ΠΡΩΤΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 21 Ιουλίου 2022

Αφότου οι άνθρωποι μεταβήκαμε από την τροφοσυλλογή στην τροφοπαραγωγή, δηλαδή γίναμε κοινωνία, έχομε βασικά δύο ειδών οικονομίες: καλλιέργεια της γης και εκτροφή κοπαδιών. Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν οι υπηρεσίες που έχουν αφάνταστη ποικιλία και τείνουν να γίνουν οι κυρίαρχες ενασχολήσεις των ανθρώπων. Τέτοιες ήταν π.χ. το εμπόριο, στρατός, οικοδόμοι, γιατροί, νομικοί, ιερείς και δεν έχει τελειωμό ο κατάλογος. Οι άνθρωποι όμως, όπως όλα τα ζώα σαν εμάς, έχομε ανάγκη μόνον από τροφή με νερό και χώρο για να ζούμε που μας προστατεύει από ποικίλους κινδύνους, καιρικές ανωμαλίες, διάφορα θηρία κλπ. Ο χώρος για να ζούμε βρίσκεται κοντά στην απασχόλησή μας. Επομένως, για τους αγρότες είναι δίπλα στο χωράφι τους που είναι ακίνητο πάνω στην επιφάνεια της γης, είναι το σπίτι τους. Στους ποιμένες όμως, που γυρίζουν παντού αναζητώντας τροφή για τα ζώα τους είναι πρόχειρα καταλύματα που εύκολα κατασκευάζονται και αποδομούνται, καλύβες. Οι διαρκώς πληθυνόμενοι πάροχοι υπηρεσιών ζουν μακριά και από τα δύο, στο άστυ. Σ΄ αυτή την κατηγορία ανήκομε σήμερα οι περισσότεροι που είμαστε αστοί.

Με την οργάνωσή μας σε κοινωνίες απεμπολήσαμε κάποιες ελευθερίες μας αγοράζοντας ευκολότερη εξασφάλιση της τροφής και της στέγης μας. Και φθάνω στη σύγχρονη εποχή. Το σπίτι που μένω μπορεί να έχει κατασκευαστεί από εμένα, δηλαδή με τα δικά μου μέσα, όταν εργάζομαι και πληρώνω το μηχανικό και τους χτίστες. Εναλλακτικά μπορεί να έχει κατασκευαστεί από την πολιτεία, οπότε μου το νοικιάζει για να βγουν τα έξοδα της κατασκευής του. Και αμέσως προκύπτει το, νομίζω, εύλογο ερώτημα. Αφού το σπίτι μου το έφτιαξα μόνος μου, χωρίς τη συνδρομή του κράτους, γιατί πληρώνω ΕΝΦΙΑ; Και για να το πω αλλιώς, ως πού φθάνει η υποχρέωση του κράτους μου απέναντί μου για να έχω εγώ στέγη;

Μια υποτυπώδης ευθύνη του κράτους μου είναι να ελέγχει τη στατική επάρκεια της στέγης μου. Έτσι, ακόμη και όταν η κατασκευή γίνεται αμιγώς από εμένα, απαιτείται κάποια γραφειοκρατία. Και τώρα προκύπτουν τα προβλήματα, η δυνατότητα μιας πελατειακής σχέσης ανάμεσα σε μένα και την πολεοδομία. Για να επιταχύνω τη διαδικασία ή να παρακάμψω κάποιες ασήμαντες λεπτομέρειες κάνω κάποιο μικρό ή μεγαλύτερο δωράκι στον αρμόδιο. Ή, στη χειρότερη περίπτωση, χωρίς την άδεια της πολεοδομίας, πάω μια αφέγγαρη νύχτα και χτίζω το αυθαίρετό μου μέσα σε μια ρεματιά ή στο δάσος κι όταν γίνει πλημμύρα και/ή πυρκαγιά, αν επιζήσω, βγαίνω και φωνάζω. “Μα, επιτέλους, πού είναι το κράτος να με προστατέψει;” Στο μεταξύ το κράτος έχει κάνει τα στραβά μάτια μπροστά στην παρανομία μου, έναντι της ψήφου μου. Στην καλύτερη περίπτωση, καθώς τα οικονομικά μου δεν αρκούν, επιστρατεύοντας πάλι κάποιες πελατειακές σχέσεις έχω πάρει δάνειο και χτίζω το σπιτάκι μου. Όμως, η οικογένεια μεγαλώνει, και οι ανάγκες μου, τα οικονομικά μου δεν βελτιώνονται και δεν μπορώ να αποπληρώσω το δάνειό μου. Ας φρόντιζα! Και όντας πια εσχατόγερος, ημιανάπηρος, βλέπω τον κλητήρα να με πετάει στο δρόμο. “Το σπίτι που έχτισες με τον ιδρώτα σου και έζησες μέσα μια ζωή και μεγάλωσες την οικογένειά σου, δεν είναι δικό σου. Ψόφησε στο δρόμο!”

Το σπίτι όμως δεν είναι μόνο η στέγη μας. Είναι και εμπόρευμα. Χτίζω σπίτια και τα πουλάω ή τα νοικιάζω ή τα διατηρώ σε ποικίλα σημεία της χώρας μου (ή και έξω από τα όριά της) για να περνάω τις μέρες της σχόλης μου όπου θέλω σε όλο τον κόσμο.

Θέση μου είναι ότι η κοινωνία έχει υποχρέωση απέναντι στον πολίτη της να του εξασφαλίζει δυνατότητες διατροφής και στέγης. Ως προς τη στέγη που μας απασχολεί αυτή τη στιγμή, μια λύση είναι η κατασκευή στέγης από το ίδιο το κράτος και η διάθεσή της έναντι μικρού ενοικίου στους πολίτες της. Το ενοίκιο είναι βέβαια για να καλυφθούν τα έξοδα της ανέγερσης και συντήρησής του και παρακρατιέται από το μισθό του. Έτσι γινόταν πριν στα πάλαι ποτέ σοσιαλιστικά κράτη, όπου δεν υπήρχε άστεγος. Τα μειονεκτήματα είναι ότι η διαμόρφωση της οικοδομής δεν γίνεται σύμφωνα με τις δικές μου ανάγκες και προτιμήσεις, η συντήρησή του χρειάζεται ατέλειωτη γραφειοκρατία (στο μεταξύ η στέγη στάζει στη βροχή!) και αρκετά άλλα. Η άλλη λύση είναι να βοηθηθεί οικονομικά ο πολίτης να χτίσει μόνος του το σπίτι του, σύμφωνα με τις ανάγκες του και επιθυμίες του, ενώ η κοινωνία ελέγχει τη στατική επάρκειά του και τη σχέση του με το περιβάλλον του. Το νέο οικοδόμημα πρέπει να ταιριάζει με το περιβάλλον του, να μην ενοχλεί τους γείτονες κλπ. Η δημόσια έκθεση του σχεδίου σε μικρές περιοχές όπως είναι μια ενορία για κάποιο διάστημα λύνει το πρόβλημα. Αν λήξει η προθεσμία χωρίς αντιρρήσεις, προχωρεί· αλλιώς επιλαμβάνεται ως διαιτητής ο δήμος. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι ο όρος “ταιριάζει με το περιβάλλον του” είναι πολύ ευρύς. Κανένα οικοδόμημα δεν ήταν τόσο αταίριαστο με το περιβάλλον του όσο ο πύργος του Άιφελ με το τότε Παρίσι, σήμερα όμως αποτελεί το σήμα κατατεθέν της πόλης των φώτων. Ένα μοντέρνο ωραίο κτίσμα αταίριαστο στο μέσο μιας παραγκούπολης αναβαθμίζει ολόκληρη την περιοχή γύρω της. Σε τέτοια διλήμματα χρειάζεται η διαιτησία των ειδικών του δήμου. Ο ιδιοκτήτης θα πιεσθεί με ποικίλα μέσα να αποπληρώνει την οφειλή του. Υπενθυμίζεται ότι δεν υπάρχει πολίτης που να μην πληρώνεται κάπως από το κράτος, με μισθό, σύνταξη ή και ως αγορά της εργασίας του. Σε καμιά περίπτωση δεν επιτρέπεται κατάσχεση αυτής, της πρώτης, κατοικίας. Αντίθετα, το κράτος δεν έχει καμιά υποχρέωση για την επιπρόσθετη κατοικία, εξοχική ή εμπορεύσιμη. Η αύξηση της φορολόγησης της δεύτερης κατοικίας, που ιδιοκτήτες της είναι μη άποροι, θα αντισταθμίσει τις απώλειες, λόγω αντικειμενικών αδυναμιών να ανταποκριθούν στις οικονομικές υποχρεώσεις τους οι κάτοχοι μιας μόνο κατοικίας.

Το σπίτι δεν είναι μόνο στέγη και ντουβάρια. Είναι το προσωπικό, άβατο, περιβάλλον μας. Η προσωπική βούλησή μας είναι μοναδική και χρειάζεται ένα μοναδικό, προσωπικό περιβάλλον για να ευδοκιμήσει. Έχω διαμορφώσει τους χώρους του όπως ταιριάζουν με τις δραστηριότητές μου. Εκεί μέσα έχω τις ερωτικές σχέσεις μου και εκεί ανατρέφω τα παιδιά μου όσο δεν τα αναλαμβάνει η κοινωνία με νηπιαγωγεία, σχολεία κλπ.  Ό,τι κάνω μέσα στο σπίτι μου δεν αφορά την κοινωνία ούτε εγώ δικαιούμαι να το διατυμπανίζω. Τα εν οίκω μη εν δήμω. Αυτά καταργούνται με την κατάσχεση της πρώτης κατοικίας.

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ ΠΟΛΕΜΟΥ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 19 Ιουλίου 2022

Τα ζώα τρέφονται σκοτώνοντας άλλα ζώα ή φυτά. Ωστόσο, μεταξύ ζώων του ίδιου είδους η βία είναι σπάνια, και δεν είναι ομαδική. Στα ανώτερα μάλιστα σπονδυλωτά, μεταξύ ζώων του ίδιου είδους εκδηλώνονται συμπεριφορές αγάπης, όπως μεταξύ μητέρας και τέκνων και μεταξύ ζευγών αρσενικού και θηλυκού. Εξαίρεση είναι τα ζώα που ζουν κοινωνικά, όπως τα μυρμήγκια, οι μέλισσες κλπ. Τα ποικίλα ζώα σκοτώνουν για να ικανοποιήσουν την πείνα τους. Τα κοινωνικά ζώα όμως αγωνίζονται όχι μόνο για να χορτάσουν, αλλά και για να σχηματίσουν αποθήκες αγαθών. Αυτές όμως είναι ισχυρό κίνητρο για άλλα ομοειδή ζώα που ανήκουν σε διαφορετική κοινωνία. Μεγάλος καύσωνας, μου έλεγαν, είχε πέσει στα Κύθηρα. Έλιωσαν οι κηρήθρες στις κυψέλες και χύθηκε το μέλι έξω. Όρμησαν οι μέλισσες να το μαζέψουν και, φυσικά, δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα σε εκείνο που είχε διαρρεύσει από τη δική τους κυψέλη ή από άλλη. Ακολούθησε λυσσώδης εξοντωτικός πόλεμος που αφάνισε τις μέλισσες σε όλη την περιοχή.

