ΣΗΜΑ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ

ΣΗΜΑ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 10 Μαΐου 2019

Όποιος έχει κοιμηθεί στο ύπαιθρο στην εξοχή έχει εμπειρία των νυχτερινών θορύβων. Αλλά και μέσα στα διαμερίσματά μας, φθάνουν στα αφτιά μας ο βόμβος από τους ήχους στους δρόμους και οι ήχοι από τη λειτουργία διαφόρων συσκευών, του καλοριφέρ, κλιματιστικού, πλυντηρίων πιάτων και ρούχων κοκ. Πέφτω λοιπόν να κοιμηθώ και μέσα σ΄ αυτούς τους ακατέργαστους θορύβους διακρίνω ένα μικρό ήχο, ένα τικ-τακ από το ρολόι του τοίχου που μου κληροδότησε η γιαγιά μου. Η ένταση του ήχου είναι πολύ χαμηλή κι όμως τον διακρίνω μέσα στο νυχτερινό θόρυβο. Πώς γίνεται; Απλά, αθροίζω μέσα μου τις χαμηλές εντάσεις του, καθώς  η ρυθμικότητά του εστιάζει την προσοχή μου σε κάθε αναμενόμενη στιγμή, αυξάνω την ακουστική μου οξύτητα ακριβώς τότε και ξεχωρίζω το ρολόι από τους άλλους ήχους. Το κοινό στοιχείο όλων μέσα στο θόρυβο είναι το σήμα.

Είμαι γιατρός και θεραπεύω έναν άρρωστο με δύσκολη υπέρταση. Έχω δύο επιλογές. Ή να του αυξήσω τη δόση του αντιυπερτασικού φαρμάκου που ήδη παίρνει ή να του δώσω περισσότερα αντιυπερτασικά, σε μικρότερη δόση το καθένα. Προτιμώ τη δεύτερη λύση. Είναι λίγο ενόχληση για τον άρρωστο να παίρνει πολλά, αντί ενός, φάρμακα, αλλά έχει ένα ισχυρό πλεονέκτημα. Καθένα από αυτά τα φάρμακα έχει πολλαπλές δράσεις, άλλες επιθυμητές και άλλες ανεπιθύμητες. Οι ανεπιθύμητες διαφέρουν από το ένα φάρμακο στο άλλο. Η μία επιθυμητή δράση, κοινή σε όλα, είναι ότι όλα μειώνουν την πίεση. Έτσι, χορηγώντας ταυτόχρονα μικρές δόσεις από καθένα, αθροίζω την επιθυμητή ενέργειά τους, την αντιυπερτασική, το σήμα, ενώ οι ανεπιθύμητες δράσεις τους, ο θόρυβος, είναι ελάχιστες, διότι οι δόσεις καθενός είναι μικρή και η αθροιστική δράση είναι δυνατή μόνον μεταξύ ομοίων.

Στη βάση των παραπάνω αρχίζω να καταλαβαίνω τον Αριστοτέλη όταν γράφει: “Δεῖ κύριον εἶναι μᾶλλον τὸ πλῆθος ἢ τοὺς ἀρίστους…τοὺς γὰρ πολλοὺς, ὧν ἒκαστος οὐ σπουδαῖος ἀνήρ ὃμως ἐνδέχεται συνελθόντες εἶναι βελτίους ἐκείνων οὐχ ὡς ἒκαστος ἀλλ΄ ὡς σύμπαντάς”. Το πλήθος πρέπει να έχει κυρίαρχη εξουσία, διότι οι πολλοί, αν και ξεχωριστά ο καθένας τους δεν είναι σπουδαίος άνδρας, ενδέχεται, όταν συγκεντρωθούν, να είναι καλύτεροι από τον άριστο, όχι βέβαια ο καθένας χωριστά, αλλά ως σύνολο. Αυτό ισχύει υπό ορισμένες συνθήκες όμως. Για τα φάρμακα που λέγαμε, όλα που θα συνδυάσω πρέπει να έχουν ένα στοιχείο κοινό, να ρίχνουν την πίεση. Και ο ήχος του ρολογιού να είναι ρυθμικός. Οι πολίτες έχουν ποικίλες επιθυμίες έκαστος, που διαφέρουν, μερικές φορές συγκρούονται, του ενός με του άλλου. Υπάρχουν όμως και μία ή περισσότερες που είναι κοινές επιθυμίες όλων ή τουλάχιστον των περισσοτέρων. Αυτή είναι η βούληση των πολιτών. Αυτή είναι δηλαδή η ηθική που διέπει την κοινωνία, το “θέλω” της. Και αυτή είναι η βούληση που οφείλουν οι άρχοντες να μεταποιήσουν σε νόμο και να την εφαρμόσουν. Ποιοι είναι όμως οι όροι της εξουσίας για τους οποίους το πλήθος είναι συνήθως καλύτερο από τον άριστο ή τους αρίστους;

