ΓΙΑΤΙ ΤΥΦΛΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 7 Οκτωβρίου 2021

Όταν, προ αμνημονεύτων ετών, έγραφα τη διδακτορική διατριβή μου, είχα μια αρχαία γραφομηχανή OLIVER, λεφτά δεν είχα, οπότε τη δακτυλογραφούσα μόνος μου. Με ένα δάκτυλο, συνήθως το μέσο, έβλεπα και πατούσα ένα ένα τα πλήκτρα της μηχανής. Έβλεπα όμως κάποιες δακτυλογράφους που σαν πολυβόλα, πατούσαν τα γράμματα χωρίς να κοιτάζουν και μάλιστα χρησιμοποιώντας και τα δέκα δάκτυλα των χεριών τους. Πώς τα κατάφερναν; Είχα συνηθίσει να γράφω με το χέρι και το μολύβι στο χαρτί πολύ γρήγορα, αλλά αυτές πληκτρολογούσαν ακόμα πιο γρήγορα. Μεγάλος πια, στα 60 χρόνια μου, απόκτησα τον ηλεκτρονικό υπολογιστή μου που είχε πληκτρολόγιο και άρχισα δειλά δειλά να γράφω τα κείμενά μου σ΄ αυτόν. Στην αρχή τα έγραφα στο χέρι και τα μετέφερα στη συνέχεια στον ηλεκτρονικό δαίμονα. Σιγά σιγά προσπάθησα και κατάφερα να μεταδώσω στο ηλεκτρονικό σύστημα τη σκέψη μου άμεσα χωρίς να την περάσω προηγουμένως διαμέσου της χειρογραφίας. Επιπλέον, άρχισα να χρησιμοποιώ και τα δέκα δάκτυλά μου σαν τις παλιές έμπειρες δακτυλογράφους. Και πρόσεξα κάτι. Όταν, για να γράψω, το βλέμμα μου παρακολουθεί πού ακριβώς τοποθετώ τα δάκτυλά μου, κάνω πολλά λάθη. Όταν, αντίθετα το βλέμμα μου προσηλώνεται στην οθόνη, στο κείμενο που προκύπτει, τα λάθη μου είναι σημαντικά λιγότερα.

Η παραπάνω διαδικασία ακολουθείται σε κάθε έργο που μαθαίνεται. Όταν μάθαινα να οδηγώ, η προσοχή μου ήταν στραμμένη στη δουλειά που έκαναν τα χέρια και τα πόδια μου, στο τιμόνι, τις ταχύτητες, το αμπραγιάζ, το φρένο, το γκάζι κλπ. Όταν επιτέλους έμαθα τα κάνω όλα αυτά χωρίς να σκέφτομαι, αυτόματα, η προσοχή μου στρέφεται στο δρόμο μου, πώς πηγαίνω, πώς να αποφεύγω τις λακκούβες, αν υπάρχουν, και πώς τα άλλα αυτοκίνητα με τους απρόσεκτους οδηγούς, κι ακόμη, το κυριότερο, πού πηγαίνω.

Κάθε έργο περνά από τρία στάδια. Πρώτο είναι ο σκοπός¸ τι θα έχει γίνει μετά την αποπεράτωσή του, που δεν υπήρχε προηγουμένως. Δεύτερο, είναι η μέθοδος, από ποια διαδοχικά στάδια θα περάσει η διαδικασία για να επιτευχθεί ο σκοπός. Τρίτο είναι η αξιολόγηση: το έργο που επιτελείται σε όλα τα στάδια είναι σύμφωνο με το σκοπό που έχει προδιαγραφεί; Χωρίς και τα τρία στάδια το έργο έχει μεγάλες πιθανότητες αφενός να καθυστερήσει και αφετέρου να συντελεσθεί με ατέλειες – αν τελικά τελειώσει. Ανάλογα με τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, ενδέχεται να τροποποιηθεί λίγο ο σκοπός, να αλλάξει η μεθοδολογία ή και ο τρόπος αξιολόγησης, για τη συνέχιση του επόμενου κύκλου – έλιξης – που υπηρετεί μιαν απώτερη αποστολή.

Αρκετά συχνά οι υπεύθυνοι έχουν επιχειρήσει να επιβάλουν την αξιολόγηση στους υπαλλήλους τους και κατά κανόνα αυτοί αντιδρούν. Όχι σπάνια, έντονα, φτάνοντας στο σημείο να αρνούνται την επιτέλεση του έργου (απεργία). Γιατί τόση αντίδραση σε κάτι που ηχεί τόσο αυτονόητο και τελικά δίκαιο; Στο κάτω κάτω, το φιλεργατικό, σοσιαλιστικό δόγμα είναι ότι καθένας πρέπει να απολαμβάνει ανάλογα με την προσφορά του. Χωρίς αξιολόγηση όμως, πώς θα εκτιμηθεί η προσφορά; Φθάνομε στην αντιπαραγωγική ισοπέδωση, όλοι το ίδιο ή, το πολύ, ανάλογα με την αρχαιότητα καθενός, την επετηρίδα. Το τελευταίο στηρίζεται στο δόγμα ότι ο αρχαιότερος είναι πιο έμπειρος και, επομένως, αποδίδει καλύτερα. Ναι, αλλά ο νεότερος είναι πιο έτοιμος να εφαρμόσει καινοτομίες που προωθούν καλύτερα το έργο. Γιατί λοιπόν τόση αντίδραση;

