ΟΡΚῼ ΜΗ ΧΡῼ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 9 Ιανουαρίου 2021

Ήμουν 11-12 χρονών. Ένα γυάλινο μικρό μπουκαλάκι με κάποιο υγρό φάρμακο ξέφυγε από τα χέρια μου και έπεσε. Το κοίταξα και δεν είδα ράγισμα. Λίγες ώρες αργότερα όμως το τραπέζι που πάνω του ήταν ακουμπισμένο ήταν βρεγμένο από το φάρμακο. “Εσύ το έσπασες;” άκουσα αυστηρή τη φωνή του πατέρα μου. “Όχι”, απάντησα φοβισμένος. “Αυτό το ζώον, η υπηρέτριά μας, το έσπασε! Και τη ρώτησα και μου είπε όχι!” Ντράπηκα. Δεν αρνήθηκα μόνο ψευδώς την ευθύνη μου, αλλά και τη μετέθεσα σε κάποιον άλλον, αθώο. Δεν ξαναείπα ποτέ συνειδητά στη ζωή μου ψέματα. Ακόμη και όταν για το συμφέρον του ακροατή μου έπρεπε να του αποκρύψω την αλήθεια, προσπαθούσα να μην την αντικαταστήσω με ένα ψέμα. “Πεθαίνω σύντομα, γιατρέ μου;” με ρωτούσε ο ετοιμοθάνατος καρκινοπαθής άρρωστός μου. “Θα κάνουμε ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό και κανένας δεν ξέρει ποιο θα είναι το αύριο για όλους μας” ή κάτι τέτοιο, ήταν μια συνηθισμένη μου απάντηση.

Φυσικά, υπάρχουν σαφώς περιπτώσεις που πρέπει να μην αποκαλύψει κάποιος την αλήθεια. Ο αιχμάλωτος που ανακρίνεται δεν πρέπει να πει τίποτε για τους συντρόφους και την ομάδα του. Διεθνείς κανόνες άλλωστε τον στηρίζουν ότι δεν πρέπει να αναφέρει παρά μόνο το όνομά του. Τίποτε άλλο! Οι διεθνείς κανόνες βέβαια είναι κουρελόχαρτα σε ένα πόλεμο, αλλά τουλάχιστον δίνουν ένα ηθικό στήριγμα. Και, οπωσδήποτε, ενώ υπάρχουν σαφείς περιπτώσεις για απόκρυψη της αλήθειας, δεν βλέπω εύκολα χώρο για να λεχθεί ψέμα. Και κανένας δεν μπορεί να με υποχρεώσει, αν εγώ δεν θέλω να πω κάτι.

Ένα βήμα παραπέρα είναι η ενίσχυση της φιλαλήθειάς μας με τον όρκο, με επίκληση του θείου. Ο Όρκος ήταν γιος της Έριδας ή του Αιθέρα και της Γαίας και τιμωρούσε τους επιόρκους. Οι Ρωμαίοι μάλιστα τον ταύτιζαν με τον Άδη. Οι θεοί ορκίζονταν μόνο στα νερά της Στύγας, της απεχθούς και φρικαλέας χθόνιας θεότητας, κόρης του Ερέβους και της Νύχτας. Έρχεται όμως ο θεός του φωτός, ο Απόλλωνας και μας παραγγέλλει στους Δελφούς: “ρκ μ χρ“. Να μην ορκιζόμαστε (να είμαστε αξιόπιστοι χωρίς να ορκιζόμαστε σε θεούς).