Οι άνθρωποι μάθαμε να ζούμε σε κοινωνίες. Χάρη στα δυο χέρια με αντικριστό τον αντίχειρα από τα λοιπά δάχτυλα που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σαν λαβίδες, και την ικανότητά μας να μιλάμε, που επέτρεπε να αθροίζεται στον καθένα η εμπειρία από τους άλλους και από τους προγόνους, αρχίσαμε όχι μόνο να αποθηκεύουμε τροφές, αλλά και να τις διατηρούμε έτσι που να πολλαπλασιάζονται. Για τέτοιο έργο, καθένας κάνει κάτι διαφορετικό από τα λοιπά μέλη της κοινωνίας, αλλά όλοι μαζί υπηρετούν τον κοινό στόχο της δημιουργίας τέτοιων αποθηκών, καλλιεργήσιμης γης και κοπαδιών. Για ποικίλους λόγους σπάνια σκοτώνουν οι άνθρωποι άλλους ανθρώπους για να τους φάνε, αν και δεν λείπουν από την ανθρωπότητα ανθρωποθυσίες. Αυτές γίνονταν όμως πάντα για κάποιους “ανώτερους” σκοπούς, για την ωφέλεια δηλαδή της κοινωνίας, όχι για το χορτασμό κάποιου. Κάποιος ηγέτης, για να επιβληθεί στους υπηκόους του που για ποικίλους λόγους δεν πειθαρχούν, θυσιάζει ένα δικό του πρόσωπο, δείχνοντας έτσι πως για το σκοπό του δεν διστάζει να προσφέρει ό,τι πολυτιμότερο διαθέτει. Τέτοιες ήταν π.χ. η θυσία της Ιφιγένειας και, μετά τη λήξη του Τρωικού πολέμου, της Πολυξένης, για να εξευμενισθούν οι θεοί και κάνουν καλό καιρό για τα καράβια. Στη νεότερη μυθολογική μας παράδοση, ήταν η θυσία της όμορφης γυναίκας του Πρωτομάστορα που έπρεπε να πείσει τους μαθητάδες του να δουλεύουν μέρα και νύχτα για να στεριώσει το μεγάλο έργο, το γιοφύρι της Άρτας. Ήταν και η θυσία του Ισαάκ όταν οι Εβραίοι δεν έκαναν το θέλημα του Θεού, δηλαδή του Αβραάμ, αφού αμφισβητούσαν κάτι το εξόχως σημαντικό: Ποιος ήταν ο κληρονόμος του Αβραάμ, ο πρωτότοκος Ισμαήλ από την παλλακίδα Άγαρ ή ο δευτερότοκος Ισαάκ από τη νόμιμη σύζυγο Σάρα; Οπωσδήποτε η ανθρωποθυσία ήταν πάντοτε μια εξαίρεση στην ανθρώπινη διαδρομή.

Με την πρόοδο του ανθρώπου, τα φονικά εργαλεία, τα όπλα, έγιναν τόσο αποτελεσματικά, που κυριάρχησε στη φύση, ικανός να αφαιρεί κάθε ζωή, ακόμη και άλλων ανθρώπων. Έτσι έχομε τους πολέμους με ποικίλες δικαιολογίες, θρησκευτικές, ιδεολογικές, γλωσσικές, γεωγραφικές, που επινοούνται κάθε φορά για να στηρίξουν την αχρειότητα του πολέμου. Ηθικά, ο μόνος δεκτός λόγος για άσκηση βίας κατά άλλου ανθρώπου είναι η άμυνα. Σ΄ αυτήν, ασκεί κάποιος βία για να αποκρούσει βία παρούσα και άδικη εναντίον του ή και εναντίον τρίτου. Η μη άσκηση άμυνας δεν αποσοβεί το αποτέλεσμα της βίας, απλώς αλλάζει το θύμα. Στον πόλεμο όμως κάθε ένοπλος βρίσκεται απέναντι σε έναν άλλον ένοπλο. Η απειλή είναι παρούσα και για τους δύο, ενώ δεν υπάρχει χρόνος για να συζητηθεί αν η βία είναι δίκαιη ή άδικη.

Σε όλους τους πολέμους γίνονται τρομερά, ασύλληπτα, πράγματα. Έτσι έχουν τεθεί κανόνες, ακόμη και στον πόλεμο. Αυτός που τιμάται τελικά είναι ο νικητής, είτε αγωνίστηκε με ηρωισμό, με δική του έκθεση στον κίνδυνο, είτε με μπαμπεσιά, εξαπατώντας τον αντίπαλο. Με το δούρειο ίππο, κατέλαβαν οι Έλληνες την Τροία και έσφαξαν ή εξανδραπόδισαν τους κατοίκους, ενώ έκαψαν την πανέμορφη, πολιτισμένη πολιτεία. Οι δικαιολογίες ποτέ δεν λείπουν. Κάποτε είναι να απελευθερωθούμε από μια δουλεία, κάποτε να ελευθερώσουμε άλλα αδέλφια μας, κάποτε να ανακαταλάβουμε ό,τι κάποτε μας ανήκε, κάποτε για να επεκτείνουμε τον “ανώτερο” πολιτισμό μας στους άλλους, τους βαρβάρους. Οπωσδήποτε έχουν τεθεί κανόνες. Και οι παραβάτες δικάζονται εκτωνυστέρων ως εγκληματίες πολέμου.

Αυτό το τελευταίο είναι λιγάκι μύθευμα. Καταδικάζονται ως εγκληματίες πολέμου από τους νικητές μόνον οι ηττημένοι. Μα οι νικητές ήταν άγγελοι στον πόλεμο; Στο φοβερό Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι ηττημένοι Γερμανοί έκαναν ανήκουστα εγκλήματα. Κύριο έγκλημα στον πόλεμο είναι η θανάτωση αμάχων. Με τίποτε δεν μπορεί να ισχυρισθεί κάποιος πως έγινε για άμυνα. Οι άμαχοι είναι ακίνδυνοι απέναντι στους ενόπλους. Στην πατρίδα μας έχομε πολλά τέτοια εγκλήματα από τους ναζί κατακτητές. Δίστομο, Καλάβρυτα, Λυγκιάδες και πολλά άλλα. Και δεν μιλώ για το ολοκαύτωμα των πολλών εκατομμυρίων Εβραίων, κομμουνιστών και τσιγγάνων, που εξοντώθηκαν όχι γιατί έκαναν κάτι κατά των Γερμανών, αλλά διότι ήταν αυτό που ήταν. Κάποιοι Γερμανοί δικάστηκαν στην περιβόητη δίκη της Νυρεμβέργης. Οι ένοχοι ήταν ασφαλώς πολύ περισσότεροι, πάντως φάνηκε πως η διεθνής τάξη νοιαζόταν για τα εγκλήματα πολέμου, πράγμα που δεν ίσχυε ως τότε και το δικαστήριο έπρεπε να βρει νομικούς λόγους για να καταδικάσει. Η ουσία ήταν πάντοτε μία: Θανάτωση αμάχων. Ναι, αλλά τέτοια εγκλήματα είχαν κάνει και οι νικητές. Θυμίζω κάποια που μου έρχονται στο νου. Οι Σοβιετικοί εκτέλεσαν μεγάλο αριθμό αιχμαλώτων όχι για εγκλήματα που είχαν διαπράξει, αλλά απλώς διότι ήταν αξιωματικοί του εχθρικού στρατού. Η Δρέσδη, μια πανέμορφη πανεπιστημιούπολη με μεγάλη πολιτιστική παράδοση ισοπεδώθηκε από τους βομβαρδισμούς των Βρετανών. Δυο πόλεις της Ιαπωνίας, Χιροσίμα και Ναγκασάκι, με σχεδόν 200 000 πληθυσμό, έγιναν στάχτη σε κλάσμα του δευτερολέπτου με την ατομική βόμβα. Ο τελευταίος ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας, Слободан Милошевић, είχε χαρακτηριστεί «κύριος παράγοντας σταθερότητας στα Βαλκάνια» και συνυπέγραψε τη Συμφωνία Ειρήνης του Ντέητον το 1995. Κατηγορήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου.  Η πενταετής δίκη του έληξε χωρίς ετυμηγορία όταν πέθανε στο κελί του. Μετά το θάνατο του Μιλόσεβιτς το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης κατέληξε ότι ιδιαίτερα για την Υπόθεση της Γενοκτονίας της Βοσνίας δεν υπάρχουν στοιχεία που να τον συνδέουν με τη γενοκτονία που διέπραξαν οι Σερβοβοσνιακές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Βοσνίας. Για τους βομβαρδισμούς του Βελιγραδίου ποιος δικάστηκε;

ΚΛΕΦΤΕΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 16 Ιουλίου 2022

Συχνά οικτίρομε τους εαυτούς μας. Μα λαός είμαστε; Δεκάδες χρόνια πίσω από τους πολιτισμένους! Καθόλου παράξενο. Αφού την ελευθερία μας την οφείλομε στους κλέφτες, αφού θεωρείται ακόμη και σήμερα λεβεντιά η ζωοκλοπή, αφού…και τόσα άλλα. Και άκουγα πρόσφατα στις ειδήσεις πως στο Ενωμένο Βασίλειο, τη σπουδαία αυτή πολιτισμένη χώρα, οι κλοπές στη σουπερμάρκετ αυξήθηκαν τον τελευταίο χρόνο κατά 35% και εξετάζουν διάφορα αντικλεπτικά συστήματα, όπως το να μην μπορεί να βγει από το κατάστημα ένα προϊόν αν δεν έχει πληρωθεί, και μάλιστα αυτόματα, χωρίς ταμία. Ε, να, εκεί υπερέχουν λοιπόν. Όμως γιατί αυξήθηκαν οι κλοπές; Ο λαός τους, αυτοί οι πολιτισμένοι, κλέβουν. Η απάντηση ήταν σαφής. Τον τελευταίο χρόνο ο πληθωρισμός πήδηξε στα ουράνια. Και οι άνθρωποι δεν έχουν να πληρώσουν.

Καλά, τι είναι αυτό το θηρίο; Πληθωρισμός είναι η συνεχής αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών μιας οικονομίας σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, που προκαλεί πτώση στην αγοραστική δύναμη, καθώς κάθε μονάδα χρήματος (π.χ. €) αγοράζει λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες. Καλά, πώς γεννιέται αυτός ο Μπαμπούλας;

Οι άνθρωποι πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια ξεφύγαμε από την τροφοσυλλογή και πήγαμε στην τροφοπαραγωγή. Κανένας όμως δεν μπορούσε να παράγει όλα όσα χρειαζόταν, ενώ μερικές φορές παρήγε περισσότερα από τα αναγκαία. Και τα άτιμα τα αγαθά, χωρίς να τους κάνεις το παραμικρό, μόνο με το χρόνο, φθείρονται, μουχλιάζουν, σαπίζουν, για πέταμα. Και άρχισαν οι ανταλλαγές. Κάθε κοινότητα πουλούσε ό,τι της περίσσευε σε άλλην που της έλειπε και αγόραζε από αυτήν ό,τι εκείνη είχε παραπάνω. Εμπόριο. Δημιουργία του άστεως. Έμποροι, τεχνίτες για να τους υπηρετούν, στρατιώτες για να τους υπερασπίζονται και να η κοινωνία με την ποικιλία των απασχολήσεων που, όλες μαζί υπηρετούν κοινό σκοπό. Όλη αυτή η διαδικασία έγινε πολύ πιο εύκολη όταν επινοήθηκε το χρήμα. Στην αρχή ήταν ένα κομμάτι μέταλλο, από εκείνα που είναι άχρηστα, αλλά σχετικά άφθαρτα, δεν σκουριάζουν. Τέτοια ήταν ο χρυσός κυρίως και ο άργυρος. Πόσες κότες ή πόσο σιτάρι αξίζει μια κατσίκα; Προφανώς δεν υπάρχει τρόπος να το υπολογίσεις αντικειμενικά, καθώς το κόστος επηρεάζεται όχι μόνο από το υλικό που ανταλλάσσεται, αλλά και από την ανάγκη που έχει ο καθένας (ένα ποτήρι νερό είναι ό,τι πιο ακριβό υπάρχει στην έρημο), αλλά περιλαμβάνει και το κόστος μεταφοράς, επεξεργασίας κλπ. Οπλισμένη με μια συμφωνία η αξία ενός νομίσματος διευκολύνει πολύ τη ζωή. Πολιτισμός δεν υπήρξε χωρίς χρήμα. Οι Έλληνες όλοι ανέπτυξαν σπουδαίο πολιτισμό, πλην των Λακεδαιμονίων, που για να είναι προπάντων στρατιώτες, δεν είχαν νομίσματα ή είχαν βαριά, δύσχρηστα σιδερένια και δεν άφησαν αξιόλογα πολιτιστικά μνημεία, μεγαλοπρεπείς ναούς, θέατρα, ποιητικά έργα φιλοσοφία κλπ.

