ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordperess.com

Ηπειρωτικός Αγών, 19 Νοεμβρίου 2022

Ένα σύνολο ανθρώπων επιβιώνουν χάρη σ΄ αυτό που ονομάζομε οικονομία. Αντιστοιχεί στο αισθητό Εγώ. Για να διατηρούν τη συνοχή τους έχουν ανάγκη από κάποιου είδους οργάνωση. Το οργανωμένο αυτό σύνολο αντιστοιχεί στο κοινωνικό Εγώ. Το σύνολο έχει μια αυτογνωσία, αισθάνεται πως είναι αυτό και όχι άλλο. Με την αυτογνωσία του είναι η Κοινωνία και αντιστοιχεί στο νοητό Εγώ.

Τόσο το νοητό όσο και το κοινωνικό Εγώ δεν μπορούν να υπάρχουν χωρίς τον υλικό φορέα τους, το αισθητό Εγώ. Και το κοινωνικό Εγώ που αντιστοιχεί στη σχέση του Εγώ με το έλλογο περιβάλλον του, δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς το νοητό Εγώ. Και όμως το νοητό Εγώ έχει την (ψευδ)αίσθητη ότι αυτό δεσπόζει στα άλλα δύο. Το αισθητό Εγώ είναι ό,τι έχει το νοητό εγώ που νιώθει ως ιδιοκτήτης του. Και το κοινωνικό Εγώ είναι ό,τι θέλει το νοητό Εγώ που υπαγορεύει τη βούλησή του. Κι αυτά, παρά τη φυσική δομή τους που λέει ότι δεν μπορεί να υπάρξει το νοητό Εγώ χωρίς το αισθητό. Αυτό το αισθητό Εγώ γεννιέται πρώτο με τη γονιμοποίηση ενός μητρικού ωαρίου από ένα πατρικό σπερματοζωάριο. Το νοητό Εγώ γεννιέται με τον τοκετό, όταν για πρώτη φορά οι αισθητήρες  που βρίσκονται στην επιφάνεια του νέου όντος διακρίνουν διαφορά μεταξύ των ερεθισμάτων που προέρχονται από μέσα και εκείνων απέξω. Όσο βρισκόταν μέσα στη μήτρα το νέο ον ήταν αδύνατο να συνειδητοποιεί την ύπαρξή του, καθώς τα από μέσα και τα απέξω ερεθίσματα (θερμοκρασία, υγρασία, οξύτητα κλπ) ήταν ίδια και σταθερά. Με την έξοδο του εμβρύου στον κόσμο, ο από μέσα κόσμος του παραμένει σταθερός όπως ήταν ενδομήτρια, ενώ ο απέξω διαρκώς μεταβάλλεται απρόβλεπτα. Η γέννηση του κοινωνικού Εγώ θα πραγματοποιηθεί αργότερα με μια κοινωνική ιεροτελεστία, όπως τα αρχαία αμφιδρόμια, η βάπτιση, η περιτομή, η εγγραφή στα ληξιαρχικά αρχεία.

Το νοητό Εγώ μπορεί να έχει πεθάνει, ενώ διατηρείται το αισθητό Εγώ, όπως στα χρονίως, μόνιμα, χωρίς πιθανότητες εξόδου,  διασωληνωμένα άτομα στις ΜΕΘ. Και το κοινωνικό Εγώ μπορεί να εξακολουθεί να “ζει” μετά το θάνατο του νοητού και του αισθητού Εγώ, αν δεν έχει γίνει κηδεία και δεν έχει διαγραφεί το άτομο από τα ληξιαρχικά βιβλία. Και προχωρώ στην αναλογία με ένα ανθρώπινο σύνολο.

Χωρίς τις αισθητές συνθήκες για την επιβίωσή του, το ανθρώπινο σύνολο δεν μπορεί να υπάρχει. Οι συνθήκες αυτές είναι η οικονομία που περιλαμβάνει ποικίλα μέσα, κυρίως τροφοπαραγωγής και στέγασης, με τα συνωδά τους του, το εμπόριο και τις ποικίλες υπηρεσίες που είναι απαραίτητες. Το σύνολο αυτό διατηρείται ενιαίο χάρη στην πολιτική. Με αυτήν, κάποια εξουσία, ισχύς δηλαδή, επιβάλλει στο σύνολο ενιαία βούληση με “νόμιμη” βία.

