ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 27 Οκτωβρίου 2020

Συμφώνησαν τα δυο αδέλφια να μοιράζονται την εξουσία, ένα χρόνο ο ένας, ένα ο άλλος. Ο Ετεοκλής όμως δεν παράδωσε το θρόνο. Κι ο Πολυνείκης μάζεψε στρατό εναντίον της χώρας του. Επτά οι πύλες, επτά και οι στρατοί. Το αποτέλεσμα ήταν ολέθριο για όλους.

Ο Δημάρατος είχε νόμιμα δικαιώματα στην εξουσία, που παραβιάστηκαν. Κατέφυγε στο Μεγάλο Βασιλιά, για να στείλει στρατό στην πατρίδα του να τον αποκαταστήσει.

Ο Ιππίας, τύραννος μαζί με τον αδελφό του, τσακώθηκε με κάτι παλικάρια για ερωτοδουλειές. Τα παλικάρια δολοφόνησαν τον αδελφό του, οι Αθηναίοι τίμησαν τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα ως τυραννοκτόνους και ο Ιππίας κατέφυγε, σαν το Δημάρατο, στο Βασιλιά των Περσών. Έτσι παρακινημένοι από Έλληνες ήλθαν να κυριέψουν τον τόπο μας οι Μήδοι.

Ο Αλέξιος Δ΄ Άγγελος, γιος του αυτοκράτορα που εκθρονίστηκε βίαια από τον αδελφό του, νόμιμος διάδοχος του θρόνου, ζήτησε τη βοήθεια του Δάνδολου. Του την έδωσε ευχαρίστως. Όταν ο Αλέξιος Δ΄ δεν μπόρεσε να τηρήσει τους όρους της συμφωνίας, οι Βενετοί άλωσαν την Πόλη και ακολούθησε λεηλασία που παρόμοιά της σπάνια αναφέρεται στην ιστορία. Για να πούμε του στραβού το δίκιο, πριν από δύο δεκαετίες είχε προηγηθεί σφαγή καμιά εικοσαριά χιλιάδων λατίνων μέσα στην Κωνσταντινούπολη. Η Πόλη, ακόμη κι όταν ελευθερώθηκε από τους Φράγκους, ποτέ δεν ανέκαμψε, έτσι που δεν μπόρεσε να αντισταθεί στη λαίλαπα των Οθωμανών 2,5 αιώνες αργότερα.

Ο βασιλιάς  αποφάσισε να μοιράσει το βασίλειό του στις 3 θυγατέρες του. Αποκλήρωσε όμως την Κορδέλια, που τον αγαπούσε και του έλεγε πικρές αλήθειες, ενώ οι άλλες δύο με τις γαλιφιές τους τον έπεισαν να τις προικοδοτήσει. Κι όταν το έκανε, ο βασιλιάς Λήρ μετάνιωσε. Του φέρθηκαν απαίσια. Κι η Κορδέλια μάζεψε Γαλλικό στρατό για να πολεμήσει την πατρίδα της που είχε αδικήσει τόσο αυτήν όσο και τον πατέρα της. Αποτέλεσμα ολέθριο για όλους.

Οι αγωνιστές κατά του Γερμανού κατακτητή ήταν αδυσώπητοι εναντίον των συνεργατών του. Θανάτωναν κάθε ύποπτο. Και οι “ύποπτοι” κυνηγημένοι, κατέφυγαν στον κατακτητή. Πήραν όπλα απ΄ αυτόν για να αντιμετωπίσουν τους αγωνιστές της ελευθερίας που τους απειλούσαν. Κι όταν ο κατακτητής έφυγε, και ο κίνδυνος από τους αγωνιστές συνεχιζόταν, ζήτησαν βοήθεια από τους Άγγλους πρώτα, τους Αμερικανούς έπειτα και ο κίνδυνος εξέλιπε. “…η κυβέρνησις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής δύναται να φέρη, εγκαθιστά και στεγάζη εν Ελλάδι προσωπικόν των Ηνωμένων Πολιτειών. Αι ένοπλοι δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών και το υπό τον έλεγχόν των υλικόν δύνανται να εισέρχωνται, εξέρχωνται, κυκλοφορούν, υπερίπτανται ελευθέρως εν Ελλάδι και εις τα χωρικά της ύδατα…” Κάτι τέτοιο είχαν ζητήσει και οι Ιταλοί από το Μεταξά κι αυτός είχε απαντήσει Όχι. Ο Παπάγος απάντησε Ναι. Και ο πνευματικός άνθρωπος, ο Π.Κανελλόπουλος είπε στους Αμερικανούς δείχνοντας τους Έλληνες στρατιώτες: “Ιδού ο στρατός σας”. Λίγα χρόνια αργότερα, αυτός ο στρατός ανέτρεψε αυτόν που αυτός του εξέθρεψε.

