλάδα έστελναν οπλισμό στα αντιστασιακά σώματα, που ήταν τότε κατεξοχήν αριστερά. Αμέσως μετά, όμως, στήριξαν τους συνεργάτες των κατακτητών για να τα χτυπήσουν. Έστειλαν περί τους 100 000 άνδρες, αφού είχε φύγει και ο τελευταίος Γερμανός από την Ελλάδα, δηλαδή δεν μας ελευθέρωσαν. Έτσι, Βρετανικά όπλα και από τις δύο πλευρές σκότωναν Έλληνες και από τις δύο πλευρές. Τελικά, μη αντέχοντας το κόστος, παρέδωσαν τη σκυτάλη στους Αμερικανούς που ορίζουν έκτοτε την Ελλάδα σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα, όχι τα δικά μας, αν δεν συμπίπτουν με εκείνων.

Γαλλία. Πέρα από το Ναβαρίνο, βρεθήκαμε πάντα στο ίδιο νικηφόρο στρατόπεδο μαζί τους στους δύο Παγκόσμιους πολέμους. Είχαν τη μικρότερη ίσως επίδραση πάνω στην τύχη μας, Ήταν ίσως και η λιγότερο ισχυρή από τις χώρες που προανέφερα. Τελευταία, όταν έχει αναζωπυρωθεί η αντιπαλότητά μας με τους Τούρκους, είναι η χώρα που περισσότερο από όλες μας έχει συμπαρασταθεί. Για τα δικά της συμφέροντα βέβαια, αλλά ας μην περιμένουμε πως κάποιος ξένος θα θυσιασθεί για τα δικά μας, όχι τα δικά του, συμφέροντα. Αυτό το έκαναν πρόσωπα, όπως ο Lord Byron και πολλοί άλλοι, αλλά ας μην το προσδοκούμε από κρατικούς μηχανισμούς.

Η ευγνωμοσύνη μου στα τρία κράτη που ανέφερα είναι υπαρξιακή. Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη στους γονείς μου, στους οποίους οφείλω την ύπαρξή μου, ακόμη κι αν αργότερα δεν μου φερθούν όπως θα προσδοκούσα.

Η ευγνωμοσύνη που χρωστάμε στους Αμερικανούς δεν είναι υπαρξιακή. Όμως τους οφείλομε το παγκόσμιο χρέος για το ότι, στο μεγαλύτερο μέρος της, την πρωτοφανή καλοζωία που υπάρχει στον πλανήτη μας (βελτίωση στους δείκτες πείνας, φτώχειας, αναλφαβητισμού, παιδικής θνησιμότητας, προσδόκιμου επιβίωσης) την οφείλομε πρώτιστα στην Αμερικανική τεχνολογία. Από την άλλη, σε καθαρά εθνικό επίπεδο, ο δημοκρατικά (όση δημοκρατία υπάρχει με κόμματα εκτός νόμου) εκλεγμένος πρωθυπουργός μας δέχθηκε “…αι ένοπλοι δυνάμεις της Αμερικής και το υπό τον έλεγχόν των υλικόν να δύνανται να εισέρχωνται, εξέρχωνται, κυκλοφορούν, υπερίπτανται ελευθέρως εν Ελλάδι και εις τα χωρικά της ύδατα…”. Παρόμοιο ήταν το αίτημα στο δικτάτορά μας, όταν του το είχε θέσει μια άλλη δύναμη και εκείνος είχε απαντήσει τότε το μεγαλειώδες ΟΧΙ. Έκτοτε η Αμερική διατηρεί βάσεις στην Ελλάδα που σε ένα μεγάλο πόλεμο θα αποτελούν στρατηγικό στόχο του αντιπάλου, αλλά δεν θα πολεμήσουν αν εμείς απειληθούμε από οποιονδήποτε, αν αυτός θεωρείται στρατηγικός σύμμαχος των ΗΠΑ. Δεν δίστασαν να ανεχθούν (ή και υπέθαλψαν) την ωμή κατάλυση των όποιων ελευθεριών μας και την εισβολή των Τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο, με μοναδικό κριτήριο να μην εξασθενήσει η νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ και όχι το διεθνές δίκαιο και οι συμμαχικές υποχρεώσεις τους απέναντί μας.

ΕΠΙΛΟΓΗ ΔΟΥΛΕΙΑΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 27 Οκτωβρίου 2022

Τα ζώα ζουν είτε μόνα τους, έστω σε αγέλες, όπως λύκοι, λιοντάρια, πρόβατα, είτε σε κοινωνίες, όπως μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και άλλα. Οι άνθρωποι αποφασίσαμε οριστικά πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια να ζούμε σε κοινωνίες. Κάθε μέλος της κοινωνίας κάνει κάτι το διαφορετικό από τα άλλα, αλλά όλα μαζί υπηρετούν κοινό σκοπό, τo θησαυρισμό αγαθών, έτσι που να εξασφαλιζόμαστε όσο γίνεται κατά περιόδων ένδειας. Αυτό σημαίνει αναγκαστικά ότι απελευθερωνόμαστε ως ένα βαθμό από τους φυσικούς περιορισμούς, με τίμημα αύξηση των κοινωνικών περιορισμών.

Σήμερα είμαστε υποχρεωμένοι να δεχθούμε ότι δεν είμαστε απόλυτα ελεύθερα άτομα, είμαστε κάπως δούλοι. Μας μένει όμως, πάντα ως ένα βαθμό, να αποφασίσουμε τίνος δούλοι θα είμαστε. Στην κυριολεκτική έννοια, οι δούλοι υπηρετούν ένα δεσπότη. Ο Αριστοτέλης, με όλη την ευρύτητα του πνεύματός του, θεώρησε τη δουλεία δεδομένη. Θεωρούσε ότι κάποιοι είναι “φύσει” δούλοι, ικανοί να καταλαβαίνουν τι τους διατάζει ο αφέντης τους, αλλά όχι τόσο ώστε να σχηματίζουν δική τους βούληση. Και όμως γνώριζε ότι κάποιοι διανοητές θεωρούσαν ότι “Ἐλευθέρους  ἀφῆκε  πάντας  θεὸς,  οὐδένα  δοῦλον  ἡ  φύσις  πεποίηκε” (Αλκιδάμας). Ο ίδιος αναγνώριζε ότι “… αν μπορούσε κάθε εργαλείο να επιτελεί το έργο του εκτελώντας κάποια διαταγή ή προαισθανόμενο τη διαταγή, όπως λένε ότι έκαναν τα αγάλματα του Δαιδάλου ή οι τρίποδες του Ηφαίστου, για τους οποίους λέει ο ποιητής ότι αυτομάτως εμφανίζονταν στο χώρο της συνέλευσης των θεών, και αν οι σαΐτες ύφαιναν από μόνες τους και οι χορδές της κιθάρας έπαιζαν από μόνες τους, τότε ούτε οι αρχιτεχνίτες θα χρειάζονταν υπηρέτες ούτε οι ελεύθεροι δούλους“. Η σκέψη του μεγάλου σοφού πραγματοποιείται σήμερα με τους αυτοματισμούς της τεχνητής νοημοσύνης και των ρομπότ. Παύομε έτσι να είμαστε δούλοι;

