ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ MOTIBOY

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 8 Απριλίου 2021

Από καιρό θέλω να γράψω για το θέμα και δεν μπορούσα. Όσο και αν περηφανευόμαστε  για τη γλώσσα μας, η απίστευτη πρόοδος που έχει επιτευχθεί έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό ερήμην μας. Ξένοι την προχώρησαν μετά το αρχαιοελληνικό θαύμα και στις νέες έννοιες που προέκυψαν για να την υπηρετήσουν έδωσαν ονόματα δικά τους. Μιλώ για τον Αγγλικό όρο pattern recognition. Το Google το μεταφράζει ως “αναγνώριση μοτίβου”. Η Wikipedia το εξηγεί ως αυτόματη αναγνώριση ενός pattern, χωρίς να ορίζει τι σημαίνει pattern. Αν πάω ανάποδα και ζητήσω πώς μεταφράζεται στα Αγγλικά η λέξη μοτίβο, δεν μου δίνει τη λέξη pattern. Τέλος πάντων θα σκεφθώ και θα γράψω περιφραστικά.

Μοτίβο, μια ξένη λέξη, ίσως με Ιταλική προέλευση, εννοεί ένα θέμα που επαναλαμβάνεται τακτικά είτε σε μια μουσική σύνθεση ή σε ένα εικαστικό δημιούργημα. Αυτό το θέμα αποτελείται από ποικιλία ερεθισμάτων που είτε είναι ταυτόχρονα ή διαδέχονται με αυστηρή ιεραρχία το ένα το άλλο και κατά διαστήματα επαναλαμβάνεται σαν ενιαίο σύνολο. Ο νους μας έχει την ικανότητα, χάρη στη δημιουργία εξαρτημένων αντανακλαστικών, να το αναγνωρίζει. Έτσι, ακούοντας έναν άναρθρο φυσικό ήχο, μπορούμε να καταλάβουμε αμέσως αν γαυγίζει σκύλος, νιαουρίζει γάτα, βελάζει πρόβατο, μηκάζει κατσίκα, μυκάζει αγελάδα, κράζει κόρακας, κοάζει βάτραχος, χλιμιντρίζει άλογο κλπ. Με τον ίδιο τρόπο ακούοντας μιαν ανθρώπινη φωνή από μακριά, μπορεί να μην καταλαβαίνουμε τι λέει, αλλά αντιλαμβανόμαστε ότι μιλάει ο Δημήτρης, η Μαρία, ο Γιαννάκης κλπ. Η αναγνώριση μοτίβου μας επιτρέπει να προβλέπουμε τι πιθανόν θα συμβεί στο μέλλον ή τι πιθανόν υπάρχει μακριά, πέρα από το βεληνεκές των αισθήσεών μας. Κι από δω και πέρα αρχίζει να ενδιαφέρεται η επιστήμη. Με βάση τα μαθηματικά και τη στατιστική μεθοδολογία, κάθε μοτίβο αναλύεται στα στοιχεία που το αποτελούν, όπως είναι η ανάλυση Fourier για τους θορύβους.

Η αγωνιώδης προσπάθεια των ανθρώπων να προβλέπουν, προχώρησε στην εφαρμογή της αναγνώρισης μοτίβου και σε θέματα όπου ο τυχαίος παράγοντας κυριαρχεί. Ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη και περνώντας από τον G. W. F. Hegel και τον  K. Marx έφθασε να αναγνωρίζεται ότι η ιστορία εξελίσσεται με φάσεις, ακολουθώντας επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Οι Χέγκελ και Μαρξ θεώρησαν ότι η εξέλιξη γίνεται σα μια σπείρα, ελικοειδώς, περνώντας από τη φάση της θέσης στην αντίθεση κι από κει στη σύνθεση που αποτελεί τη θέση για την επόμενη σπείρα. Ο B. Van der Pol πριν από ένα αιώνα περίπου έδειξε ότι το πρότυπο αυτής της πορείας συμβολίζεται καλύτερα με ταλάντωση παρά με σπείρα, ενώ έδωσε και μαθηματική έκφρασή της. Την ονόμασε ταλάντωση χάλασης. Το βασικό μοτίβο στην εξέλιξη της ιστορίας είναι η οικονομικοπολιτική ταλάντωση. Η οικονομία στηρίζεται στην ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Όταν η προσφορά αυξάνεται, πέφτουν οι τιμές και αυξάνονται οι πωλήσεις. Το αντίθετο γίνεται όταν αυξηθεί η ζήτηση, οπότε η αύξηση των τιμών παρακινεί τους παραγωγούς και εμπόρους να αυξήσουν την προσφορά, ενώ αποτρέπει τους καταναλωτές από το να αγοράσουν. Σ΄ αυτή την ωραία ισορροπία στηρίζεται η “φιλελεύθερη” οικονομία που λέει “laisser faire”. Μην επεμβαίνεις, Κράτος, τα πράγματα αυτορρυθμίζονται. Δυστυχώς τα πράγματα δεν εξελίσσονται πάντοτε έτσι. Όταν η προσφορά αυξηθεί υπερβολικά, τα προϊόντα δεν πουλιόνται, όσο και αν πέσουν οι τιμές. Οι παραγωγοί δεν αντεπεξέρχονται στα έξοδα και απολύουν εργάτες. Οι απολυμένοι, μη έχοντας χρήματα, ελαττώνουν περισσότερο τη ζήτηση. Και αντί της αρνητικής ανάδρασης που διατηρούσε την ισορροπία, έχομε θετική ανάδραση που οδηγεί στο φαύλο κύκλο που σημαίνει οικονομική κρίση, σαν εκείνη του 1929 και αυτή που βιώσαμε την περασμένη δεκαετία. Μπορεί όμως να γίνει και το αντίστροφο. Για ποικίλους λόγους (π.χ. πόλεμος, αποκλεισμοί) η παραγωγή δεν ανταποκρίνεται στη ζήτηση σε κρίσιμο βαθμό. Τα προϊόντα ακριβαίνουν. Όσοι μπορούν σπεύδουν να αδειάσουν την αγορά από το φόβο μήπως εξαφανισθούν τα αναγκαία είδη και η ζήτηση έτσι αυξάνεται αντί να μειωθεί. Πάλι φαύλος κύκλος, οικονομική κρίση.