Αναρωτιέμαι, πόσο ευχαριστημένοι ήταν τελικά από την πράξη τους οι αδικημένοι που ζήτησαν τη βοήθεια ξένων. Για ν΄ αρχίσω από το τέλος προς την αρχή, πόσο ευχαριστημένοι είμαστε που με την ανοχή τουλάχιστον του κυρίαρχου στρατού των ΗΠΑ είχαμε 7 χρόνια δικτατορίας και την εθνική συμφορά της Κύπρου, τη δεύτερη μεγάλη εθνική συμφορά στην ιστορία μας μετά το 1922; Πόσο ικανοποιημένοι ήταν η καλή Κορδέλια και ο βασιλιάς Ληρ, ο Μιχαήλ Δ΄ Άγγελος, ο Ιππίας, ο Δημάρατος, ο Πολυνείκης;

Μπορεί άραγε να μας διδάσκει η ιστορία; Τα γεγονότα επαναλαμβάνονται τόσο συχνά, που πολύ αμφιβάλλω. Μπορεί όμως να μη φταίει γι΄ αυτό η Ιστορία, αλλά το ότι από παιδιά τη διδασκόμαστε επιλεκτικά, σύμφωνα με τα συμφέροντα των κρατούντων. Σε όλα τα παραδείγματα που ανέφερα, οι προδότες ήταν αδικημένοι, αντιμετώπιζαν ακόμη και ανοιχτή απειλή για τη ζωή τους. Δεν ήταν σαν τον Εφιάλτη ή τον Ιούδα, που πρόδωσαν χωρίς να έχουν αδικηθεί. Και η παιδεία που παίρνομε τονίζει άλλοτε την προδοσία κι άλλοτε την αδικία, αποσιωπώντας οτιδήποτε αντιβαίνει στην συμφέρουσα τους κρατούντες στάση. Κάθε φορά η παιδεία μας πηγάζει από τους νικητές. Δεν φταίει όμως μόνο η ιστορία μας, ούτε μόνον η κρατούσα στάση. Φταίει και η ανεξέλεγκτη οργή όλων ή των περισσοτέρων μας. “Μπορεί να μισούμε τους ξένους, αλλά μισούμε περισσότερο τους δικούς. Κι αν ο ξένος μας βοηθά να κάνομε κακό στο διπλανό μας, καλώς να ορίσει”, γράφει ο U.Eco. Σκληρό, αλλά, αν αποφασίσαμε να ζούμε σε μια κοινωνία, είμαστε υποχρεωμένοι να τη θέτουμε πάνω από τη δική μας ύπαρξη. Όσο κι αν η πατρίδα μας μάς αδικεί και μας απειλεί, εμείς δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση, να την προδώσουμε. Μας το δίδαξε ο Σωκράτης. Όταν τόσο άδικα η πολιτεία του τον καταδίκασε σε θάνατο, και οι μαθητές του είχαν οργανώσει τη δραπέτευσή του, αυτός αρνήθηκε, αφού η πόλη του, νόμιμα (έστω και άδικα) τον είχε καταδικάσει. Αυτός που προπάντων δεν φταίει είναι ο ξένος. Αυτός πάντα το δικό του συμφέρον κοιτάζει. Κι αν κάποιος αδικημένος στην πατρίδα του ζητήσει τη βοήθεια του ξένου, αυτός ευχαρίστως θα τη δώσει, καθώς έτσι, με τη “βοήθεια” που θα παράσχει θα γίνει ο κυρίαρχος όλων, και των αδικούντων και των αδικημένων. Η στάση αυτή που υποστηρίζω δεν είναι εντελώς αυθαίρετη. Ακόμη και όταν η ίδια η πατρίδα μου άδικα με απειλεί, η προσφυγή σε ξένη δύναμη εναντίον της πατρίδας μου, δεν με σώζει. Θα βλάψει και την πατρίδα μου και εμένα τον ίδιο. Τα παραδείγματα στην ιστορία είναι άφθονα. Μόνο που δεν τα ενστερνιζόμαστε, καθοδηγούμενοι από τη (δικαιολογημένη πολλές φορές) οργή μας και από την (ηθελημένη από άλλους) παιδεία που μας επιβάλλεται στην παιδική μας ηλικία. Μια άμυνά μας, ως ενηλίκων, είναι να αναζητούμε μόνοι μας την αλήθεια. “Είναι επικίνδυνο να διαβάζουμε για ένα θέμα πριν σκεφθούμε οι ίδιοι πάνω σ΄ αυτό….Όταν διαβάζουμε, κάποιος άλλος σκέφτεται για μας”, μας θυμίζει ο Schopenhauer. Επεκτείνοντάς το, είναι επικίνδυνο να ακούμε τους δασκάλους, να διαβάζουμε τα σχολικά βιβλία, να ακούμε τον παπά την Κυριακή, να παρακολουθούμε τα κανάλια στον καναπέ μας, να διαβάζουμε τις εφημερίδες ή το διαδίκτυο, χωρίς να έχουμε σκεφθεί προηγουμένως πάνω στο θέμα που πληροφορούμαστε. Πιο χρήσιμη είναι η συζήτηση με τους άλλους στο καφενείο ή στο προαύλιο της εκκλησίας, αν πηγαίνουμε εκεί τις Κυριακές, και, προπάντων, η σκέψη μας στην ώρα της περισυλλογής.

