ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 2 Ιουλίου 2021

Στην κοινωνία, σε αντίθεση με την αγέλη, τα μέλη της κάνουν διαφορετικό έργο καθένα, αλλά από την εργασία όλων προκύπτει κοινός σκοπός. Η κοινότητα σκοπού με ανομοιότητα της εργασίας απαιτεί επικοινωνία των μελών της κοινωνίας μεταξύ τους. Η επικοινωνία γίνεται με κάποια σήματα που διεγείρουν αισθητήρια. Τα σήματα ποικίλλουν από το ένα είδος στο άλλο. Σε κάποια έντομα που ζουν κοινωνικά, χάρη στα αντανακλαστικά τους, έτσι που δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς, η επικοινωνία γίνεται με την όσφρηση. Καθένα εκπέμπει ένα χημικό σήμα που σε ελάχιστη πυκνότητα γίνεται αντιληπτό από τα άλλα και ανταποκρίνονται κατάλληλα. Σε άλλες περιπτώσεις το σήμα είναι οπτικό με κινήσεις των κεραιών τους ή με ειδικούς “χορούς”. Είχα δει κάποτε μια “συνέλευση” μυρμηγκιών. Ήταν συγκεντρωμένα μεγάλο πλήθος σε σχήμα περιφέρειας κύκλου με διάμετρο περί τα 40 εκατοστά. Κουνούσαν τις κεραίες τους, αλλά έμεναν ακίνητα στη θέση τους, για όσην ώρα έμεινα και τα παρακολουθούσα. Δεν είχα φωτογραφική μηχανή να τα απαθανατίσω. Δεν έχω φυσικά την παραμικρή ιδέα για ποιο σκοπό είχαν συγκεντρωθεί. Κι ούτε κάθισα να αναζητήσω οτιδήποτε σχετικό, καθώς, πέρα από το ασυνήθιστο του θεάματος δεν με ενδιέφερε το θέμα. Τα σπονδυλωτά επικοινωνούν κι αυτά με όλες τις αισθήσεις τους, αλλά επικρατούν η ακοή και η όραση. Η μετάδοση συναισθημάτων γίνεται με ποικίλες κινήσεις και με άναρθρες κραυγές, που, με τη μανία μας να ταξινομούμε, οι άνθρωποι τις εντάσσομε στα επιφωνήματα. Ο σκύλος κουνάει την ουρά του και γαυγίζει, η γάτα γουργουρίζει, οι άνθρωποι κλαίμε ή γελάμε μαζί με άλλες εκδηλώσεις, όπως το ανατρίχιασμα, η αλλαγή χρώματος του προσώπου, η εφίδρωση, η ενούρηση κλπ, ενώ συγχρόνως φωνάζομε “αχ!, χα! κλπ”. Με τέτοιους τρόπους κάνομε αισθητή την πρόθεσή μας. Το λιοντάρι μουγκρίζει δυνατά και η ένταση της φωνής του μπορεί να παραλύσει από το φόβο το θύμα του. Και ο οργισμένος άνθρωπος φωνάζει δυνατά προσδοκώντας ανάλογη αντίδραση από τον ακροατή του.

Επιπλέον οι άνθρωποι επικοινωνούμε με τον ανθρώπινο λόγο. Έχομε τη μοναδική ικανότητά να σχηματίζουμε δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά, δηλαδή επίκτητα αντανακλαστικά που να δημιουργούνται στη βάση όχι προηγούμενων φυσικών, αλλά προσχηματισμένων εξαρτημένων. Αυτή μας έδωσε τη δυνατότητα να σχηματίζουμε κοινές παραστάσεις μέσα στον καθένα μας. Μεταφράζει κάποιος μια παράσταση (έννοια) σε λέξη, την ακούει άλλος, τη μετατρέπει σε δική του παράσταση και ανταποκρίνεται, π.χ. σχολιάζοντας ή απαντώντας σε ερώτηση, με άλλη λέξη. Αυτή την προσλαμβάνει ο πρώτος και τη μετατρέπει σε έννοια. Τώρα, μέσα στην ίδια άβατη περιοχή του νοητού Εγώ του περιέχονται και μπορούν να συγκριθούν η αρχική έννοια με εκείνη της ανταπόκρισης του άλλου. Έτσι αποκτάται ο νοητός Λόγος που είναι περίπου κοινός για όλους τους ανθρώπους.

Η διατήρηση της ανθρώπινης κοινωνίας (πολιτείας) απαιτεί την όσο γίνεται καλύτερη επικοινωνία των μελών της μεταξύ τους. Υπήρξαν αξιοθαύμαστες αυτοκρατορίες και επιτέλεσαν μυθώδη έργα που έμειναν στην πανανθρώπινη μνήμη, όπως οι Βαβυλώνιοι που κατασκεύασαν τους κρεμαστούς κήπους, ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου. Η τεχνογνωσία υπήρχε. Ο πλούτος υπήρχε μετά από κατακτήσεις πλήθους λαών. Εργατικά χέρια υπήρχαν με τόσους δούλους παρμένους από όλα τα κατακτημένα μέρη. Και η φιλοδοξία των βασιλιάδων ήταν ατέλειωτη. Θέλησαν να κατασκευάσουν ένα Πύργο τόσο τεράστιο που να φθάνει, φαντάζονταν, ως τον ουρανό, στο θεό. Και απέτυχαν οικτρά. Το πρωτάκουστο πλήθος των δούλων που εργάζονταν, μαζεμένων από όλες τις κατακτημένες περιοχές, μιλούσαν ο καθένας τη δική του γλώσσα και έτσι δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Έτσι ματαιώθηκε ο Πύργος της Βαβέλ.

