ΑΚΡΙΒΟΛΟΓΙΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 3 Απριλίου 2021

Θεραπεύω ένα έμφραγμα. Φυσικά, αυτό που μόλις έγραψα δεν είναι αληθές. Έναν εμφραγματία θεραπεύω, όχι ένα έμφραγμα. Αυτός, εκτός από την κύρια νόσο του, έχει φύλο, ηλικία, ιστορικό με διαβήτη, πνευμονοπάθεια, αλλεργίες, ιδιαίτερες προτιμήσεις, μοναδικές για τον καθένα κοκ. Αυτά όλα πρέπει να τα λάβω υπόψη και όχι μόνο ό,τι γράφουν τα βιβλία πως είναι κατάλληλο για την αγωγή του εμφράγματος. Αυτά θα τα μάθω πρώτιστα από το ιστορικό του αρρώστου.

Κύρια διαφορά του ανθρώπου από τα λοιπά ζώα είναι ο λόγος. Είναι (σχεδόν) κοινός για όλους, χάρη στην τεράστια ικανότητα των ανθρώπων να επικοινωνούν μεταξύ τους. Κύριος τρόπος επικοινωνία στον άνθρωπο είναι η γλώσσα. Η γλώσσα είναι ένα ακουστικό φαινόμενο, παράγεται από ένα πομπό με τα όργανα της αναπνοής και της στοματικής κοιλότητάς του και προσλαμβάνεται με το όργανο της ακοής του δέκτη. Άλμα στην επικοινωνία ήταν η γραφή. Μ΄ αυτήν η επικοινωνία έγινε οπτικό, όχι μόνο ακουστικό, φαινόμενο. Ο πομπός χρησιμοποιούσε τα χέρια, ο δέκτης τα μάτια του. Αρχικά, η γραφή παρίστανε έννοιες (ιδεογράμματα), όπως σήμερα τα σύμβολα των μαθηματικών, φυσικής, μουσικής και πολλών επιστημών. Έπειτα έγινε το άλλο μεγάλο άλμα με την Ελληνική επινόηση της φωνητικής γραφής, που συμβόλιζε, όχι ιδέες, έννοιες, αλλά τη γλώσσα. Κάθε ακουστός φθόγγος παριστανόταν με ένα ορατό γράμμα και κάθε γράμμα παρίστανε ένα φθόγγο. Χάρη στη μέγιστη αυτή ικανότητα επικοινωνίας μεταξύ όλων, έγινε το απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατίας, που επέτρεψε την ανάπτυξη ενός αξεπέραστου ως σήμερα πολιτισμού.

Σε όλη αυτή τη διαδικασία που συνοπτικά παρουσίασα, τεράστιο ρόλο παίζει η εκμάθηση της “σωστής” γλώσσας, εκείνης δηλαδή που καθιστά δυνατή με όσο γίνεται μεγαλύτερη ακρίβεια (απόλυτη δεν γίνεται) τη μεταφορά μηνυμάτων, εννοιών. Και αυτό είναι το κύριο έργο των φιλολόγων. Κύρια εργαλεία για την ορθή γλώσσα είναι αφενός τα υλικά της, οι λέξεις δηλαδή, και αφετέρου η δομή της, η γραμματική και το συντακτικό της. Αυτά προσδοκώ να μου μάθει ο φιλόλογος, ο δάσκαλος της γλώσσας. Όπως όλα στον κόσμο, έτσι και η γλώσσα και οι λέξεις και η γραμματική και το συντακτικό της εξελίσσονται. Οι φιλόλογοι ερευνητές, π.χ. γλωσσολόγοι, μελετούν αυτή την εξέλιξη, κατηγοριοποιούν, ταξινομούν τις παρατηρούμενες αλλαγές και οι φιλόλογοι δάσκαλοι τις διαδίδουν. Σ΄ αυτή τη διαδικασία υπάρχει ένας κίνδυνος, Από τη στιγμή που ένα εξελισσόμενο φαινόμενο κατηγοριοποιείται, τείνει να αποκρυσταλλωθεί και να πάψει να παρακολουθεί τις αλλαγές που αυτόματα επέρχονται. Συμβαίνει σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, ιδιαίτερα στη δική μας με την υπερτρισχιλιόχρονη ιστορία της. Η τρέχουσα χρήση της γλώσσας δημιουργεί εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας, από τις οποίες κάποιες επικρατούν, και αυτές τις επικρατούσες, έργο των φιλολόγων είναι, να μελετούν και να προτείνουν, χωρίς βέβαια να απορρίπτουν τις υπόλοιπες, που ενδέχεται να εκφράζουν κάτι το ελάχιστα διαφορετικό. Άλλο π.χ. είναι το “κάλεσμα” σε γλέντι και άλλο η “κλήση” που μας δίνει ο τροχαίος, μολονότι σημασιολογικά, το κάλεσμα και η κλήση σημαίνουν (περίπου) το ίδιο πράγμα καταγόμενες και οι δύο από το ρήμα “καλώ”.