Ναι, αλλά εμείς δεν είμαστε αρχαίοι Έλληνες και η κύρια διαφορά μας από εκείνους είναι ότι πίστευαν σε μεγάλο αριθμό θεών, ενώ εμείς πιστεύομε σε Ένα Θεό, πατέρα, παντοκράτορα… κλπ. Όταν γινόμαστε μάρτυρες στο δικαστήριο ορκιζόμαστε με το χέρι στο Ευαγγέλιο να πούμε την αλήθεια και μόνο την αλήθεια σε ό,τι ερωτηθούμε. Το ίδιο, όταν αναλαμβάνουμε αξιώματα εξουσίας ορκιζόμαστε στο Ευαγγέλιο να τηρούμε το Σύνταγμα κλπ. Μάλιστα, για να μην συνεπάγεται η μαρτυρία μας μεταθανάτια εσαεί τιμωρία, που θα την επέφερε (πιστεύομε) η παράβαση του όρκου μας, αναγνωρίζεται η ανθρωπιστική πλευρά του δικαίου μας, ότι είναι ανθρώπινα λογικό ένας κατηγορούμενος να πει ψέματα για να σωθεί. Ας μην του επιβάλλουμε και την ανθρώπινη και υπερανθρώπινη μεταθανάτια ποινή της ψευδορκίας και επομένως αυτός καταθέτει ανωμοτί. Και όλα αυτά, επειδή πιστεύομε στο Θεό και στον εναθρωπίσαντα Λόγο Αυτού, το Χριστό, που τα πιο άμεσα που γνωρίζομε από Αυτόν είναι γραμμένα στο Ευαγγέλιο από αυτήκοους και αυτόπτες μάρτυρες. Βάζω λοιπόν το χέρι στο Ευαγγέλιο και ορκίζομαι.

Τι λέει όμως το Ευαγγέλιο. Διαβάζω στο “κατά Ματθαίον”: “γ δ λέγω μν μ μόσαι λως“. Με άλλα λόγια, στο όνομα του Χριστού, παραβιάζομε τις εντολές του Χριστού! Η υποκρισία μας δεν έχει όρια. Μαζί και με πολλές άλλες. Είτε Έλληνες είτε Χριστιανοί θεωρούμε ότι είμαστε είτε και τα δύο, απαγορεύεται να ορκιζόμαστε. “στω δ λόγος μν να να, ο  οὒ”, συνεχίζει ο Ευαγγελιστής. Τόσο οι πρόγονοί μας, όσο και ο Χριστός, θεωρούσαν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ μας και με την κοινωνία μας δεν στηρίζονται σε υπερανθρώπινες, μεταφυσικές, θεϊκές δυνάμεις, αλλά σε εμάς και μόνον εμάς. Δεν αρνούνται τις θεϊκές δυνάμεις, αλλά δεν είναι αυτές που στηρίζουν τις σχέσεις μας. Αυτές είναι ευθύνη αποκλειστικά δική μας. Και δεν επιτρέπεται να ψευδόμαστε.