Στα στοιχεία του πολιτισμού είναι και η καινοτομία, η ανακάλυψη ενός πρωτοφανούς αγαθού που εξυπηρετεί κάποιες ανάγκες καλύτερα από προηγουμένως. Αυτό πόσο τιμάται; Είναι βέβαια η αξία των υλικών από τα οποία είναι φτιαγμένο, αλλά και η εργασία που χρειάζεται για να γίνει και, προπάντων, η πνευματική αξία που το επινόησε. Πώς θα πληρωθεί αυτό λοιπόν; Ο υποψήφιος καταναλωτής διαθέτει τόσα μόνο χρήματα όσα του χρειάζονται για να αγοράζει ό,τι από τα υπάρχοντα χρειάζεται. Και σ΄ αυτό το σημείο έρχεται η κοινωνία που κόβει μονέδα. Δημιουργεί νομίσματα με τα οποία πληρώνεται κάθε τι νέο. Έτσι πάντοτε υπάρχει ένας φυσικός δημιουργικός πληθωρισμός. Αν κάθε αγαθό (περιλαμβάνοντας και τις υπηρεσίες) που υπάρχει πάνω στη γη συμβολίζεται με χρήμα, τόσο τα αγαθά όσο και το χρήμα που κυκλοφορούν θα μένουν ποσοτικά σταθερά διαρκώς. Οι άνθρωποι όμως σκέπτονται και υλοποιούν τη σκέψη τους, αναπτύσσοντας διαρκώς νέους  τρόπους να ικανοποιούν τις ανάγκες τους καλύτερα. Νέα αγαθά απαιτούν περισσότερο χρήμα. Η δημιουργία τους απαιτεί εργασία, που χρειάζεται χρήμα για να συντελεσθεί, πριν ακόμη ετοιμασθούν τα αγαθά. Οι παραγωγοί και εργαζόμενοι πρέπει να ζήσουν ώσπου να υπάρξουν τα νέα αγαθά που θα πουληθούν. Επομένως, πρέπει να υπάρξει χρήμα πριν ακόμη υπάρξει η παραγωγή. Αυτό το χρήμα είναι περισσότερο από όσο αντιστοιχεί στα υπάρχοντα αγαθά. Λιγότερα αγαθά από όσο το χρήμα είναι πληθωρισμός που είναι απαραίτητος για την πρόοδο στην ανθρωπότητα. Το πληθωριστικό αυτό χρήμα εκδίδεται από τις αρμόδιες αρχές και θα αποπληρωθεί στο μέλλον όταν θα κυκλοφορήσει το προϊόν. Είναι ένα είδος δανείου. Και τα δύο αποπληρώνονται στο μέλλον. Η προσπάθεια για τη δημιουργία νέου προϊόντος είναι μελλοντική και μπορεί να αποτύχει. Ωστόσο, το ρίσκο αξίζει τον κόπο. Έτσι η ανθρωπότητα προοδεύει. Γέροι πια ή τα παιδιά μας θα απολαύσουν τα νέα αγαθά που εμείς παραγάγαμε.

Οι κυβερνήσεις έχουν κανονικά το μοναδικό προνόμιο να εκδίδουν νόμισμα. Και τώρα έρχεται ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός. Για αντικειμενικούς λόγους (π.χ. πόλεμος) υπάρχει ένδεια αγαθών. Οι τιμές ανέρχονται. Και, για να μπορούν οι πολίτες να αγοράζουν τα αναγκαία, κόβεται πληθωριστικό χρήμα, χωρίς αντίκρισμα. Υπάρχει όμως και το χειρότερο. Για να αγοράσει ψήφους η κυβέρνηση αυξάνει τους μισθούς και τις συντάξεις με πληθωριστικό χρήμα. Από τη στιγμή που κυκλοφορεί χρήμα στην αγορά, αυξάνεται η τιμή των αγαθών. Κι αυτή σημαίνει πληθωρισμό. Φαύλος κύκλος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αφαίρεσε από τα μέλη της τη δυνατότητα να εκδίδουν χρήμα, για να αντιμετωπιστεί ο φαύλος πληθωρισμός. Κι έρχεται αυτή τη στιγμή ο πόλεμος στην Ουκρανία, η εφαρμογή κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Αυτό σημαίνει ότι παύουν οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας και επομένως παρατηρείται στην Ευρώπη ένδεια σε ενέργεια, τόσο φυσική (αέριο κλπ) όσο και βιολογική (σιτάρι κλπ). Ο πληθωρισμός αρχίζει. Τα κράτη δίνουν επιδόματα, φοροαπαλλαγές κλπ, αλλά το θηρίο δεν χορταίνει. Και αρχίζει η παρανομία. Οι άνθρωποι, οι πολιτισμένοι, που έχουν μάθει να σέβονται την ιδιοκτησία, κλέβουν. Αν 100 άνθρωποι μείνουν χωρίς φαγητό, όλοι κάποτε θα κλέψουν. Κάποιοι από την πρώτη στιγμή, πριν ακόμη πεινάσουν. Κάποιοι ίσως ελάχιστοι θα προτιμήσουν να πεθάνουν από την πείνα παρά να παρανομήσουν. Οι πολλοί όμως, άλλος νωρίτερα άλλος αργότερα θα κλέψουν για να χορτάσουν τον τύραννο, την πείνα τους. Είναι φυσικός νόμος. Τους φυσικούς νόμους δεν μπορεί καμιά πολιτεία να τους αγνοεί. Η επιβολή αυστηρών νόμων και αντικλεπτικών συστημάτων, δεν χορταίνει την πείνα και τις λοιπές ανάγκες. Οι υποψήφιοι κλέφτες, μην μπορώντας να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους θα στραφούν αλλού, θα γίνουν ληστές. Αν οι πρόγονοί μας ήταν κλέφτες και αρματολοί (μισθοφόροι για να προστατεύουν από τους κλέφτες), πρόγονος των πολιτισμένων Άγγλων ήταν ο αρχικλέφταρος Ρομπέν των Δασών.

ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 15 Ιουλίου 2022.

Σε γενικές γραμμές ο κόσμος εξελίσσεται με κάποιου είδους ταλάντωση, όπως αυτή του Van der Pol. Η ταλάντωση αποτελείται από δύο φάσεις που μεταπίπτουν η μια στην άλλη σε δύο αντίστοιχουςουδούς (=κατώφλια), κρίσιμες τιμές. Η μία φάση χαρακτηρίζεται από αρνητική ανάδραση, που τείνει να διατηρεί μια ισορροπία με ποσοτικές μόνο μεταβολές, αντιστεκόμενη στις αλλαγές. Παρόλα αυτά ο άνω ουδός αγγίζεται και τότε γίνεται ποιοτική αλλαγή. Η αρνητική ανάδραση γίνεται θετική, μια θεαματική αισθητή φάση, στην οποίαν κάθε μεταβολή γίνεται αιτία για την επόμενη. Η αλλαγή διαρκώς επιταχύνεται, ώσπου φθάνει τον κάτω ουδό, σε ένα είδος κόρου, όπου γίνεται νέα ποιοτική αλλαγή και η θετική ανάδραση ξαναγίνεται αρνητική. Αρχικά, η κατάσταση είναι τότε ανερέθιστη, απόλυτα ανθεκτική σε εξωτερικές επεμβάσεις. Βαθμιαία όμως γίνεται διεγέρσιμη, έτσι που μια αφορμή μπορεί να επισπεύσει την άφιξη στον άνω ουδό και την πρόωρη έναρξη μιας νέας θετικής αναδραστικής φάσης.

Παρά τη μακροχρόνια αντιπαλότητα που υπάρχει ανάμεσα στους Τούρκους και σε εμάς, οι σχέσεις μας ταλαντώθηκαν μακροπρόθεσμα από ομαλές ως βίαιες. Όλο αυτό το διάστημα οι Τούρκοι είχαν υπεροχή ισχύος. Το Βυζάντιο, από την εποχή της κατάληψής του από τους Φράγκους, ποτέ δεν ανένηψε πραγματικά. Κατά διαστήματα, είχαμε αντιπαραθέσεις με τους Τούρκους, άλλοτε με νίκη και άλλοτε με ήττα. Γενικά, νικήσαμε τους ισχυρότερους Τούρκους πάντοτε με σκληρούς αγώνες, αλλά με συμμαχίες ή προστασία, όπως στην Επανάσταση του 1821, στους Βαλκανικούς πολέμους, στον Α΄ΠΠ. Γενικά, ηττηθήκαμε από τους Τούρκους σε αναμετρήσεις ένας προς ένα, όπως το 1897, το 1922 και πιο πρόσφατα το 1974 με την Κυπριακή τραγωδία. Το προφανές συμφέρον και των δύο λαών είναι να ζουν γειτονικά με ειρήνη. Δυστυχώς η ειρήνη είναι ένας μπάλος που χορεύεται από δύο.

Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο λαών αυξάνεται βαθμιαία, νομοτελειακά, καθώς η Τουρκία, μετά τον Α΄ΠΠ σταθερά ενισχύεται, ενώ είχε φθάσει κοντά στην πλήρη διάλυση. Η ενίσχυσή της αφορά σε διαρκή αύξηση του πληθυσμού της, ενώ ο δικός μας μένει σχεδόν σταθερός· σε οικονομική άνθισή της, ενώ εμείς όλο και περισσότερο υστερούμε συγκριτικά με τα άλλα Ευρωπαϊκά κράτη· σε εξασθένηση των θέσεών μας από αποκλειστικά δικά μας σφάλματα, όπως με τον εμφύλιο, που όχι μόνο επέτεινε την καταστροφή που μας είχε επιφέρει η ξένη κατοχή, αλλά και βάθυνε ένα ψυχικό διχασμό των Ελλήνων που ακόμη, μετά από δύο γενιές δεν μπορεί να κοπάσει εντελώς· με αψυχολόγητες προκλήσεις προς τους Τούρκους, όπως όταν οι Ελληνοκύπριοι κατάργησαν έμπρακτα τις συμφωνίες της Ζυρίχης με αποτέλεσμα τη βίαιη αποπομπή των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη· την επανάληψη της προκλητικότητας από την Ελληνική χούντα μαζί με αντίστοιχους Ελληνοκύπριους που έφερε τους Τούρκους να καταλάβουν σχεδόν 40% του νησιού, ενώ ο Πρόεδρος της Κύπρου διακήρυσσε στο Συμβούλιο Ασφαλείας πως η Κύπρος δέχεται επίθεση από την Ελλάδα. Τέτοιες προκλήσεις, όπως και άλλες ήταν οι αφορμές που λέγαμε παραπάνω, οι οποίες μπορούν να επισπεύσουν τη μετάπτωση από τη φάση της σχετικής ηρεμίας στη φάση της βίαιης αναταραχής.