Έγιναν ιστορικά ποικίλες απόπειρες να καταργηθεί η δουλεία. Μεταφυσικά δεν είμαστε δούλοι παρά μόνον του Ενός Θεού. Παύλος προς Γαλάτας: “Οὐκ  ἒνι  Ἰουδαῖος  οὐδἑ  Ἓλλην,  οὐκ  ἒνι  δοῦλος  οὐδἑ  ἐλεύθερος,  οὐκ  ἒνι  ἂρσεν  καὶ   θῆλυ,  πάντες  γὰρ  ὑμεῖς  εἷς  ἐστἑ  ἐν  Χριστῷ  Ἰησοῦ“. Δούλοι μιας μεταφυσικής άπειρης Δύναμης ισοδυναμεί με το “δεν είμαστε δούλοι κανενός”. Η εκκλησία όμως, για να στηριχθεί, θεώρησε ότι η βουλή του Θεού μεταφράζεται στους ανθρώπους διαμέσου των εκπροσώπων του, των ιερέων. Έτσι η απελευθέρωση που πρόσφερε ο Χριστιανισμός μετατράπηκε από τους υπηρέτες του σε κλασική δουλεία σε κάποιον ή κάποιους δεσπότες. Ο Διαφωτισμός με τη Γαλλική επανάσταση πρόσφεραν κατάργηση των βασιλιάδων και των φεουδαρχών δεσποτών, αντικαθιστώντας με τη Λογική την κυριαρχία των ελέω Θεού αρχόντων. Με τη Λογική αφέντρα, καταντήσαμε στην καπιταλιστική υποδούλωση με εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο. Με άλλη επανάσταση αντιστρέψαμε τη λογική και την κάναμε σοσιαλιστική υποδούλωση με εκμετάλλευση από άνθρωπο του ανθρώπου! Το 18ο αιώνα καταργήθηκε θεσμοθετημένα η δουλεία (π.χ. Ελλάδα, 1822. Αγγλία 1833. ΗΠΑ 1865). Έχει όμως καταργηθεί πραγματικά; Σκεφτείτε τόσους ανθρώπους που είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν τις υπηρεσίες τους όχι στην κοινωνία, αλλά σε κάποιο αφεντικό, που αυτό την διαθέτει, έναντι κέρδους, στο κοινό. Σκεφτείτε πόσες γυναίκες προσφέρουν το σώμα τους για να επιβιώσουν. Πάμπολλα τέτοια παραδείγματα. Είμαστε πραγματικά ελεύθεροι; Βέβαια, υπάρχει πρόοδος. Είμαστε ελεύθεροι, ως ένα βαθμό, να επιλέξουμε ποιον θέλομε για κύριό μας. Το δίλημμα δεν είναι πολύ ωραίο. Σκεφτείτε το θανατοποινίτη που είναι “ελεύθερος” να διαλέξει αν προτιμά τον απαγχονισμό ή το στραγγαλισμό!

Η ελευθερία όμως δεν αφορά μόνον άτομα, αφορά και κοινωνίες. Τα ιδανικά της Γαλλικής επανάστασης έδωσαν αξία στο άτομο με “ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη”. Έδωσαν όμως και ελευθερία στις κοινωνίες με την αναγνώριση της οντότητας του εθνικού κράτους. Εκείνο τον καιρό οι Έλληνες με μια πολύ αόριστη εθνική συνείδηση, αλλά σαφώς υπαρκτή, ως Ρωμιοί ή Γραικοί ή Ίωνες (Γιουνάν) ή, ιδίως με την αφύπνιση από τον Κολοκοτρώνη, Έλληνες, ήμαστε υπόδουλοι στους Οθωμανούς. Και, πριν από δυο αιώνες ξεσηκωθήκαμε εναντίον τους. Σύντομα φάνηκε η ανάγκη να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ως προς το ποιοι είμαστε. Ένα ήταν η γλωσσική ομοιογένεια, αλλά άφηνε έξω Αρβανίτες, Βλάχους κλπ. Άλλη ήταν η θρησκευτική. Αυτή τελικά επικράτησε. Έτσι που τελικά, ενώ η επανάσταση ξεκίνησε από κοινού με Έλληνες και Αλβανούς, διαίρεσε τους δεύτερους σε Χριστιανούς Αρβανίτες και Μουσουλμάνους εχθρούς, Τουρκαλβανούς. Άρχισαν οι διαιρέσεις. Σύντομα επίσης έγινε αντιληπτό, πως χωρίς βοήθεια απέξω, δεν μπορούσαμε να προχωρήσουμε. Η Φιλική Εταιρεία και ο Παπαφλέσσας περίμεναν τη βοήθεια από τους ομόθρησκους Ρώσους. Ο Μαυροκορδάτος, μορφωμένος, την περίμενε από την Αγγλία και πέτυχε το πρώτο δάνειο, που σήμαινε ότι οι κοσμοκράτορες τότε ενδιαφέρονταν να δουν μια προστατευόμενη Ελλάδα που θα μπορούσε να το αποπληρώσει. Και οι Γάλλοι, που, τελικά, μαζί με τους Ρώσους και τους Άγγλους πολέμησαν στο Ναβαρίνο για να βάλουν τέρμα στην Οθωμανική δουλεία. Και τότε προέκυψε το δίλημμα. Σε ποιον θέλαμε να είμαστε δούλοι; Στους Άγγλους, στους Γάλλους ή στους Ρώσους; Και ιδρύσαμε τα αντίστοιχα κόμματα, Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό. Έκτοτε, με ελάχιστες αναλαμπές, είμαστε δούλοι κάποιου ισχυρού, που μάλιστα τον επιλέγει όχι ο λαός, αλλά το εκάστοτε άρχον κόμμα. Αναλαμπές ήταν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, όταν χωρίς συζήτηση με συμμάχους συμφωνήσαμε με άλλους Βαλκάνιους σε κοινό αγώνα κατά των Οθωμανών. Αναλαμπή ήταν και με τη φασιστική ιταλική επίθεση το 1940, όταν ο τότε δικτάτορας είπε ΟΧΙ στην αξίωση του Mussolini να κάνει ό,τι θέλει ο στρατός του στην Ελληνική επικράτεια, ενώ αρνήθηκε τη βοήθεια των Άγγλων. Τον πόλεμο τον διεξαγάγαμε μόνοι μας! Στα νεότερα χρόνια, ερήμην μας ενταχθήκαμε από τους ισχυρούς στη σφαίρα επιρροής των δυτικών. Και όταν, μετά τον καταστροφικό εμφύλιο, οι Αμερικανοί ζήτησαν τα ίδια όπως είχε ζητήσει ο Μουσολίνι, είπε ΝΑΙ ο εκλεγμένος πρωθυπουργός. Βέβαια, μετά τον εμφύλιο, δεν υπήρχαν πια πολλά ίχνη δημοκρατίας στην Ελλάδα, με μεγάλο μέρος του λαού να βρίσκεται εκτός νόμου. Και οι δυο αντίπαλες ομάδες επιδίωκαν, όχι την ειρήνευση, αλλά τη συνέχιση του πολέμου, οι Αμερικανοί ως την εξόντωση, με αίμα, της αριστεράς, οι Σοβιετικοί, για να έχουν το άλλοθι να κάνουν αυτοί ό,τι θέλουν στη δική τους σφαίρα επιρροής. Τελευταία βλέπομε τη βήμα-βήμα ολίσθηση της ελευθερίας μας στη βουλιμία των γειτόνων μας, ενώ οι “προστάτες” μας μάς παροτρύνουν σε αυτοσυγκράτηση. Κι έρχεται ο πόλεμος της Ουκρανίας, όπου, χωρίς να ερωτηθεί ο λαός μας παίρνομε ενεργό μέρος, στέλνοντας όπλα, εναντίον του ενός από τους τρεις παραδοσιακούς ελευθερωτές μας. Πόσο ελεύθεροι είμαστε; Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία.