Σε μια δικανική ή πολιτική διαμάχη, φυσικά, δεν αποκλείεται κάποιος να ψευσθεί, αν έχει ζωτικό συμφέρον να το κάνει. Η κοινωνία πρέπει βέβαια να αμυνθεί, επιβάλλοντας ποινή, όταν αποκαλυφθεί το ψεύδος. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η κοινωνική Αλήθεια κατά τους Ρωμαίους (Veritas), κόρη της Αρετής (Virtus) και του Κρόνου (χρόνου), καταπινόταν από τον παμφάγο πατέρα της, αλλά στο τέλος την ξερνούσε και αυτή εμφανιζόταν ξανά λαμπρή, σεμνά ντυμένη με λευκή εσθήτα και ενάρετη. Όχι όμως μόνον οι Ρωμαίοι, αλλά και οι δικοί μας γνώριζαν ότι: “Ἒστι δίκης ὀφθαλμὸς ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ ” (Μένανδρος). Η ποινή που πρέπει να επιβάλει η δικαιοσύνη στον ψευδομάρτυρα οφείλει να είναι βαρύτατη. Αλλά και στον πολιτικό που ψεύδεται η ποινή οφείλει να είναι βαρύτατη, ως π.χ. αφαίρεση πολιτικών δικαιωμάτων. Στην περίπτωση των πολιτικών, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι συνήθως δεν λένε ψέματα, αλλά υπόσχονται ψευδώς. Η συνηθέστερα ακουόμενη λέξη στους προεκλογικούς λόγους είναι το “ΘΑ”. Υπάρχει μεγάλη διαφορά, διότι το μέλλον αόρατο και υπάρχουν πολλοί απρόβλεπτοι παράγοντες που μπορούν να αποτρέψουν την τήρηση μιας υπόσχεσης. Όταν όμως ένας πολιτικός ηγέτης λέει ψέματα για γεγονότα και όχι για μελλοντικά οράματα, τότε, ναι, η ποινή οφείλει να είναι ανελέητη. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ κατηγόρησε τον απερχόμενο ότι είναι ψεύτης. Αν είναι έτσι, και μπορεί να αποδειχθεί, ο απερχόμενος πρέπει να τιμωρηθεί παραδειγματικά, όχι μόνο πολιτικά, αλλά ίσως και ποινικά. Αν όμως δεν μπορεί να αποδειχθεί, ο νέος πρόεδρος πρέπει να τιμωρηθεί ανάλογα. Και ως υβριστής και ως συκοφάντης. Ως υβριστής, διότι άλλο είναι να πεις σε κάποιον ότι λέει ανακρίβειες και άλλο να τον ονομάσεις ψεύτη. Και ως συκοφάντης, διότι, κατά τον Ελληνικό τουλάχιστον, αστικό κώδικα “Όποιος, γνωρίζοντας ή υπαίτια αγνοώντας, υποστηρίζει ή διαδίδει αναληθείς ειδήσεις που εκθέτουν σε κίνδυνο την πίστη, το επάγγελμα ή το μέλλον άλλουτιμωρείται“. Όλα αυτά όμως, χωρίς όρκο, μόνο με την ανθρώπινη δικαιοσύνη.

Η Ελληνοχριστιανική συνείδησή μας παραβιάζεται βάναυσα. Οι βουλευτές που αρνούνται να ορκισθούν καταδικάζονται από όλα τα μέσα, συμπεριλαμβάνοντας την εκκλησία μας, ως αντίχριστοι, ενώ ακολουθούν την εντολή του Χριστού, παρά τις πιέσεις να την παραβιάσουν. Ίσως θα έπρεπε να απαγορευθεί ο όρκος συνταγματικά και να αντικατασταθεί με το λόγο τιμής, με σοβαρές συνέπειες στην περίπτωση που παραβιάζεται. Το σύνταγμα δεν μπορεί να προδικάζει τι θα γίνει στον άλλο κόσμο.

ΘΑΥΜΑTΟΥΡΓΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 7 Ιανουαρίου 2020.

