ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 10 Σεπτεμβρίου 2022

Επαρκής ενημέρωση του κοινού είναι από τα πιο απαραίτητα στοιχεία μιας δημοκρατίας. Η ενημέρωση στη δημοκρατία ακολουθεί κανόνες, αλλιώς κινδυνεύει εύκολα να μεταπέσει είτε σε ολοκληρωτισμό είτε σε οχλοκρατία. Στη δημοκρατία (δεν υπάρχει σήμερα πουθενά) ο λαός παίρνει αποφάσεις είτε σε δημοψήφισμα είτε σε μια βουλή αποτελούμενη από βουλευτές κληρωμένους, όχι εκλεγμένους μεταξύ προεκλεγμένων υποψηφίων. Οι αποφάσεις βασίζονται στις εισηγήσεις των επαϊόντων που κανονικά είναι εκλεγμένοι από το λαό (κυβέρνηση). Ο ηγέτης μιας χώρας ή έστω ο αρμόδιος υπουργός έχει καθήκον να ενημερώνει το λαό, για να παίρνει αυτός σωστές αποφάσεις. Η ενημέρωση γίνεται σήμερα κυρίως διαμέσου ειδικά εκπαιδευμένων επαγγελματιών, των δημοσιογράφων. Οι κυβερνώντες δεν μπορούν να ξέρουν τι ακριβώς θέλει να μάθει ο λαός, αλλά και, ιδιοτελώς, προβάλλουν μόνο τις πληροφορίες που τους συμφέρει, ώστε να επανεκλεγούν. Οι δημοσιογράφοι λοιπόν πρέπει κατά κάποιον τρόπο να τους ανακρίνουν, ώστε να αποκαλύψουν όλα όσα πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης. Από την άλλη μεριά, να θυμόμαστε ότι και οι κυβερνώντες και οι δημοσιογράφοι άνθρωποι είναι, δεν είναι ρομπότ. Και να θυμόμαστε πως υπερβάλλουσα πίεση, όπως ο βασανισμός ενός που ανακρίνεται μπορεί να τον ωθήσει να πει ψέματα για να γλιτώσει από την πίεση. Όχι σπάνια, υπάρχουν έμπειροι δημοσιογράφοι που ξέρουν πώς να πιέζουν τους ερωτώμενους, έτσι που να τους αποσπάσουν όχι τη σωστή πληροφορία, αλλά εκείνην που αυτοί, οι δημοσιογράφοι, θέλουν να ακουστεί. Ίσως για να ξεχωρίσουν μέσα στο σινάφι τους ότι αυτοί μόνο μπόρεσαν να βρουν την αλήθεια· ίσως διότι είναι προκατειλημμένοι φιλοκυβερνητικοί ή αντιπολιτευόμενοι που θέλουν να αναδείξουν πόσο σπουδαίος ή ποταπός είναι ο ηγέτης. Η αντικειμενική, απροκατάληπτη ενημέρωση όμως είναι το κύριο έργο του δημοσιογράφου. Να μερικά παραδείγματα.

Είμαι ο ηγέτης της χώρας μου. Δίνω δημοκρατικά συνέντευξη κάθε εβδομάδα αφενός παρουσιάζοντας ό,τι κρίνω ότι πρέπει να ξέρουν οι πολίτες και αφετέρου απαντώντας στις ερωτήσεις που θα μου κάνουν οι δημοσιογράφοι. Κάποια στιγμή κάποιος με ερωτά: “Είναι αλήθεια πως κάτω από την Ακρόπολη υπάρχει βάση εκτόξευσης πυραύλων;” Αν αυτό είναι αλήθεια και το αρνηθώ, κάποτε θα αποκαλυφθεί το ψεύδος μου και ο δημοσιογράφος θα πανηγυρίζει πως αποκάλυψε τον ψεύτη. Αν απαντήσω την αλήθεια, ότι πραγματικά έχομε κρύψει εκεί πυραύλους, αποκαλύπτω ένα άκρως απόρρητο μυστικό που σχετίζεται με την ασφάλειά μας και, επομένως, είμαι προδότης. Κάτι τέτοιο έκανε κι ο Εφιάλτης, το πρότυπο του προδότη στις Θερμοπύλες, όταν ρωτήθηκε από τους Πέρσες. Αν αρνηθώ να απαντήσω, απλώς αυξάνω τις υποψίες του κοινού. Είναι προφανές ότι καμιά τέτοια ερώτηση δεν επιτρέπεται ποτέ να υποβληθεί – και αυτό είναι δεοντολογική υποχρέωση του δημοσιογράφου.

Σε θέματα υπαρξιακά σημαντικά, όπως είναι η άμυνα, πολλά οικονομικά προβλήματα κλπ, τα κοινό πρέπει να γνωρίζει, αλλά όχι πριν από κάποια κρίσιμη στιγμή.  Αν συζητά η κυβέρνηση να κάνει υποτίμηση του νομίσματος, αυτό οφείλει να δημοσιοποιηθεί τη στιγμή που γίνεται η υποτίμηση. Αν γίνει γνωστό προηγουμένως όλοι θα σπεύσουν να μετατρέψουν τα χρήματά τους σε ξένα νομίσματα, με αποτέλεσμα οικονομικό κραχ. Ασφαλώς κάτι ανάλογο ισχύει και για κάποιες αμυντικές δαπάνες. Σε τέτοιες περιπτώσεις ολιγομελείς επιτροπές διορισμένες από την κληρωμένη βουλή κάνουν τους ελέγχους, ενώ παρακολουθούνται ώστε να γνωρίζουν ότι, αν διαρρεύσει κάτι που δεν θα έπρεπε, αυτοί θα είναι οι πρώτοι ύποπτοι για τη διαρροή.

