ΠΟΙΟΣ ΝΙΚΑΕΙ;

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimittissideris. wordpress.com

Πρωινός Λόγος Τρίκαλα, 25 Αυγούστου 2022

Οι πόλεμοι είναι συχνοί στην ανθρώπινη ιστορία. Αναμενόμενο, καθώς ο πόλεμος μεταξύ ομοειδών ζώων είναι σύμφυτος με την ύπαρξη κοινωνίας – και ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ζώο. Ο πόλεμος όμως είναι συχνά απόφαση κάποιων ανθρώπων. Στην απόφαση αυτή βαρύνει πολύ η αντίληψη για το πόσο πιθανή είναι η νίκη. Εναλλακτικά, περιμένει η ήττα και αλλάζει η τακτική, καθώς η έμφαση τίθεται τότε στους όρους της ήττας. Τι κάνει όμως πιθανή τη νίκη; Η προφανής απάντηση είναι: ο ισχυρότερος. Είναι όμως πάντοτε έτσι; ή τι κάνει κάποιον να είναι ισχυρότερος από τον αντίπαλό του;

Το σκάκι είναι ένα ωραίο πρότυπο πολέμου. Αρχίζει με ίσες δυνάμεις των αντιπάλων. Διέπεται από κανόνες, που κάποιοι είναι υποχρεωτικοί, όπως τι κινήσεις μπορεί να κάνει κάθε πιόνι, και άλλοι είναι προαιρετικοί, που η εμπειρία έχει δείξει ότι αυξάνουν τις πιθανότητες της νίκης. Αυτοί βέβαια μας ενδιαφέρουν. Το παιχνίδι αρχίζει με ακριβώς ίσες δυνάμεις των αντιπάλων. Αυτό σημαίνει ότι αν κανένας από τους δύο δεν κάνει κανένα λάθος, οι πιθανότητες είναι ότι θα λήξει με ισοπαλία. Συνήθως όμως κάποιος κάνει μια λανθασμένη κίνηση και χάνει ένα πιόνι. Από κει και πέρα, ο άλλος έχει υπεροπλία και, αν δεν κάνει κι αυτός κανένα λάθος, η νίκη είναι σαφώς δική του. Κι όμως η υπεροπλία δεν είναι το παν. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η διάταξη των δυνάμεων. Αν ο αντίπαλός μου έχει υπεροπλία, αλλά εγώ έχω ένα στρατιώτη που με μια κίνηση φτάνει στην απέναντι σειρά, αυτός θα γίνει πανίσχυρη βασίλισσα και τώρα εγώ έχω την υπεροπλία με αναμενόμενη δική μου νίκη. Όχι σπάνια λοιπόν, η διάταξη των δυνάμεων έχει μεγαλύτερη αξία από την υπεροπλία. Έτσι, ο καλός σκακιστής σχεδιάζει και προσφέρει σαν δόλωμα ένα πιόνι του. Ο αντίπαλος το παίρνει, αλλά η διάταξη των δυνάμεων γέρνει τώρα υπέρ του πρώτου. Σημασία έχει λοιπόν η πρόβλεψη των κινήσεων του αντιπάλου. Στον πραγματικό πόλεμο, θυμάμαι, μας έλεγαν πως “αν ο εχθρός γνώριζε τι θα κάνει ο εχθρός, πάντα θα νικούσε ο εχθρός”. Και τώρα αρχίζει η σημασία της πληροφόρησης. Αν οι Γερμανοί γνώριζαν πού ακριβώς θα γίνει η απόβαση των συμμάχων, που τελικά έγινε στη Νορμανδία, θα είχαν αποσύρει τις δυνάμεις τους από κάθε άλλο μέρος και θα τις είχαν συγκεντρώσει εκεί και η έκβαση του πολέμου θα είχε αλλάξει.

Η υπεροπλία λοιπόν έχει σημασία, αλλά μεγαλύτερη αξία έχει η στρατηγική, καθώς μπορεί να ανατρέψει την υπεροπλία. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η πληροφόρηση που μπορεί να συγκεντρώσει τοπική υπεροχή, έστω και αν στο γενικό πεδίο δεν υπάρχει, και η τοπική νίκη να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων. Στο σκάκι έχουν επινοηθεί πια υπολογιστικές μέθοδοι, με δυνατότητα να προβλέπουν ασύλληπτο αριθμό κινήσεων του αντιπάλου. Τελικά οι ικανοί υπολογιστές νίκησαν κατά κανόνα τους ικανότερους ανθρώπους σκακιστές. Και τώρα άρχισε η μάχη της τεχνητής νοημοσύνης. Ποιο σκακιστικό πρόγραμμα είναι το ισχυρότερο; Έπαιξαν σκάκι δύο ηλεκτρονικοί υπολογιστές με διαφορετικά προγράμματα ο καθένας. Το ένα πρόγραμμα μπορούσε να προβλέπει ένα τεράστιο συνδυασμό κινήσεων. Το άλλο μπορούσε να προβλέπει πολλές κινήσεις, όχι όμως τόσες όσο ο πρώτος. Είχε όμως μιαν επιπλέον ικανότητα: μπορούσε να μαθαίνει! Και σε ένα μεγάλο τουρνουά μεταξύ ηλεκτρονικών προγραμμάτων, εκείνο με την ικανότητα να μαθαίνει επικράτησε στα περισσότερα παιχνίδια πάνω στον υπολογιστή που ήδη ήξερε περισσότερα!