Πριν από 70 χρόνια περίπου ανακαλύφθηκε ένα θαυματουργό φάρμακο που θεράπευε τον καρκίνο, η πικραγγουριά. Oι πάσχοντες ήταν έτσι κι αλλιώς καταδικασμένοι, τους διαβεβαίωναν οι ιατροί – τι είχαν να χάσουν; Αφού το λένε, μπορεί να είναι αλήθεια! Αρκετοί, δηλώνοντας το όνομά τους, έσπευδαν να διακηρύξουν πως έγιναν καλά από τον ξορκισμένο. Δεν άργησε να δειχθεί πως ήταν εντελώς αδρανές. Κάθε δεκαετία περίπου παρουσιάζεται τέτοιο θαυματουργό φάρμακο. Ήταν το “κίτρινο υγρό”. Οι τοξικολόγοι που το εξέτασαν, μάλλον επιπόλαια, θεώρησαν πως είχε μέσα χυμό πικραγγουριάς, ενώ δεν είχε. Άρα, το κατεστημένο προσπαθούσε να συγκαλύψει την “αλήθεια” για τους δικούς του λόγους. Φυσικά ήταν αδρανές. Αργότερα, εμφανίσθηκε το “νερό του Καματερού”. Αυτή τη φορά οι δυνάμεις είχαν έντονη πολιτική χροιά, διότι εκείνοι που το διέδιδαν δήλωναν φιλοβασιλικοί. Ξεχάσθηκε ο βασιλιάς μετά το δημοψήφισμα, ξεχάστηκε και το θαυματουργό νερό. Θυμάμαι συναδέλφους, γιατρούς, που έλεγαν: “Γιατί οι υπεύθυνοι δεν το μελετούν να μας δώσουν μια πραγματικά αξιόπιστη απάντηση για τη δραστικότητά του;”. Ξεχνούσαν βέβαια πως η μελέτη ενός νέου φαρμάκου απαιτεί έρευνα που διαρκεί περί τα 10 χρόνια, τεράστια χρηματικά ποσά, ενώ οι ενδείξεις για την αποτελεσματικότητα του νερού στηρίζονταν μόνο στις μαρτυρίες κάποιων αναγνωρίσιμων ατόμων (π.χ. γνωστών ηθοποιών) που διαβεβαίωναν στα ΜΜΕ πως πίνοντας το νερό έγιναν καλά. Φυσικά, τίποτε δεν ίσχυε. Ένας καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών ανακοίνωσε σε ιατρικό περιβάλλον ότι η ουρία θεραπεύει τον καρκίνο. Πάντα, οι αόρατες δυνάμεις εμπόδιζαν να γίνει η σωστή έρευνα. Η ουρία βέβαια δεν τον θεραπεύει. Τα θυμήθηκα όλα αυτά βλέποντας ένα βίντεο από το Neuroscience Research Group News με τίτλο: Top Doctor: Do This To Relieve Tinnitus & Fight Ringing Ears. Η διάρκειά του ήταν περί τη μία ώρα. Περιέγραφε πώς θεραπεύονται οι εμβοές που βασανίζουν εκατομμύρια ανθρώπους πάνω στη γη και η ιατρική σηκώνει ψηλά τα χέρια. Περιγράφει με δραματικό τρόπο τη δυστυχία αυτών των ατόμων, που μπορεί να συνοδεύεται από άλλα δεινά, όπως απώλεια μνήμης και πορεία προς την άνοια. Θεαματική απαλλαγή από το σύμπτωμα με τη θεραπεία. Λυσσαλέα προσπάθεια των φαρμακευτικών κολοσσών να εμποδίσουν τη διάδοση του φαρμάκου· για το βασανιστικό και μακροχρόνιο αυτό σύμπτωμα, οι φαρμακοβιομηχανίες πουλούν αναρίθμητο αριθμό φαρμάκων, βιταμινών, αλάτων, ηρεμιστικών και δεν ξέρω τι άλλο. Περιγράφει πώς έγιναν καλά 122 000 άτομα που το πήραν και πώς μπορεί να το προμηθευθεί καθένας και μάλιστα, ενώ η αξία του είναι σχεδόν 300$, αν γίνει η παραγγελία μέσα σε μισή ώρα θα το αγοράσουν για σχεδόν 50$. Το ίδιο το φάρμακο αποτελείται από μίγμα 28 ειδών skulcaps (κράνων;), και κάποιων από τα πολυάριθμα είδη άχυρου, που πρέπει να είναι επιλεγμένα γνήσια από όλες τις Ηπείρους. Φυσικά, για να αποδειχθεί ποια από 28 ουσίες είναι δραστική απαιτεί χρόνο μακρότερο από την ιστορία της σύγχρονης ιατρικής από τον καιρό του Pasteur και του Koch. Το βίντεο ήταν εξαιρετικά πειστικό. Εκτός από το τελευταίο στοιχείο, που δείχνει ότι είναι αδύνατο να είναι αληθινός ο ισχυρισμός του, όλα τα άλλα είναι εξαιρετικά αξιόπιστα, όπως τα έσοδα των φαρμακοβιομηχανιών που εμποδίζουν τη διάδοσή του. Μήπως όλοι δεν το ξέρομε πως τα μεγάλα συμφέροντα μας κυβερνούν;

