ΡΟΥΣΦΕΤΙ

Δημ. Α. Σιδερής* dimitris.sideris@gmail.com

Στην Αναγέννηση και στο Διαφωτισμό οι δυτικοευρωπαϊκοί λαοί ξανανακάλυψαν τον Ελληνικό πολιτισμό και προσπάθησαν να τον επανεισαγάγουν στη ζωή τους. Τον έμαθαν αφενός από τους Μουσουλμάνους, που, ιδίως στη Συρία και στην Αίγυπτο από τον καιρό του Αλεξάνδρου, διατηρούσαν πολιτισμό υψηλού επιπέδου, και αφετέρου από πρόσφυγες του Βυζαντίου που διέφυγαν όταν εάλω η Πόλις. Προσπάθησαν να αντιγράψουν το Ελληνικό πνεύμα και να το συνεχίσουν με σημαντική επιτυχία σε πολλούς τομείς. Ιδιαίτερα, λάτρεψαν το Λόγο με τον οποίον προσπάθησαν να υποκαταστήσουν την τυφλή θρησκευτική πίστη. Πρόοδος σε πολλούς τομείς, εκτός από έναν: Στην πολιτική αντέγραψαν το Ρωμαϊκό πρότυπο της res publica. Η Ρωμαϊκή ρεπούμπλικα όμως δεν ήταν η Ελληνική δημοκρατία. Φθάσαμε σήμερα να νομίζουμε πως ό,τι δεν είναι βασιλεία είναι δημοκρατία. Ο Αριστοτέλης όμως ήταν σαφής, ως συνήθως. Τα βασικά πολιτεύματα είναι τρία: Μοναρχία, Ολιγαρχία και Δημοκρατία. Διαφέρουν η Ολιγαρχία από τη Δημοκρατία κατά το ότι οι εκπρόσωποι της πολιτείας στην Ολιγαρχία εκλέγονται, όπως π.χ. στη Ρωμαϊκή ρεπούμπλικα, ενώ στην Ελληνική (Αθηναϊκή) δημοκρατία κληρώνονταν.

Όταν ελευθερωθήκαμε από τον Οθωμανικό ζυγό, με μια Επανάσταση που την έκαναν οι αγωνιστές, στρατιωτικοί και πολιτικοί, αλλά πλαισιώθηκε από τις αρχές του Ρήγα και των Φιλικών στην αρχή και τη ναυμαχία του Ναβαρίνου στο τέλος, υιοθετήσαμε το δυτικό τρόπο πολιτεύματος. Φυσικά, σωστά, τον προσαρμόσαμε στα τοπικά δεδομένα. Μόνο που επιλέχθηκαν όχι τα Ελληνικά, αλλά τα τουρκικά. Εφαρμόσαμε δηλαδή μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία με εκλεγόμενους αντιπροσώπους στη Βουλή, όπως είχαν τα δυτικά πρότυπά μας, αλλά προσαρμοσμένη στις επιθυμίες των τοπικών αρχόντων μας, κληρονομημένες από την Οθωμανική περίοδο, όπως είναι το ρουσφέτι, το μπαξίσι, το χαράτσι, οι μπαταξήδες κλπ. Αντί ευθυ(νο)δοσίας των αρχόντων, ασυλία. Περηφανευόμαστε για το πνεύμα των προγόνων μας, αλλά τους ξεχάσαμε στο κυριότερο επίτευγμά τους, την πολιτική.

Κύριο εργαλείο της δημοκρατίας (όπως και της ολιγαρχίας) είναι η βούληση της πλειοψηφίας που γίνεται βούληση του συνόλου. Τις τελευταίες κυρίως δεκαετίες έγινε αντιληπτό στην «πολιτισμένη» Δύση ότι αυτή η αρχή δεν κάλυπτε τις ανάγκες της κοινωνίας, διότι έπρεπε να γίνονται σεβαστές και κάποιες θεμελιώδεις βουλήσεις της μειοψηφίας. Η ισοπολιτεία (πολιτική ισότητα), ισονομία (ισότητα στο νόμο) και η ισηγορία (ίση δυνατότητα έκφρασης όλων) ήταν απαραίτητες, αλλά δεν έπρεπε να υπερβαίνουν κάποια όρια που τίθενται από πολιτικά δικαιώματα των μειοψηφιών. Αναφέρονται στα «ανθρώπινα δικαιώματα» που έχουν εισαχθεί, ορθά, και στο δικό μας Σύνταγμα. Ωστόσο, η Δημοκρατία, δεν είναι στατική. Ήδη σε προϊστορικούς χρόνους, ο βασιλιάς του Άργους, όταν δέχθηκε το αίτημα των Ικέτιδων να τις προστατέψει, που τις κυνηγούσαν να τις κάνουν γυναίκες τους οι Αιγύπτιοι, έκανε δημοψήφισμα. Η Αθήνα, που παρακάμφθηκε από την καταστρεπτική κάθοδο των Ηρακλειδών, μπόρεσε να αναπτυχθεί ομαλά μέσα σε λίγους αιώνες. Άρχισε με βασιλιάδες που παραχώρησαν αυτοδιοίκηση. Στην αρχή ήταν τοπική, με πολλές Αθήνες. Στη συνέχεια, όταν άρχισαν να διαφαίνονται αποσχιστικές τάσεις, δόθηκε επαγγελματική αυτοδιοίκηση, με ανάπτυξη συνδικαλισμού θα λέγαμε σήμερα, έτσι που ο γιδοβοσκός π.χ. της Κεκροπίας (Κορωπιού) να νοιώθει αλληλέγγυος με το γιδοβοσκό της Αμαρυσίας (Μαρουσιού), μάλλον παρά με τον Γαιοκτήμονα της Κεκροπίας. Στη συνέχεια η βασιλεία εξέπεσε και με μια σειρά νομοθετών μεταβιβαζόταν όλο και περισσότερο η εξουσία στο λαό, στους πολίτες. Το Δράκοντα ακολούθησε ο Σόλων, τον Σόλωνα ο τύραννος Πεισίστρατος, που έδωσε πολλά προνόμια στο φτωχό λαό (ένα είδος λαϊκιστικής δικτατορίας), αλλά του στέρησε το βασικό προνόμιο της εξουσίας, τον Κλεισθένη και άλλους που ακολούθησαν. Σε όλο αυτό το διάστημα, αυξανόταν η συμμετοχή του λαού στην εξουσία, συγκεκριμένα στη βουλή και στη δικαιοσύνη στις οποίες γινόταν κλήρωση. Η εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση, αρχαίοι στρατηγοί και κάποιοι άλλοι) παρέμεινε εκλεγόμενη, πάλι από το λαό, καθώς απαιτούσε ειδικές γνώσεις που δεν μπορούσε να τις έχει ο καθένας. Αντίθετα, στις κληρωμένες εξουσίες οι αναγκαίες ικανότητες των αρχόντων περιορίζονται στη ύπαρξη κοινού νου και αρετής. Οι πιθανότητες να υπάρχουν κοινός νους και αρετή όμως θεωρούσαν ότι ήταν ίδιες μεταξύ των εκλεκτών ειδικευμένων επαϊόντων και του λαού ολόκληρου.