ΔΕΝ ΕΛΠΙΖΩ ΤΙΠΟΤΕ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 25 Οκτωβρίου 2022

“Κόλαση είναι οι άλλοι”, γράφει ο J. P. Sartre. Πώς το εννοεί; Οι άλλοι, με την οργάνωση που διαθέτουν (κοινωνία), μου εξασφαλίζουν διατροφή, στέγη, προστασία από τους καιρούς, υγεία, έρωτα. Γιατί να είναι κόλαση;

Η ύπαρξή μας είναι τρισυπόστατη. Το αισθητό εγώ μας άρχισε να υπάρχει με τη γονιμοποίηση ενός μητρικού μας ωάριου με ένα πατρικό μας σπερματοζωάριο. Το νοητό εγώ μας άρχισε την ύπαρξή του με τη γέννηση. Και το κοινωνικό εγώ μας, άρχισε να ζει με μια κοινωνική τελετή (βάπτιση, περιτομή, εγγραφή στο ληξιαρχείο κλπ). Όταν λέμε Εγώ, συνήθως υπονοούμε το νοητό μας εγώ, καθώς οι άλλες δύο υποστάσεις του είναι υπόδουλες σ΄ αυτό. Χωρίς αυτές δεν μπορεί να υπάρχει. Το αισθητό Εγώ είναι ό,τι έχει το νοητό εγώ και το κοινωνικό εγώ, ό,τι θέλει το νοητό εγώ. Το αισθητό και το κοινωνικό εγώ περιορίζονται από τους αντίστοιχους φυσικούς και κοινωνικούς νόμους· το νοητό εγώ διέπεται κυρίως από τη φαντασία που είναι χωρίς εξωτερικό περιορισμό. Το αισθητό εγώ σχετίζεται κυρίως με το παρελθόν, αφού ό,τι έχω τώρα το απέκτησα κάποτε στο παρελθόν. Το κοινωνικό εγώ σχετίζεται κυρίως με το μέλλον, αφού ό,τι θέλω να (=θα) κάνω θα γίνει στο μέλλον. Για να γυρίσω λοιπόν στον Σαρτρ, κόλαση είναι το μέλλον μας. Εγώ ο νοητός είμαι εδώ και τώρα.

Το παρόν συναίσθημά μου, είναι θετικό (ευχάριστο) ή αρνητικό (δυσάρεστο), όταν σχετίζεται με δύο αντίθετα μελλοντικά συναισθήματά μας, την ελπίδα και το φόβο. Ένας άλλος μεγάλος στοχαστής διακήρυξε: “Δεν ελπίζω τίποτα, δε φοβούμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος!” (Ν.Καζαντζάκης). Το είχε διατυπώσει πρώτος ο Κύπριος κυνικός φιλόσοφος Δημώναξ:”Ἐρωτήσαντος δέ τινος, τίς αὐτῷ ὅρος εὐδαιμονίας εἶναι δοκεῖ, μόνον εὐδαίμονα ἔφη τὸν ἐλεύθερον· ἐκείνου δὲ φήσαντος πολλοὺς ἐλευθέρους εἶναι, λλ’ ἐκεῖνον νομίζω τὸν μήτε ἐλπίζοντά τι μήτε δεδιότα.” Εκείνον θεωρώ ελεύθερο, όποιον δεν ελπίζει τίποτα και δεν φοβάται τίποτα. Και να που γυρίζομε γύρω γύρω, καθώς ο υπαρξισμός του Σαρτρ βρίσκεται πολύ κοντά στην κυνική φιλοσοφία.

Οι φυσικοί νόμοι είναι αδυσώπητοι. Τίποτε δεν μπορεί να τους αλλάξει. Είμαστε υποχρεωμένοι να τους παραδεχθούμε. Βέβαια, με την ανάπτυξη των φυσικών επιστημών, μπορούμε να τους αντισταθμίσουμε ως ένα βαθμό, και αυτή είναι μια σημαντική ανακούφιση. Αντισταθμίζομε το κρύο με τη φωτιά, την τριβή με τον τροχό, τη βαρύτητα με αερόστατα, αεροπλάνα, πυραύλους, τις αρρώστιες με φάρμακα κλπ. Το μέλλον όμως, τη βούληση της κοινωνίας που το “θέλω” της το εσωτερικεύομε σαν “πρέπει” που περιορίζει το δικό μας θέλω, το ορίζομε εμείς, μόνοι μας και κανένας άλλος.

Ο Δημώναξ ταυτίζει την ευδαιμονία με την ελευθερία. Δεν διανοείται να αμφισβητήσει τη δεσποτεία των φυσικών νόμων πάνω στην ελευθερία μας. Αλλά, όταν την περιορίζουν τα “θέλω” της κοινωνίας που μέσα μας γεννούν φόβους και ελπίδες, έχομε την ελευθερία να απαλλαγούμε. Εμείς αποφασίζομε αν φοβόμαστε ή ελπίζομε. Εμείς αποφασίζομε αν θα ζούμε με το παρόν ή με το μέλλον. Έτσι κι αλλιώς, από το παρελθόν δεν μπορούμε να απαλλαγούμε. Ο Χριστός μας δείχνει το δρόμο: “μ μεριμντε τ ψυχ μν τ φάγητε κα τ πίητε μηδ τ σώματι μν τ νδσησθε“. Απαλλαγή από το μέλλον, λοιπόν, απαλλαγή από την εξάρτηση από την κοινωνία.

Όμως η ελευθερία μας επαναστατεί. Αναφέρθηκε ήδη ότι η γνώση, οι φυσικές επιστήμες, μπορούν να αντισταθμίσουν ως ένα βαθμό ακόμη και τους φυσικούς νόμους. Με την ίδια λογική, οι κοινωνικές επιστήμες μπορούν να αντισταθμίσουν ως ένα βαθμό τους κοινωνικούς νόμους. Αυτοί, από εμάς τους ανθρώπους είναι φτιαγμένοι. Αυτή είναι η αποστολή των επιστημόνων, των σύγχρονων σοφών. Κι αυτοί μπορούν κάτι παραπάνω από τους κοινούς θνητούς: “Θεο μν γρ μελλόντων, νθρωποι δ γιγνομένων, σοφο δ προσιόντων ασθάνονται“. (Φιλόστρατος). Μπορούν οι επιστήμονες να διακρίνουν από τα μέλλοντα τουλάχιστον τα επικείμενα με τους αντίστοιχους φόβους, αλλά και να λάβουν τα αναγκαία μέτρα, γεννώντας ελπίδες.

