ΓΙΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ, καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 27 Μαρτίου 2021

Οι γιατροί ασχολούνται με τον άρρωστο, με μια εξαίρεση: Οι ιατροδικαστές ασχολούνται συχνά με τους πεθαμένους. Οι νεκροί εξακολουθούν να “ζουν” στη μνήμη της κοινωνίας. Η θύμησή τους επιτρέπει στην κοινωνία να κληρονομεί ότι υλικό ή άυλο άφησε ο μακαρίτης. Πριν υπάρξει κοινωνία, πριν αρχίσει ο άνθρωπος να συντηρείται με την εκτροφή ζώων και την καλλιέργεια της γης, μετά την πολύ μακρά περίοδο της τροφοσυλλογής, κανένας δεν ενδιαφερόταν να θυμάται τους πεθαμένους. Οι πρώτοι άνθρωποι που μυθολογικά υπήρξαν σταθμός στη συγκλονιστική αυτή κοινωνική αλλαγή, κανένας δεν θυμόταν ποιους είχαν γονείς. Δεν είχε λόγο να τους θυμάται. Επομένως κανένας δεν τους γέννησε, αλλά, αφού υπήρχαν, τους έπλασε ο Θεός. Από τότε τους θυμόμαστε με τα ονόματά τους. Λέγονταν Αδάμ και Εύα. Ενώ λοιπόν όλοι οι γιατροί ασχολούνται πρώτιστα με κάθε άνθρωπο χωριστά, οι ιατροδικαστές ασχολούνται κύρια με την κοινωνική διάσταση του θανάτου. Και η κοινωνία ολόκληρη πια μπορεί να ενδιαφέρεται για το νεκρό. Καθώς η αιτία του θανάτου ενδέχεται να αφορά και τη δικαιοσύνη, οι ιατροδικαστές έχουν το λόγο. Γι΄  αυτό, κατά κανόνα, η ιατροδικαστική υπηρεσία βρίσκεται κάτω από την άμεση εποπτεία του κράτους. Τώρα, αν το κράτος, η άρχουσα τάξη, δεν είναι όσο έπρεπε έντιμη απέναντι στους πολίτες της, οι ιατροδικαστές κάνουν ό,τι τους προστάζει. Καθώς ασχολούνται με πεθαμένους και όχι με ζωντανούς, συχνά δεν αισθάνονται να δεσμεύονται από τον όρκο του Ιπποκράτη, όπως, κατά κανόνα οι λοιποί γιατροί. Και ενδέχεται, όχι σπάνια, να υπηρετούν τον εργοδότη τους μάλλον παρά την αλήθεια.

Με την ευκαιρία των 200 χρόνων από την έναρξη της Εθνικής Επανάστασής μας, άρχισα να διαβάζω σποραδικά αποσπάσματα εκείνης της περιόδου. Ανάμεσα στα άλλα έπεσα στην ιατροδικαστική έκθεση που έγραψε ο Ιταλός γιατρός Vitali για το θάνατο του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια τις κακώσεις που είχε το σώμα του από την πτώση του από την Ακρόπολη. Ωστόσο δεν δίνει στοιχεία που θα επέτρεπαν να κριθεί αν αυτές οι κακώσεις έγιναν πριν ή μετά το θάνατό του. Επιπλέον, τελειώνει με τη φράση: “··· Το ύψος του πύργου, από τον οποίον κατεκρημνίσθη ο Οδυσσεύς, είναι 108 ποδών. Τα δε θραύσματα του κροταφικού οστού, επί του οποίου το κάταγμα, προσβαλόντα τον εγκέφαλο, επέφεραν αυτοστιγμεί τον θάνατον, άξιον εις κακούργον προδότην της πατρίδος». Πολυ εύστοχα ο Δημήτρης Φωτιάδης σχολιάζει: «Περίεργη πραγματικά ιατροδικαστική έκθεση, που περιγράφει όχι μονάχα τα τραύματα του σκοτωμένου, μα και διαπιστώνει πως βρήκε θάνατον, άξιον εις κακούργον προδότην της πατρίδος». Ο ιατροδικαστής τον δίκασε, τον βρήκε ένοχο και ο θάνατος του άξιζε!

Ο Ανδρούτσος ήταν ίσως ο πιο συνειδητός επαναστάτης. Ονειρευόταν την εξέγερση όχι μόνο στην εθνική, αλλά και στην ταξική της διάσταση. Δεν του άρεσε καθόλου η ιδέα να διώξουν τους Τούρκους για να τεθούν υπό τη δεσποτεία των κοτζαμπάσηδων. Έλεγε στον Κολοκοτρώνη ότι “καθώς μας κάμνουν τώρα οι κοτζαμπάσηδες, όπου εμείς είμεθα δυνατοί και έχομεν και τα άρματα εις τας χείρας μας, αύριον θα μας σύρουν εις τη φούρκαν”. Γραμματισμένος, γνωρίζοντας Ιταλικά και Αλβανικά, ήταν μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του Αγώνα. Οι μηχανορραφίες του Ιωάννου Κωλέττη έφθασαν στη δολοφονία του, καθώς το πρωτοπαλλήκαρό του, ο Γιάννης Γκούρας, στον οποίον ο Οδυσσέας είχε παραδοθεί για να δικαστεί, διέταξε να δολοφονηθεί πριν από τη δίκη, προβλέποντας πως ο προσωπικός εχθρός του θα αθωωνόταν.

