ΠΟΙΟΣ ΤΟ΄ ΚΑΝΕ;

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 17 Ιουλίου 2021

Δεν ξέρω πόσο αληθινή είναι η ιστορία. Mια δασκάλα της 6ης δημοτικού μπαίνοντας στην τάξη είδε καρφιτσωμένο στον πίνακα ένα προφυλακτικό. “Ποιος τόκανε;” Να τον βρει να τον τιμωρήσει, να ειδοποιήσει τους γονείς του. Μια άλλη δασκάλα, διαβάζοντας την ιστορία σχολίασε ότι αυτή θα τo θεωρούσε μια καλή ευκαιρία να εξηγήσει στους μαθητές της τις γενετήσιες σχέσεις, το ενδεχόμενο κύησης και τους κινδύνους σοβαρών νόσων.

Οι ερωτήσεις που αρχίζουν με τη λέξη: “Ποιος;” είναι πολύ σημαντικές. Ένας καθηγητής μου στο τότε Γυμνάσιο μας έλεγε πως “η φιλοσοφία αρχικά εξέταζε το “Ποίος, Πώς; και Διά τι”. Ύστερα διασπάθηκε. Με το “Ποιος;” ασχολείται η θεολογία, με το “Πώς;” η επιστήμη και με το “Διά τι;” η ηθική. Ήδη ο Μέγας Βασίλειος είδε τη διαφορά μεταξύ Ελληνικής φιλοσοφίας που εξέταζε το “Πώς;”  και του Χριστιανισμού που εξέταζε το “Ποιος;”. Αφού λοιπόν απαντούσαν σε διαφορετικά ερωτήματα, δεν βρίσκονταν σε αντίθεση. Έτσι με το Μεγάλο αυτό Άγιο και τους άλλους δυο εξίσου μεγάλους Ιεράρχες, έπαψε ο εξοντωτικός πόλεμος των Χριστιανών που είχε αρχίσει εναντίον της Ελληνικής σκέψης και προέκυψε αυτό που σήμερα λέμε “Ελληνοχριστιανικός πολιτισμός”. Εννοώ το εξής. Γράφει η Γένεση: “Επεν Θες: Γεννηθήτω φς κα γένετο φς. Καὶ εἶδεν ὁ Θεός τὸ φῶς ὃτι καλὸν. Δεν περιγράφει η Γραφή τι συνέβηκε μεταξύ της ρήσης του Θεού και της εμφάνισης του φωτός. Μπορεί να πει κανένας ότι δεν συνέβηκε τίποτε, το χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο ήταν μηδενικό, δεν υπήρχε Χρόνος. Όμως Χρόνος υπήρχε, αφού, κατά τη Γένεση πάντα, χρειάσθηκαν 6 διαδοχικές μέρες για να συντελεσθεί Δημιουργία. Αν δεν υπήρχε Χρόνος, θα γίνονταν όλα σε μια στιγμή. Η θρησκεία έρχεται να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: “Ποιός;” Και απαντά σαφώς: “ Ἐγὼ  εἰμι Κύριος  ὁ  Θεὸς  σου“. Το τι έγινε, δηλαδή το “Πώς;” προσπαθεί να το απαντήσει η επιστήμη, αναγνωρίζοντας πως διαρκώς θα προχωρεί, χωρίς ποτέ να φθάσει στο τελικό τέρμα.

Η επιστημονική γνώση στηρίζεται στη διασταύρωση του νοητού με το αισθητό, της υπόθεσης με την παρατήρηση, της θεωρίας με την εμπειρία. Ο Θεός όμως δεν είναι αισθητός. “Θεόν  οὐδεὶς  ἑώρακε  πώποτε“, γράφει ο Ιωάννης. Εξορισμού δεν αποδεικνύεται επομένως επιστημονικά η ύπαρξή Του. Υπήρξαν μεγάλοι διανοητές που προσπάθησαν να αποδείξουν ότι υπάρχει Θεός με ποικίλα λογικά επιχειρήματα. Η προσπάθειά τους όχι μόνο έπεσε στο κενό, αφού ο Θεός δεν είναι προσιτός στην ανθρώπινη αίσθηση, αλλά και αποτυγχάνοντας να αποδείξουν την ύπαρξή Του, ενίσχυσαν την απιστία. Όμως ούτε η ανυπαρξία μπορεί ποτέ να αποδειχθεί λογικά. Μπορεί να υπάρχει κάτι που ακόμη δεν το έχομε βρει, δεν το έχομε δει, ακούσει, αγγίξει, οσφρανθεί, γευθεί. Επομένως, μάταιη είναι και η προσπάθεια να αποδειχθεί ότι Θεός δεν υπάρχει. Τι μένει; Να ξεχωρίσουμε εντελώς την επιστημονική γνώση από τη θρησκευτική πίστη. Στην πίστη φθάνομε χωρίς τη συμμετοχή των αισθήσεών μας. Είναι ο τέλειος, άφθαρτος κόσμος των Πλατωνικών ιδεών. Είναι η φωνή που μπορεί να ακούσει, μόνο καθένας, μέσα του, κάποια, απρόοπτη στιγμή, στην πορεία για τη Δαμασκό, να του λέει: “Τι με διώκεις;” Η ενασχόληση ακόμη σήμερα μερικών να αποδείξουν το υπερφυσικό με φυσικό τρόπο είναι μάταιη. Περιγράφουν π.χ. κάτι που καμιά επιστημονική γνώση δεν το ερμηνεύει. Όμως η παρατήρηση που έχουν κάνει για να το περιγράψουν ενέχει απαραιτήτως σφάλμα, όπως όλες οι αισθητές παρατηρήσεις. Και η αδυναμία να ερμηνευθεί σημαίνει απλώς ότι, αν η επιστήμη επιμείνει, κάποτε ενδέχεται να το ερμηνεύσει.