Η απάτη στη γνώση δεν περιορίζεται στην ιατρική που γνωρίζω κάπως καλύτερα. Μερικές φορές επικρατεί μια λανθασμένη λαϊκή αντίληψη που πάνω της στηρίζεται μια γιγαντιαία παγκόσμια δύναμη και, φυσικά, εμποδίζει με κάθε μέσο τη διάδοση της επιστημονικής αλήθειας. Τέτοιες δυνάμεις εμπόδισαν την ανθρωπότητα για 2000 χρόνια να δεχθεί τις παρατηρήσεις του Αρίσταρχου του Σάμιου και του Ερατοσθένη του Κυρηναίου ότι η γη είναι σφαιρική, ενώ ο τελευταίος υπολόγισε το μέγεθος της γης θεωρώντας την σφαίρα με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. O G.Bruno κάηκε στην πυρά επειδή υποστήριξε τέτοιες αιρετικές ιδέες και ο G.Galilei γλίτωσε την τελευταία στιγμή ομολογώντας ότι οι αλήθειες που ανακάλυψε ήταν λάθη. Παραποιήσεις της αλήθειας βρίσκομε σε όλες τις επιστήμες. Στην ιστορία, διδασκόμαστε να δοξάζουμε το μεγάλο βασιλιά του Βυζαντίου Βασίλειο Βουλγαροκτόνο όχι μόνο επειδή νίκησε το βασιλιά των Βουλγάρων Σαμουήλ, αλλά και διότι τύφλωσε τους 15 000 αιχμαλώτους του που γύρισαν μέσα από τα βουνά στην πατρίδα τους και όταν τους είδε ο Σαμουήλ, αρρώστησε και πέθανε σε 4-5 μέρες. Για τον ίδιο λόγο, θυμίζονται οι Βούλγαροι την επέτειο της απάνθρωπης αυτής πράξης και αυτός είναι ένας λόγος που 1000 χρόνια τώρα μας μισούν. Σκεφθείτε όμως πόσοι μήνες χρειάζονταν για να τυφλωθούν 15 000 άνθρωποι. Και αναλογισθείτε πώς περπατούσαν για 2 μήνες επιστρέφοντας οι τυφλοί στρατιώτες μέσα στα κατσάβραχα, πώς έβρισκαν τι να φάνε, όταν, τυφλοί και χωρίς εφόδια ούτε να αγοράσουν τρόφιμα μπορούσαν ούτε να λεηλατήσουν τα μέρη από όπου περνούσαν. Προφανώς τέτοια ανατριχιαστική συμπεριφορά του Βασιλείου ποτέ δεν είναι δυνατό να είχε συμβεί. Άδικα “δοξάζομε” για το έγκλημά του το Βασίλειο και άδικα μας μισούν οι Βούλγαροι. Σε μια από τις επετείους τους οι Βούλγαροι είχαν καλέσει να δώσει ομιλία ένας Γερμανός ιστορικός (P. Schreiner) και αυτός τους είπε περίπου τα παραπάνω.

Ζούμε τέτοιες επιστημονικές απάτες σήμερα; Περιέγραψα παραπάνω ιατρικές απάτες. Αυτή τη στιγμή, ζούμε το χάος και τον πανικό που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορωνοϊού και δεν ξέρομε ποιον να πιστέψουμε. Στον απόηχο του εμφύλιου πολέμου είδαμε συχνά κάποιους ιστορικούς να τείνουν να δικαιώσουν τους ηττημένους, αλλά και ιστορίες προσώπων που αναδεικνύουν την εγκληματική συμπεριφορά των μεν ή των δε. Εύκολα συντασσόμαστε με τη μια ή την άλλη άποψη, καθώς όλοι έχομε κάποιον στην οικογένειά ή στο στενό περιβάλλον μας θύμα κάτω από απάνθρωπες συνθήκες στον εμφύλιο από τη μια ή την άλλη παράταξη. Οι απάτες γίνονται μερικές φορές με καλή πίστη, στηριζόμενες σε αληθινά δεδομένα, που όμως είναι επιλεγμένα και επομένως προκατειλημμένα. Επιπλέον, τα δημοσιευμένα κείμενα διαδίδονται ανάλογα με τα μέσα ενημέρωσης, που επίσης είναι προκατειλημμένα. Κάποια από τα γεγονότα γίνονται διεθνώς γνωστά, αν αρέσουν π.χ. σε απόδημους Έλληνες που τα μεταφράζουν διεθνώς και τα διαδίδουν σε ευρείες μάζες.