Στο μεταξύ αυξάνεται η διαφορά μεταξύ μας και σε εξοπλισμούς. Η ποσοτικά αυξανόμενη διαφορά σημαίνει ότι προσεγγίζομε τον ουδό της ποιοτικής μεταβολής, που σημαίνει πόλεμο. Ήδη οι Τούρκοι έχουν προειδοποιήσει πως πολιτικές πράξεις μας που διεθνώς τις δικαιούμαστε, αλλά εκείνοι δεν έχουν δεχθεί, σημαίνουν πόλεμο (casus belli). Τώρα, με την αυξανόμενη υπεροχή τους, έχουν αρχίσει αυτοί να αμφισβητούν ανοιχτά τις διεθνείς συμφωνίες που έχομε συνάψει μεταξύ μας.

Σε κάποια θέματα έχουν ευλογοφανή επιχειρήματα. Πώς είναι δυνατό π.χ. εξουσία στην ευρεία θαλάσσια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου να έχουν μόνο (πολύ αδρά) 10% οι Τούρκοι, έχοντας τις μακρότερες ακτογραμμές στην περιοχή, ενώ εμείς έχομε πολλαπλάσια δικαιώματα διαθέτοντας κάποια νησάκια, στη συντριπτική πλειονότητά τους ακατοίκητα; Αυτές είναι οι συμφωνίες που έχομε υπογράψει, και τις οποίες με διάφορα τερτίπια αμφισβητούν οι γείτονές μας. Υπάρχει πάντοτε κάποια λογική βάση για συζήτηση. Όπως μπορούμε να εκμεταλλευόμαστε θαλάσσιες περιοχές μαζί με άλλους, είτε κρατικούς φορείς, Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο, Ιταλία ή οικονομικούς, με τους οποίους εκμεταλλευόμαστε τον θαλάσσιο και υποθαλάσσιο πλούτο, γιατί να μην κάνουμε το ίδιο και με τους Τούρκους; Εδώ αρχίζουν κάποιοι ενδοιασμοί μεταξύ λογικού φόβου και παράλογης φοβίας.

Οι κρίσεις σε μια ταλάντωση μπορούν να τιθασεύονται, όταν τις προκαλούμε με ελεγχόμενο τρόπο. Αποφεύγομε τις αυτόματες πολιτικές και οικονομικές κρίσεις αν προκαλούμε περιοδικά νόμιμες κρίσεις, όπως με περιοδικές εκλογές πριν επέλθει η αυτόματη αναστάτωση. Και τώρα έχομε φοβία – ή εύλογο φόβο. Αν, ευρισκόμενοι κοντά στον ουδό μιας κρίσης, δεχθούμε ένα συμβιβασμό, αυτός θα οδηγήσει σε ελεγχόμενη κρίση που καταλήγει σε ανερέθιστη περίοδο και μακρά περίοδο ηρεμίας; Ή μήπως, αντίθετα θα θέσουμε σε λειτουργία τη θετική ανάδραση, το φαύλο κύκλο, όπου “τρώγοντας έρχεται η όρεξη” και η υποχώρηση σε ένα θέμα θα ανοίξει την όρεξη για νέες διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα. Τι κάνομε λοιπόν;

Ένα είναι, πιστεύω, η ενίσχυση της άμυνάς μας. Τι χρειαζόμαστε, δεν μπορώ να το πω. Δεύτερο, εξίσου σημαντικό, είναι η επανοίκηση των εγκαταλειμμένων αμφισβητούμενων νησιών μας. Αυτό σημαίνει οικονομική ανάπτυξή τους, με παραγωγή ενέργειας βιολογικής (καλλιέργειες ιχθύων και άλλων θαλασσινών) και φυσικής (ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, κυματική ενέργεια). Σημαίνει ακόμη σύνδεση των περιοχών αυτών με τον εθνικό χώρο τόσο με ηλεκτρική θαλάσσια καλωδίωση, όσο και ναυτιλιακή, διατηρώντας τακτική συγκοινωνία τους με τα κεφαλονήσια. Χρειάζονται ταχύπλοα πλοιάρια, τακτικά τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα και εκτάκτως οποτεδήποτε. Αυτή είναι η μόνη ενέργειά μας χωρίς άδεια από κανέναν. Εδώ περιμένω να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους οι μεγάλοι Έλληνες πλοιοκτήτες, αλλά δεν είμαι βέβαιος πόσο συντρέχουν στους εθνικούς στόχους. Οι πλοιοκτήτες, όπως ο Μιαούλης και άλλοι το 1821, υπήρξαν καταλυτικοί στην έκβαση της επανάστασης. Τρίτο είναι η σχολαστική προσκόλληση στις διεθνείς συμφωνίες μας, οσοδήποτε επώδυνες και αν είναι. Δεν μπορούμε να φωνασκούμε κατά των “κακών” Εβραίων ή Αμερικανών ή Ευρωπαϊκής Ένωσης ή να ονομάζουμε μια επώνυμη χώρα με το όνομα μιας πόλης της, όσο δυσάρεστες και αν είναι οι συμφωνίες που έχομε συνάψει μαζί τους. Με τη διεθνή υποστήριξη – ή τουλάχιστον τη μη αντίθετη τοποθέτησή της, με ενίσχυση της εθνικής εδαφικής ενότητας – κατοίκηση και οικονομική εκμετάλλευση όλου του εθνικού χώρου, και με την ένταση της αμυντικής ικανότητάς μας, μπορούμε να προχωρήσουμε διατηρώντας τους έλλογους φόβους, αλλά όχι την υστερική φοβία μας.

ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΙΑ Ή ΣΥΝΕΡΓΑΣIΑ;           

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας. dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 12 Ιουλίου 2022

            Κανονικά, εκλογές θα ξαναέχουμε σε ένα χρόνο. Δεν αποκλείεται όμως και συντομότερα. Υπάρχουν δικαιολογίες για πρόωρες εκλογές. Λογικά, κάθε κόμμα παρουσιάζει το πρόγραμμά του και οι ψηφοφόροι ψηφίζουν όποιο θεωρούν καλύτερο, ένα είδος άμιλλας. Όμως στην πράξη τα κόμματα μετατρέπουν την άμιλλα σε ανταγωνισμό. Αντί να αναλύουν το πρόγραμμά τους προσπαθούν να αποδομήσουν εκείνα των αντίπαλων κομμάτων. Κι όταν, ως συνήθως, δεν μπορούν να κάνουν ούτε αυτό, επιδίδονται σε προσωπικές επιθέσεις εναντίον τους, με χτυπήματα κάτω από τη ζώνη.  Στην πράξη τα κόμματα παρουσιάζουν ποικίλα “θα”, που βέβαια δεν θα τα εφαρμόσουν όταν γίνουν εξουσία. Υπάρχουν εύκολες δικαιολογίες, απρόβλεπτα προβλήματα κλπ, έστω και αν ήταν εκτωνπροτέρων βέβαια πως ποτέ δεν θα τα υλοποιήσουν. Η ουσία είναι να ψηφιστούν!

Ο άλλος τρόπος να αποφασίσω είναι τούτος: Προτιμώ μια αυτοδύναμη κυβέρνηση ή κυβέρνηση συνεργασίας; Στην πρώτη περίπτωση ψηφίζω το κόμμα που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν να προηγείται. Στη δεύτερη ανάλογα με το πρόγραμμα των κομμάτων, με τη γνωστή αναξιοπιστία των προεκλογικών υποσχέσεων.

Γενικά, όμως, συμφέρει αυτοδυναμία ή συνεργασία; Στην αυτοδυναμία η κυβέρνηση μπορεί να γίνεται πιο αποτελεσματική. Καθώς οι βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος δεσμεύονται με πειθαρχικούς μηχανισμούς, ψηφίζουν ό,τι προτείνει η κυβέρνηση, έστω και αν προσωπικά διαφωνούν. Και η κυβέρνηση έχει έτσι τη δυνατότητα να εφαρμόσει το πρόγραμμά της. Από την άλλη, αν δυο κόμματα συμφώνησαν σε μια κοινή βάση συνεργασίας, χάρη στην επιρροή που έχουν στους ψηφοφόρους τους, αναμένονται λιγότερες αντιδράσεις (διαμαρτυρίες, συλλαλητήρια, απεργίες κλπ) από το λαό. Οι ενδοκυβερνητικές διαφορές επιλύονται στα γραφεία με λόγια, οι εξωκυβερνητικές ανεξέλεγκτα με πράξεις στους δρόμους.

Δεν βλέπω απάντηση στο δίλημμα με απόλυτο κύρος. Πριν από καιρό, το Βέλγιο είχε μείνει ακυβέρνητο για μήνες, μην μπορώντας να επιτύχει πλειοψηφία κανένα κόμμα. Κι όμως κανένα πρόβλημα δεν παρατηρήθηκε στη λειτουργία του κράτους. Η Γερμανία κυβερνάται κατά κανόνα από συνεργαζόμενα κόμματα που προεκλογικά συγκρούονταν. Κι όμως το κράτος ευημερεί. Το Ενωμένο Βασίλειο από την άλλη, με το πλειοψηφικό σύστημα που διαθέτει, μπορεί κατά κανόνα να έχει αυτοδύναμες κυβερνήσεις. Και δεν πάει άσχημα. Αυτή τη στιγμή, η Γαλλία, με αποχή σαφώς πάνω από 50%, κυβερνάται από έναν πρόεδρο με τη συμφωνία γύρω στο ένα τέταρτο του συνολικού λαού. Και στη “σταθερή” Αγγλία ο πρωθυπουργός παραιτείται. Υποπτεύομαι πως, περισσότερο από το αν η κυβέρνηση έχει αυτοδυναμία ενός κόμματος ή όχι, εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι πόσο καλά οργανωμένο είναι το κράτος. Και το δικό μας, φοβούμαι, δεν είναι. Γιατί;

Όταν ελευθερωθήκαμε, έπρεπε να μελετηθούν τα επικρατούντα έθιμα του τόπου μας και να γίνουν οι αντίστοιχοι νόμοι, που θα απαιτούσε επιστημονική εργασία για πολλά χρόνια και στο μεταξύ το κράτος έπρεπε να κυβερνάται. Η μελέτη δεν έγινε. Οι Βαυαροί τον καιρό του Όθωνα προσπάθησαν να επιβάλουν το Βαυαρικό σύστημα, που, καταγόμενο από τη Γαλλική Επανάσταση, ήταν το πιο προοδευτικό της εποχής. Όμως αγνόησαν τοπικές συνθήκες και έθιμα. Επιπλέον το κράτος μας επεκτεινόταν συνεχώς ώσπου έφθασε η επικράτειά μας τη σημερινή έκτασή της. Κάθε περιοχή που ενσωματωνόταν στον κεντρικό κορμό είχε το δικό της δίκαιο. Ακόμη διαφέρουν από το ένα μέρος στο άλλο οι νόμοι που ορίζουν τις ιδιοκτησίες. Κάποιοι έχουν τη βούλα του Σουλτάνου. Γιατί δεν τους αλλάζομε; Τέτοιες αλλαγές έχουν συνέπειες απροσμέτρητες. Θα θίξουν π.χ. το καθεστώς πατριαρχείων, Αλεξάνδρειας, Ιεροσολύμων ή δεν ξέρω ποιων άλλων. Σα να αλλάζομε σύνορα και αυτός ο αναθεωρητισμός είναι ακριβώς αυτό που επιθυμούν όποιοι επιβουλεύονται τμήματα της πατρίδας μας.