Φυσικά μου είναι ενοχλητικό να αξιολογούμαι, να κρίνομαι. Από το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί η εξέλιξή μου και επομένως το μέλλον μου. Εξάλλου, το έργο που επιτελώ πρέπει να μην είναι διαρκώς το έργο που επιτελούσα επαναλαμβάνοντάς το σα γραμμόφωνο, αλλά να βελτιώνεται διαρκώς ανάλογα με τις τεχνολογικές προόδους και αυτό απαιτεί κόπο. Είναι πολύ πιο βολικό, χουζουρλίδικο, να κάνω πάντα ό,τι πάντα. Όμως, η κοινωνία δεν ενδιαφέρεται άμεσα για μένα ως εργαζόμενο, αλλά για το έργο που επιτελώ. Επομένως, μεγάλο μέρος της ευθύνης μεταβιβάζεται στην εξουσία που είναι υπεύθυνη να άρχει στην κοινωνία. Και αναρωτιέμαι, είναι τα συστήματα αξιολόγησης αυτά που πρέπει για να υπηρετούν την αποστολή της;

Και πρώτα, αξιολογεί η διαδικασία το έργο που επιτελείται αν είναι σύμφωνο με το σκοπό που έχει προδιαγραφεί; Αυτό πρϋποθέτει ότι ο αξιολογούμενος γνωρίζει εκ των προτέρων το σκοπό του έργου που θα κάνει. Ο οδηγός του αυτοκινήτου, δεν ξέρει μόνο να χειρίζεται το φρένο και το γκάζι, αλλά και, προπάντων, πού πρέπει να πάει. Συνήθως οι υπάλληλοι έχουν μάθει τη συγκεκριμένη δουλειά που πρέπει να κάνουν και τίποτε παραπάνω. Αυτό όμως δεν είναι δικιά τους εργασία, αλλά δουλειά για κάποιον άλλον, πρόσωπο ή απρόσωπο. Και δεύτερο, η αξιολόγηση δεν γίνεται τόσο παρατηρώντας τι κάνει ο κρινόμενος, αλλά μάλλον μελετώντας την ποιότητα του παραγόμενου έργου από αυτόν. Ο δάσκαλος, π.χ. δεν κρίνεται από το πόσο καλά διδάσκει ή από το πόσο ευχάριστος είναι στους μαθητές του, αλλά από την επίδοση των μαθητών του σε μιαν ανεξάρτητη κρίση, όπως είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις. Όπως ο δακτυλογράφος δεν κρίνεται από το πώς πατά τα πλήκτρα του πληκτρολογίου του, αλλά από τα λάθη που εμφανίζονται στο κείμενο που προκύπτει. Η άμεση κρίση του εργαζομένου, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα είναι όχι μόνο σχεδόν άχρηστη, αλλά και ενδεχομένως προσβλητική για την προσωπικότητά του.

Τα έργα καθενός επαναλαμβάνονται διαρκώς τα ίδια, περνώντας από τα ίδια τρία στάδια. σκοπός, μέθοδος, αξιολόγηση, με διαρκείς παραλλαγές. Οι σκοποί επηρεάζονται από αφενός εξωγενείς παράγοντες, τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές ανάγκες και πόρους και αφετέρου, από τη ρεαλιστικότητα, κατά πόσον είναι δυνατό να επιτευχθούν, όπως προκύπτει από την αξιολόγηση. Με την επανάληψη, η όλη διαδικασία μαθαίνεται, έτσι που γίνεται αντανακλαστικά, αυτόματα, ταχύτερα και με λιγότερα λάθη, ενώ η προσοχή στρέφεται προς τους σκοπούς. Για την όλη διαδικασία, το στάδιο της αξιολόγησης είναι απαραίτητο, αλλά με την προϋπόθεση ότι συνδέεται με την όλη διαδικασία όπως τονίσθηκε παραπάνω. Αλλιώς, σωστά διαμαρτύρονται οι υπάλληλοι που αντιδρούν στην επιβολή της, μόνο που θα όφειλαν όχι να την αρνούνται, αλλά να απαιτούν να προσαρμόζεται στις παραπάνω προδιαγραφές.

Η αξιολόγηση, μολονότι, ενοχλητική και αγχογόνος, βελτιώνει τον εργαζόμενο, όχι μόνο διότι, με την καλύτερη απόδοσή του πρέπει να έχει ανώτερες αμοιβές, αλλά και διότι, βελτιώνεται ο ίδιος. Στη σημερινή εποχή που οι περισσότεροι είναι αναγκασμένοι να αλλάζουν δουλειά αρκετές φορές στη ζωή τους, η διαρκής βελτίωσή τους είναι απαραίτητη για την επιδίωξη και κατάληψη μιας νέας δουλειάς.

One thought on “ΓΙΑΤΙ ΤΥΦΛΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s