ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ

Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 18 Αυγούστου 2022

Συχνά ακούω ότι “ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας”. Πραγματικά, ο τόπος μας είναι ευλογημένος με μεγάλη ποικιλία πανέμορφων περιοχών που παρέχουν ευχαρίστηση στον τουρίστα. Αυτός ταξιδεύει για ευχαρίστηση ή διακοπές, όχι για δουλειά. Η λέξη τουρισμός έχει ξένη προέλευση. Στην Ελλάδα έχομε τον περιηγητή. Αυτός, λέει το λεξικό, ταξιδεύει με σκοπό την ψυχαγωγία ή τη μόρφωση. Συχνή είναι η σύγχυση μεταξύ των δύο εννοιών. Δεν είναι όμως ταυτόσημες. Η περιήγηση περιλαμβάνει απαραιτήτως τη μόρφωση και δεν αποκλείει τη δουλειά. Ο πρώτος θρυλικός περιηγητής ήταν ο Οδυσσέας. Συχνά μας παρουσιάζεται στο σχολείο ως ο ήρωας που, κατά την Οδύσσεια, αντιμετώπισε τρομερά τέρατα, τους Λαιστρυγόνες, τους Κύκλωπες, τους Λωτοφάγους κλπ. Ακόμη και τον κάτω κόσμο επισκέφθηκε. Ο Οδυσσέας δεν ήταν το πρότυπο του ηρωισμού. Κατάφερε να φτάσει στο σκοπό του, στην Ιθάκη, έχοντας χάσει όλους του συντρόφους του. Εκεί με απάτη σκότωσε την αφρόκρεμα των ντόπιων αρχόντων, τους μνηστήρες, ενώ ενδιάμεσα έζησε με πανέμορφες νύμφες, την Κίρκη, την Καλυψώ, τη Ναυσικά κλπ. Κι όμως εξυμνείται με ένα από τα πιο αριστουργηματικά ποιήματα που έχουν γραφτεί ποτέ. Υμνήθηκε από τους Έλληνες και το λόγο τον λέει με απόλυτη σαφήνεια ο Όμηρος: “πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω“. Υμνήθηκε διότι είδε πολλών ανθρώπων τις πολιτείες και έμαθε τον τρόπο που σκέφτονταν. Πολλοί μεγάλοι αρχαίοι σοφοί ήταν περιηγητές. Ο Σόλων, ο Θαλής, ο Πλάτων, ο Ηρόδοτος, ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης, αργότερα ο Παυσανίας και πλήθος άλλων, ήταν μεγάλοι περιηγητές. Τα ταξίδια τους κατά κανόνα συνοδεύονταν από εμπορικές δραστηριότητες, με τις οποίες εξασφάλιζαν τα έξοδά τους, αλλά η δίψα τους για μάθηση ήταν το κυρίαρχο στοιχείο. Τα ταξίδια τους δεν ήταν μόνο απόκτηση γνώσης, αλλά και ανταλλαγή. Όχι μόνον προϊόντων, εμπόριο δηλαδή, αλλά και γνώσεων με τους ντόπιους. Ακριβώς αυτή η απόκτηση των γνώσεων που επιζητούσαν ήταν η κύρια πηγή της ευχαρίστησής τους. Τι τεράστια διαφορά από τον τουρισμό!

Η περιήγηση έχει ένα ισχυρό θετικό στοιχείο, συλλογή γνώσης και εμπειριών. Ο τουρισμός έχει ένα αρνητικό στοιχείο. Ο τουρίστας διακόπτει τη δουλειά του, κάνει διακοπές. Δεν ενδιαφέρεται να μάθει πώς ζουν άλλοι άνθρωποι, ενώ ο ίδιος παύει να εργάζεται. Η εργασία όμως δεν θα έπρεπε να θεωρείται ως ένα κουραστικό βιοποριστικό επάγγελμα, αλλά μάλλον μια δημιουργική δραστηριότητα που κάτι προσφέρει στην κοινωνία. Αλλά και οι υποδοχείς τους συμπεριφέρονται διαφορετικά. Φυσικά, η επαγγελματική δραστηριότητα δεν μπορεί να είναι συνεχής. Χρειάζεται μια περιοδική διακοπή. “Βίος  ἀνεόρταστος  μακρὰ  ὁδὸς  ἀπανδόκευτος” έλεγε ο Δημόκριτος, η συνεχής εργασία είναι σαν μια μακρά οδός χωρίς πανδοχείο για ανάπαυση. Και ο Μωυσής θεσμοθέτησε τη διακοπή: ” Ἓξ ἡμέρας ἔργα καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου. Τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου“. Μόνο που η διακοπή την έβδομη ημέρα δεν έχει σκοπό την ανάπαυση, αλλά την αφιέρωση στο Θεό, δηλαδή στα κοινά ενδιαφέροντα. Στη Συναγωγή συζητιόνται τα προβλήματα της κοινωνίας, το ίδιο γίνεται στην παραδοσιακή ενοριακή εκκλησία. Οι περιηγητές είναι “ξένοι” στους υποδοχείς τους, προστατεύονται από τον Ξένιο Δία. Οι οικοδεσπότες σπεύδουν να μεριμνήσουν γι΄ αυτούς, εφόσον βέβαια δεν έρχονται ένοπλοι για να τους κατακτήσουν. Οι τουρίστες τούς είναι πελάτες στους οποίους οφείλουν να κάνουν τους υπηρέτες. Μπορεί και να τους εκμεταλλεύονται. Ο τουρισμός υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των οικοδεσποτών.