Τα ζώα δεν είναι ούτε ευτυχισμένα ούτε δυστυχισμένα. Μπορούν να χαίρονται ή να υποφέρουν, και το δείχνουν με τη συμπεριφορά τους. Κι αυτό διότι ο συναισθηματισμός τους, ευχαρίστηση ή δυσαρέσκεια, έχει βεληνεκές σε χρόνο και χώρο τόσο, όσο τους επιτρέπουν οι αισθήσεις τους. Επομένως, μόνο στο παρόν. Το πρόβατο θα νοιώσει δυσάρεστα μόλις δει ένα λύκο ή, ακόμη περισσότερο, μόλις νοιώσει τα δόντια του στο κορμί του. Οι άνθρωποι έχομε το “προνόμιο” να ζούμε δυστυχισμένα ή ευτυχισμένα όχι μόνο με ό,τι προσλαμβάνομε με τις αισθήσεις μας, αλλά και με ό,τι μας παρουσιάζει η νοητή φαντασία μας. Και αυτή η συναισθηματική κατάσταση αφορά το μέλλον, ελπίδα ή φόβο.

Υπάρχει μια σύγχυση. Ευτυχία ή δυστυχία αφορά τη ζωώδη ικανοποίηση των αισθήσεών μας, του αισθητού Εγώ. Η μακαριότητα αφορά την τιθάσευση των θέλω μας, έτσι που τίποτε δεν διαταράσσει το συναίσθημά μας, αφού τίποτε δεν θέλομε από το έλλογο περιβάλλον μας. Η ευδαιμονία όμως  αφορά την ικανοποίηση των σκοπών που μόνοι μας έχομε θέσει στον εαυτό μας. Είναι ένα αποκλειστικά ανθρώπινο συναίσθημα. Οι θέσεις που ανέφερα παραπάνω, κυνικές, υπαρξιστικές, Χριστιανικές, “Καζαντζακικές”, τείνουν προς τη μακαριότητα. Όμως, ελευθερία δεν σημαίνει μόνο να μην κάνω ό,τι μου επιβάλλουν οι άλλοι, αλλά και να κάνω ό,τι εγώ θέλω. “Ελευθερία: Ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἂρχειν καὶ ἂρχεσθαι…ἓν δὲ  τὸ  ζῆν  ὡς βούλεταἱ  τις.” (Αριστοτέλης). Με τον παραπάνω ορισμό, ο Σταγειρίτης απαιτεί να συμβαδίζει η ελευθερία με την ισότητα. Μόνον έτσι αποκτάται η ευδαιμονία, με αυτοτέλεια. Συμφωνεί ο I. Kant.

Την ανάγκη παράλληλης ανάπτυξης ισότητας και ελευθερίας τόνισε η Γαλλική επανάσταση (Liberté, égalité). Η εφαρμογή της όμως οδήγησε στο διαχωρισμό. Από τη μια η λεγόμενη φιλελεύθερη (αστική) δημοκρατία ευνόησε την άκρατη ελευθερία της αγοράς, κουρελιάζοντας την ισότητα και από την άλλη η αριστερή ιδεολογία με τη “δικτατορία του προλεταριάτου” κουρέλιασε την ελευθερία, επιδιώκοντας την ισότητα (όπου όλοι ήταν ίσοι, αλλά κάποιοι πιο ίσοι από τους άλλους! G. Orwell).

Ο σύγχρονος πολιτισμός μας, στηρίζεται στην ολιγαρχική αρχή, δεξιά ή αριστερή αδιάφορο, που επιδιώκει την ευτυχία, ικανοποίηση των αναγκών του αισθητού Εγώ. Το έχει επιτύχει σε σημαντικό βαθμό. Η ανατολική ιδεολογία επιδιώκει τη μακαριότητα, που μόνο σε ειδικές συνθήκες προσωπικού ασκητισμού έχει επιτευχθεί. Η ευδαιμονία προσπελάστηκε  στη δημοκρατία των προγόνων μας, αλλά δεν έμεινε για πολύ. Μήπως στη σύγχρονη κοινωνία, με τα διδάγματα που προστέθηκαν στις 2,5 χιλιάδες χρόνια που πέρασαν, θα μπορούσε να επιτευχθεί διαρκέστερα;

ΑΝ ΕΙΧΑ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 22 Οκτωβρίου 2022

Διάβαζα ένα βιβλίο του ψυχαναλυτή φιλοσόφου Erich Fromm: “Η Επανάσταση της Ελπίδας”, 1968. Κάνει σπουδαία ανάλυση της εποχής του, με προβλέψεις που, δυστυχώς, επαληθεύονται. Βέβαια η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Dum spiro spero.

Κύρια διαπίστωσή του είναι η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Ο κοινός άνθρωπος, αν και όχι πια δούλος, ώστε να εκτελεί χειρωνακτικά ό,τι παλιά ο αφέντης του σκεφτόταν και τον διέταζε να κάνει, ωστόσο, είναι αναγκασμένος να ενεργεί όπως το απαιτεί το περιβάλλον του. Κι αυτό, μολονότι έχουν λυθεί σε σημαντικό βαθμό τα προβλήματα της επιβίωσής του.   

Στη σύγχρονη εποχή οι κύριοι των επιχειρήσεων, κρατικών και ιδιωτικών, αν δεν αυξάνουν διαρκώς την παραγωγή τους, θα δουν τις επιχειρήσεις τους να καταβροχθίζονται από τους ανταγωνιστές τους. Η παραγωγή πάει στους καταναλωτές κι όταν ικανοποιηθούν οι ανάγκες τους, πρέπει να τους δημιουργηθούν νέες τεχνητές ανάγκες. Διαφήμιση. Αλλοτρίωση. Αγοράζουν κάτι, όχι επειδή το χρειάζονται, αλλά επειδή είναι καινούργιο. Έτσι η βούλησή τους παραβιάζεται στο (νοητό) ωράριο της ζωής τους όταν είναι ελεύθεροι να κάνουν ό,τι θέλουν. Στο μεταξύ, οι επικεφαλής των επιχειρήσεων κάνουν όχι ό,τι χρειάζεται, αλλά ό,τι απλώς μπορεί να γίνει. Αυξάνουν το κέρδος τους. Πληρώνουν τους εργαζομένους τους λιγότερο από όσο αξίζει η δουλειά τους. Εξαπατούν τους καταναλωτές νοθεύοντας την παραγωγή τους ή παρουσιάζοντάς την με ελκυστικό περίβλημα. Αλλά και οι εργαζόμενοι, είναι υποχρεωμένοι να κάνουν ό,τι απαιτεί η επιχείρηση, σα να είναι απλό γρανάζι της. Και, φυσικά, δεν ενδιαφέρονται ούτε γι΄ αυτήν ούτε για τους καταναλωτές, τους τελικούς αποδέκτες της εργασίας τους. Αλλοτριωμένο και το επαγγελματικό τους ωράριο. Το ωράριο του αισθητού, σωματικού, εαυτού του καθενός εξυπηρετείται σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο της ιστορίας. Αυτό όμως γίνεται σε βάρος της ποιότητάς του. Ο έρωτας προσφέρεται εύκολα, αλλά με όλο το αισθητό, σωματικό του στοιχείο, χωρίς συμμετοχή του ψυχικού στοιχείου του, της αγάπης. Τα διαζύγια γίνονται καθημερινά, ενώ αυξάνεται η ενδοοικογενειακή βία. Αλλοτριωμένο και το ωράριο του νοητού εγώ μας. Το κέρδος αυξάνεται, αλλά τελικά η απώτερη ζημιά που προκύπτει καταβαραθρώνει την επιχείρηση. Οι εργαζόμενοι, αισθάνονται εχθρικά με την επιχείρηση που τους δίνει δουλειά, απεργούν τη στιγμή που έχει κλειστεί νέα παραγγελία ζητώντας αυξήσεις μισθών, καθυστερεί έτσι η παράδοση της παραγωγής και η επιχείρηση πληρώνει ρήτρα. Εργάζονται όσο λιγότερο μπορούν χωρίς να επιτρέπουν στους εαυτούς τους να συμπληρώσουν το έργο τους με τη δημιουργική φαντασία που δε λείπει κανονικά από κανέναν άνθρωπο. Η οικονομία, με προγραμματισμό που δεν λαβαίνει υπόψη τον παράγοντα Άνθρωπος, καταρρέει.