Οι κύριες εξουσίες είναι τρεις, εκτελεστική (κυβέρνηση), νομοθετική (βουλή) και δικαστική. Η νομοθετική και η δικαστική κρίση απαιτούν δύο κύριες ιδιότητες των πολιτών που απαρτίζουν τις αντίστοιχες εξουσίες, αρετή και κοινό νου. Αντίθετα, η εκτελεστική εξουσία απαιτεί την ύπαρξη γνώσεων και εμπειρίας. Μα και οι άλλες δύο εξουσίες δεν χρειάζονται γνώσεις; Ασφαλώς. Δεν είναι δυνατό να κρίνει ο κοινός νους χωρίς να έχει γνώσεις. Όμως, το φάσμα των γνώσεων που απαιτούνται είναι απέραντο, τόσο που κανένας δεν μπορεί να το έχει. Οι πολλοί όμως, σα σύνολο, δεν αποκλείεται. Οι πολλοί λοιπόν ζητούν από τους γνώστες κάθε θέματος να μιλήσουν μεταδίδοντάς τους τα απαραίτητα. Τέτοιοι είναι οι επαγγελματίες πολιτικοί, αρμόδιοι για κάθε θέμα, εκπρόσωποι της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης ή και τυχόν μέλη του συνόλου των πολλών. Το βλέπομε στην περίπτωση της δικαστικής εξουσίας όπου το σύστημα των ενόρκων λειτουργεί γενικά σωστά. Οι ένορκοι ακούν την πολιτική αγωγή και την υπεράσπιση, επαγγελματίες νομικούς που παρουσιάζουν μαρτυρίες και τεκμήρια, σε μια διαδικασία που ορίζεται από το δικαστή, έναν άλλο νομικό. Οι νομικοί δεν μετέχουν στη λήψη της απόφασης. Κάπως έτσι λειτουργούσε η βουλή στην αρχαία Ελλάδα, όπου υπήρχε δημοκρατία. Ως προς την αρετή, κανένας δεν είναι απόλυτα ενάρετος (εἰμὴ εἷς ὁ Θεὸς!). Η απουσία αρετής όμως συνιστά εκτροπή της βούλησης καθενός από το κοινό συμφέρον, το “πρέπει”. Και επειδή η βούληση καθενός, το προσωπικό του συμφέρον, είναι διαφορετικό από των άλλων, η απουσία αρετής στο σύνολο αυτοεξουδετερώνεται σε όλους. Αντίθετα, στο ολιγαρχικό σύστημα που επικρατεί σήμερα παγκοσμίως (ρεπούμπλικα, π.χ. République Française, Hellenic Republic κλπ) η αρετή λείπει εξορισμού από τους βουλευτές, όσο ενάρετοι και αν είναι προσωπικά. Εκλέγονται, ενώ στη δημοκρατία κληρώνονται. (“Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν”, Αριστοτέλης). Για να εκλεγούν πρέπει πρώτον να είναι υποψήφιοι. Για να είναι όμως υποψήφιοι, οφείλουν να εκτελούν ό,τι επιβάλλει το κόμμα τους, έστω και αν αντιβαίνει στην ηθική συνείδησή τους. Δεύτερο, πρέπει να εκλεγούν. Για να εκλεγούν, οφείλουν να χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να ικανοποιούν τις επιθυμίες των ψηφοφόρων τους ή όσων επηρεάζουν τους ψηφοφόρους, οικονομικών, επικοινωνιακών κλπ παραγόντων, σε βάρος του συνόλου. Οι βουλευτές στην ολιγαρχία δεν είναι ελεύθεροι άνθρωποι. Σ΄ αυτούς τους όρους στηρίζεται η διαφθορά, που συχνά συμπεριλαμβάνει και υλικά οφέλη (π.χ. γερά “μπαξίσια”). Αυτά δεν μπορούν ποτέ να αποκλεισθούν από κανέναν, εκλεγμένο ή κληρωμένο εξουσιαστή. Μπορεί να είναι σημαντικά. Η ευνομία μιας πολιτείας, που εξασφαλίζει την ευδαιμονία των πολιτών, παρατηρεί ορθά ο Σταγειρίτης, εξαρτάται αφενός από το σωστό ή όχι πολίτευμα και αφετέρου από τη μοχθηρία των πολιτών. Το σωστό πολίτευμα όμως μπορεί να επιβληθεί με το Νόμο. Αντίθετα, κανένας νόμος δεν μπορεί να απαγορεύσει τη μοχθηρία (κακοήθεια) των πολιτών, που ποικίλλει από τον ένα στον άλλον. Μειώνεται όμως η κακοήθεια καθενός πολίτη αν έχει εθισθεί να λειτουργεί χωρίς αυτήν. Αυτή είναι η παιδεία του, δηλαδή η κλίμακα αξιών που έχει αναπτύξει μέσα του. Και η παιδεία δεν εξασφαλίζεται με παραγέμισμα του νου με γνώσεις, αλλά με διαρκή άσκηση, όπως περισσότερο με ερμηνεία γεγονότων και λύση προβλημάτων παρά με ανάκληση γνώσεων στο σχολείο και, κοινωνικά, με διαβίωση σε ένα περιβάλλον στο οποίον όλοι γνωρίζουν πως έχουν ίσες πιθανότητες με κάθε άλλον να είναι εκπεριτροπής υπεύθυνα άρχοντες και αρχόμενοι.

 

One thought on “ΣΗΜΑ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s