Υπάρχει άμυνα; Ποτέ πλήρης. Επιφύλαξη απαιτείται. Σχετικά αξιόπιστες είναι οι άμεσες μαρτυρίες από αυτόπτες, αλλά δεν αρκούν. Μόλις από αυτές σχηματισθούν κάποιες υποθέσεις πρέπει να διασταυρωθούν με πληροφορίες από επισταμένη έρευνα τεκμηρίων. Κατά το δυνατόν ακόμη, αυτογνωσία της πιθανότητας για προκατάληψη λόγω είτε συμφερόντων είτε προσωπικών συναισθημάτων. Αυτά απαιτούν παιδεία με ετοιμότητα για αναθεώρηση πεποιθήσεων.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΟ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας. dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 5 Ιανουαρίου 2021

Μου λέει ο άρρωστος: “Το μεσημέρι έφαγα φασολάδα. Βάρυνα. Κάποια στιγμή ένοιωσα μια αγκούσα, νόμιζα πως πεθαίνω. Ευτυχώς δεν κράτησε πολύ. Κάλεσα γιατρό, και μου είπε πως είναι από την καρδιά. Επισκέφθηκα άλλο γιατρό στο Κολωνάκι και…” Αυτό είναι το χρονικό της επίσκεψης του αρρώστου μου. Αληθινό. Το ιστορικό όμως λέει άλλα. “Ο ασθενής, 62 ετών, άρχισε αιφνίδια να αισθάνεται ένα αίσθημα παλμών στο στήθος. Τύπτοντας επανειλημμένα με το δάκτυλό του το γραφείο μου μιμήθηκε τους χτύπους της καρδιάς: Ακανόνιστοι και γρήγοροι, περίπου 150 στο λεπτό. Διάρκεσε ως μισή ώρα”. Από αυτή την περιγραφή εικάζεται σαν πρώτη υπόθεση η παροξυσμική κολπική μαρμαρυγή. Δηλαδή, από τις περιγραφές συλλέγονται κατά το δυνατό όλες οι χρήσιμες πληροφορίες και απαλείφονται οι άχρηστες. Έτσι σχηματίζεται μια διαγνωστική υπόθεση που χρειάζεται περαιτέρω ειδική έρευνα αν ισχύει ή όχι, αντί να αναζητείται η μία στις πάμπολες που ταιριάζει. Άλλο χρονικό και άλλο ιστορικό.

Κάτι ανάλογο γίνεται στην εφαρμογή όλων των επιστημών. Υπάρχει ένα οικοδόμημα γνώσεων. Στις προσωπικές ανάγκες του καθένας απευθύνεται στον επαγγελματία. Συζητώντας μεταξύ τους, ο ειδήμονας συλλέγει όλα τα απαραίτητα στοιχεία και μόνον αυτά που αποτελούν υλικό του επιστημονικού οικοδομήματος που κατέχει. Τα μεταφράζει στην αυστηρή ορολογία που είναι διαχειρίσιμη στην επιστήμη του. Σχηματίζει την υπόθεσή του και ελέγχει στη συνέχεια αναζητώντας ειδικές πληροφορίες, για να δει αν αυτή ταιριάζει με το πρόβλημα του πελάτη του.

Ο ερευνητής συμβάλει στην οικοδόμηση των γνώσεων. Έχοντας τις ήδη τεκμηριωμένες γνώσεις, τυχαίνει να υποπέσει στην αντίληψή του κάποιο φαινόμενο που δεν περιλαμβάνεται στα γνωστά, σχηματίζει μια υπόθεση και τώρα αναζητά νέες πληροφορίες που θα την ακυρώσουν. Αν δεν απορριφθεί, γίνεται παραδεκτή.  