Κύριο χαρακτηριστικό στα παραπάνω είναι ότι οι άνθρωποι, εργαζόμενοι και καταναλωτές, δεν μετέχουν στη λήψη αποφάσεων που τους αφορούν. Μια λύση θα ήταν να γίνουν οι επιχειρήσεις κρατικές. Έχει λογική, αλλά δοκιμάστηκε στην τέως Σοβιετική Ένωση και απέτυχε παταγωδώς. Μια άλλη λύση θα ήταν να γίνουν όλες οι επιχειρήσεις ιδιωτικές. Κανένας όμως δεν εγγυάται ότι οι επικεφαλής τους θα μεριμνούν για το συμφέρον του κοινού και όχι των ιδιοκτητών τους.

Δεν κάνω για επιχειρηματίας, δεν με τραβά η ιδέα. Αν όμως είχα μια επιχείρηση, θα ζητούσα από τους εργαζομένους μου να μετέχουν στη λήψη αποφάσεων. Θα μου έκανε κάποιος μια παραγγελία. Για να αντεπεξέλθω, θα πρέπει να στριμωχτούμε όλοι, και εγώ επενδύοντας περισσότερα, ενδεχομένως δανειζόμενος, αλλά και οι εργαζόμενοι, επιστρατεύοντας τη δημιουργικότητά τους πέρα από τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από το συμβόλαιό τους. Το αποτέλεσμα θα ήταν η αμοιβή από την παραγγελία που θα έπρεπε να μεταφραστεί τόσο σε κέρδος δικό μου όσο και σε μισθούς και/ή καλύτερους όρους εργασίας των εργαζομένων. Θα μπορούσα να συνεννοούμαι με το σύνολο των εργαζομένων, πράγμα που δεν θα ήταν δύσκολο αν ήταν λίγοι. Αν ήταν όμως πάρα πολλοί, ενδεχομένως χιλιάδες, θα έπρεπε να συνεννοούμαι με εκπροσώπους τους. Οι εκλεγόμενοι εκπρόσωποί τους όμως ποιος θα εγγυόταν ότι θα μεριμνούσαν για το σύνολο των εργαζομένων και όχι για τον εαυτό τους; Η εκπροσώπησή τους με περιοδική κλήρωση μεταξύ τους θα ήταν ενδεχομένως πιο καλή λύση.

Από την άλλη, οι καταναλωτές μου, είναι το πιο σημαντικό. Η κατανάλωση είναι ο λόγος ύπαρξης της παραγωγής. Αυτοί είναι πιο ανοργάνωτοι. Η αυτόματη αντίδρασή τους (προτίμηση του ανταγωνιστή μου) δεν είναι η καλύτερη λύση. Μπορώ όμως να ζητήσω τη γνώμη τους. Σε αρκετές υπηρεσίες υπάρχει “κουτί παραπόνων”. Στην πράξη δεν έχει πετύχει. Θα μπορούσε όμως. Φανταστείτε κάθε αγοραστής προϊόντος ή υπηρεσίας να παρακινείται την ώρα που πληρώνει να δώσει τη γνώμη του πάνω σε συγκεκριμένα ερωτήματα ή και ελεύθερη· να γίνεται συστηματικά επεξεργασία των απαντήσεων και τα αποτελέσματα να απευθύνονται στη διοίκηση της επιχείρησης· να δημοσιοποιούνται αυτά τα αποτελέσματα, καθώς και τα μέτρα που παίρνει η επιχείρηση σε απάντηση αυτών των γνωμών κλπ. Τα αποτελέσματα δεν θα ήταν υποχρεωτικά για μένα τον επιχειρηματία περισσότερο από όσο είναι τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης για τις κυβερνήσεις και γενικά για τους πολιτικούς. Τώρα έχω καλύτερες πιθανότητες να έχω σύμμαχο, και όχι αντίπαλο, στην επιχείρησή μου τους εργαζομένους και τους πελάτες μου. Οι μέτοχοι στην επιχείρησή μου έχουν κι αυτοί λόγο, υποχρεωτικό, αλλά συνήθως είναι ασήμαντος αυτός ο λόγος και ένας ή ελάχιστοι κάνουν ό,τι θέλουν. Σαν επιχειρηματίας δεν θα επέτρεπα να έχουν άλλοι την πλειοψηφία των μετοχών.

Και το απώτερο αποτέλεσμα. Οι εκλεκτοί στην αρχαιότητα ήταν οι χορηγοί για τον αξεπέραστο πολιτισμό που δημιουργήθηκε. Στη φάση της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού ήταν και πάλι οι χορηγοί τέχνης, από τον Michelangelo ως τον Mozart και το Voltaire. Οι σύγχρονοι δεν χορηγούν πολιτισμό. Περιορίζονται στη φιλανθρωπία, που επιδεικτικά διαφημίζεται. Αλλά τέτοια θα όφειλε να μη χρειάζεται. Ο ανταγωνισμός μεταξύ διεθνών επιχειρήσεων έχει δημιουργήσει γίγαντες που αλληλοσκοτώνονται συμπαρασύροντας λαούς ολόκληρους πίσω τους. Σήμερα όμως έχομε μια πρωτοφανή κατάσταση. Ένας μεγάλος πόλεμος δεν οδηγεί σε νίκη του ενός με ήττα του άλλου, αλλά σε παγκόσμιο όλεθρο, με κατάργηση κάθε ζωής πάνω στον πλανήτη μας. Αλλά και χωρίς πόλεμο, η απόλυτη υποταγή του ανθρώπου παραμονεύει. Η οικολογική καταστροφή που επελαύνει ακάθεκτη είναι τέτοιος κίνδυνος. Άλλος είναι η απόλυτη επικράτηση της μηχανής. Στην πρώτη βιομηχανική επανάσταση, οι μηχανές αντικατέστησαν τη μυική ισχύ. Στη συνέχεια, την πνευματική ισχύ των ανθρώπων. Τέλος, που είναι ήδη ορατό, θα αντικαταστήσουν πλήρως το συνολικό άνθρωπο, αν δεν φροντίσουμε από τώρα να μετέχει στη λήψη αποφάσεων που τον αφορούν.