Η δημοκρατία, ωστόσο, ούτε στις Αθήνες ολοκληρώθηκε ποτέ. Ποτέ δεν έγιναν πολίτες όλοι οι κάτοικοι της πολιτείας. Έμειναν εκτός κοινωνίας οι γυναίκες, οι δούλοι και οι μέτοικοι. Ο καταστροφικός Πελοποννησιακός πόλεμος ανέκοψε την εξέλιξη. Έγινε, κατά το Θουκυδίδη, λόγω της φοβίας των Λακεδαιμονίων μπροστά στη ραγδαία ανάπτυξη της δύναμης των Αθηνών μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Συνέβαλε, ωστόσο, αναμφίβολα και η αλαζονεία των Αθηναίων ακριβώς επειδή έβλεπαν να αναπτύσσεται ραγδαία η ισχύς τους, έτσι που η αρχική Ελληνική συμμαχία που είχαν δημιουργήσει να εξελιχθεί σε Αθηναϊκή ηγεμονία. Με το μακροχρόνιο αυτό πόλεμο που εξασθένησε όλους τους Έλληνες, άρχισε να παρακμάζει η δημοκρατία και μάλιστα να θεωρείται υπεύθυνη για την ήττα. Ο Ελληνικός κόσμος άρχισε να διαβλέπει πως πιο σημαντικό κι από την ελευθερία ήταν να ζουν χωρίς έριδες μεταξύ τους κι έτσι βρήκε εύφορη γη να ευδοκιμήσει η μεγαλοφυΐα του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου, να ενώσουν όλους τους Έλληνες, καταργώντας τη δημοκρατία, αν και σε τοπικό επίπεδο άφησαν κάθε πόλη να ζει με τη δική της παραδοσιακή αυτοδιοίκηση, αφού μάλιστα την καθάρισαν από τυραννικές επιβολές.

Σήμερα, όλο και περισσότεροι αντιλαμβάνονται την αποτυχία, το αδιέξοδο της πολιτικής μας. Συγκεκριμενοποιούν την αγωνία τους με ποικίλους τρόπους. Είναι ο αντιδυτικός που τον συμμερίζονται ακροδεξιοί, ακροαριστεροί και εκκλησιαστικοί παράγοντες: Να μη φραγκέψουμε. Ο αντιτουρκικός. Η Τουρκία απειλεί ανοιχτά την ύπαρξή μας. Ο αντισλαβικός. Η ηγέτιδα δύναμη, η Ρωσία, μετά το Ναβαρίνο δεν τήρησε ποτέ ακραιφνώς φιλελληνική στάση, ούτε στον Άγιο Στέφανο, ούτε στην υπόθεση της FYROM, τον τελευταίο αιώνα μάλιστα με φιλοτουρκικές θέσεις. Ο αντισιωνιστικός τρόπος, καθώς πίσω από όλα αυτά κρύβονται τα συμφέροντα των σιωνιστών. Όλες αυτές οι φοβίες δεν είναι εντελώς αβάσιμες. Φοβία δεν έχομε μόνο εμείς. Έχει και ο δυτικός κόσμος π.χ. εναντίον της Ρωσίας. Την έχει περικυκλώσει από παντού με βάσεις. Ποτέ η Ρωσία δεν προσπάθησε να επεκταθεί στη Δύση, ενώ η Δύση επανειλημμένα εισέβαλε στη Ρωσία (Πολωνοί, Σουηδοί, Γάλλοι, Γερμανοί). Εμείς, ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι ομόδοξοι Ρώσοι δεν είναι αυτόματα φιλέλληνες.

Όλες αυτές οι θέσεις Ελλήνων εθνικιστών που προβάλλουν τα πρότυπα του Μαραθώνα, των Θερμοπυλών, της Σαλαμίνας, είναι αρνητικές, χωρίς όμως να αποβάλλουν το ρουσφέτι. Είναι εναντίον κάποιου, άλλοτε άλλου. Αναρωτιέμαι, η θετική, Ελληνική θέση, με πρότυπο την πολιτική των προγόνων μας, θα αναδειχθεί ποτέ;

*Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής Καρδιολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s