Και έρχομαι στον παρόντα χρόνο στο δικό μας τόπο. Όργανο επικοινωνίας είναι η γλώσσα μας, από τις ελάχιστες που παραμένουν ζωντανές, δηλαδή εξελισσόμενη για χιλιάδες χρόνια. Ήδη είχε αρχίσει από παλιά, εντάθηκε όμως η διαμάχη μετά την απελευθέρωσή μας με την αντιπαράθεση δύο εκδοχών της γλώσσας μας: Της αβίαστης που μαθαίναμε αυτόματα από τη μάνα μας και το λοιπό περιβάλλον μας από τη μια και ήταν κυρίως ακουστή και της βιασμένης από την άλλη που μαθαίναμε με κάποιου είδους καταναγκασμό (ακόμη και με τη βέργα του δασκάλου) και ήταν περισσότερο γραπτή. Την πρώτη την είπαμε δημοτική τη δεύτερη καθαρεύουσα. Η καθαρεύουσα επικράτησε στον επίσημο λόγο,  νόμους, επιστημονικά κλπ κείμενα, η δεύτερη στη λογοτεχνία. Τελικά, η δημοτική έγινε επίσημη γλώσσα πριν από σχεδόν μισό αιώνα, ενώ η γραμματική της είχε προπαρασκευασθεί από τον καιρό της Μεταξικής δικτατορίας. Η συνοχή της κοινωνίας μας απαιτεί επαρκή επικοινωνία μεταξύ των μελών της. Η μακρά θητεία του νομικού, επιστημονικού γενικότερα, λόγου όμως στην καθαρεύουσα, ανέδειξε μια ορολογία με λόγιες λέξεις που δεν βολεύονται εύκολα στο στενό κορσέ της νεοελληνικής γραμματικής, που έχει σχηματισθεί στη βάση του προφορικού λόγου. Είναι προφανές λοιπόν πως η γραμματική πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να συμπεριλάβει στους κανόνες της εκείνους που υπηρετούν τις λόγιες επιστημονικές λέξεις. Επιπλέον, οι επιστήμονες πρέπει να προσαρμοσθούν στις ανάγκες επικοινωνίας με όλο τον κόσμο, εκτός αν στο βάθος, με υπολείμματα αριστοκρατικής διάθεσης, επιθυμούν τη διάκριση μιας άρχουσας τάξης που επιδιώκει να επιβάλλεται μόνιμα σε ολόκληρο το δήμο. Η προσαρμογή αυτή σημαίνει πως πρέπει να μάθουν να εκφράζονται κατανοητά. Η ορολογία βέβαια δεν μεταφράζεται. Η δομή της γλώσσας όμως πρέπει να διαμορφώνεται με όσο γίνεται πιο κατανοητό τρόπο. Δανείζομαι το παράδειγμα από τον John Angelopoulos. “Η ήδη προσβαλλόμενη απόφαση καθώς και οι συνεκδικασθείσες εφέσεις των αναιρεσιβλήτων και σύμφωνα με τις εξαιρέσεις της προδιαληφθείσης διατάξεως όπως εσφαλμένως υπολαμβάνουν οι αναιρεσίοντες, θα έπρεπε…” Η πρόταση δεν γίνεται κατανοητή από τον μη νομικό για δύο λόγους: Αφενός διότι δεν γνωρίζει τους όρους (τι θα πει “αναιρεσίβλητοι”; κλπ). Οι όροι εξηγούνται, δεν μεταφράζονται. Αφετέρου όμως, λόγω της σχοινοτενούς σύνταξής της. Ένα ρήμα στις 26 λέξεις! Στον προφορικό λόγο δεν μπορούμε να προφέρουμε μακρές προτάσεις, διότι το ολοκληρωμένο νόημα μιας πρότασης πρέπει να εκφρασθεί στην περιοριστική διάρκεια μιας εκπνοής.  Το κείμενο γίνεται λίγο πιο κατανοητό, νομίζω, αν γραφεί κάπως έτσι: “Η απόφαση προσβλήθηκε. Οι αναιρεσείοντες υπέβαλαν εσφαλμένα εξαιρέσεις της προδιαληφθείσας διάταξης. Οι εφέσεις κατά των αναιρεσιβλήτων συνεκδικάσθηκαν. Η απόφαση που προσβλήθηκε, οι εφέσεις που συνεκδικάσθηκαν και οι εξαιρέσεις της διάτασης θα έπρεπε…”.

Έχομε λόγους να ανησυχούμε για τη διατήρηση της ύπαρξή μας ως έθνους, πέρα από τις παγκόσμιες απειλές (πυρηνική, κλιματική, τεχνολογική κλπ) είναι και η οικονομική, αμυντική, βιολογική. Ας μη διαλυθούμε από ανεπάρκεια επικοινωνίας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s