ΓΙΑΝΗΣ ΒΗΛΑΡΑΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 29 Μαρτίου, 2021

Διακόσα χρόνια και αξίζει να θυμόμαστε το ξεκίνημα. Υπάρχουν ολόχρυσες δόξες που λάμπουν διεθνώς, αλλά και σκοτεινές σελίδες. Κανένας ήρωας δεν είναι αγγελούδι! Όμως οδηγηθήκαμε σε σχεδόν αποτυχία, όταν ενώθηκαν δύο μεγάλες δυνάμεις, Οθωμανική και Αιγυπτιακή, ενώ εμείς χωριζόμαστε σε δύο αντιμαχόμενα μισά. Για κάποιους η επανάσταση σήμαινε να ωφελούνται μόνον αυτοί, αντί να μοιράζονται τα κέρδη με τους Τούρκους. Για άλλους σήμαινε να απαλλαγούν όχι μόνο από την ξένη δεσποτεία, αλλά και από την ντόπια. Τέτοια αντιπαράθεση συνεχίσθηκε ως τις μέρες μας και συμβαίνει στις περισσότερες επαναστάσεις. Χωρίς την παρέμβαση των προστάτιδων δυνάμεων στο Ναυαρίνο, είναι αμφίβολο αν θα είχαμε ελευθερωθεί από τον Οθωμανό τύραννο. Αυτό όμως σήμανε πως μείναμε έκτοτε, ως σήμερα, δέσμιοι σε μια ολιγαρχία με προστασία από ξένες δυνάμεις. Σ΄ αυτό το διάστημα εξοντώθηκαν από την επισημοποιημένη ολιγαρχία οι ακραιφνέστεροι επαναστάτες, όπως ο Α.Οικονόμου, ο Γ.Καραϊσκάκης, ο Ο.Ανδρούτσος, ενώ ο Θ.Κολοκοτρώνης φυλακίσθηκε. Ανάμεσα στους γνήσιους πνευματικούς επαναστάτες ήταν ο μεγάλος  δάσκαλος του γένους Γιάνης Βηλαράς. Δεν δολοφονήθηκε, πρόλαβε να πεθάνει το 1823, αλλά η ολιγαρχία που μας κυβερνά από τότε τον καταδίκασε στον διά λησμοσύνης θάνατο. Γι΄ αυτό επικεντρώνομαι σ΄ αυτόν σήμερα. Μεταφέρω από την Wikipedia το παρακάτω κείμενο. Σεβόμενος τις πεποιθήσεις του, έχω μεταγράψει το περιεχόμενο στην ορθογραφία που χρησιμοποιούσε ο ίδιος. Επισημαίνω ότι ήταν φωνητική γραφή, ώστε καθένας που ήξερε να μιλά, με γνώσεις της 1ης δημοτικού να μπορεί και να γράφει. Στην απλοποιημένη αυτή ορθογραφία του, το φθόγγο που αντιστοιχεί στα η, ῃ, υ, ι, ει, οι, υι τον παρίστανε με το γράμμα η. Το γράμμα ι το διαφύλασσε για τις περιπτώσεις όπου αυτό συμπεριφερόταν σα σύμφωνο και όχι σα φωνήεν, όπως π.χ. η λέξη “ποδιά” προφέρεται δισύλλαβα, ενώ έχει τρία φωνήεντα. Για το “ου” χρησιμοποιούσε το σύμβολο “ȣ”. Καθώς αυτό δεν υπάρχει στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή μου, χρησιμοποιώ εδώ το “υ”, που δεν έχει καμιά άλλη χρησιμότητα στην ορθογραφία Βηλαρά.

Ο Γιάνης Βηλαράς γενήθηκε στα Κήθηρα, το 1771, αλά μεγάλοσε κε σπύδασε στα Ηοάνηνα, την πατρήδα τυ πατέρα τυ. Δηδάχτηκε λατηνηκά, ηταληκά, γαληκά κε στηχηόδη μαθηματηκά. Ο πατέρας τυ ήταν επηφανής γιατρός στην περηοχή. Ο ήδιος σπύδασε από το 1789 ηατρική στην Ηταλήα, σηγκεκρημένα στην Πάδοβα όπυ πήρε κε το πτηχήο τυ κε στην Μπολόνια. Με την επηστροφή τυ στην ηπηροτική προτέβυσα δηορήστηκε ος προσοπηκός γιατρός τυ Βελή πασά, γιυ τυ Αλή Πασά, τον οπήο ακολύθησε στην Πελοπόνησο κε στην Θεσαλία, τυ χαρεμιύ τυ αλά κε τυ ήδιυ τυ Αλή Πασά. Μάλιστα κατάφερε να κερδήση την έβνηα τυ Αλβανύ πασά ενό για να τον τημήση τυ αφηέροσε τημητικό επίγραμα. Σήμφονα με τον μαρκσιστή ηστορηκό Γιάνη Κορδάτο, η εκτήμηση κε ο θαβμασμός τυ Βηλαρά προς τον Αλή δεν πήγαζε από κολακήα αλά από θαβμασμό προς τον φηλοπρόοδο κε φοτησμένο κηβερνήτη.

Ο Βηλαράς διατηρύσε επηκηνονήα με σημαντηκύς πνεβματηκύς παράγοντες τον Ηοανήνον, όπος ο Αθανάσηος Πσαλήδας, αλά κε τυ τότε εληνηκύ κόσμυ. Παράληλα ηπήρκσε προοδεφτηκός στης απόπσης τυ κε ορθολογηστής (επηρεασμένος από τον εβροπαηκό Δηαφοτησμό).