Στα παραπάνω, κρίνονται και ο επιστήμονας και ο ερευνητής. Σχηματίζουν μια υπόθεση που πάνω της εργάζονται. Καθώς η υπόθεση σχηματίζεται μέσα τους, έχει πολλά υποκειμενικά στοιχεία. Έτσι υπεισέρχεται το ενδεχόμενο προκατάληψης. Η διαμόρφωση της υπόθεσης βασίζεται όχι μόνο στη λογική δομή του επιστήμονα, που βέβαια είναι απαραίτητη, αλλά και στις διαθέσεις, συναισθήματα, σκοπούς του.

Ίδια με τη σχέση ιστορικού και χρονικού είναι και η σχέση ιστορίας και δημοσιογραφίας. Ο δημοσιογράφος καταγράφει ό,τι εμπίπτει στην αντίληψή του όσο γίνεται πιο πιστά, όπως το αντιλαμβάνεται. Η ιστορία όμως υπηρετεί σκοπό, σχηματίζει υπόθεση και αναζητεί πληροφορίες, αφανείς σε πρώτη ματιά, για να κυρώσει ή ακυρώσει την υπόθεσή της, ενώ επιπλέον προσπαθεί να βρει αιτιολογικές σχέσεις μεταξύ τους: “… ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι τὰ δὲ βαρβάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι’ ἥν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι” (Ηρόδοτος). Ο Θουκυδίδης έγραψε την ιστορία του απαλείφοντας τις πληροφορίες που δεν συμβάλλουν στην οικοδόμηση της ιστορίας του. Από τα γεγονότα που συλλέγουν οι ιστορικοί προσπαθούν να συναγάγουν μια γενική υπόθεση. Ο Κ. Παπαρρηγόπουλος τεκμηριώνει τη συνέχεια του Ελληνικού Έθνους από την αρχαιότητα ως σήμερα. Ο Ι. Κορδάτος, χωρίς να αναιρεί την υπόθεση Παπαρρηγόπουλου, προσπαθεί να τεκμηριώσει ότι τα Ελληνικά γεγονότα συνέβηκαν ως αποτέλεσμα της πάλης των τάξεων, όπως προβλέπει ο ιστορικός υλισμός. Οσοδήποτε αντικειμενικός και αν είναι ο ιστοριογράφος, είναι άνθρωπος, σφάλλει, το ενδεχόμενο προκατάληψής του δεν αποκλείεται. Όπως και του αναγνώστη. Στα νεότερα χρόνια συχνά διαδίδεται ότι οι περισσότεροι ιστορικοί έχουν αριστερό προσανατολισμό και γι΄ αυτό στην ιστορία τους μεροληπτούν υπέρ της αριστεράς. Ίσως. Αλλά δεν αποκλείεται το αντίστροφο: οι προκατειλημμένοι αναγνώστες χαρακτηρίζουν αριστερούς τέτοιους ιστορικούς επειδή η ιστορία τους ρίχνει δίκιο στην αριστερά.

