ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 28 Ιανουαρίου 2022

Η γεωγραφία και το κλίμα ενός τόπου είναι οι πιο σημαντικοί παράγοντες για τη ζωή. Τα ζωντανά πλάσματα συγκεντρώνονται για να βρίσκουν τροφή και να προστατευθούν. Μόλις συγκεντρώνεται κάπου ένα είδος, αρχίζουν να ενεργούν και άλλες δυνάμεις. Η γειτνίασή τους προάγει τη δυνατότητα πολλαπλασιασμού του. Αν σε ένα τόπο εξαφανίσω όλα τα δέντρα και φυτέψω μόνο ελιές, το κάθε δέντρο είναι κοντά στο ομοειδές του. Ο άνεμος ή τα έντομα που μεταφέρουν τη γύρη από το ένα στο άλλο, κάνουν τη δουλειά τους πιο εύκολα και ο ελαιώνας ή όποιος άλλος -ώνας πολλαπλασιάζονται πολύ περισσότερο, παρά αν τα ίδια δέντρα ήταν διάσπαρτα με άλλα είδη ανάμεσά τους. Το ίδιο ισχύει για ένα κοπάδι ζώων. Οι ευκαιρίες για γονιμοποίηση πολλαπλασιάζονται αν ζουν το ένα δίπλα στο άλλο μάλλον παρά αν ζουν σκόρπια στο δάσος. Υπενθυμίζω ότι το είδος φυτού ή ζώου καθορίζεται από το ότι μέλη του μπορούν να πολλαπλασιάζονται γονιμοποιούμενα το ένα με το άλλο, αλλά όχι με άλλα είδη, παράγοντας βιώσιμους και γόνιμους απογόνους. Ο “σοφός άνθρωπος” (homo sapiens), τα έμαθε με τις χιλιετίες όλα αυτά κι άρχισε να τα εκμεταλλεύεται προς όφελός του. Για παράδειγμα, σφάζει και τρώει μόνο αρσενικά ρίφια, έτσι που η γονιμότητα του κοπαδιού δεν μειώνεται, αφού κάθε τράγος μπορεί να γονιμοποιεί πολλά συγκεντρωμένα γίδια, ενώ τα θηλυκά έλκονται και παραμένουν γύρω από τα λίγα αρσενικά αυξάνοντας τη συνοχή του κοπαδιού.

Τίποτε δεν γίνεται χωρίς τίμημα. Τα συγκεντρωμένα σε μικρό τόπο μέλη ενός είδους είναι ιδανικά για να συγκεντρωθούν εκεί και οι θηρευτές τους, που τρέφονται από αυτό το είδος. Ο δάκος είναι πιο συχνός σε ελαιώνες παρά σε ελιές διάσπαρτες ανάμεσα σε ποικιλία άλλων δέντρων και οι λύκοι, έλκονται από την παρουσία άφθονων γιδοπροβάτων. Και τώρα τι κάνομε;

Να δούμε πρώτα πώς αντιδρά η φύση με προοπτική μυριάδων ετών. Η γεωγραφία και το κλίμα αλλάζουν βραδέως με τις πολλές χιλιετίες. Τα ζώα, για ποικίλους λόγους, γεννούν σπάνια απογόνους λίγο διαφορετικούς από τους γονείς τους. Συνήθως είναι λιγότερο προστατευμένοι και πεθαίνουν χωρίς ν΄ αφήσουν απογόνους. Σπανιότατα όμως είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον που αλλάζει και επιζούν, όπως έδειξε ο C. Darwin. Άλλος τρόπος είναι οι διασταυρώσεις μεταξύ ειδών, που δεν είναι τόσο στεγανά, όσο επιβάλλει ο ορισμός τους. Ξέρομε ότι η διασταύρωση ενός γαϊδάρου με φοράδα δημιουργεί ένα μουλάρι, που μπορεί να επιβιώνει, είναι πιο ανθεκτικό από τους γονείς του, αλλά δεν αφήνει απογόνους. Αυτό οφείλεται στο ότι οι όνοι έχουν 62 χρωμόσωμα, οι ίπποι 64. Το υβριδικό (κάπως σα μιγαδικό) αποτέλεσμα είναι ότι τα μουλάρια επιβιώνουν, αλλά δεν αναπαράγονται. Άλλος μηχανισμός είναι η αλλαγή κλίματος. Οι λευκές πολικές αρκούδες είναι συνηθισμένες να ζουν στους πάγους τρεφόμενες από ιχθυοτροφές. Οι καστανόχρωμες αρκούδες ζουν νοτιότερα στον Καναδά. Οι αλλαγές κλίματος έλιωσαν τους πάγους των λευκών άρκτων που αναγκάστηκαν να αλλάξουν διατροφικές συνήθειες και να φύγουν νοτιότερα, ενώ ζέσταναν τους τόπους των καστανόχρωμων που έφυγαν βορειότερα. Τα δύο είδη συναντήθηκαν και ήδη έχουν παρατηρηθεί υβριδικές αρκούδες στον Καναδά. Αυτοί είναι τρόποι για δημιουργία νέων ειδών.