Οι πολιτικοί είναι οι κατεξοχήν πολίτες που ασχολούνται με την κοινωνία σα σύνολο. Από αυτούς σχηματίζεται ο εκτελεστικός τομέας (κυβέρνηση) της εξουσίας, χάρη στην οποία διατηρείται η ακεραιότητα της κοινωνίας, με λιγότερη ή περισσότερη βία. Από τις άλλες εξουσίες, η βουλή μπορεί να αποτελείται από μη πολιτικούς, κληρωμένους βουλευτές και η ποινική δικαιοσύνη επίσης από μη επαΐοντες, κληρωμένους  δικαστές (ενόρκους). Όταν κρίνεται μια πράξη αν είναι νόμιμη, ο κριτής πρέπει να γνωρίζει τους νόμους. Όταν κρίνεται ένας άνθρωπος αν είναι ένοχος ή όχι, δεν χρειάζεται γνώση νόμων, αλλά εντιμότητα και κοινός νους.

Απέναντί στους πολιτικούς, από όλους τους πολίτες βρίσκονται κατ΄ εξοχήν οι γιατροί. Είναι απόλυτα αφοσιωμένοι στο συμφέρον του κάθε πολίτη χωριστά, ανεξάρτητα από κάθε άλλη πίεση. Ο γιατρός θέτει τις δυνατές λύσεις για το πρόβλημα της υγείας του κάθε αρρώστου του και εφαρμόζει τη λύση που προκρίνει ο τελευταίος. Η σύγκρουση ιατρικού και πολιτικού προβλήματος προφανώς υπάρχει. Σκέφτομαι το γιατρό που ο εισαγγελέας του επιβάλλει να σιτίσει ένα κρατούμενο που εφαρμόζει απεργία πείνας· το γιατρό που διατάσσεται να κάνει αναισθητική ένεση σε θανατοποινίτη, ώστε να δεχθεί την ηλεκτρική κένωση χωρίς να αντιδράσει, μια εικόνα αποκρουστική στο κοινό· τον ιατροδικαστή που η κυβέρνηση που είναι ο εργοδότης του τον διατάσσει να στρεβλώσει τα συμπεράσματά του. Πέρα από την περίπτωση του Vitali και του Ανδρούτσου που περιέγραψα, δεν είναι σπάνια τα περιστατικά με τέτοιες αμφιβολίες κάθε φορά που νεκροτομείται ένας αντιφρονών στην κρατούσα κατάσταση. Οι κυβερνήσεις δεν επιτρέπουν να μη βρίσκεται κάτω από τον πλήρη έλεγχό τους η ιατροδικαστική υπηρεσία. Ένα ηθικό δίλημμα που προκύπτει είναι τούτο: Έχουν οι νεκροί συμφέρον, για να το σεβαστεί ο γιατρός;

Ο θάνατος είναι πολύπλοκη υπόθεση, καθώς δεν έρχεται ταυτόχρονα και στις τρεις υποστάσεις του εγώ. Ο θάνατος του αισθητού Εγώ συμβαίνει τη στιγμή που παύει η αυτορρύθμιση του οργανισμού, έτσι που αρχίζει η αφομοίωσή του από το περιβάλλον του. Ο θάνατος του νοητού Εγώ πάντοτε προηγείται ή είναι το πολύ ταυτόχρονος με το τέλος του αισθητού Εγώ. Επέρχεται τη στιγμή που οριστικά παύει το άτομο να αντιδρά στα ποικίλα ερεθίσματα και παύει να εκδηλώνει οποιαδήποτε αυτόματη φυσιολογική λειτουργία του. Ο θάνατος του κοινωνικού Εγώ γίνεται όταν υπάρξει κοινωνική κοινοποίησή του, όπως η κηδεία, η διαγραφή από το ληξιαρχείο κλπ. Ωστόσο, για καθεμιά υπόσταση υπάρχει ένα είδος αθανασίας. Για το σωματικό, αισθητό, Εγώ μπορεί να έχουν διατηρηθεί κάποια κύτταρά του, γεννητικά, και ανεξαρτητοποιηθεί στα παιδιά του. Από το νοητό Εγώ μπορεί να επιβιώνουν οι πνευματικές δημιουργίες του. Και μετά το θάνατο του κοινωνικού Εγώ, εξακολουθεί να ισχύει σε κάποιο βαθμό η βούλησή του, όπως με τη διαθήκη του, αλλά και άλλα στοιχεία, όπως η υστεροφημία του. Οριστικός κοινωνικός θάνατος υπάρχει μόνον όταν ο μακαρίτης έχει εντελώς ξεχασθεί από όλους. Ο σεβασμός σ΄ αυτόν το μεταθανάτιο πολίτη υπαγορεύει ηθικά στο γιατρό για το πώς να υπερασπισθεί το συμφέρον του.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s