Μα γίνεται διαφορετικά; Πιστεύω, ναι. Με τον τουρισμό, τα “τουριστικά επαγγέλματα” εργάζονται λίγους μήνες εντατικά, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο ζουν παρασιτικά, ξοδεύοντας ό,τι κέρδισαν το καλοκαίρι. Όμως ο τουρισμός εξαρτάται απόλυτα από δυνάμεις που δεν ελέγχομε. Ένας πόλεμος οπουδήποτε, μια πανδημία, μια διεθνής οικονομική κρίση μπορεί να μηδενίσει τη “βαριά βιομηχανία” μας. Το ουσιώδες είναι ότι κάθε τουριστικός τόπος θα όφειλε να έχει μια δική του καινοτομία, μια βιοτεχνία που παράγει, αν είναι δυνατό, ό,τι δεν παράγεται αλλού. Επιτυχημένο παράδειγμα στον τόπο μας είναι το Μέτσοβο, όπου υπάρχουν 3-4 σημαντικές βιοτεχνίας, οινοποιία, τυροκομία, ξυλουργία, υφαντουργία κλπ. Η μη εξάρτηση των κατοίκων από τη μοναδικότητα του τουρισμού, επιτρέπει στον τόπο να έχει τουρισμό όλο το χρόνο. Και αυτό με τη σειρά του δίνει τη δυνατότητα να έχει πνευματικές δραστηριότητες, επιστημονικά συνέδρια, εορτασμούς με ανταμώματα π.χ. Βλάχων από όλα τα Βαλκάνια, εκθέσεις εικαστικών τεχνών κλπ, να αντιμετωπίζει τους τουρίστες περισσότερο σαν περιηγητές. Οι πνευματικές δραστηριότητες, βλέπω ελπιδοφόρα να αναπτύσσονται στον τόπο μας, ιδίως μετά το έναυσμα από την πρωτοβουλία μιας υπουργού με διεθνή καλλιτεχνική παρουσία. Όμως δεν φθάνει.

Το ουσιώδες είναι, όπως είπαμε, η τοπική δημιουργία. Κι αυτό σημαίνει εκμετάλλευση των φυσικών, γεωγραφικών και κλιματικών πόρων στους οποίους η χώρα μας πλεονεκτεί από πολλές άλλες. Κάθε νησάκι και βραχονησίδα, που, με κατάλληλη φροντίδα από την κυβέρνηση μπορεί να κατοικηθεί, οφείλει να γίνει παραγωγός ενέργειας, αιολικής, ηλιακής ή και κυματικής. Και επιπλέον καλλιεργητής θαλασσινών, ιχθύων, οστραδοδέρμων, μαλακίων κλπ. Και ακόμη επεξεργαστής αυτών των προϊόντων. Το ίδιο, κάθε εγκαταλειμμένο ορεινό χωριό πρέπει επίσης να επανακατοικηθεί και να αναπτύξει πρωτογενή και δευτερογενή οικονομία, καλλιέργειες, βοσκές και επεξεργασία των προϊόντων τους. Αυτά όλα θα γίνουν κράχτες τουρισμού, αλλά και περιηγητών, που θα έρχονται να διδαχθούν πώς τα κάνομε όλα αυτά. Οι δικοί μας, είναι παράδοση πια, πηγαίνουν στα “πολιτισμένα” κέντρα για μετεκπαίδευση, αλλά πρέπει να τους δοθούν κίνητρα για να επανακάμπτουν στον τόπο τους και να μεταφέρουν σε μας τα φώτα που απέκτησαν στις “φωτισμένες” χώρες της Δύσης και της Ανατολής, του Βορρά και του Νότου.

Η πώληση της γης μας σε διψασμένους για εξοχικούς παραδείσους ξένους τουρίστες είναι αυτό που πρέπει, όσο γίνεται, να αποφευχθεί. Δεν επιτρέπεται, για να χορτάσουμε την πείνα μας, να σφάζουμε την όρνιθα που γεννά τα χρυσά αβγά. Και χρυσά αβγά γεννά η γη μας η ευλογημένη, αν της το επιτρέψουμε. Φυσικά δεν είπα όχι στον τουρισμό. Οπωσδήποτε όμως λέω όχι στην εξάρτησή μας από αυτόν. Αντίθετα, η περιήγηση πρέπει να ενισχυθεί. Έχουν πολλά να μάθουν από μας οι ξένοι. Όχι, δεν είναι “κουτόφραγκοι”, όμως ξέρουν ό,τι δεν ξέρομε εμείς και αγνοούν πολλά από όσα εμείς γνωρίζομε. Ας ξαναρχίσουμε να εμπιστευόμαστε τους εαυτούς μας, ας ξαναζωντανέψουμε την παραδοσιακή μας ροπή στην καινοτομία. Όλα αυτά θα ενισχύσουν όχι μόνο την οικονομία μας, αλλά και το έθνος μας, επεκτείνοντας την εθνικοοικονομική μας δραστηριότητα σε όλη την αμφισβητούμενη επικράτειά μας.

One thought on “ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s