Εξέτασα παραπάνω τη σχέση του “Πώς;” με το “Ποιος;”. Τα πράγματα γίνονται πιο πολύπλοκά όταν εξετάσουμε συγκριτικά και το τρίτο ερώτημα, το “Διά τι”. Κάποιοι, κορυφαίοι διανοητές, όπως ο Σωκράτης, συνέχεαν τη βούληση με τη γνώση, το “Πώς” με το “Διά τι;”. “Κακὸς ἑκὼν οὐδείς“, από άγνοια γίνεται κάποιος κακός, αφού ο κακός βλάπτει τους άλλους και αυτοί αντίστοιχα θα βλάψουν αυτόν. Όμως, η γνώση προπάντων αυξάνει τη δύναμη κάποιου και αυτός μπορεί να τη χρησιμοποιήσει είτε για καλό είτε για κακό. Η γνώση για τη διάσπαση του ατόμου πρόσφερε μέγιστη ευεργεσία στην ανθρωπότητα, π.χ. με τη δυνατότητα να θεραπεύονται ορισμένοι καρκίνοι, αλλά και βλάβη με την ικανότητα να σκοτώνει σε κλάσμα δευτερολέπτου μυριάδες ανθρώπους. Η ηθική είναι βουλητικό στοιχείο, είναι η περιρρέουσα βούληση της κοινωνίας, ενώ η επιστήμη είναι η προσιτή στην κοινωνία γνώση. Και η βούληση μπορεί να προκύπτει ως συνέπεια της γνώσης, είναι η Αριστοτελική προαίρεση, που μπορεί να ταιριάξει με τη Σωκρατική αντίληψη. Προκύπτει όμως και αυτόματα, με ένα είδος ταλάντωσης, που εμφανίζεται υποχρεωτικά, περιοδικά, χωρίς να μπορεί να την αναστείλει καμιά γνώση, είναι η Αριστοτελική όρεξη.

Οι άνθρωποι, στην καθημερινή διαβίωσή μας έχομε ανάγκη να πάρουμε θέση απέναντι και στα τρία ερωτήματα. Για το τι θα κάνουμε, που προκύπτει από τη βούλησή μας, έχομε αναπτύξει στην παιδική μας ηλικία με την παιδεία μας το τι “πρέπει”, δηλαδή το εσωτερικευμένο “θέλω” της κοινωνίας. Κάθε στιγμή είναι διαφορετική από τις άλλες και επομένως, το απλό “πρέπει” που αφορά σε αρχές δεν μας αρκεί. Χρειαζόμαστε και κάποιον να μας υποδείξει τι να κάνουμε. Στην ανθρώπινη, αισθητή κοινωνία, αυτός ο κάποιος είναι η κοινωνία. Αυτή πρέπει να προσωποποιηθεί σε συγκεκριμένο “Ποιος”. Στην ιδανική περίπτωση είναι η δημοκρατική εξουσία αυτός ο “Ποιος;” που μας υπαγορεύει τα όρια των ενεργειών μας. Η κοινωνία είναι στην αντίληψη του κοινού ο επί γής Θεός. “Φωνή λαού, οργή Θεού”. Φυσικά, αυτά δεν ισχύουν αν η εξουσία δεν είναι δημοκρατική. Η εναλλακτική στάση είναι να βασισθούμε στην πίστη, αλλά αυτή υπαγορεύεται από τους “εκπροσώπους του Θεού”, για τους οποίους όμως δεν υπάρχει καμιά απόδειξη ότι Τον εκπροσωπούν. Ο Θεός έγινε αισθητός, διαμέσου του Υιού του. “Ἐν  ἀρχῇ  ἦν  ὁ  Λόγος,  καὶ  ὁ  Λόγος  ἦν  πρὸς   τὸν Θεόν,  καὶ  Θεός  ἦν  ὁ  Λόγος…  Καὶ  ὁ  Λόγος  σὰρξ  ἐγένετο.“. Δυστυχώς ο Κύριος δεν άφησε γραφή. Η πίστη, μη επιδεχόμενη απόδειξη, μόνη απόδειξη έχει ότι πείθει και άλλους. Οι άλλοι είτε πείθονται είτε εξοντώνονται. Σε όλες τις θρησκείες ισχύει. Μένει η δημοκρατική αρχή.

Και μένει για τα παιδιά η μετάδοση γνώσης τελείως ανεξάρτητα από την ηθική, όπως πώς πολλαπλασιάζονται τα έμβια όντα και τι πρέπει να κάνουν τα ανθρώπινα όντα, σχετικά με την αναπαραγωγική τους δραστηριότητα. Όχι η αδικαιολόγητη ποινή ούτε πως “θα το μάθουν οι γονείς σου”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s