Από την άλλη, οι βιογραφίες και τα απομνημονεύματα δεν αποτελούν ιστορία (J. Barrow). Συνήθως σ΄ αυτές τις αφηγήσεις δεν γίνεται προσπάθεια να καταγραφούν και να μη λησμονηθούν έργα θαυμαστά που έγιναν από όλους τους εμπλεκομένους, αλλά να τεκμηριωθεί η προκατάληψη που διακατέχει το συγγραφέα τους. Έτσι, οι πληροφορίες τους έχουν την αξία τους ως γεγονότα, όταν μάλιστα προέρχονται από αξιόπιστα τεκμηριωμένες πηγές, αλλά τα συμπεράσματά τους είναι προκατειλημμένα. Γνωστές μονογραφίες, όπως η “Ελένη” του Ν. Γκατζογιάννη ή το “Ζ” του Β. Βασιλικού και λιγότερο γνωστές, όπως η “Φωνή της Ειρήνης” (Ι. Μπουγάς), “Μαρία Λιουδάκη” (Μ. Ζορμπά-Ροβυθάκη) είναι παραδείγματα. Η προκατάληψη των συγγραφέων είναι προφανής. Κάποιος από αυτούς λέει σε συνέντευξή του την πρόθεσή του να ασχοληθεί και με άλλα θέματα του εμφυλίου, όπου διαπράχθηκαν ειδεχθή εγκλήματα από την ιδεολογικά αντίθετή του παράταξη. Δεν ενδιαφέρθηκε όμως να αναζητήσει και καταγράψει ειδεχθή εγκλήματα που διαπράχθηκαν και από τις δύο παρατάξεις. Προφανώς, ιστορικά τεκμηριωμένα συμπεράσματα δεν μπορούν να εξαχθούν έτσι. Πολλοί Έλληνες της διασποράς, κυρίως σε ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, ζουν και ευδοκιμούν σε ευημερούντα καπιταλιστικά κράτη και συμβάλλουν στη διεθνή διάδοση με κάθε μέσο προκατειλημμένα των αντιαριστερών κειμένων. Αντίθετα, σημαντικό ποσοστό των Ελλήνων που έμειναν στην Ελλάδα, έχουν βιώσει εγκλήματα τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Τέτοια ήταν τα γνωστά της ΟΠΛΑ, αλλά και των οπλισμένων από τον κατακτητή ταγμάτων ασφαλείας, η καταπίεση ολοκληρωτικού τύπου των δεξιών κυβερνήσεων είτε με το “δημοκρατικό” μανδύα της “βασιλευόμενης δημοκρατίας” είτε με το δικτατορικό καθεστώς της επτάχρονης χούντας που έληξε με την εθνική τραγωδία της Κύπρου. Αρκετοί από αυτούς βλέπουν με συμπάθεια τις θέσεις της αριστεράς στην Ελλάδα. Αν ζούσατε στην αρχαία Αθήνα, θα συμπαθούσατε το Δημοσθένη, το μεγαλύτερο ρήτορα των αιώνων και διαπρύσιο εχθρό του Φιλίππου ή θα συντασσόσαστε με το Φίλιππο και τον Αλέξανδρο που αναγνωρίζονται διεθνώς ως οι μεγαλύτερες ηγετικές, στρατιωτικές και πολιτικές προσωπικότητες των αιώνων;

Τελικά, το δίκιο με ποιον ήταν στον εμφύλιο; Λυπάμαι, αλλά πρόκειται για λάθος ερώτηση. Η Ιστορία δεν είναι δικαστήριο για να αποδίδει δίκιο. Η απονομή του είναι απόφαση ενός διεθνούς δικαστηρίου ενόρκων (που βέβαια δεν υφίσταται), όχι δουλειά της ιστορίας. Αν και τα ιστορικά γεγονότα επαναλαμβάνονται νομοτελειακά, η ποικιλομορφία τους είναι τόση που η ομοιότητα παραγνωρίζεται και σπάνια η ιστορία διδάσκει. Η “παγίδα του Θουκυδίδη” αναδύθηκε από τον Κινέζο Xi Jinping και τον Αμερικανό Graham Allison. Υπενθυμίζει παγκόσμια ότι “όταν μια ισχυρή κυρίαρχη δύναμη αντιλαμβάνεται την άνοδο μιας άλλης που απειλεί να την επισκιάσει, μοιραία οδηγείται σε σύγκρουση μαζί της”. Παρά την παγκόσμια αναγνώριση τέτοιας παγίδας, δεν φαίνεται να έχει επηρεάσει ουσιαστικά τις διεθνείς πολιτικές ως σήμερα.

Με την παιδεία μου, προσπαθώ να ενστερνισθώ ένα αξίωμα: Άλλο να ξεχνάς, άλλο να συγχωρείς. Στη βάση όλων αυτών, προσπαθώ να παίρνω θέση στα αναφυόμενα προβλήματα.