Μια και ήταν επείγον να εισαγάγουμε ξένους τρόπους διοίκησης του κράτους μας, επιλέξαμε ποικίλους θεσμούς. Τον κοινοβουλευτισμό από τους Άγγλους· το Συμβούλιο Επικρατείας από τους Γάλλους· το αστικό δίκαιο από τους Γερμανούς. Μα ταιριάζουν αυτά τα συστήματα μεταξύ τους; Δεν ξέρω. Δηλαδή, το θεσμικό μας πλαίσιο δεν έχει μελετηθεί ποτέ αν ταιριάζει με την παράδοσή μας ούτε αν καθένα κεφάλαιό του αντιφάσκει με τα άλλα. Μπάχαλο; Σχεδόν! Κάποτε πρέπει να αποφασίσουμε να αποκτήσουμε ένα σύστημα που να ταιριάζει στη μοναδική γεωγραφία και ιστορική παράδοση του τόπου μας. Δεν ξέρω ποιο θα είναι. Όμως, χωρίς αυτό δεν πρόκειται ποτέ να προκόψουμε.

Με τις παρούσες συνθήκες, το δίλημμα αυτοδυναμίας ή συνεργασίας δεν έχει απάντηση. Η αυτοδυναμία ρέπει προς περισσότερο ολοκληρωτικά μέτρα που είναι πιο αποδοτικά, αλλά με περισσότερες πιθανότητες να έχουν μοιραία σφάλματα, αντίθετα προς τα συμφέροντα του λαού. Σε πολύ γενικές γραμμές, η αυτοδυναμία είναι ίσως πιο χρήσιμη σε επείγουσες περιόδους κρίσης, οικονομικής, αμυντικής ή άλλης. Θυμίζω πως στο ρεπουμπλικανικό μας σύστημά (Hellenic Republic), που είναι ολιγαρχία όχι δημοκρατία, τα κυβερνώντα κόμματα δεν ενεργούν για το συμφέρον του λαού, αλλά για το συμφέρον των ψηφοφόρων τους. Για παράδειγμα, αδυνατούν να πάρουν μέτρα που να προβλέπουν τι θα συναντήσουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας, διότι αυτά δεν ψηφίζουν. Πρέπει να ικανοποιηθούν αιτήματα των ψηφοφόρων που έχουν προοπτική ως 4 ετών, ως τις επόμενες εκλογές δηλαδή. Μια δημοκρατία, με επιλογή των βουλευτών με κλήρωση μεταξύ του συνόλου των πολιτών, όχι με εκλογή, αντιμετωπίζει τα περισσότερα παραπάνω προβλήματα. Με το παρόν σύστημα, η κυβέρνηση χωρίς βουλευτική πλειοψηφία είναι πρακτικά αδύναμη, καθώς η αντιπολίτευση είναι οργανωμένη και οι βουλευτές καταψηφίζουν κάθε κυβερνητική πρόταση, έστω και αν προσωπικά συμφωνούν. Σε μια βουλή κληρωμένη, όχι εκλεγμένη, δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση.  Έχει επιπλέον η δημοκρατία, με απόφαση της πλειοψηφίας όλου του λαού (όχι μόνο των οπαδών του πλειοψηφούντος κόμματος), τη δυνατότητα, για αυστηρά περιορισμένο χρονικό διάστημα, να αναθέτει αυξημένες αρμοδιότητες σε όποια κυβέρνηση είναι στην εξουσία. Ήδη το Σύνταγμά μας προβλέπει αναστολή κάποιων άρθρων σε περιόδους κρίσης.

Ο ψηφοφόρος των επόμενων εκλογών πρέπει να αποφασίσει. Το σύστημά μας προβλέπει ότι, αν κανένα κόμμα δεν ικανοποιεί ένα ελάχιστο των προσδοκιών του, μπορεί να ρίξει λευκό. Έτσι όμως ενισχύει το πρώτο κόμμα. Τα ποσοστά του είναι αριθμός ψήφων του διά αριθμού έγκυρων ψήφων. Με τη λευκή ψήφο, ο αριθμητής, αριθμός των ψήφων του κόμματος, δεν αλλάζει, αλλά μειώνεται ο παρανομαστής, σύνολο ψήφων, και επομένως το ποσοστό αυξάνεται. Η άλλη επιλογή είναι η αποχή. Είναι ο μόνος νόμιμος τρόπος να δηλωθεί η αντίθεση όχι με τα κόμματα, αλλά με το σύστημα. Έχει δύο μειονεκτήματα. Η ψήφος γίνεται φανερή με ενδεχόμενες προσωπικές συνέπειες· και είναι άγνωστο αν η ανατροπή του συστήματος θα φέρει ένα άλλο καλύτερο ή χειρότερο.

ΕΛΙΤ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 8 Ιουλίου 2022

Άμεση μεταφορά από τα Γαλλικά η λέξη ελίτ σημαίνει (βικιλεξικό) τους καλύτερους, τους εκλεκτότερους από ένα σύνολο. Συχνά στα άρθρα μου φαίνομαι σαν να θεωρώ τους ελίτ σχεδόν σαν κάτι διαβολικό, καθώς τους φέρνω σε αντίθεση με το κοινό, που η βούλησή του είναι η υπέρτατη πολιτική αλήθεια, εφόσον λαμβάνεται κάτω από συγκεκριμένους όρους. Κι όμως ανήκω κι εγώ σε μια ελίτ. Στη σταδιοδρομία μου έφτασα να γίνω καθηγητής πανεπιστημίου! Έχει κάποιο δημιουργικό ρόλο στην κοινωνία αυτή η ελίτ;

Φανταστείτε τον πρωτόγονο άνθρωπο. Έχει βελτιώσει τις ικανότητές του να βρίσκει τροφή και να αμύνεται κατά των φυσικών θηρευτών του, ποικίλων θηρίων. Σημαντικό μέρος του ημερήσιου ωραρίου του το δαπανά για να συλλέγει καρπούς και/ή να κυνηγά. Με τις βελτιωμένες ικανότητές του ένα μέρος του ωραρίου του είναι “ελεύθερο”, χωρίς να κατευθύνεται η προσπάθειά του από πιεστικές ανάγκες όπως η πείνα ή ο ευχάριστος ερωτικός ίμερός του, η γενετήσια ανάγκη του. Και τι κάνει σ΄ αυτό το χρόνο, που δεν αναγκάζεται να κάνει οτιδήποτε; Αρχαιολογικά ευρήματα μας έχουν αποκαλύψει τα προϊόντα αυτού του περισσεύματος του χρόνου του. Ζωγραφίζει στη σπηλιά του, κατασκευάζει εργαλεία κλπ. Κανένα αντανακλαστικό του δεν τον υποχρεώνει να κάνει τέτοια πράγματα. Κι όμως τα κάνει. Τα βλέπομε με τα μάτια μας σήμερα. Δεν το κάνουν όλοι. Αυτοί όμως ήταν οι εκλεκτοί, η ελίτ, της εποχής τους.

Ολόκληρη η πρόοδος της ανθρωπότητας έχει επιτευχθεί χάρη στους εκάστοτε εκλεκτούς. Όλες οι επιστημονικές ανακαλύψεις, όλα τα πολιτιστικά δημιουργήματα, εικαστική και ποιητική (παραστατική) τέχνη είναι προϊόντα των προσπαθειών κάποιων εκλεκτών. Αν επωφελούμαστε σήμερα από αυτή την πρόοδο, αν έχει παραταθεί το προσδόκιμο της επιβίωσής μας, αν έχει μειωθεί η παιδική θνησιμότητα, αν πεθαίνουν σε όλο τον πλανήτη λιγότεροι από λιμό παρά από παχυσαρκία, αν έχει μειωθεί το ποσοστό του αναλφαβητισμού, το οφείλομε σ΄ αυτούς.  Και πέρα από την “ποσότητα” της ζωής, οφείλομε σε κάποιους εκλεκτούς και τη βελτίωση της ποιότητάς της. Αν χαιρόμαστε απολαμβάνοντας τη θέα του Παρθενώνα, το Μυστικό Δείπνο του Da Vinci, ακούοντας την 9η συμφωνία του Beethoven κλπ, σε κάποιους εκλεκτούς, ταλαντούχους με την κατάλληλη παιδεία το χρωστάμε.

Κι όμως, το κοινό όχι σπάνια στρέφεται κατά αυτών των διαλεχτών ανθρώπων. Και όχι μόνο, αλλά και σε ανώμαλες καταστάσεις, πολέμους, επαναστάσεις, καταστρέφει αριστουργηματικά επιτεύγματα τέτοιων ανθρώπων. Θυμηθείτε τι κατέστρεψε η Γαλλική επανάσταση. Στα Χανιά είδα ερείπια αριστουργηματικών κτηρίων που είχαν καταστραφεί όταν διώχθηκαν από το νησί οι Τούρκοι – και αυτό έγινε σε πολλά μέρη της Ελλάδας – οι ίδιοι οι Οθωμανοί και Νεότουρκοι κατέστρεψαν ό,τι ωραίο είχαν κατασκευάσει οι κατακτημένοι λαοί τους, Ακόμη η “πολιτιστική” Κινεζική επανάσταση κατέστρεψε με λύσσα ό,τι είχαν δημιουργήσει με αφάνταστες θυσίες οι ελίτ αυτής της ίδιας κυβερνώσας παράταξης. Γιατί αυτή η εχθρότητα του κοινού απέναντι στα μέλη του που κανονικά θα έπρεπε να είναι οι μπροστάρηδές του;

Ας μην αρχίσουμε τις αλληλοκατηγορίες, φταίνε οι εκλεκτοί ή φταίει ο όχλος. Ο Αριστοτέλης δίνει την πιο συνοπτική απάντηση στο ερώτημα. “Ο μν τι ἐὰν κατ τι σοι σιν, λως σοι νομίζουσιν εναι ο δ΄ τι, ἐὰν κατ τι νισοι, πάντων νίσων ξιοσιν αυτος“. Κάποιοι από το σύνολο, νομίζουν πως επειδή είναι ίσοι με όλους τους άλλους σε ένα τομέα, νομίζουν πως είναι σε όλα ίσοι, ενώ άλλοι, επειδή είναι άνισοι σε ένα τομέα, αξιώνουν να είναι άνισοι σε όλα. Το λάθος κάποιων “εκλεκτών” είναι ότι επειδή είναι ανώτεροι σε κάποια επιστήμη ή σε κάποια καλή τέχνη αξιώνουν να είναι ανώτεροι και στην πολιτική. Θεωρούν ότι είναι οι μόνοι κατάλληλοι να κυβερνούν σωστά την κοινωνία τους. Σ΄ αυτό το λάθος συμπέρασμα φαίνεται να οδηγούνταν και ο μεγάλος Πλάτωνας, όταν θεωρούσε ότι σε μια ιδανική πολιτεία άρχει ένας βασιλιάς που είναι φιλόσοφος.

