ΕΠΙΛΟΓΗ ΔΟΥΛΕΙΑΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 27 Οκτωβρίου 2022

Τα ζώα ζουν είτε μόνα τους, έστω σε αγέλες, όπως λύκοι, λιοντάρια, πρόβατα, είτε σε κοινωνίες, όπως μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και άλλα. Οι άνθρωποι αποφασίσαμε οριστικά πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια να ζούμε σε κοινωνίες. Κάθε μέλος της κοινωνίας κάνει κάτι το διαφορετικό από τα άλλα, αλλά όλα μαζί υπηρετούν κοινό σκοπό, τo θησαυρισμό αγαθών, έτσι που να εξασφαλιζόμαστε όσο γίνεται κατά περιόδων ένδειας. Αυτό σημαίνει αναγκαστικά ότι απελευθερωνόμαστε ως ένα βαθμό από τους φυσικούς περιορισμούς, με τίμημα αύξηση των κοινωνικών περιορισμών.

Σήμερα είμαστε υποχρεωμένοι να δεχθούμε ότι δεν είμαστε απόλυτα ελεύθερα άτομα, είμαστε κάπως δούλοι. Μας μένει όμως, πάντα ως ένα βαθμό, να αποφασίσουμε τίνος δούλοι θα είμαστε. Στην κυριολεκτική έννοια, οι δούλοι υπηρετούν ένα δεσπότη. Ο Αριστοτέλης, με όλη την ευρύτητα του πνεύματός του, θεώρησε τη δουλεία δεδομένη. Θεωρούσε ότι κάποιοι είναι “φύσει” δούλοι, ικανοί να καταλαβαίνουν τι τους διατάζει ο αφέντης τους, αλλά όχι τόσο ώστε να σχηματίζουν δική τους βούληση. Και όμως γνώριζε ότι κάποιοι διανοητές θεωρούσαν ότι “Ἐλευθέρους  ἀφῆκε  πάντας  θεὸς,  οὐδένα  δοῦλον  ἡ  φύσις  πεποίηκε” (Αλκιδάμας). Ο ίδιος αναγνώριζε ότι “… αν μπορούσε κάθε εργαλείο να επιτελεί το έργο του εκτελώντας κάποια διαταγή ή προαισθανόμενο τη διαταγή, όπως λένε ότι έκαναν τα αγάλματα του Δαιδάλου ή οι τρίποδες του Ηφαίστου, για τους οποίους λέει ο ποιητής ότι αυτομάτως εμφανίζονταν στο χώρο της συνέλευσης των θεών, και αν οι σαΐτες ύφαιναν από μόνες τους και οι χορδές της κιθάρας έπαιζαν από μόνες τους, τότε ούτε οι αρχιτεχνίτες θα χρειάζονταν υπηρέτες ούτε οι ελεύθεροι δούλους“. Η σκέψη του μεγάλου σοφού πραγματοποιείται σήμερα με τους αυτοματισμούς της τεχνητής νοημοσύνης και των ρομπότ. Παύομε έτσι να είμαστε δούλοι;

Έγιναν ιστορικά ποικίλες απόπειρες να καταργηθεί η δουλεία. Μεταφυσικά δεν είμαστε δούλοι παρά μόνον του Ενός Θεού. Παύλος προς Γαλάτας: “Οὐκ  ἒνι  Ἰουδαῖος  οὐδἑ  Ἓλλην,  οὐκ  ἒνι  δοῦλος  οὐδἑ  ἐλεύθερος,  οὐκ  ἒνι  ἂρσεν  καὶ   θῆλυ,  πάντες  γὰρ  ὑμεῖς  εἷς  ἐστἑ  ἐν  Χριστῷ  Ἰησοῦ“. Δούλοι μιας μεταφυσικής άπειρης Δύναμης ισοδυναμεί με το “δεν είμαστε δούλοι κανενός”. Η εκκλησία όμως, για να στηριχθεί, θεώρησε ότι η βουλή του Θεού μεταφράζεται στους ανθρώπους διαμέσου των εκπροσώπων του, των ιερέων. Έτσι η απελευθέρωση που πρόσφερε ο Χριστιανισμός μετατράπηκε από τους υπηρέτες του σε κλασική δουλεία σε κάποιον ή κάποιους δεσπότες. Ο Διαφωτισμός με τη Γαλλική επανάσταση πρόσφεραν κατάργηση των βασιλιάδων και των φεουδαρχών δεσποτών, αντικαθιστώντας με τη Λογική την κυριαρχία των ελέω Θεού αρχόντων. Με τη Λογική αφέντρα, καταντήσαμε στην καπιταλιστική υποδούλωση με εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο. Με άλλη επανάσταση αντιστρέψαμε τη λογική και την κάναμε σοσιαλιστική υποδούλωση με εκμετάλλευση από άνθρωπο του ανθρώπου! Το 18ο αιώνα καταργήθηκε θεσμοθετημένα η δουλεία (π.χ. Ελλάδα, 1822. Αγγλία 1833. ΗΠΑ 1865). Έχει όμως καταργηθεί πραγματικά; Σκεφτείτε τόσους ανθρώπους που είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν τις υπηρεσίες τους όχι στην κοινωνία, αλλά σε κάποιο αφεντικό, που αυτό την διαθέτει, έναντι κέρδους, στο κοινό. Σκεφτείτε πόσες γυναίκες προσφέρουν το σώμα τους για να επιβιώσουν. Πάμπολλα τέτοια παραδείγματα. Είμαστε πραγματικά ελεύθεροι; Βέβαια, υπάρχει πρόοδος. Είμαστε ελεύθεροι, ως ένα βαθμό, να επιλέξουμε ποιον θέλομε για κύριό μας. Το δίλημμα δεν είναι πολύ ωραίο. Σκεφτείτε το θανατοποινίτη που είναι “ελεύθερος” να διαλέξει αν προτιμά τον απαγχονισμό ή το στραγγαλισμό!