Η γλώσσα έχει δύο κύρια χαρακτηριστικά. Το ένα είναι το λογικό, η μεταφορά ιδεών, για το οποίο μιλήσαμε ήδη. Το άλλο είναι συναισθηματικό, η αισθητική της, που εκδηλώνεται ιδιαίτερα, αλλά όχι μόνο, στην ποίηση. Ο ρυθμός (ίαμβος, τροχαίος κλπ), η ομοιοκαταληξία και άλλα ακουστικά στοιχεία του λόγου ενέχουν μουσικότητα που μας επηρεάζει συναισθηματικά. Καθιστά πιο ευαπομνημόνευτο το λόγο, ενώ μας συγκινεί ακούοντάς την, πέρα από το συναίσθημα που μας μεταφέρει ή λογική έννοια των λέξεων. Χάρη στην αισθητική, όχι μόνο γίνεται πιο ευαπομνημόνευτος ένας λόγος, αλλά και συνενώνει συναισθηματικά το λαό που τον ακούει. Όλοι μαζί χαίρονται, λυπούνται, οργίζονται κλπ με το ίδιο ερέθισμα. Τέτοια αισθητική δεν έχει κανονικά ο γραπτός λόγος, η γραφή. Κάποιοι, ωστόσο, βλέπουν και σ΄ αυτήν αισθητική. Ο Ο.Ελύτης π.χ., ποιητής και ζωγράφος ο ίδιος, είδε την (αμφισβητήσιμη βέβαια) εικαστική ομορφιά που πρόσφεραν τα ποικίλα στολίδια της ιστορικής ορθογραφίας, όπως η περισπωμένη, τα πνεύματα κλπ. Αυτή η στάση καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την προσαρμογή των προφορικών και γραπτών λογικών κανόνων στη διαρκώς και ασταμάτητα βραδέως εξελισσόμενη γλώσσα.

Λόγω επαγγελματικής διαστροφής, παίρνω τα παραδείγματά μου από την ιατρική. Έρχεται φανερά πονεμένος κάποιος στο ιατρείο. “Με τσίμπησε ένα ζουζούνι”, λέει στο γιατρό. “Μην ανησυχείς. Θα βάλω πάνω του μια αλοιφή και θα περάσει”, τον καθησύχασε ο γιατρός. “Πού να το βρεις, γιατρέ; αυτό θα έχει πετάξει τώρα πολύ μακριά!” “Δεν κατάλαβες. Θα βάλω την αλοιφή εκεί που σε τσίμπησε. Πού ήταν;” “Α, ήταν στον κήπο μου, δίπλα σε μια συκιά!”. Ο γιατρός άρχισε να εκνευρίζεται. “Εννοώ, σε ποιο σημείο του σώματός σου σε τσίμπησε το ζουζούνι;” “Α, στο δάχτυλο”. “Ποιο ήταν;” “Πού να ξέρω, γιατρέ, όλα τα ζουζούνια ίδια μου φαίνονται!” Υποπτεύομαι πως ούτε ο γιατρός ούτε ο άρρωστος είχαν δασκάλους που να τους διδάξουν πώς να μιλούν σωστά. Γιατί μιλάμε σωστά σημαίνει ότι εκφράζομε σκέψεις, συναισθήματα και βουλήσεις έτσι που να τα αντιλαμβάνεται ο ακροατής.

Γράφει ο Αριστοτέλης: “Για ορισμένα πράγματα ή πράξεις δεν είναι ο κατασκευαστής ο μοναδικός και ο καλύτερος κριτής, αλλά μπορούν να κρίνουν τα έργα του και μη ειδικοί στην τέχνη του. Για παράδειγμα, ένα σπίτι δεν το κρίνει μόνον ο κατασκευαστής του, αλλά καλύτερα το κρίνει ο χρήστης του (και το χρησιμοποιεί ο οικονόμος). Επίσης το πηδάλιο του πλοίου το κρίνει καλύτερα ο πλοίαρχος από τον κατασκευαστή του και τα φαγητά του συμποσίου ο συνδαιτυμόνας και όχι ο μάγειρος”. Εγώ, ως χρήστης της γλώσσας λοιπόν, κρίνω τη γλώσσα μας και λέω τι προσδοκώ από τους δασκάλους της, τους φιλολόγους: Να μας εκπαιδεύουν στην όσο γίνεται ορθότερη επικοινωνία μεταξύ μας. Η ακριβολογία είναι ο ένας τομέας, που υπηρετείται από τη χρήση των κατάλληλων λέξεων, συντακτικού, γραμματικής, που εκάστοτε επικρατούν. Ο άλλος είναι η αισθητική του λόγου, ιδιαίτερα του προφορικού, του πιο άμεσου τρόπου ανταλλαγής εννοιών. Αυτή είναι η ορθή γλώσσα, ο πιο απλός τρόπος για να εκφράσει τα ποικίλα νοήματα και συναισθήματα. Αντίστοιχα, ορθή γραφή είναι ο πιο απλός τρόπος οπτικού συμβολισμού της γλώσσας, όπως ήταν στην αρχαιότητα η φωνητική, αλφαβητική γραφή. Η βελτίωση της ισηγορίας ανεξάρτητα από καταγωγή, πλούτο, εκπαίδευση κλπ συντελεί καίρια στην ορθή εφαρμογή δημοκρατίας. Κι αυτή, έχει δειχθεί στο παρελθόν, ήταν ο κύριος συντελεστής για την ανάπτυξη του σύγχρονου πολιτισμού.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s