ΑΔΕΛΦΙΚΗ ΑΓΑΠΗ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών. 23 Απριλίου 2021

Έγραφα τις προάλλες για τις αδελφοκτονίες, αρκετά συχνές, ιδίως στις κοινωνίες των ανώτερων τάξεων. Από την άλλη, παραδοσιακή είναι, ιδιαίτερα στις κατώτερες τάξεις, η αγάπη μεταξύ αδελφών. Χαρακτηριστικός είναι ο μύθος, όπου ο πατέρας κάλεσε τα δώδεκα παιδιά του και τους παράγγειλε να φέρουν από μια βέργα ο καθένας. Έδεσε τα κλαδιά σε ένα δεμάτι και τους ζήτησε να το σπάσουν. Κανένα δεν μπόρεσε. Έλυσε το δέμα και έδωσε στο καθένα από μια βέργα. Τώρα όλοι μπόρεσαν να κομματιάσουν καθένας το κλαδί που κρατούσε. (Αίσωπος;). ν τ νώσει σχς. Τα δράματα μεταξύ Κάιν και Άβελ, Ετεοκλή και Πολυνείκη κλπ αναφέρονται σαν χαρακτηριστικά παραδείγματα για αποφυγή.

Στα ζώα δεν υπάρχει ιδιαίτερη σχέση μεταξύ συγγενών, που να στηρίζεται σε φυσικά αντανακλαστικά. Είναι μοναδικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Οι φυσικές σχέσεις μεταξύ ζώων, τουλάχιστον μεταξύ εκείνων που αναπτύσσουν εξαρτημένα αντανακλαστικά, είναι δύο: μεταξύ μητέρας και τέκνου και μεταξύ ερωτικών συντρόφων. Έχουν διάρκεια, που ξεπερνά τα χρονικά όρια της τέλεσης των αντίστοιχων βιολογικών πράξεων, χάρη σε εξαρτημένα αντανακλαστικά που σχηματίζονται. Στους ανθρώπους όμως υπάρχουν παραπέρα σχέσεις. Οι πιο σημαντικές αφορούν την αιμομιξία και τη σχέση των αδελφών. Η απαγόρευση της αιμομιξίας ξεκίνησε πιθανώς την εποχή της μητριαρχίας, όταν ο πατέρας ήταν άγνωστος και επομένως οι άντρες έπρεπε να αποκλεισθούν από την ευθύνη της περιουσίας. Ωστόσο, ο Λωτ, εκλεκτός του Θεού, ζευγάρωσε και με τις δυο του θυγατέρες. Η Βίβλος πάντως δεν αναφέρει αιμομιξία μεταξύ μητέρας και γιου. Ωστόσο, ήταν ο κανόνας μάλλον παρά η εξαίρεση μεταξύ των Αιγυπτίων Φαραώ, όπου παντρεύονταν υποχρεωτικά τα αδέλφια, ώστε να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της περιουσίας.

Ποια είναι τελικά η τρομερή υπεράνθρωπη δύναμη που οδηγεί σε τέτοιες στάσεις και στις εξαιρέσεις τους; Για την ανθρώπινη ιστορία ξέρομε ό,τι συνάγομε από τα αρχαιολογικά ευρήματα, την παράδοση των μύθων που αρχικά ήταν προφορική, στη συνέχεια και γραπτή, και τα ιστορικά, γραπτά, δεδομένα. Οι σχέσεις μεταξύ συγγενών αρχίζουν με τη μεταπήδηση του ανθρώπου από την καρποσυλλογή στην παραγωγή. Μυθολογικά τοποθετείται αυτή η παράδοση στη Βίβλο με την εμφάνιση των Πρωτοπλάστων. Στηρίχτηκε σε δύο ειδών περιορισμούς: Στη διατροφή (απαγορευμένος καρπός) και στη γενετήσια σχέση (κάλυψη της γύμνιας τους με φύλλα συκιάς). Κι αμέσως μετά προέκυψε η ανεπιθύμητη συνέχεια μεταξύ των αδελφών Κάιν και Άβελ. Η κεντρική ιδέα για αυτή την κοσμοϊστορική μεταστροφή ήταν ότι το προϊόν της προσπάθειάς τους, αντί να το καταναλώσουν άμεσα, το φύλαγαν εξασφαλίζοντάς του τη δυνατότητα να πολλαπλασιάζεται. Φαντάζομαι τον άνθρωπο που συναντά σκόρπια κάποια γίδια. Δεν σκοτώνει παρά μόνο επιλεκτικά αρσενικά για να τραφεί. Τα λίγα αρσενικά που μένουν αρκούν για να γονιμοποιήσουν όλα τα θηλυκά, έτσι που η πολλαπλασιαστική δυνατότητα του συνόλου δεν επηρεάζεται. Τα θηλυκά μένουν κοντά στα λίγα αρσενικά, έτσι που ενισχύεται η συνοχή του κοπαδιού. Επιπλέον, τα προστατεύει ο βοσκός από ανταγωνιστικούς θηρευτές, λύκους κλπ, και τα οδηγεί εκεί όπου ξέρει πως υπάρχει εύφορο λιβάδι. Ένα τέτοιο κοπάδι από π.χ. 100 γίδια διαφέρει από μια ομάδα ανοργάνωτων 100 ζώων και η αγέλη δεν πρέπει να διασκορπισθεί όταν ο άνθρωπος δεν θα μπορεί πια να τη φροντίσει. Τότε θα αναλάβουν τη φροντίδα τα παιδιά του, που μεγάλωσαν και έμεναν κοντά του, καθώς γύρω του ήταν πιο εξασφαλισμένη η τροφή και η προστασία τους παρά αν ζούσαν μακριά. Κι αυτά δεν θα κατανείμουν το κοπάδι, για να συνεχίσει με τη συνοχή του να αυτοπολλαπλασιάζεται. Είναι αυτό ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για να μείνουν τα αδέλφια ενωμένα. Βέβαια, αν η περιουσία είναι μεγάλη, μπορεί να κατατμηθεί και να μοιραστεί στα παιδιά και τότε επισυμβαίνει και ο χωρισμός των αδελφών.