Μετά την ποληορκήα τον Ηοανήνον, από τα τύρκηκα στρατέβματα, ο Γιάνης Βηλαράς εγκατέληπσε τον Αλή Πασά για να εγκατασταθή στο χοριό Τσεπέλοβο τυ Ζαγορήου. Εκή πέθανε, ήστερα από τρία χρόνια (1823), αφήνοντας σε άσχημη ηκονομηκή κατάσταση τη σήζηγο κε τυς διο γιυς τυ.

Το μοναδηκό τυ πήημα πυ σχετήζετε με την ηκογένηά τυ κε έχη δηασοθή, ήνε ένα τρηφερό πατρικό γράμα προς έναν από τυς 2 γιύς τυ. Από τα πιο άμεσα κε ορέα έργα τυ πηητή.

Ο Γιάνης Βηλαράς ήταν από τυς πρότυς πηητές της νεοεληνηκής ηστορήας κε θεμελήοσε της βάσης της νεοεληνηκής λογοτεχνήας. Ηποστήρηζε τον δημοτηκησμό αλά κε τον πατρηοτησμό χορίς σημβηβασμύς (αφύ χρησημοπηύσε την δημοτηκή κε όχι την κηνή εληνηκή γλόσα) κε επήσης εναντηονόταν στην ηστορηκή ορθογραφήα (τόνη, πνέβματα κε ομόηχα φονήεντα). Έγραφε στήχους με πολή μεγάλη εφκολήα κε αγονηζόταν για την αναγένηση τυ εληνηκύ έθνυς με όλες τυ της δηνάμης. Το πιο γνοστό τυ έργο, Ρομέηκη γλόσα, το οπήο αφηέροσε στον προσοπηκό τυ φίλο Αθανάσηο Πσαλίδα, τηπόθηκε στην Κέρκηρα το 1814, μέσα στο οπήο ήνε διατηπομένες η γλοσηκές κε ορθογραφηκές τυ πεπηθήσης η οπήες ήταν πολή ρηζοσπαστηκές όχι μόνο για την εποχή εκήνη αλά κε σήμερα αφύ κατάργησε την ηστορηκή ορθογραφήα κε πρότηνε την φονητηκή ορθογραφήα, κε της οπήες εφάρμοσε σε μερηκά πηήματα αλά κε σε διο μεταφράσης κλασηκόν έργον. Η γραματηκή τυ αναπτησόταν σε χόρο διο σελήδον. Επίσης έγραφε δηδακτηκά κήμενα, επηστολές, γλοσηκά δοκήμηα κε άλες δηατρηβές ενό μετέφρασε κήμενα στην δημοτηκή γλόσα.

Άλα έργα τυ ήνε τα πεζά Αμαρτία κε το περίφημο Γνώθι σαυτόν. Το 1953 εκδόθηκαν τα Άπαντα τυ Γιάνη Βηλαρά, πυ περηλαμβάνυν εροτηκά, σατηρηκά κε ληρηκά πηήματα, μήθους κε ενήγματα. Δέχθηκε σημαντηκές επηροές από το αρκαδηκό λογοτεχνηκό ήφος. Πέρα από το πλύσιο σηγκραφηκό τυ έργο ο Βηλαράς μετάφρασε κε αρχέα εληνηκά αποσπάσματα.

Όπως παρατηρεί ο αναγνώστης, ο ανοίκειος τρόπος γραφής του Βηλαρά δυσκολεύει την ανάγνωση. Σύμφωνα με ανακοίνωση στη Γλωσσολογική Εταιρεία (Φωνητική Γραφή. dimitrissideris.wordpress.com), η φωνητική γραφή επιβραδύνει σημαντικά την ανάγνωση από μορφωμένους ενήλικες, χωρίς όμως να εμποδίζει την κατανόηση των κειμένων. Οι ομόηχες λέξεις δεν εμποδίζουν την κατανόηση, διότι το νόημα βρίσκεται στις προτάσεις, όχι στις λέξεις που εκφράζουν έννοιες. Η φωνητική λέξη “αφτή” δεν είναι σαφές αν εννοεί “αυτή”, “αυτοί” ή “αφτί”. Όμως η κατανόηση δεν εμποδίζεται, όπως στις προτάσεις “αφτή πονάη, αφτή πονύν, πονάη το αφτή μου”. Τέτοια γραφή είναι τόσο εύκολη, που η γραμματική της (πώς γράφεται κάθε λέξη) ήταν μόλις δύο σελίδες. Ο εκπαιδευτικός χρόνος που εξοικονομείται με αυτό τον τρόπο και η δυνατότητα που παρέχεται σε όλους του πολίτες εξίσου να εκφράζονται γραπτά επιτρέπουν να στραφεί η παιδεία σε άλλους στόχους: Να μαθαίνουν τα παιδιά να διαβάζουν τα κείμενα των προγόνων, από τον Παπαδιαμάντη ως τον Όμηρο, και να τα κατανοούν, χωρίς να χρειάζεται να γράφουν όπως εκείνοι. Όπως οι αρχαίοι Αθηναίοι καταλάβαιναν τον Όμηρο, χωρίς να μιλούν τη γλώσσα του. Κανένας τους δε ζει για να διαβάσει όσα εμείς τώρα γράφομε. Έτσι, από τον πλούτο της γλωσσικής κληρονομιάς μας μπορεί να μεγεθύνεται η εκφραστική μας επάρκεια. Από το πώς γράφονται οι λέξεις, η παιδεία στρέφεται στο πώς εκφράζονται τα νοήματα. Ποιος θυμάται όμως σήμερα το Βηλαρά και τις ιδέες του;  

One thought on “ΓΙΑΝΗΣ ΒΗΛΑΡΑΣ

  1. φοβάμαι ότι θα σε είχαν κάψει αν ζούσαμε στα χρόνια της Ιεράς Εξετάσεως και σου είχαν ζητήσει να αποθέσεις τις απόψεις σου.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s