Άλλο παράδειγμα είναι η ακριβολογία στη διατύπωση της ερώτησης. Ταξίδευα κάποτε με ένα λεωφορείο προς την Τρίπολη. Κάποια στιγμή ρώτησα τον οδηγό: “Τι ώρα θα φτάσουμε;” Αυτός έγινε έξω φρενών. Το είδε σα γρουσουζιά, αλλά είχε δίκιο. Το κατάλαβα κάποτε ταξιδεύοντας αεροπορικά. Στο ξένο αεροδρόμιο υπήρχε μια επιγραφή που έλεγε πως “το αεροπλάνο είναι προγραμματισμένο να αναχωρήσει στις 12.00”. Όταν επέστρεφα, μια ανάλογη ταμπέλα στο δικό μας αεροδρόμιο έγραφε: “Το αεροπλάνο θα αναχωρήσει στις 12.00”. Μα πώς το ξέρουν; Κι αν κάτι συνέβηκε και δεν αναχωρήσει, γράφουν ψέματα; Αντίθετα ο προγραμματισμός είναι γεγονός, δεν είναι ψέμα. Αν δεν υλοποιηθεί, υπάρχει πάντοτε χρόνος για διόρθωση, χωρίς να λεχθεί κάποιο ψέμα. Θα μπορούσα να είχα ρωτήσει τον οδηγό του λεωφορείου: “Τι ώρα συνήθως φθάνει το λεωφορείο στην Τρίπολη”. Έτσι δεν τον ρωτώ για το μέλλον το δικό μας που είναι μαντεία, μπορεί και γρουσουζιά, αλλά για το τι γίνεται κατά κανόνα.

‘Ο,τι σκέφτομαι, συναισθάνομαι, θέλω, είναι άβατο για τους πάντες. Το ίδιο άβατο είναι το τι σκέφτεται ένα ομαδικό σώμα, μια επιτροπή. Αμέσως όμως μόλις η επιτροπή βγάλει την εισήγησή της, αυτή πρέπει να γίνεται όσο γίνεται πιο ευρέως γνωστή από όλο τον κόσμο. Η εισήγηση της επιτροπής θα είναι η βάση για συζήτηση από ένα συμβούλιο, π.χ. τη βουλή, και, επομένως θα πρέπει να τη γνωρίζει όλος ο κόσμος. Ενώ το τι διαμείβεται στη συζήτηση της επιτροπής είναι άβατο και δεν ενδιαφέρει το κοινό. Tα θέματα που συζητιόνται, η “ατζέντα”, ο φάκελος των συζητήσεων, θα είναι εκτωνπροτέρων γνωστά σε όλο τον κόσμο. Στη συζήτηση θα πρέπει να παρουσιασθούν και οι πιο απίθανες τοποθετήσεις. Θα εγκριθούν ή θα απορριφθούν. Ο δήμος θα πρέπει να γνωρίζει το τελικό συμπέρασμα της συζήτησης, όχι τα ενδιάμεσα που ήταν του τύπου “ναι μεν, αλλά”.

Δημοκρατία χωρίς ενημέρωση δεν είναι νοητή. Η ενημέρωση όμως οφείλει να γίνεται στα πλαίσια κανόνων στους οποίους πειθαρχούν και οι ερωτώμενοι, αλλά και οι ερωτώντες. Θυμάμαι προ πολλών δεκαετιών ο τότε υπουργός Αριστείδης Πρωτοπαπαδάκης είχε μια συζήτηση με ένα ομόλογό του Ολλανδό. Οι δημοσιογράφοι υπήρξαν ενοχλητικά πιεστικοί και ο Υπουργός μας είπε κάτι, όπως ότι θα κάναμε καλύτερα τη δουλειά μας χωρίς τους δημοσιογράφους. Ξέσπασε θύελλα εναντίον του κι εκείνος απάντησε πως ήταν ένα αστείο. Έκτοτε έμεινε παροιμιώδης η φράση “Ολλανδικά αστεία”.

Σε μια δημοκρατία ο λαός πρέπει να γνωρίζει τα πάντα όσα τον αφορούν, όσα του χρειάζονται για να συμμετέχει στη λήψη ποικίλων αποφάσεων και μόνον αυτά. Το τελευταίο ηχεί λίγο παράξενο. Βλάπτει να ξέρει ο λαός όχι μόνο τα απαραίτητα, αλλά και κάτι παραπάνω; Βλάπτει, διότι αυτό είναι θόρυβος που συσκοτίζει την κρίση, αποσπώντας την προσοχή από τα σημαντικά γεγονότα, για τα οποία ο λαός θα αποφασίσει. Για το τι ενδιαφέρει το λαό, ο ίδιος ο λαός θα αποφασίσει, όπως αναφέρθηκε. Το ενδιαφέρον για το τι κάνουν στην κρεβατοκάμαρά τους ποικίλοι επώνυμοι, ή η μετάπτωση από τα επιχειρήματα στις προσωπικές επιθέσεις εκτρέπουν την προσοχή από τα ουσιαστικά πολιτικά προβλήματα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s