Αν και χωρίς το αισθητό Εγώ δεν μπορούν να υπάρχουν οι άλλες δύο υποστάσεις του Εγώ, ευδαιμονία δεν υπάρχει αν το νοητό Εγώ δεν δεσπόζει πάνω στις άλλες δύο. Αντίστοιχα, μολονότι κοινωνία και πολιτική δεν υπάρχουν χωρίς οικονομία, ευδαιμονία του συνόλου δεν μπορεί να υπάρχει παρά μόνον αν η κοινωνία δεσπόζει πάνω στην οικονομία και την πολιτική. Η πολιτική, καθώς το κύριο χαρακτηριστικό της είναι, όπως αναφέρθηκε, η εφαρμογή (νόμιμης) βίας, γίνεται κράτος που συμβαδίζει με τη βία. (Το Κράτος και η Βία αλυσόδεσαν τον Προμηθέα στον Καύκασό). Για χιλιετίες το κράτος δέσποσε πάνω στην κοινωνία. Ανάλογα με τον αριθμό των εξουσιαστών, ο Αριστοτέλης διέκρινε τρεις κατηγορίες κρατικής αρχής: μοναρχία, ολιγαρχία, δημοκρατία. Καθεμιάν από αυτές διέκρινε σε “καλή” και “κακή”. Στην καλή οι άρχοντες μεριμνούν για το σύνολο, στην κακή για τον εαυτό τους. Στην Ελλάδα, ακόμη και μετά την υποδούλωσή της σε Ρωμαίους και Οθωμανούς, επικρατούσε η δομή του έθνους, δηλαδή μια κοινωνία δημοκρατική που στηριζόταν στις μικρές κοινωνίες, όπου οι πολίτες μετείχαν ενεργά στη διοίκησή τους. Φυσικά, τα πλαίσια των ελευθεριών τους ήταν περιορισμένα από τον αφέντη, Ρωμαίο ή Οθωμανό. Οι φόροι δεν εισπράττονταν από τον καθένα, αλλά από την τοπική διοίκηση, στην οποίαν τους μάζευε ο εκάστοτε προύχοντας. Στη Δύση επικράτησε η φεουδαρχία, όπου οι πολίτες ήταν ιδιοκτησία του τοπικού άρχοντα. Αυτός εξαρτούσε την εξουσία του από μεταφυσικές δυνάμεις (ελέω Θεού βασιλιάς), έτσι που η εκκλησία και η μονοκρατορία του Πάπα είχαν μεγάλη ισχύ. Χωρίς την ευλογία του κανένας δεν μπορούσε να είναι βασιλιάς. Με το Διαφωτισμό και τις επαναστάσεις (Αμερικανική, Γαλλική, αργότερα Σοβιετική) οι κάτοικοι των ισχυρών δυνάμεων αποτίναξαν την τυραννία από πάνω τους. Για να παραμείνουν όμως ως οντότητες έπρεπε να ενισχύσουν το κράτος. Έτσι δημιούργησαν τα κράτη έθνη, όπου σε κάποια επικράτεια κατοικούσαν ομοεθνείς (με μειονοτικές εξαιρέσεις, εννοείται) και η εξουσία επέβαλλε τη βούλησή της, χωρίς τη συμμετοχή των πολιτών. Στην καλύτερη περίπτωση οι πολίτες μετείχαν στη διοίκηση της χώρας τους μια στιγμή κάθε 4 συνήθως χρόνια, όταν ψήφιζαν για να νομιμοποιήσουν την εξουσία εκείνων που είχε εκλέξει η άρχουσα τάξη. Ο πολίτης για τις ανάγκες του δεν κατέφευγε στην πολιτεία, αλλά στον πολιτικό, έτσι που το σύστημα λειτουργούσε πελατειακά. Ο πολιτικός αγόραζε ψήφους πουλώντας εκδούλευση. Γι΄ αυτό προφανώς ο Αριστοτέλης χαρακτήριζε το καθεστώς της ολιγαρχίας επικίνδυνο. Στην Ελλάδα η απελευθέρωσή μας έγινε τελικά από τρεις Δυνάμεις που εγκατέστησαν έκτοτε την κυριαρχία τους στον τόπο μας, στην αρχή με τα αντίστοιχα τοπικά κόμματα, Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό, αργότερα με τη μοναρχία, η οποία καταργήθηκε τελικά πριν από μισό αιώνα περίπου, ενώ διατηρούνταν παρά τις πρωτοφανείς συμφορές που είχε φέρει στο έθνος, όπως η Μικρασιατική καταστροφή και η ευθύνη της στο Εμφύλιο πόλεμό μας. Όλο αυτό το διάστημα, ο Ελληνικός λαός παραμένει με την παραδοσιακή δημοκρατική συνείδησή του που πειθαρχεί στο ασαφώς οριζόμενο έθνος και όχι στο σαφώς διαγραφόμενο κράτος. Χάρη σ΄ αυτή τη στάση του χαρακτηρίζεται ο λαός μας συχνά ως απείθαρχος.

Ήδη τις τελευταίες δεκαετίες και το κράτος έθνος έχει υποβαθμισθεί, ενώ με την “παγκοσμιοποίηση” προβάλλεται η κυριαρχία της οικονομίας πάνω στην πολιτική και την κοινωνία. Αυτό είναι λογικό, όπως λογικό είναι το αισθητό Εγώ να πρωτεύει πάνω στο νοητό και το κοινωνικό. Όμως ο άνθρωπος με τις ανθρώπινες ιδιότητές του, προτάσσει το νοητό Εγώ να δεσπόζει πάνω στις δύο άλλες υποστάσεις. Και τα ανθρώπινα σύνολα ονειρεύονται την κοινωνία να κυριαρχεί πάνω στην οικονομία και στην πολιτική. Τέτοιο σχήμα μία και μοναδική φορά εμφανίστηκε πάνω στη γη για λίγες δεκαετίες μόνο, τον καιρό της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας.                     

Advertisement

One thought on “ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s