Σε μια αναμέτρηση λοιπόν, τουλάχιστον στο πρότυπο του ζατρικίου, η δυνατότητα για μάθηση είναι εκείνη που προπάντων μετράει περισσότερο για την έκβαση μιας αναμέτρησης. Και για να μεταφερθούμε τώρα στην πραγματική μας ζωή, αυτή τη στιγμή δεχόμαστε μια απειλή από μια γειτονική χώρα με την οποίαν ανήκομε στην ίδια συμμαχία. Είναι σαφώς ισχυρότερη. Έχει οκταπλάσιο αριθμό κατοίκων και αντίστοιχα μεγαλύτερη οικονομία και εξοπλισμό. Δεν αποκλείεται σε μια μάχη να υπερισχύσουμε. Όταν έγινε η κρίση στα Ίμια, είχαμε στην περιοχή υπεροπλία, θα μπορούσαμε να είχαμε αποφύγει την απόβαση. Αυτό όμως θα σήμαινε γενικευμένο πόλεμο, για τον οποίον δεν είμαστε προετοιμασμένοι. Επομένως, σωστά δεχθήκαμε ένα συμβιβασμό, που ήταν, έστω και οριακά, σε βάρος μας. Το ερώτημά μου όμως είναι, πόσο καλά είμαστε πληροφορημένοι για τις κινήσεις του αντιπάλου και, προπάντων, πόσο βελτιωνόμαστε, μαθαίνοντας όλο και περισσότερο πώς να τις προβλέπουμε; Εννοώ τούτο. Όλοι ξέρουν ότι ένας πόλεμος, οποιαδήποτε και αν είναι η έκβασή του, στο τέλος καταλήγει σε εξασθένηση και των δύο μερών, που γίνονται έτσι ευάλωτα σε άλλες δυνάμεις. Οι Τούρκοι ήδη το νοιώθουν στο πορτοφόλι τους πόσο βαρύ είναι το κόστος της αντιπαλότητας του κράτους τους εναντίον μας. Κι όμως, η πλειονότητά τους έχει πεισθεί ότι αυτή η αντιπαλότητα είναι προτιμότερη, έστω και αν οδηγήσει σε πόλεμο. Με τι επιχειρήματα το έχει δεχθεί; Στην Ελλάδα δεν φθάνουν άμεσα αυτά τα επιχειρήματα, παρά μόνον όσα επιλέγουν οι δικοί μας δημοσιογράφοι να σερβίρουν. Όσο και αν αγανακτήσω, εγώ θα ήθελα να παρακολουθήσω συζητήσεις στην TV μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων καλά εκπαιδευμένων δημοσιογράφων. Οι δημοσιογράφοι όμως, παρά την ελευθερία που έχει καθένας τους, στο σύνολό τους εξυπηρετούν κατά πλειοψηφία τα συμφέροντα της εκάστοτε κυβέρνησης – αλλιώς θα στερηθούν τα σημαντικά προνόμια που έχουν  – και σε μικρότερο βαθμό τα συμφέροντα της εκάστοτε αντιπολίτευσης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως κυβέρνηση και αντιπολίτευση συμπίπτουν στο να προπαγανδίζουν αισιοδοξία. Αν δεν το κάνουν, θα δυσαρεστήσουν τους πολίτες που, έτσι δεν θα τους ψηφίσουν. Στην Τουρκία η αντιπολίτευση επικρίνει όλες τις κινήσεις της κυβέρνησης, συχνά μάλιστα στο σημείο να φυλακίζονται δημοσιογράφοι και πολιτικοί, αλλά στο θέμα της αντιπαλότητας με την Ελλάδα, όλοι σε γενικές γραμμές συμφωνούν και μάλιστα αμιλλώνται σε ιαχές εθνικοφροσύνης. Δεν διαφέρουν οι δικοί μας πολιτικοί πολύ σ΄ αυτό. Μα, αν παρουσιασθούν στο κοινό μας τα επιχειρήματα του Τουρκικού κράτους, μήπως κάποιοι από τους δικούς μας πολίτες θα πεισθούν για την ορθότητά τους και αυτό θα μειώσει την αποτρεπτική μας ισχύ; Όχι, λέω! Ακόμη και αν κάποιοι πεισθούν πως έχουν κάπου δίκιο οι αντίπαλοί μας, η Αλήθεια ποτέ δεν εξασθενεί. Απέναντι στα δικά τους επιχειρήματα, η σωστή δική μας πληροφόρηση θα περιλαμβάνει τα δικά μας αντεπιχειρήματα. Ιδίως μάλιστα αν από αυτή τη διαδικασία μαθαίνουμε, η ισχύς μας διαρκώς θα αυξάνεται, παρά την εγκαταστημένη σήμερα υπεροπλία των αντιπάλων. Ικανότητα για μάθηση: Ο κυριότερος παράγοντας της επικράτησης των ανθρώπων πάνω στην υπόλοιπη φύση.

Advertisement

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s