Σ΄ αυτό το σημείο έρχεται η σύγχρονη επικρατούσα αντίληψη, ότι, ναι, το σύνολο των πολιτών πρέπει να εκλέγουν τους άρχοντές τους, αλλά μεταξύ κάποιων που πρέπει να έχουν προεκλεγεί από κάποια ανεξάρτητη ομάδα εκλεκτών. Το χαρακτηρίζει μάλιστα ο Σταγειρίτης επικίνδυνο: “χει δ κα περ τν αρεσιν τν ρχόντων τ ξ αρετν αρετούς πικίνδυνον“, έστω κι αν ο ίδιος ανήκε στην ομάδα των εκλεκτών, δεν επιζήτησε ποτέ να γίνει πολιτικός ηγέτης. Αντίθετα, ο δάσκαλός του Πλάτωνας προσπάθησε να συμβουλεύσει, ποδηγετήσει ηγέτες, όπως ο τύραννος των Συρακουσών, ή να γράψει το “σύνταγμα” της Μεγαλόπολης που χτιζόταν στην εποχή του, ενώ οι διαβόητοι τριάκοντα τύραννοι των Αθηναίων μετά την ήττα τους στον Πελοποννησιακό πόλεμο διατείνονταν πως είχαν προέλθει από τη διδασκαλία του Σωκράτη· ο αρχηγός τους μάλιστα, ο Κριτίας, ήταν θείος του Πλάτωνα. Μέσα στους λίγους μήνες που κυβέρνησαν την πολιτεία τους εκτέλεσαν κάπου 1500 αντιπολιτευόμενους πολίτες. Με τέτοιους όρους λοιπόν, πώς να μη μισεί το κοινό τους ελίτ;

Φυσικά, εδώ υπάρχει η λεπτή παρεξήγηση που ήδη επισημάνθηκε παραπάνω από τον Αριστοτέλη. Ακόμη, τα τεχνολογικά άλματα, επιτεύγματα των εκλεκτών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το καλό ή για το κακό της ανθρωπότητας. Η διάσπαση του ατόμου οδήγησε π.χ. στην ανακάλυψη ποικίλων μεθόδων που επέτρεψαν τη σωτηρία πλήθους αρρώστων, αλλά και στην ανακάλυψη της ατομικής βόμβας που μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου αφάνισε πρωτοφανή αριθμό αμάχων και απειλεί σήμερα να καταστρέψει τον πλανήτη. Η ανακάλυψη της πενικιλίνης ήταν μια επανάσταση που έσωσε πολύν κόσμο, όμως ήταν η αφετηρία για ανακάλυψη πλήθους αντιβιοτικών που έχουν ήδη καταστήσει ανθεκτικό τον κόσμο των θανατηφόρων μικροοργανισμών, που απειλούν την ανθρωπότητα με πανδημίες. Το σφάλμα δεν είναι βέβαια οι ανακαλύψεις, αλλά η χρήση τους. Μήπως λοιπόν θα έπρεπε οι επιστήμονες να είναι οι ίδιοι που εφευρίσκουν και οι ίδιοι που παίρνουν αποφάσεις πώς θα χρησιμοποιηθούν οι εφευρέσεις τους;

Η ορθολογική απάντηση είναι αρνητική. Η κυβέρνηση μιας κοινωνίας απαιτεί τέχνη που δεν την έχουν όλοι, ούτε το κοινό ούτε οι εκλεκτοί σε άλλον τομέα. Και ελλοχεύει ο κίνδυνος να χρησιμοποιήσουν οι επίλεκτοι την ισχύ τους προς όφελος της τάξης τους και εναντίον του κοινού και, μάλιστα, περιχαρακώνοντας την τάξη τους, έτσι που να μην είναι προσιτή από το σύνολο. Σε μια γνήσια δημοκρατία, όπου εκείνοι που παίρνουν αποφάσεις είναι κληρωμένοι από το σύνολο του λαού, οι εκλεκτοί είναι πολύτιμοι σύμβουλοι της κυβέρνησης, που κι αυτή αποτελείται από εκλεκτούς στην κυβέρνηση, με τελική απόφαση από τους κληρωμένους, σαν ενόρκους, στη βουλή.

ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΑΤΙΜΩΡΗΣΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 07.07.22

Η βία είναι έμφυτη στον άνθρωπο, όπως και στα υπόλοιπα ζώα. Τη χρειάζονται για να αφαιρούν ζωή από φυτά και/ή ζώα για να επιβιώσουν. Γενικά όμως, ακόμη και στα πιο άγρια ζώα, η βία μεταξύ ομοειδών από αυτά είναι μόνον εξαίρεση. Αντίθετα, στα κοινωνικά ζώα, όπως κάποια έντομα, απαντά ακόμη και ομαδική βία (πόλεμος) μεταξύ διαφορετικών κοινωνιών για το σφετερισμό ή υπεράσπιση αποθηκών αγαθών. Οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικά ζώα, αν και αυτό δεν στηρίζεται σε φυσικά αντανακλαστικά, αλλά στην επιλογή μας. Να φάμε ή να μη φάμε από τον απαγορευμένο καρπό. Βέβαια, μια σωστά δομημένη κοινωνία δεν προσφέρει κίνητρα για βία μεταξύ των μελών της. Για παράδειγμα, την κοινοκτημοσύνη που υποστήριζε ο Πλάτων, την απορρίπτει, ως αναποτελεσματική, ο Αριστοτέλης, αν και αναγνωρίζει ότι συνδέεται με λιγότερη βία από όσο η ιδιοκτησία. Θεωρεί ότι είναι αδύνατο να προβλέψεις την κακοήθεια κάποιων (μοχθηρία τη λέει) και να την αντιμετωπίσεις. Πραγματικά, σε ένα πληθυσμό πολλών εκατομμυρίων ατόμων που αποτελούν μια σύγχρονη πολιτεία, πάντα υπάρχουν κάποιοι κακοήθεις, που, χωρίς επαρκείς λόγους, ασκούν βία. Γι΄ αυτές τις περιπτώσεις, οι πολιτείες έχουν οργανώσει την αστυνομία. Για την πρόληψη της εγκληματικής βίας η ευθύνη είναι πρώτιστα στην κοινωνία, να είναι έτσι που να μην παρέχει κίνητρα για παρανομία, π.χ. απουσία σημαντικής ανισότητας. Αλλά και ο ρόλος της αστυνομίας είναι σημαντικός. Βασικά, πρέπει να γνωρίζει ο υποψήφιος παραβάτης ότι οι πιθανότητες να διαφύγει είναι ελάχιστες. Η βεβαιότητα ότι, αν παρανομήσω, θα συλληφθώ έχει πιθανώς ισχυρότερη αποτρεπτική αξία από την πιθανότητα ότι, αν και εφόσον αποκαλυφθώ, θα τιμωρηθώ αυστηρά. Κι αυτό, διότι όταν ανακαλύπτεται το έγκλημά μου, πέρα από τις νομικές συνέπειες, για τις οποίες μπορώ να επιστρατεύσω έναν ικανό δικηγόρο, θα έχω και την αποδοκιμασία της κοινωνίας.

Έργο όμως της αστυνομίας είναι, όταν έχει συντελεσθεί το έγκλημα να ανακαλυφθεί ο εγκληματίας και να τεκμηριωθεί η ενοχή του. Αυτό το έργο απαιτεί εντατική εκπαίδευση των αστυνομικών και ισχυρή εργαστηριακή επικουρία. Στην πατρίδα μας, παρόλο που έχει συντελεσθεί κάποια πρόοδος, ιδίως από τότε που αποκαλύφθηκαν οι ένοχοι της 17 Νοέμβρη, δεν είμαι ικανοποιημένος. Θα αναφερθώ σε δύο κυρίως περιστατικά.

Μαρφίν. Η επίθεση σημειώθηκε την ώρα μιας διαδήλωσης για το Μνημόνιο, όταν τρία άτομα με καλυμμένα πρόσωπα έσπασαν το τζάμι του υποκαταστήματος της τότε Marfin, επί της οδού Σταδίου 23 πετώντας μέσα μια μολότοφ και ένα μπουκάλι βενζίνη, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει η πυρκαγιά. Μέσα στην τράπεζα, που ήταν κλειστή και κλειδωμένη, ενώ εξελισσόταν η μεγάλη συγκέντρωση, βρίσκονταν την ώρα της επίθεσης οκτώ εργαζόμενοι. Οι τρεις πέθαναν. Οι αυτουργοί ποτέ δεν βρέθηκαν και έμειναν ατιμώρητοι. Τίνος ευθύνη; Πρώτα βέβαια η μοχθηρία των δραστών. Αλλά η πολιτεία τι κάνει; Ευθύνη της ήταν βέβαια να έχει αποφύγει το Μνημόνιο, που αναμενόμενο ήταν να δημιουργήσει αντιδράσεις, η βία των οποίων φυσικά δεν μπορούσε να προβλεφθεί. Και η ευθύνη δεν ήταν της κυβέρνησης, αλλά όλων των διαδοχικών κυβερνήσεων των τελευταίων ετών. Από κει και πέρα, ευθύνη είχαν και οι υπεύθυνοι της τράπεζας που είχαν κλειδωμένες τις πόρτες με τους υπαλλήλους μέσα, έτσι που δεν μπορούσαν να διαφύγουν. Αλλά και οι αποζημιώσεις στα θύματα από την Τράπεζα, δεν άφησε το Ανώτατο Δικαστήριο να πληρωθούν. Όσο για την αστυνομία, υπό τις συνθήκες που συνέβηκαν τα γεγονότα, δεν ήταν δυνατό να εντοπίσει τους αυτουργούς. Ακόμη και άριστα οργανωμένες αστυνομίες δεν έχουν 100% επιτυχία. Ο δολοφόνος του Olof Palme (1974) δεν βρέθηκε ποτέ, ενώ για την απουσία οργάνωσης της δολοφονίας του John F. Kennedy (1963) δεν ξέρω πόσοι έχουν πεισθεί.

Προχωρώ σε άλλο δραματικό επεισόδιο. Ένα άοπλο παιδί, ο Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος, πυροβολείται από έναν αστυνομικό και χάνει τη ζωή του. Ο αστυνομικός συλλαμβάνεται, καταδικάζεται αρχικά σε ισόβια, αλλά λίγα χρόνια αργότερα είναι ελεύθερος. Υπάρχουν ποικίλα παρασκηνιακά, όμως δεν θα σταθώ σ΄ αυτά. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι το ηθικό μέρος. Δεν μπορώ να πω “άφες αυτόν, ου γαρ οίδε τι ποιεί”. Έργο της αστυνομίας είναι να προστατεύει, όχι να σκοτώνει, τους πολίτες. Γι΄ αυτό μπορεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να φέρει υπηρεσιακό πιστόλι. Καθώς δεν είναι εύκολο να έχουμε εκπαιδεύσει όλους τους πολίτες πότε μπορούν να χρησιμοποιήσουν το όπλο τους, απαγορεύεται στον τόπο μας, σωστά, η οπλοκατοχή. Αν στον απλό πολίτη απαγορεύεται ο φόνος, στον αστυνομικό απαγορεύεται δυο φορές. Οι αστυνομικοί ξέρουν, είναι εκπαιδευμένοι, σ΄ αυτό. Ή οφείλουν να είναι. Και η κοινωνία δεν αισθάνεται ικανοποιημένη με την ατιμωρησία του ενόχου. Δεν θα ξεχαστεί εύκολα το περιστατικό και θα γίνεται για χρόνια αιτία κοινωνικής ανωμαλίας.