Παρόμοια είναι η πολιτική κρίση, όπου το διακυβευόμενο δίπτυχο είναι το δίκαιο και η ηθική, οι νόμοι και τα έθιμα. Όταν η διαφορά τους γίνει οριακά μεγάλη, έχομε πολιτική κρίση.

Η ιστορία δεν εξελίχθηκε ακριβώς όπως πρόβλεπε ο Μαρξισμός, αλλά πλησίασε αρκετά. Το πρότυπο του Βαν Ντερ Πολ προβλέπει πως η ταλάντωσή του επηρεάζεται εύκολα από τυχαία ερεθίσματα που μπορούν να επισπεύδουν την έλευση της κρίσιμης τιμής, ενώ η εκτόνωση ενός ταλαντωτή, ενός κρατικο-οικονομικού συστήματος, μπορεί να άγεται παρασύροντας και άλλα συστήματα. Το ζήσαμε πρόσφατα όταν η πτώχευση μιας Αμερικανικής Τράπεζας έγινε αστραπιαία διεθνής οικονομική κρίση. Το ίδιο πρότυπο όμως προσφέρει και έναν τρόπο για την αντιμετώπιση των κρίσεων. Αφού το σύνολο μοτίβο ταλαντώνεται με προδιαγεγραμμένη ιδιοσυχνότητα (που εξαρτάται, μεταξύ άλλων, και από το φυσικό μέγεθος του ταλαντωτή), αν αυξήσουμε ελεγχόμενα τη συχνότητά του, αποφεύγομε τις ανεξέλεγκτες κρίσεις. Τι θα σήμαινε αυτό για μας;

Ελεγχόμενη πολιτική κρίση είναι οι εκλογές. Κάνομε προγραμματισμένα εκλογές κάθε 4 χρόνια. Γιατί 4 και όχι 2 ή 8; Γιατί έτσι κάνουν κι άλλοι! Όμως εμείς είμαστε μικρή χώρα, μικρός κρατικός ταλαντωτής και η πολιτική ιδιοπερίοδός μας είναι βραχύτερη από π.χ. της Αμερικής ή της Γερμανίας. Αποτέλεσμα είναι ότι από το 1974 ως σήμερα είχαμε εκλογές ανά ποικίλα διαστήματα, με κρίσεις, κατά μέσον όρο κάθε 2,5 χρόνια περίπου. Αν κάναμε εκλογές τακτικά κάθε 3 αντί κάθε 4 χρόνια, οι πολιτικές κρίσεις θα ήταν λιγότερες. Αν είχαν γίνει οι προγραμματισμένες εκλογές νωρίτερα το 1967, θα είχε αποφευχθεί η δικτατορία που κατέληξε στην Κυπριακή τραγωδία. Κατά τον W. Stubbs στην Αγγλοσαξονική Αγγλία δεν υπάρχουν συνταγματικές επαναστάσεις, ούτε βίαιες ανατροπές της νομοθεσίας, διότι μια αλλαγή του νόμου είναι συχνά μια καταγραφή του εθίμου, όταν οι άνθρωποι αναγνώρισαν τον αλλαγμένο χαρακτήρα του. Καθώς δεν είναι εύκολο να αναγνωρίζεται η κρίσιμη αλλαγή εθίμων, η αύξηση της συχνότητας των ελεγχόμενων εκλογών μπορεί να την υποκαταστήσει.

Από οικονομική σκοπιά, μια ταλάντωση της παραγωγής και κατανάλωσης, αρχίζοντας με μια λιτότητα με επενδύσεις (μετεκλογικά) και καταλήγοντας σε παροχές με κατανάλωση (προεκλογικά) μπορεί να αμβλύνει τις οικονομικές συνέπειες. Τέτοια ταλάντωση υπήρχε από τα μυθολογικά χρόνια, όταν οι θρησκείες καθιέρωσαν περιοδική εναλλαγή νηστείας με θυσία. Μια διαδοχή “καπιταλιστικής” φάσης που ενισχύει την επένδυση (κέρδη ανάλογα με επένδυση), ακολουθούμενη από “σοσιαλιστική” φάση, με ενίσχυση της εργασίας (μισθοί ανάλογα με την εργασία) και τελειώνοντας με “κομμουνιστική” φάση (διανομή ανάλογα με ανάγκες), και πάλι εξαρχής, αυξάνει λογικά τις πιθανότητες για αρμονική λειτουργία της πολιτείας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s