ΓΕΝΕΤΗΣΙΕΣ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 20 Οκτωβρίου 2022

Πριν από λίγες μόλις δεκαετίες, στο διεθνή κατάλογο των υπαρχουσών νόσων αναφερόταν ως νόσος και η ομοφυλοφιλία, μαζί με άλλες “διαστροφές”, όπως ηδονοβλεψία, σαδισμός κλπ. Σήμερα, αναγνωρίζονται επίσημα οι γάμοι μεταξύ ομοφυλοφίλων. Ωστόσο, η συζήτηση πάνω στο θέμα σκοντάφτει. Μπορεί να αποσιωπάται. Ένα μέσο ενημέρωσης δεν δημοσίευσε άρθρο μου που υπαινισσόταν το θέμα. Είτε προβάλλεται υπερβολικά σαν ο κανονικός τρόπος διαβίωσης ή, αντίθετα, αποδοκιμάζεται με βδελυγμία. Καθώς δεν διστάζω να θίγω δύσκολα θέματα, θα το συζητήσω.

Τα πρωτόζωα πολλαπλασιάζονται διαιρούμενα όταν έλθει η ώρα τους σε δύο πανομοιότυπα θυγατρικά κύτταρα. Μετά από λίγες γενιές όμως, ο αδυσώπητος νόμος της εντροπίας μεταβάλλει την τάξη σε αταξία. Γίνονται μικρολάθη στην αντιγραφή της δομής του DNA που διέπει την αναπαραγωγή τους και χάνεται η ικανότητα του πολλαπλασιασμού τους με διαίρεση. Για πρώτη φορά εμφανίζεται το φαινόμενο του θανάτου με εγκατάλειψη πτώματος. Κι όμως η φύση αντιδρά. Τα μικρολάθη που παρουσιάζονται δεν είναι ίδια σε όλα τα κύτταρα. Δύο λοιπόν από αυτά που έχουν χάσει την ικανότητα του πολλαπλασιασμού τους ενώνονται σε ένα, στο οποίο τα μικρολάθη καθενός διορθώνονται από τη σωστή λειτουργία των αντίστοιχων σημείων που υπάρχουν στο άλλο. Πρόγονος του γάμου. Στην εξέλιξη αρχίζει η διαφοροποίηση σε θηλυκά και αρσενικά. Τα θηλυκά είναι ογκώδη, δυσκίνητα, φορείς όχι μόνο κληρονομικότητας, αλλά και θρεπτικών ουσιών απαραίτητων στο νέο ον που θα προκύψει. Αντίθετα, τα αρσενικά είναι πολύ μικρόσωμα και ευκίνητα, πιο άφθονα και δεν είναι παρά φορείς της κληρονομικότητας. 

Στους πολυκύτταρους οργανισμούς η διαφοροποίηση στα δύο φύλα γίνεται πιο μεγάλη. Τα αρσενικά διαθέτουν ένα προέχον όργανο, το πέος, ενώ τα θηλυκά μια αντίστοιχη κοιλότητα, τον κόλπο. Συγχρόνως αυτά τα όργανα είναι προικισμένα με αισθητικούς υποδοχείς που η διέγερσή τους αφενός γίνεται αντιληπτή σαν ηδονή και αφετέρου ξεκινά μια αλυσίδα θετικών αναδράσεων (αντανακλαστικών) που ενισχύει την ένταση της επαφής των δύο οργάνων ως τον οργασμό.

Στα ανώτερα σχετικά ζώα έτσι, ευνοείται η ένωση δύο αντίθετων φύλων. Ωστόσο, κοιλότητα δεν είναι μόνον ο κόλπος, αλλά και άλλες, όπως το στόμα και ο πρωκτός. Και οι ηδονικοί υποδοχείς δεν περιορίζονται μόνο στο πέος και στον κόλπο, Έτσι, στη φύση επικρατεί βέβαια η ετερόφυλη επαφή, δεν απουσιάζουν όμως τελείως ποικίλες εκτροπές από το συνηθισμένο, όπως ομοφυλόφιλη επαφή, κτηνοβασία (π.χ. ενός γαϊδάρου με μια φοράδα) κλπ. Στους ανθρώπους προστίθεται ο κοινωνικός παράγοντας που κάνει τα πράγματα πιο πολύπλοκα. Ως σήμερα δεν έχει ποτέ αποδειχθεί κάποια γενετική διαφορά που να καθορίζει τον γενετήσιο προσανατολισμό. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι βέβαιο πως επιδρούν. Για παράδειγμα, στην αρχαία Σπάρτη οι νέοι ήταν υποχρεωμένοι να ζουν σε στρατόπεδα ως προχωρημένη ώριμη ηλικία και αυτή η κοινωνική επιβολή συνέτεινε στην ομοφυλόφιλη σχέση. Αντίθετα, στην Ιωνία, όπως μας πληροφορεί ο Ι. Συκουτρής στην Πολιτεία του Πλάτωνος που ερμηνεύει, η ομοφυλοφιλία δεν ήταν συχνή. Στην Αθήνα, ήταν πιο συχνή στις ανώτερες τάξεις, παρά στις κατώτερες. Ο Παύλος την καταδικάζει απόλυτα. Γράφει προς Ρωμαίους: “αἵ τε γὰρ θήλειαι αὐτῶν μετήλλαξαν τὴν φυσικὴν χρῆσιν εἰς τὴν παρὰ φύσιν, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ἄρσενες ἀφέντες τὴν φυσικὴν χρῆσιν τῆς θηλείας ἐξεκαύθησαν ἐν τῇ ὀρέξει αὐτῶν εἰς ἀλλήλους, ἄρσενες ἐν ἄρσεσι τὴν ἀσχημοσύνην κατεργαζόμενοι καὶ τὴν ἀντιμισθίαν ἣν ἔδει τῆς πλάνης αὐτῶν ἐν ἑαυτοῖς ἀπολαμβάνοντες“. Και ο Χριστιανισμός καταδίκασε την ομοφυλοφιλία.

Ωστόσο, όλοι γνωρίζομε στην κοινωνία άτομα που πρόσφεραν πολλά και ήταν ομοφυλόφιλα. Να μερικά ονόματα που μου έρχονται στο μου. Σαπφώ, μέγιστη ποιήτρια στην αρχαιότητα. П. Чайко́вский, Μ. Χατζηδάκης, M. Ravel, έξοχοι μουσουργοί. Κάρολος Κουν, από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες μας. Αλλά και στις επιστήμες (π.χ. A. Turing) και στην πολιτική, με πολλούς πρωθυπουργούς και υπουργούς στον κόσμο, δεν έλειψαν οι ομοφυλόφιλοι, άνδρες και γυναίκες. Ενώ θαυμάζομε συχνά το έργο κάποιων από αυτούς, γενικά είμαστε πολλοί επιφυλακτικοί να τους αποδεχθούμε. Γιατί γίνεται αυτό;

Ένα είναι, πιστεύω, η μακρά παράδοση του Χριστιανισμού. Ένα άλλο όμως είναι, νομίζω, τούτο. Καθώς οι γενετήσιες εκτροπές αφορούν μια μειονότητα, η εξεύρεση ερωτικού(ής) συντρόφου γίνεται κάπως προβληματική. Φυσικό είναι, επομένως, να αγοράζουν ή πουλούν έρωτα κάποια άτομα στρεφόμενα την πορνεία. Οι εταίρες δεν ήταν πάντοτε περιφρονητέες, καθώς στην αρχαιότητα, όχι σπάνια ήταν ασυνήθιστα μορφωμένες γυναίκες, όπως η Ασπασία του Περικλή ή Λαΐς στην Κόρινθο, που στο σαλόνι τους συγκεντρώνονταν ό,τι πιο πνευματικά ανώτερο υπήρχε στην εποχή τους. Ωστόσο, στην πλειονότητά τους, απλώς πουλούσαν το σώμα τους για έρωτα. Κι αυτό έκανε τον κόσμο να τις περιφρονεί. Όμοια, πιστεύω, είναι τα αισθήματα για τους ομοφυλόφιλους, που καποιοι έχουν πορνοειδή συμπεριφορά ή και βίαιη, με βιασμούς άλλων ατόμων, όχι σπάνια ανηλίκων.