Η ελευθερία όμως δεν αφορά μόνον άτομα, αφορά και κοινωνίες. Τα ιδανικά της Γαλλικής επανάστασης έδωσαν αξία στο άτομο με “ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη”. Έδωσαν όμως και ελευθερία στις κοινωνίες με την αναγνώριση της οντότητας του εθνικού κράτους. Εκείνο τον καιρό οι Έλληνες με μια πολύ αόριστη εθνική συνείδηση, αλλά σαφώς υπαρκτή, ως Ρωμιοί ή Γραικοί ή Ίωνες (Γιουνάν) ή, ιδίως με την αφύπνιση από τον Κολοκοτρώνη, Έλληνες, ήμαστε υπόδουλοι στους Οθωμανούς. Και, πριν από δυο αιώνες ξεσηκωθήκαμε εναντίον τους. Σύντομα φάνηκε η ανάγκη να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ως προς το ποιοι είμαστε. Ένα ήταν η γλωσσική ομοιογένεια, αλλά άφηνε έξω Αρβανίτες, Βλάχους κλπ. Άλλη ήταν η θρησκευτική. Αυτή τελικά επικράτησε. Έτσι που τελικά, ενώ η επανάσταση ξεκίνησε από κοινού με Έλληνες και Αλβανούς, διαίρεσε τους δεύτερους σε Χριστιανούς Αρβανίτες και Μουσουλμάνους εχθρούς, Τουρκαλβανούς. Άρχισαν οι διαιρέσεις. Σύντομα επίσης έγινε αντιληπτό, πως χωρίς βοήθεια απέξω, δεν μπορούσαμε να προχωρήσουμε. Η Φιλική Εταιρεία και ο Παπαφλέσσας περίμεναν τη βοήθεια από τους ομόθρησκους Ρώσους. Ο Μαυροκορδάτος, μορφωμένος, την περίμενε από την Αγγλία και πέτυχε το πρώτο δάνειο, που σήμαινε ότι οι κοσμοκράτορες τότε ενδιαφέρονταν να δουν μια προστατευόμενη Ελλάδα που θα μπορούσε να το αποπληρώσει. Και οι Γάλλοι, που, τελικά, μαζί με τους Ρώσους και τους Άγγλους πολέμησαν στο Ναβαρίνο για να βάλουν τέρμα στην Οθωμανική δουλεία. Και τότε προέκυψε το δίλημμα. Σε ποιον θέλαμε να είμαστε δούλοι; Στους Άγγλους, στους Γάλλους ή στους Ρώσους; Και ιδρύσαμε τα αντίστοιχα κόμματα, Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό. Έκτοτε, με ελάχιστες αναλαμπές, είμαστε δούλοι κάποιου ισχυρού, που μάλιστα τον επιλέγει όχι ο λαός, αλλά το εκάστοτε άρχον κόμμα. Αναλαμπές ήταν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, όταν χωρίς συζήτηση με συμμάχους συμφωνήσαμε με άλλους Βαλκάνιους σε κοινό αγώνα κατά των Οθωμανών. Αναλαμπή ήταν και με τη φασιστική ιταλική επίθεση το 1940, όταν ο τότε δικτάτορας είπε ΟΧΙ στην αξίωση του Mussolini να κάνει ό,τι θέλει ο στρατός του στην Ελληνική επικράτεια, ενώ αρνήθηκε τη βοήθεια των Άγγλων. Τον πόλεμο τον διεξαγάγαμε μόνοι μας! Στα νεότερα χρόνια, ερήμην μας ενταχθήκαμε από τους ισχυρούς στη σφαίρα επιρροής των δυτικών. Και όταν, μετά τον καταστροφικό εμφύλιο, οι Αμερικανοί ζήτησαν τα ίδια όπως είχε ζητήσει ο Μουσολίνι, είπε ΝΑΙ ο εκλεγμένος πρωθυπουργός. Βέβαια, μετά τον εμφύλιο, δεν υπήρχαν πια πολλά ίχνη δημοκρατίας στην Ελλάδα, με μεγάλο μέρος του λαού να βρίσκεται εκτός νόμου. Και οι δυο αντίπαλες ομάδες επιδίωκαν, όχι την ειρήνευση, αλλά τη συνέχιση του πολέμου, οι Αμερικανοί ως την εξόντωση, με αίμα, της αριστεράς, οι Σοβιετικοί, για να έχουν το άλλοθι να κάνουν αυτοί ό,τι θέλουν στη δική τους σφαίρα επιρροής. Τελευταία βλέπομε τη βήμα-βήμα ολίσθηση της ελευθερίας μας στη βουλιμία των γειτόνων μας, ενώ οι “προστάτες” μας μάς παροτρύνουν σε αυτοσυγκράτηση. Κι έρχεται ο πόλεμος της Ουκρανίας, όπου, χωρίς να ερωτηθεί ο λαός μας παίρνομε ενεργό μέρος, στέλνοντας όπλα, εναντίον του ενός από τους τρεις παραδοσιακούς ελευθερωτές μας. Πόσο ελεύθεροι είμαστε; Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία.

Advertisement

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s