Με τους ανθρώπους τι γίνεται; Η ιστορία μας διαρκώς αλλάζει, αλλά ο ρυθμός της αλλαγής έγινε εκθετικός από τον καιρό της βιομηχανικής επανάστασης και τις τελευταίες δεκαετίες της ηλεκτρονικής-επικοινωνιακής. Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν βουνά, θάλασσες και πεδιάδες και συγκεντρώθηκαν στις πόλεις, όπου έβρισκαν ευκολότερα τροφή δουλεύοντας δουλικά στα εργοστάσια. Στο συγχρωτισμό που δημιουργήθηκε βρήκαν έδαφος να πολλαπλασιασθούν βροτολοιγά μικρόβια και ιοί. Έχομε την περιγραφή του Θουκυδίδη για το λοιμό, όταν οι κάτοικοι της Αττικής αναγκάστηκαν να στριμωχτούν γύρω στην Ακρόπολη, λόγω της πολιορκίας τους από τους Σπαρτιάτες, ως την εξάπλωση του COVID 19 στη σύγχρονη εποχή. Θυμίζω πως, ανάλογα, λοιμώδεις νόσοι αναπτύσσονται στα ζώα στη ζούγκλα, αλλά εξοντωτικές επιζωοτίες εμφανίζονται μόνο σε ζώα συνωστισμένα υπό την επιτήρηση των ανθρώπων.

Τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της συγκέντρωσης επεκτείνονται πέρα από τον έμβιο κόσμο. Η συγκέντρωση της ανθρώπινης σοφίας αύξησε την προσβασιμότητα σ’  αυτήν ώσπου η πυρκαγιά στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας εξαφάνισε σχεδόν όλη την ανθρώπινη γνώση που φυλασσόταν εκεί. Η συγκέντρωση εξουσίας. όπως στα ολοκληρωτικά καθεστώτα τα καθιστά πιο αποτελεσματικά από τις χρονοβόρες δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά οδηγεί τελικά στον όλεθρο.

Κι εμείς; Έχομε δύο ειδών προβλήματα. Καθώς βρισκόμαστε στη διασταύρωση τριών Ηπείρων, είμαστε ένας υβριδικός λαός (όπως όλοι οι λαοί). Από τους μυθικούς προπάτορές μας, ο Πέλοψ του Ταντάλου ήταν από τον Καύκασο, ο Κάδμος του Αγήνορα από τη Φοινίκη (Συρία), ο Έλληνας του Δευκαλίωνα καταγόταν από τον Ιαπετό (Ιάφεθ), από το Αραράτ, ο Λυγκέας στο Άργος από την Αίγυπτο κλπ. Το πρόβλημα των μεταναστών υπάρχει ακόμη και θα υπάρχει πάντοτε. Οι αφομοιωμένοι ντόπιοι οφείλομε να τους δεχόμαστε όπως ορίζει ο Ξένιος Δίας, που τιμωρεί τους παραβάτες των νόμων της φιλοξενίας κι από τις δύο μεριές. Με άλλα λόγια τους καλοδεχόμαστε άοπλους ικέτες, αλλά τους αποκρούομε ομαδικά οπλισμένους με τίμημα ζωής. Από την ανάμειξη των λαών προέκυψαν οι μεγάλοι υβριδικοί πρόγονοί μας ως σήμερα όταν ένας υβριδικός Έλληνας, ο Γιάννης από τα Σεπόλια, τιμά διεθνώς την πατρίδα του την Ελλάδα.

Το δεύτερο πρόβλημα, γεωγραφικό κι αυτό, προκύπτει από τη μεγάλη ποικιλομορφία της Ελληνικής επικράτειας. Βουνά, κάμποι, θάλασσες, δίπλα το ένα στο άλλο εκτρέφουν διαφορετικούς ανθρώπους. Οι Έλληνες, αναγκασμένοι από τις πολιτιστικές αλλαγές κατέφυγαν και συγχρωτίσθηκαν μεταξύ τους στις μεγαλουπόλεις. Στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη βρίσκεται ο μισός Ελληνικός πληθυσμός, ενώ παραδοσιακά ορεινά χωριά και σχεδόν 6000 νησιά μένουν ακατοίκητα, εκτός από λίγες δεκάδες κυρίως τουριστικά. Οι συνέπειες, παρόντες και μελλοντικοί κίνδυνοι, είναι τεράστιες. Οι μεγαλουπόλεις καταναλώνουν αλλά δεν παράγουν. Αν, ό μη γένοιτο, γίνει πόλεμος με αποκλεισμούς, πώς επιβιώνουν αυτοί οι άνθρωποι; Τα έρημα νησιά μας είναι έκθετα στις ορέξεις γειτόνων μας. Αν μεταφερθεί εκεί η οικονομία, με παραγωγή φυσικής (αιολικής, ηλιακής, κυματικής) ενέργειας και βιολογικής (θαλασσοκαλλιέργειες), με υποχρεωτική αρχικά εργασία ανθρώπων που εκτελούν εθνική θητεία, θα γίνουν πόλοι έλξης κεφαλαίων και κατοίκων, με δικιά τους υφαλοκρηπίδα και αυξημένη, επομένως ανθεκτικότητα έναντι κακόβουλων προκλήσεων. Τέλος, βιώνομε σήμερα τον τρόμο μιας πανδημίας. Αν στις μεγαλουπόλεις ζούσε ο μισός πληθυσμός από τον σημερινό, η μεταδοτικότητα της νόσου θα ήταν περίπου η μισή. Το ίδιο κι αν τα λίγα κατοικημένα νησιά μας δεν πλημμύριζαν από τουρίστες συγκεκριμένους μήνες, δεν θα κινδύνευαν.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s