Τελικά; Οι γενετήσιες εκτροπές δεν είναι καθαυτές κάτι καλό ή κακό. Το καλό ή κακό έχουν ηθική, δηλαδή κοινωνική, σημασία. Οι άνθρωποι είμαστε το αισθητό, το νοητό και το κοινωνικό Εγώ. Και τα ωράρια των ενεργειών μας είναι, αντίστοιχα αισθητό, που αφορά τις σωματικές μας ανάγκες, νοητό που είναι άβατο για τους έξω από εμάς, και κοινωνικό που αφορά τις κοινωνικές μας δραστηριότητες, επαγγελματικές και πολιτικές. Οι γενετήσιες συμπεριφορές του καθενός, όσο περιορίζονται στο αισθητό και το νοητό μέρος της υπόστασής μας, δεν με αφορούν. Αν όμως πάρουν κοινωνικό χαρακτήρα, ναι, με αφορούν. Μ΄ αυτή την έννοια καταδίκασα την εκπόρνευση και το βιασμό. Και αυτή η καταδίκη δεν έχει σχέση με το φύλο. Εξίσου απαράδεκτο είναι να εκπορνεύεται και να βιάζεται ένα κορίτσι 12 ετών από 200 “ευυπόληπτα” μέλη της κοινωνίας, όπως και ένα αγόρι από ομοφυλόφιλο. Έξω από αυτά, αν κοινωνικά κάποιος είναι ένας άξιος πολίτης, καθόλου δεν με απασχολεί η γενετήσια συμπεριφορά του. Δεν στέκομαι στην κλειδαρότρυπα να βλέπω τι κάνει στο κρεβάτι του, δεν έχω την ανωμαλία του ηδονοβλεψία. Η σχέση ενός ανθρώπου με το έλλογο περιβάλλον του, αυτό είναι που με ενδιαφέρει. Αντίθετα η σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων που αλληλοσυμπληρώνονται δεν με αφορά. Οι δύο άνθρωποι όμως προϋποτίθεται πως έχουν αμφότεροι ελεύθερη βούληση. Αν αυτή παραβιάζεται άμεσα ή έμμεσα, η κοινωνία έχει καθήκον να επέμβει. Η έμμεση παραβίαση σημαίνει την αγοραπωλησία του έρωτα που δεν γίνεται πια για αμοιβαία αποκλειστική ικανοποίηση, αλλά για έμμεση οικονομική ή άλλη ωφέλεια του ενός από τα δύο άτομα, όπως όταν κάποιος(α) με εξουσία ευνοεί την επαγγελματική ή πολιτική άνοδο άλλου(ης) επειδή είναι ο(η) ερωμένος(η) του(ης) και τον(ην) ικανοποιεί γενετήσια.

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΚΡΙΣΗ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.comΚοινή Γνώμη, 18 Οκτωβρίου 2022

Πάνε να με τρελάνουν. Ανήκομεν εις τη Δύσιν, όπως έλεγε ο μείζων Κ. Καραμανλής. Και αυτή η Δύση με κάθε μέσο μου έκανε πλύση εγκεφάλου. Η αριστερά είναι κακή, η δεξιά καλή. Αριστερά σημαίνει κρατικό επεμβατισμό στην οικονομία, δεξιά σημαίνει ελεύθερη αγορά. Και να ξαφνικά, που με την ενεργειακή κρίση, αποτέλεσμα του Ρωσοουκρανικού πολέμου. πάει να αντιστρέψει τη λογική. Ακούω ξαφνικά για κρατικοποιήσεις μεγάλων επιχειρήσεων με εθνικό βεληνεκές στην Ευρώπη και εφαρμογή πλαφόν στις τιμές της ενέργειας. Μα αυτή είναι ωμή επέμβαση του κράτους στην οικονομία. Τι συμβαίνει; Είναι μήπως η αριστερή ιδεολογία η καλή, η αποτελεσματική, που μπορεί να μας βγάλει από την κρίση; Μήπως τώρα που η Ρωσία έγινε καπιταλιστική, έγινε η Δύση κομμουνιστική; Μήπως τόσα χρόνια, εξαπατηθήκαμε, που στον τόπο μας οι άνθρωποι χωρίστηκαν με αίμα; Ή μήπως, πρέπει να απαλλαγούμε από τους όρους δεξιά, αριστερά και να εξετάσουμε τα θέματα χωρίς συναισθηματικά φορτισμένες έννοιες;

Η οικονομία βασίζεται σε μια γενική εξίσωση: ΠΡΟΣΦΟΡΑ=ΖΗΤΗΣΗ και σημαίνει παραγωγή ίσον κατανάλωση. Όταν μεγαλώνει η ζήτηση, ακριβαίνουν τα προϊόντα αποτρέποντας μερικούς καταναλωτές από το να αγοράσουν και προτρέποντας παραγωγούς και εμπόρους να αυξήσουν την προσφορά. Έτσι η ισορροπία αποκαθίσταται και η οικονομία αυτορρυθμίζεται. Αντίστοιχα γίνεται όταν μειώνεται η ζήτηση ή αυξάνεται η προσφορά, οπότε πέφτουν οι τιμές. Η οικονομία λειτουργεί αυτόματα, ενώ κάθε κρατική παρέμβαση μπορεί να τη διαταράξει. Ζήτω η ελεύθερη οικονομία!