Πίσω από γεγονότα σαν τα παραπάνω βρίσκεται πάντα η υποψία ότι στη θέση της εκπαίδευσης των αστυνομικών υπάρχει η προσπάθεια ιδεολογικής χειραγώγησής τους. Από πολλά χρόνια υπάρχει αυτή η παράδοση. Στην εποχή μου, για να μου επιτραπεί να δώσω εισακτήριες εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, απαραίτητο ήταν ένα πιστοποιητικό ποινικού μητρώου από την εισαγγελία, αλλά και πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων από την αστυνομία. Μα είναι αυτό το κύριο έργο της αστυνομίας; Το αυταρχικό καθεστώς έχει, υποτίθεται, λήξει στην πατρίδα μας με τη μεταπολίτευση του 1974. Η αστυνομία όμως, η δικαιοσύνη, ο στρατός, δεν έχουν μπορέσει να απαλλαγούν από την παράδοση που είχε διαμορφωθεί για χρόνια πολλά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, αυτό έγινε και πέτυχε την απουσία αστυνόμευσης και των λοιπών κρατικών λειτουργιών από το σωστό ρόλο τους. Μ΄ αλλά λόγια είτε συνεχίζομε την παράδοση του ολοκληρωτισμού που ζήσαμε οι παλιότεροι ή μεταπέσαμε σε συνθήκες οχλοκρατίας, που τη βλέπομε π.χ. στο μπάχαλο που γίνεται στα Πανεπιστήμια – και όχι μόνο.

Στην ποινική δικαιοσύνη μας είχαμε κάποτε μόνον ενόρκους. Μετά το 1967 τα ποινικά δικαστήρια είναι μεικτά, από επαγγελματίες δικαστές και κληρωμένους πολίτες. Το γεγονός ότι οι επικεφαλής των Ανώτατων Δικαστηρίων μας αποφασίζονται από το Υπουργικό Συμβούλιο, ενισχύει την υποψία ότι η κρίση των επαγγελματιών δικαστών είναι χειραγωγημένη από την εκάστοτε κυβέρνηση. Αυτό το βλέπομε και σε άλλες περιπτώσεις όταν κάποιος δικαστικός κατηγορεί πολιτικό πρόσωπο, αλλάζει η κυβέρνηση και τώρα κατηγορείται ο δικαστικός! Έχω επισημάνει επανειλημμένα το επικίνδυνο του συστήματος μας που είναι ολιγαρχία (ή εκλεγμένη μοναρχία), με διεθνές όνομα Hellenic Republic, έστω και αν το Σύνταγμά μας το ονομάζει “Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία”. Το σύστημά μας είναι ένα υποχρεωτικά πελατειακό κράτος, που τελικά κυβερνάται σε ευρέα όρια που ορίζουν ξένες δυνάμεις.

ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 5 Ιουλίου 2022

Χωρίς να είναι φυσικές, κάποιες λειτουργίες, στηριζόμενες σε ανατομικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά, ευνοούν την ανάπτυξη θετικών σχέσεων μεταξύ μελών του ίδιου είδους. Η συμπληρωματική κατασκευή μιας κοιλότητας με μια προεξοχή, όπως του στόματος του βρέφους με τη μητρική θηλή αφενός και του κόλπου της γυναίκας με το ανδρικό πέος από την άλλη, ευνοεί την επαφή των δύο μελών του ζεύγους. Αντανακλαστικά επιτυγχάνουν τη μεταφορά γάλακτος από τη μητέρα στο παιδί και σπέρματος από τον άντρα στη γυναίκα, αντίστοιχα. Απώτερα αποτελέσματα είναι η συντήρηση της ζωής και η διατήρηση του είδους. Στα θηλαστικά, που ζουν ελεύθερα αγελαία, βλέπομε τακτικά την πράξη της συνουσίας που ενδέχεται να οδηγεί σε μια νέα ζωή. Οι άνθρωποι, από τότε που αρχίσαμε να παράγουμε, αντί να συλλέγουμε, την τροφή μας μάθαμε να ζούμε κοινωνικά.  

Η δημιουργία αποθηκών χρήσιμων αγαθών που αναπαράγονται συνοδεύτηκε από την ανάγκη να μη διασκορπιστούν μετά το θάνατο του ιδιοκτήτη τους και αυτό με τη σειρά του την ανάγκη του γάμου, όπου με κοινωνική επιτήρηση, ένας άντρας και μια γυναίκα συνδέονται, και τα τέκνα που τίκτει η γυναίκα είναι οι κληρονόμοι. Η έφεση όμως για ερωτική πράξη υπάρχει είτε είναι παντρεμένοι είτε όχι το ζευγάρι. Το τελευταίο καταδικάζεται από την κοινωνία. Ως ποιο βαθμό λοιπόν είναι ηθικό, να επεμβαίνει η κοινωνία στη σχέση μεταξύ δύο ώριμων μελών της που αμοιβαία επιθυμούν να κάνουν έρωτα; Μετά την ερωτική πράξη, ο άντρας είναι ανεύθυνος. Η γυναίκα όμως μπορεί να φιλοξενεί ένα γονιμοποιημένο ωάριο που θα εξελιχθεί σε παιδί και η σχέση της με κάποιον άντρα δεν μπορεί να μείνει πια μυστική. Αυτή μόνον έχει την ευθύνη. Μα δεν είναι και τα δύο φύλα ισότιμα σε μια κοινωνία;

Οι λύσεις είναι πρόληψη και αντιμετώπιση. Σήμερα υπάρχουν κάθε είδους προφυλακτικά μέσα που εφαρμόζονται από τον άντρα και από τη γυναίκα και εμποδίζουν την κύηση. Αλλά το “λάθος” μπορεί να γίνει. Και η κοινωνία μένει να αντιμετωπίσει το ηθικό δίλημμα.

Πρόσφατα, στις ΗΠΑ αποφασίστηκαν μέτρα που νομιμοποιούν την απαγόρευση των αμβλώσεων ανατρέποντας αντίθετη απόφαση που είχε ληφθεί πριν από μισό αιώνα. Τι όμως σημαίνει αυτό; Η επικρατούσα στάση σε μια κοινωνία όσον αφορά υπαρξιακά θέματα ελάχιστα σχετίζεται με τη λογική και αποτελεί αυθαίρετη πίστη ενός όχλου μάλλον  παρά έλλογη απόφαση του δήμου. Υπαρξιακά ζητήματα είναι εκείνα που αφορούν τη γέννηση και το θάνατο. Το θεμελιώδες επιχείρημα της μιας μερίδας όχλου (ας την πούμε “συντηρητική”) είναι ότι δεν επιτρέπεται αφαίρεση ανθρώπινης ζωής. Το επιχείρημα της άλλη μερίδας (“προοδευτικής”) είναι ότι κάθε άνθρωπος έχει κάθε δικαίωμα να διαθέτει όπως επιθυμεί το σώμα του.

Και πρώτα, είναι φόνος η άμβλωση; Η ύπαρξή μας είναι ενιαία, αλλά τρισυπόστατη με διαφορετικό χρόνο γέννησης και θανάτου καθεμιάς υπόστασης. Το αισθητό μας Εγώ αρχίζει να υπάρχει, δηλαδή να διαφέρει από το περιβάλλον του, τη στιγμή της σύλληψης και είναι αισθητό από το σύμπαν. Από εκείνη τη στιγμή το γονιμοποιημένο ωάριο λειτουργεί και αναπτύσσεται ανεξάρτητα από το περιβάλλον του (μητέρα) που του προσφέρει μόνο προστασία και ενέργεια. Μέσα στη μήτρα οι αισθητήρες του εμβρύου δέχονται ερεθίσματα από μέσα από το σώμα του και απέξω από το περιβάλλον του. Τα ερεθίσματα αυτά είναι ακριβώς ίδια και σταθερά και από τις δυο μεριές. Έτσι, το έμβρυο δεν αντιλαμβάνεται να υπάρχει. Με τη γέννηση, οι επιφανειακοί αισθητήρες του εξακολουθούν να δέχονται σταθερά ερεθίσματα από μέσα, αλλά απέξω βομβαρδίζονται από σήματα που διαρκώς και απρόβλεπτα αλλάζουν, Εκείνη τη στιγμή γεννιέται το νοητό Εγώ, άμεσα αντιληπτό μόνον από τον εαυτό του. Οι άλλοι μόνο το συμπεραίνουν, το νοούν. Ακολουθεί η ένταξη του ανθρώπινου νεογέννητου στην κοινωνία με μια κοινωνική διαδικασία όπως η βάπτιση, η περιτομή κλπ και εκείνη τη στιγμή γεννιέται το κοινωνικό Εγώ, που σχετίζεται με το έλλογο περιβάλλον του. Μόνο τότε το νέο ον είναι πλήρες, έστω και ανώριμο ακόμη, ανθρώπινο ον. Η διακοπή της κύησης επομένως θανατώνει το αισθητό Εγώ, όχι όμως ένα πλήρες ανθρώπινο πλάσμα. Δεν είναι δυνατό να σκοτώσεις κάποιον αγέννητο, που δεν υπάρχει!

Η στάση των συντηρητικών είναι υποκριτική, διότι οι ίδιοι είναι που επιδιώκουν τη διατήρηση της θανατικής ποινής (που σκόπιμα αφαιρεί ανθρώπινη ζωή), την οπλοκατοχή, που διευκολύνει τις αφαιρέσεις ζωής, την απαγόρευση της νομικά κατοχυρωμένης συμβίωσης ομόφυλων κλπ. Αποτελούν απλώς αντίθεση στην πολιτική των προοδευτικών που επιθυμούν τα αντίθετα. Και το θέμα ανάγεται τελικά στις διαφορές μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών. Η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ τους είναι, νομίζω, τούτη. Η κοινωνία, για να επιβιώνει, απαιτεί κάποιες απαγορεύσεις στα μέλη της, που μάλιστα μπορούν να επιβάλλονται βίαια. Ως ποιο βαθμό επιτρέπεται η κοινωνία να επιβάλλεται στον πολίτη; Αυτό είναι ολοκληρωτισμός. Τον είδαμε στο μεγαλείο του στη διάρκεια του ναζιστικού καθεστώτος στη Γερμανία, αλλά και αλλού. Ο Αριστοτέλης παίρνει θέση υπέρ της πολιτείας μάλλον, παρά υπέρ του ατόμου. “Εἰ γὰρ καὶ ταυτὸν ἐστιν (τἀνθρώπινον ἀγαθὸν) ἑνὶ καὶ πόλει, μεῖζον γε καὶ τελειότερον τὸ της πόλεως φαίνεται καὶ λαβεῖν καὶ σώζειν“. Σε τέτοια ζητήματα όμως ο σοφός ήταν συντηρητικός, καθώς δεν θεωρούσε όλους τους ανθρώπους ίσους, αλλά π.χ. τον άντρα πάνω από τη γυναίκα, το δεσπότη πάνω από το δούλο, τον Έλληνα πάνω από το βάρβαρο. Χωρίς λογικά επιχειρήματα. Απλώς “φύσει”.

Ως γιατρός, βλέπω το θέμα από τη σκοπιά της υγείας. Η ισχυρή τάση να γίνεται κάτι, έστω και ανεπιθύμητο, αν απαγορευτεί, οδηγεί σε εγκληματικότητα. Η μέθη αυξάνει την εγκληματικότητα, Η ποτοαπαγόρευση όμως την πολλαπλασίασε, καθώς το πλήθος των ποτών συνέχισαν να πίνουν παράνομα. Και η απαγόρευση της άμβλωσης δεν θα μειώσει την ιατρική αυτή πράξη, αλλά θα την κάνει ιατρικά ανασφαλή, αυξάνοντας την πιθανότητα να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή της μητέρας. Υγεία είναι μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλώς η απουσία νόσου ή αναπηρίας. Τι πρέπει να κάνει ένας γιατρός και μια μητέρα όταν πριν από τον τοκετό διαγνωσθεί ότι θα έλθει στον κόσμο όχι ένα υγιές παιδί, αλλά ένα ανάπηρο, π.χ. με βαριά ανίατη καρδιοπάθεια; Υπενθυμίζω, δεν είναι τέλειο ανθρώπινο ον. Εξάλλου η υγεία έχει ως συνιστώσα την κοινωνική ευεξία. Τι θα κάνει μια γυναίκα, όταν το παιδί που εγκυμονεί είναι το αποτέλεσμα βιασμού, αιμομιξίας, ή απλά εξώγαμης σχέσης;

Καταλήγοντας θεωρώ ότι ηθικά κοινωνική επίβλεψη είναι απαραίτητη, όχι όμως απαγόρευση.