Ήδη από αυτή την πανάρχαια εποχή διαμορφώθηκε το δίλημμα που μας απασχολεί άλυτο ως σήμερα: Ιδιοκτησία ή κοινοκτημοσύνη; Η κοινοκτημοσύνη είναι λιγότερο συγκρουσιακή, αλλά, καθώς καθένας επαφίεται στους άλλους για την τέλεση ενός έργου, είναι συνήθως λιγότερο αποδοτική από την ιδιοκτησία.

Αναφέρθηκε ήδη πως η διάρκεια των θετικών σχέσεων μεταξύ συγγενών ξεπερνά τα όρια της άμεσης ανταπόκρισης των φυσικών αντανακλαστικών με την ανάπτυξη εξαρτημένων αντανακλαστικών. Και η αναγκαστική συμβίωση μεταξύ συγγενών, ιδίως αδελφών, σημαίνει ανάπτυξη μεταξύ τους πολλαπλών δεσμών, όπως κοινές αξίες, για τις οποίες είναι έτοιμοι να παλέψουν μαζί, με την ισχύ του πλήθους μάλλον παρά του καθενός ξεχωριστά. Μια τέτοια “αξία” ήταν στην παραδοσιακή πατριαρχική οικογένεια η διάθεση των κοριτσιών από τον πατέρα (ή τον αδελφό, αν ο πατέρας απουσιάζει) για γάμο. Και, παραπέρα, η αποφυγή των προγαμιαίων σχέσεών τους που, αν συμβούν, οδηγούν σε πολλαπλά εγκλήματα. Η Βίβλος αναφέρει τέτοιο επεισόδιο, όταν οι 12 γιοι του Ιακώβ έσφαξαν ένα ολόκληρο χωριό, διότι το εκεί βασιλόπουλο διέφθειρε μια αδελφή τους, μολονότι αυτό είχε δεχθεί να την παντρευτεί, ακόμη και να περιτμηθεί, για να γίνει μέλος της οικογένειας.

Η ανατροφή των παιδιών ώστε να αναπτύσσουν αφοσίωση τα αδέλφια σε κοινές αξίες με αμοιβαία ανοχή, τα προετοιμάζει να αναπτύξουν παρόμοια συναισθήματα στο μέλλον με το(η) σύντροφό τους, που θα είναι υπαρξιακής σημασίας για την ισορροπημένη ψυχολογική ανάπτυξη των δικών τους παιδιών. Κοινή μπάλα και κοινή σκακιέρα για να παίζουν είναι σημαντικά.

Στη σύγχρονη εποχή οι σχέσεις αγάπης όχι μόνο μεταξύ αδελφών, αλλά και φίλων έχουν εξελιχθεί. Ο Αλέξανδρος Δουμάς, πατέρας, αναφέρει τον όρκο των τριών σωματοφυλάκων: “Όλοι για τον ένα και ο ένας για όλους”. Οι ισχυροί της γης ερμηνεύουν όπως αυτοί θέλουν την έννοια της αλληλεγγύης. Όταν εμείς επικαλεσθήκαμε την εποχή της οικονομικής κρίσης μας την αλληλεγγύη, η A. Merkel απάντησε: “Δίνεις και παίρνεις”. Μα όταν εγώ επικαλούμαι την αρχή της αλληλεγγύης, δεν μπορώ να δώσω, αλλιώς δεν θα τη χρειαζόμουν.

Η “περιουσία” που αυτοπολλαπλασιάζεται δεν είναι πια μόνο υλική, αλλά και πνευματική, κοινές γνώσεις, συναισθήματα, βουλήσεις, μ΄ άλλα λόγια κοινή παιδεία, που όσο πιο κοντά βρέθηκαν δυο άνθρωποι, π.χ. αδέλφια, τόσο πιθανότερο είναι να υπάρχει. Δεν λείπουν οικονομικά συμφέροντα που μπορούν να μοιράσουν μεταξύ τους οι συγγενείς κληρονόμοι. Αν, ωστόσο, οι κοινές αξίες, πατρίδα, γλώσσα, ήθη, θρησκεία, έθιμα, κλπ είναι πιο σημαντικές από τις υλικές περιουσίες, ολόκληρος ένας λαός μένει ενωμένος και ισχυρός. Αν, αντίθετα, επικρατεί υπέρμετρη ανισότητα, κυρίως οικονομική, οι πιθανότητες αδελφοκτόνων αγώνων αυξάνονται. Και η ευθύνη μοιράζεται αναμφισβήτητα σε όλους, αν και βαραίνει περισσότερο εκείνους που επωφελούνται από την ανισότητα, παρά εκείνους που διεκδικούν ισότητα.

One thought on “ΑΔΕΛΦΙΚΗ ΑΓΑΠΗ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s