Ναι, αλλά η εξέλιξη γίνεται με ταλάντωση. Μια φάση παραγωγής εναλλάσσεται με μια φάση κατανάλωσης. Η περίσσεια παραγωγής αφήνει αχρησιμοποίητα τα αγαθά που μοιραία με το χρόνο φθείρονται και αχρηστεύονται, ενώ εξαντλεί τους πόρους της. Προφανώς δεν είναι δυνατή κατανάλωση μεγαλύτερη από την παραγωγή. Κανονικά υπάρχουν αποθέματα, που όμως, αν η κατανάλωση μένει υψηλή, μακροπρόθεσμα εξαντλούνται. Η κατάσταση, ευτυχώς, κατά κανόνα αυτορρυθμίζεται. Το είπαμε. Η αυξημένη παραγωγή σημαίνει μείωση των τιμών στα παραγόμενα αγαθά, αυτή αυξάνει την κατανάλωση και η ισορροπία αποκαθίσταται. Αντίθετα, η μειωμένη παραγωγή σημαίνει ακρίβεια, που αποθαρρύνει την κατανάλωση, ενθαρρύνοντας τους παραγωγούς και τους εμπόρους. Όμως η αυτορρύθμιση έχει όρια και μπορεί να καταλήξει σε κακοήθη φαύλο κύκλο που ονομάζεται κρίση. Οι φαύλοι κύκλοι χαρακτηρίζονται από το ότι συνεχίζουν, παρά τις δικές μας επεμβάσεις, διότι το αποτέλεσμα της λειτουργίας τους γίνεται η αιτία τους. Στην οικονομία υπάρχουν δύο ειδών κρίσεις:  Με αφθονία και με ένδεια. Σε ακραία μεγάλη παραγωγή τα προϊόντα, όσο φτηνά κι αν γίνονται, δεν πουλιόνται. Οι παραγωγοί, για να αντεπεξέλθουν, αναγκάζονται να απολύσουν εργαζομένους. Οι εργαζόμενοι όμως είναι καταναλωτές και απολυόμενοι χάνουν την καταναλωτική δύναμή τους, η ζήτηση μειώνεται κι άλλο και η κατάσταση μεταπίπτει σε κακοήθη φαύλο κύκλο, οικονομική κρίση. Σε ακραία υπερβολικά αρνητική παραγωγή, γίνεται κάτι ανάλογο. Από πόλεμο, αποκλεισμό, άλλες αιτίες, η προσφορά μειώνεται πολύ κάτω από τη ζήτηση. Τα προϊόντα ακριβαίνουν. Η υπερβολική ακρίβεια, φοβίζει τον κόσμο. Όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα αγοράζουν και σωρεύουν αγαθά που έτσι ολοένα γίνονται πιο σπάνια στην αγορά, οι τιμές καλπάζουν ολοένα ψηλότερα, εγκαθίσταται “μαύρη αγορά”, ενώ τα αποθηκευμένα προϊόντα φθείρονται και αχρηστεύονται με το χρόνο. Πάλι οικονομική κρίση. Υπάρχει όμως και παρακάτω ουδός (κατώφλι, κρίσιμη τιμή). Αν η κρίση δεν λήξει έγκαιρα, το κράτος εξασθενίζει πολύ. Προστίθενται τώρα και άλλοι φαύλοι κύκλοι, πολιτικοί. Ο κόσμος αγανακτεί, διαμαρτύρεται στους δρόμους δυσκολεύοντας κι άλλο τη λειτουργία της πολιτείας, το κράτος ανταποκρίνεται με βίαιη καταστολή για να αποκαταστήσει την τάξη, οι διαμαρτυρόμενοι αυξάνουν τη βία τους, αμυνόμενοι κατά της κρατικής βίας, η βία γεννά βία. Σ΄ αυτή τη φάση με τη μειωμένη δυνατότητα της πολιτείας μπορεί να βρουν την ευκαιρία εξωτερικοί παράγοντες να ενεργήσουν σε βάρος της είτε με πόλεμο είτε και με άλλα μέσα, π.χ. οικονομική υποδούλωση, προστατευτισμό κλπ.

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση μιας κρίσης απαιτεί έντονο κρατικό, πολιτικό δηλαδή, παρεμβατισμό πάνω στην οικονομία. Η κρίση πριν από μια δεκαετία άρχισε στην Αμερική όταν το προσδοκώμενο κέρδος έκανε να χτίζονται πολλά σπίτια, που έμειναν απούλητα. Οι οικοδομικοί οργανισμοί πτώχευσαν, οι τράπεζες που τους είχαν δανείσει πτώχευσαν και η κρίση απλώθηκε σαν κύμα σε όλο τον κόσμο. Σε τέτοιες καταστάσεις υπερπαραγωγής, το κράτος μπορεί να παρέμβει με ποικίλους τρόπους. Δίνει επιδόματα στους καταναλωτές, για να αυξήσει την κατανάλωση. Τα επιδόματα τα παίρνει με δανεισμό, πληθωρισμό, ή με έμμεσους φόρους (από όλους, συμπεριλαμβάνοντας μη καταναλωτές) και θα αποπληρωθούν στο μέλλον. Επίσης, περιορίζει την παραγωγή. Το κράτος στην ελεύθερη οικονομία είναι ο μεγάλος καταναλωτής (π.χ. αγοράζει όπλα). Σε μια υπερπαραγωγή στρέφει την οικονομία σε άλλους τομείς. Δεν χρειάζονται άλλα σπίτια, παύει να επιδοτεί την οικοδομή, αλλά χρειάζεται ενέργεια και επιδοτεί την παραγωγή ενέργειας κλπ. Πιο δύσκολα είναι τα πράγματα με την κρίση από ένδεια, όπως γινόταν στην κατοχή και απειλείται σήμερα. Η παραγωγή δεν επαρκεί για την κατανάλωση. Οι τιμές αυξάνουν, μειώνουν τη ζήτηση, αλλά και πάλι η ισορροπία δεν αποκαθίσταται. Και πάλι το κράτος μπορεί να επέμβει δραστικά. Για παράδειγμα, με διπλωματικά μέσα εξασφαλίζει αγορά ενέργειας με πιο συμφέροντες όρους. Επίσης επιδοτεί την παραγωγή ηλεκτρισμού από ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, υδατοπτώσεις κλπ έτσι που να μη χρειάζεται να αγοράζει πανάκριβα από ξένους την αναγκαία ενέργεια, ποικίλα καύσιμα. Για μας ιδιαίτερα, τέτοια ανάπτυξη θα πρέπει να γίνει ιδιαίτερα στα ξερονήσια, που έτσι θα κατοικηθούν και θα γίνουν λειτουργικά μέλη της Ελληνικής επικράτειας και, κατοικημένα από Έλληνες που αναπτύσσουν εκεί την οικονομία τους, ας έλθει όποιος τολμά να αμφισβητήσει την Ελληνικότητά τους.

Η εποπτεία του κράτους στην οικονομία είναι απαραίτητη. Στην εποχή μας, με την παγκοσμιοποιημένη οικονομία, έχει γίνει το αντίθετο. Η οικονομία υπαγορεύει τις πολιτικές αποφάσεις. Αυτή, π.χ. το κυνήγι φυσικών πόρων, οδηγεί σε πολέμους σαν το σημερινό. Οι φαύλοι κύκλοι καραδοκούν και τους βλέπομε έντρομοι να πλησιάζουν. Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία οδηγεί σε ιλιγγιώδη ανισότητα που αποτελεί το κυριότερο κίνητρο πολιτικών ταραχών. Οι ταραχές θα έλθουν, είναι ήδη ante portas. Το θέμα είναι όμως να είμαστε προετοιμασμένοι να τις προσανατολίσουμε οι λαοί προς το σωστό πόλο. Διότι μια βίαιη ανατροπή μπορεί να καταλήξει σε μια πιο γνήσια δημοκρατία, που αποτελεί το φάρμακο για την ευημερία των πολιτών, αλλά μπορεί και σε έναν ολοκληρωτισμό, ακόμη και όταν φορά το μανδύα της “δημοκρατίας”, π.χ. με εκλογή του μονάρχη, που κάνει ό,τι συμφέρει αυτόν και τις δυνάμεις με τις οποίες διασυνδέεται.