3 thoughts on “ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ

  1. Ένα πράγμα μας διδάσκει με βεβαιότητα η ιστορία. Ότι η ιστορία και η γνώση της ΔΕΝ ΔΙΔΑΣΚΕΙ τους επιγενομένους.
    Άλλωστε ΔΕΝ είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο διδάσκεται η ιστορία στα σχολεία.

    Like

    1. Αυτό διδάσκει αναμφισβήτητα η εμπειρία. Το ερώτημα όμως είναι για ποιο λόγο διδάσκσται η ιστορία; Γενικότερα, για ποιο λόγο διδάσκεται ο,τιδήποτε; Από ό,τι διδάσκσται το πιθανότερο είναι ότι τομεγαλύτεο μέρος θα ξεχασθεί. Υποπτεύομαι πως αυτό που μένει είναι ο τρόπος που διδάσκσται ό,τι διδάσκεται, που αυτός, ναι, είναι ένα μέρος της παιδείας που αποκτούν οι μαθητές.

      Like

  2. Τα παραδείγματα αυτά είναι κλασσικά της έλλειψης εσωτερικής ισορροπίας. Υπάρχει ανεπάρκεια λογικής στα άτομα αυτά να ισορροπήσουν το θυμό τους ή, αν θέλεις φίλε Δημήτρη, το συναίσθημα. Η μη γνώση της ιστορίας προς παραδειγματισμό είναι μία παράμετρος, αλλά το πιο σημαντικό είναι η έλλειψη παιδείας και όσο ο σύγχρονος άνθρωπος και ιδιαίτερα οι ακαδημαϊκοί αρνούνται να θεμελιώσουν την παιδεία πάνω στην προσπάθεια εσωτερικής και εξωτερικής ισορροπίας, θα έχουμε επανάληψη τέτοιων συμβάντων.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s