ΕΠΑΝΟΙΚΙΣΤΕ ΤΑ ΝΗΣΙΑ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών. 2 Ιουλίου 2022

Το έχω τονίσει επανειλημμένα. Η Ελλάδα έχει γεωγραφική ιδιαιτερότητα, δηλαδή σε τόσο περιορισμένο χώρο, τόσο ψηλά βουνά δίπλα σε πεδιάδες, δίπλα σε νησιά. Καμιά πολιτική στρατηγική δεν μπορεί να προγραμματίζεται χωρίς να λάβει υπόψη της το γεωγραφικό παράγοντα. Ο Ελληνισμός, ως παιδεία και γλώσσα, εκτεινόταν στην ακμή του από τον Ινδό ποταμό ως την Ιβηρική χερσόνησο και τη βόρεια Αφρική, ποτέ όμως δεν έλειψε από την έκταση που καταλαμβάνει σήμερα η πατρίδα μας. Αυτή η έκταση στη μεγαλύτερη ακμή της δεν μπορούσε να θρέψει παρά περίπου 10 εκατομμύρια κατοίκους. Τόση είναι η δυνατότητα, που μας επιτρέπει η γεωγραφία μας. Αυτό δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε. Από την απελευθέρωσή μας ως σήμερα προσπαθήσαμε να εισαγάγουμε την παιδεία, την κουλτούρα της Δύσης, που είχε αναγεννηθεί αντιγράφοντας πολλά από τα στοιχεία του προγονικού μας πολιτισμού. Όμως στηριζόμαστε παραδοσιακά σε δύο πόδια, ένα στην Ευρώπη και ένα στην Ασία. Η παράλογη μεγαλομανιακή Μεγάλη Ιδέα πριν από ένα αιώνα οδήγησε στον ακρωτηριασμό του Ασιατικού ποδιού μας, καθώς 1,5 εκατομμύριο Έλληνες εγκαταστημένοι εκεί από τον καιρό του Τρωικού πολέμου εγκατέλειψαν την πατρώα γη και ήλθε ο μεγάλος πολιτικός μας Κωνσταντίνος Καραμανλής να αναγνωρίσει επιγραμματικά ότι “ανήκομεν εις την Δύσιν”. Ωστόσο, η γεωγραφική ιδιαιτερότητά μας δεν μας επιτρέπει να αντιγράφουμε σε όλα τη δύση. Η πολιτική στρατηγική μας οφείλει να πρωτοτυπεί, κι αυτό είναι πολύ δύσκολο ή και ριψοκίνδυνο, διότι σημαίνει να εφαρμόσουμε τρόπους διακυβέρνησης αδοκίμαστους. Κι είμαστε τόσο συνηθισμένοι να θεωρούμε πως μόνον ό,τι προϋπάρχει δοκιμασμένο στην Εσπερία είναι δυνατό! Λάθος! Λάθος! Η καινοτομία υπήρξε ιστορικά το μεγάλο ατού των Ελλήνων στους αιώνες.

Οι Έλληνες ζούσαν σκόρπιοι σε όλη την έκταση της σημερινής Ελλάδας. Η Αθήνα όταν ελευθερωθήκαμε είχε μόλις λίγες χιλιάδες κατοίκους. Σήμερα στην ευρεία έκτασή της συγκεντρώνει πάνω από 4 εκατομμύρια. Αυτό έγινε για ποικίλες σκοπιμότητες, όχι από την αστυφιλία του Έλληνα όπως η άρχουσα τάξη θέλει να μας πείσει απεκδυόμενη τις ευθύνες της. Απλώς, ποικίλες, οικονομικές κυρίως, αλλά όχι μόνο, σκοπιμότητες συγκέντρωσαν γύρω στις μεγαλουπόλεις κεφάλαια και μόνον διαμέσου τους μπορούσαν οι Έλληνες να επιβιώσουν. Οι μεγαλουπόλεις όμως δεν παράγουν, μόνο καταναλώνουν. Η κατανάλωση είναι ευχάριστη, η παραγωγή είναι επίμοχθη. Για σκεφτείτε όμως έναν πόλεμο, έναν αποκλεισμό, σαν της κατοχής που βιώσαμε οι εσχατόγεροι, πώς θα επιβιώσει ο πληθυσμός των μεγαλουπόλεων; Και αυτό δεν είναι το μόνο.

Διαθέτομε σχεδόν 6000 νησιά και βραχονησίδες. Διψήφιος μόνον είναι ο αριθμός των κατοικημένων, εκείνων κυρίως που στηρίζονται στον τουρισμό. Όμως στα περισσότερά τους ζούσαν κάποτε άνθρωποι. Ο τουρισμός είναι σπουδαία και αποδοτική οικονομική πηγή. Μέσα στους λίγους μήνες που εργάζονται οι άνθρωποι εξασφαλίζουν τις δαπάνες τους για όλο το χρόνο και το υπόλοιπο μέρος κάθονται και απολαμβάνουν ό,τι κέρδισαν το καλοκαίρι. Ο τουρισμός όμως εξαρτάται απόλυτα από εξωγενείς παράγοντες. Μια οικονομική, στρατιωτική, υγειονομική κρίση, εδώ ή διεθνώς, σημαίνει κατάρρευση αυτής της μοναδικής οικονομικής πηγής μας. Σημαίνει υποδούλωσή μας.

Η δραστηριότητα οποιασδήποτε οντότητας βασίζεται στην επιφάνειά της που έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον της προστατεύοντάς την να μην αφομοιωθεί από αυτό και διυλίζοντας τι ανταλλάσσεται μεταξύ τους. Κάθε οντότητα έχει ένα περίβλημα, το ψωμί  κόρα, το γάλα τσίπα, το νερό επιφανειακή τάση, τα φυτά φλοιό, τα ζώα δέρμα ή όστρακο, τα κράτη σύνορα. Έχομε το προνόμιο της μοναδικά τεράστιας συνοριακής έκτασής μας, αλλά πρέπει να τη στηρίζουμε, όπως οι Βυζαντινοί στήριζαν τους ακρίτες.

Η προφανής αντίρρηση όποιου διαβάζει τα παραπάνω είναι: “Καλά, πάς εσύ, να εγκαταλείψεις το βολικό διαμέρισμά σου στο κέντρο της Αθήνας να κατοικήσεις σε ένα ερημονήσι;” Εύλογο. Όμως αυτό που λέω εγώ είναι μεταφορά παραγωγικών κεφαλαίων στα ξερονήσια και τα κεφάλαια θα προσελκύσουν τον κόσμο. “Μα τι μπορούν να παράγουν;” Ενέργεια! Φυσική, με κατάλληλα προσαρμοσμένες ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, κυματογεννήτριες, και βιολογική με ανάπτυξη θαλασσοκαλλιεργειών, ψαριών, μαλακίων, οστρακοδέρμων κλπ. Μπορεί να γίνεται εξαγωγή. Η σύγχρονη τεχνολογία (αυτήν σωστά εισάγομε από τη δύση) παρέχει τη δυνατότητα. Αναγκαστικά, η κλιματική αλλαγή θα επιβάλει στο εγγύς μέλλον δραστική μείωση της χρήσης άνθρακα, πετρελαίου, φυσικού αερίου. Θα χρειασθούν αφαλατωτικά συστήματα για νερό. Επίσης ηλεκτρονική επικοινωνία, τέτοια που ένας κάτοικος του Ξερονησιού να μπορεί να διευθύνει μια διεθνή εταιρεία. Κι ακόμη, ασφαλώς, τακτική ακτοπλοϊκή συγκοινωνία. Φαντάζομαι για όλα αυτά πολλαπλές αναγκαίες καινοτομίες. Ονειρεύομαι π.χ. πλοιάρια που να κινούνται, όπως παραδοσιακά, με τον άνεμο, όχι όμως με ιστία, αλλά με ανεμογεννήτριες και τοιχώματα καλυμμένα από φωτοβολταϊκές επιφάνειες. Τέτοια πλοιάρια αναμένονται ανθεκτικά στον κλυδωνισμό, λόγω της ροπής αδράνειας των ανεμογεννητριών, ενώ δεν χρειάζονται πολυδάπανα λιμενικά έργα. Επιτρέπουν τακτική επαφή με κεφαλονήσια και τις δυνατότητές τους. Φυσικά, γιατρός, δάσκαλος, λιμενικός, και λοιποί υπάλληλοι είναι απαραίτητοι. Το εναρκτήριο λάκτισμα θα δοθεί από υποχρεωτική δραστηριότητα στη θητεία στρατιωτών. Μόλις δημιουργήσουν στοιχειώδεις υποδομές, θα αναλάβουν επωφελώς και ιδιώτες.

Η εθνική σκοπιμότητα καθιστά την πρόταση ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ. Η κυριαρχία ενός ακατοίκητου νησιού εύκολα αμφισβητείται, όχι ενός κατοικημένου. Για δεκαετίες το νησάκι Ρω, δίπλα στην Τουρκία δεν ενοχλήθηκε κατοικημένο από μια κυρά που καθημερινά ύψωνε την Ελληνική σημαία. Οι Τούρκοι ναύαρχοι ζήτησαν την άδεια να κάνουν απόβαση στα Ίμια. “Υπάρχει κανένας άνθρωπος πάνω τους;” ρωτήθηκαν και καθώς η απάντηση ήταν αρνητική, ήλθε η διαταγή: “Τότε προχωρήστε!”. Υφαλοκρηπίδα έχουν τα νησιά που είναι κατοικημένα με οικονομική δραστηριότητα. Αυτά διεθνώς αναγνωρισμένα. Δεν έχουν τα ακατοίκητα.

Η ζωή σε μια κοινότητα λίγων εκατοντάδων κατοίκων είναι για πολλούς λόγους ποιοτικά ανώτερη από εκείνη των μεγαλουπόλεων. Η αναγκαστικά καθημερινή επικοινωνία των κατοίκων επιτρέπει τον αυτοέλεγχο της κοινότητας στη βάση ηθικών μάλλον παρά νομικών κανόνων, έτσι που η αστυνόμευση γίνεται λιγότερο αναγκαία. Μια επιδημία εκεί σημαίνει ότι απομονώνεται το νησί και όχι όλη η χώρα, ενώ υγειονομικά κλιμάκια μεταφέρονται επιτόπου για να αντιμετωπίσουν τα επείγοντα περιστατικά. Εξάλλου, στο μέσο του πελάγους τα νησιά έχουν πολύ καθαρότερο αέρα για αναπνοή. Φυσικά, ως πάρεργο, ένας τέτοιος τόπος γίνεται τουριστικός πόλος έλξης, αλλά δεν γίνεται ο τουρισμός ο πυλώνας της οικονομίας του και η κοινότητα δεν χάνει την ταυτότητά της προσπαθώντας να προσαρμοσθεί στα γούστα των ξένων.

Αναγκαστική συνέπεια είναι η αραίωση των μεγαλουπόλεων. Η ανάγκη για παράνομα κτίσματα σ΄ αυτές ελαχιστοποιείται και η πολιτεία δεν χρειάζεται να βρεθεί εκ των υστέρων στην ανάγκη να κατεδαφίσει οικοδομές από δάση και ρέματα, για να μην καταστραφούν σε πυρκαγιές και πλημμύρες.