ΟΡΚῼ ΜΗ ΧΡῼ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 9 Ιανουαρίου 2021

Ήμουν 11-12 χρονών. Ένα γυάλινο μικρό μπουκαλάκι με κάποιο υγρό φάρμακο ξέφυγε από τα χέρια μου και έπεσε. Το κοίταξα και δεν είδα ράγισμα. Λίγες ώρες αργότερα όμως το τραπέζι που πάνω του ήταν ακουμπισμένο ήταν βρεγμένο από το φάρμακο. “Εσύ το έσπασες;” άκουσα αυστηρή τη φωνή του πατέρα μου. “Όχι”, απάντησα φοβισμένος. “Αυτό το ζώον, η υπηρέτριά μας, το έσπασε! Και τη ρώτησα και μου είπε όχι!” Ντράπηκα. Δεν αρνήθηκα μόνο ψευδώς την ευθύνη μου, αλλά και τη μετέθεσα σε κάποιον άλλον, αθώο. Δεν ξαναείπα ποτέ συνειδητά στη ζωή μου ψέματα. Ακόμη και όταν για το συμφέρον του ακροατή μου έπρεπε να του αποκρύψω την αλήθεια, προσπαθούσα να μην την αντικαταστήσω με ένα ψέμα. “Πεθαίνω σύντομα, γιατρέ μου;” με ρωτούσε ο ετοιμοθάνατος καρκινοπαθής άρρωστός μου. “Θα κάνουμε ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό και κανένας δεν ξέρει ποιο θα είναι το αύριο για όλους μας” ή κάτι τέτοιο, ήταν μια συνηθισμένη μου απάντηση.

Φυσικά, υπάρχουν σαφώς περιπτώσεις που πρέπει να μην αποκαλύψει κάποιος την αλήθεια. Ο αιχμάλωτος που ανακρίνεται δεν πρέπει να πει τίποτε για τους συντρόφους και την ομάδα του. Διεθνείς κανόνες άλλωστε τον στηρίζουν ότι δεν πρέπει να αναφέρει παρά μόνο το όνομά του. Τίποτε άλλο! Οι διεθνείς κανόνες βέβαια είναι κουρελόχαρτα σε ένα πόλεμο, αλλά τουλάχιστον δίνουν ένα ηθικό στήριγμα. Και, οπωσδήποτε, ενώ υπάρχουν σαφείς περιπτώσεις για απόκρυψη της αλήθειας, δεν βλέπω εύκολα χώρο για να λεχθεί ψέμα. Και κανένας δεν μπορεί να με υποχρεώσει, αν εγώ δεν θέλω να πω κάτι.

Ένα βήμα παραπέρα είναι η ενίσχυση της φιλαλήθειάς μας με τον όρκο, με επίκληση του θείου. Ο Όρκος ήταν γιος της Έριδας ή του Αιθέρα και της Γαίας και τιμωρούσε τους επιόρκους. Οι Ρωμαίοι μάλιστα τον ταύτιζαν με τον Άδη. Οι θεοί ορκίζονταν μόνο στα νερά της Στύγας, της απεχθούς και φρικαλέας χθόνιας θεότητας, κόρης του Ερέβους και της Νύχτας. Έρχεται όμως ο θεός του φωτός, ο Απόλλωνας και μας παραγγέλλει στους Δελφούς: “ρκ μ χρ“. Να μην ορκιζόμαστε (να είμαστε αξιόπιστοι χωρίς να ορκιζόμαστε σε θεούς).

Ναι, αλλά εμείς δεν είμαστε αρχαίοι Έλληνες και η κύρια διαφορά μας από εκείνους είναι ότι πίστευαν σε μεγάλο αριθμό θεών, ενώ εμείς πιστεύομε σε Ένα Θεό, πατέρα, παντοκράτορα… κλπ. Όταν γινόμαστε μάρτυρες στο δικαστήριο ορκιζόμαστε με το χέρι στο Ευαγγέλιο να πούμε την αλήθεια και μόνο την αλήθεια σε ό,τι ερωτηθούμε. Το ίδιο, όταν αναλαμβάνουμε αξιώματα εξουσίας ορκιζόμαστε στο Ευαγγέλιο να τηρούμε το Σύνταγμα κλπ. Μάλιστα, για να μην συνεπάγεται η μαρτυρία μας μεταθανάτια εσαεί τιμωρία, που θα την επέφερε (πιστεύομε) η παράβαση του όρκου μας, αναγνωρίζεται η ανθρωπιστική πλευρά του δικαίου μας, ότι είναι ανθρώπινα λογικό ένας κατηγορούμενος να πει ψέματα για να σωθεί. Ας μην του επιβάλλουμε και την ανθρώπινη και υπερανθρώπινη μεταθανάτια ποινή της ψευδορκίας και επομένως αυτός καταθέτει ανωμοτί. Και όλα αυτά, επειδή πιστεύομε στο Θεό και στον εναθρωπίσαντα Λόγο Αυτού, το Χριστό, που τα πιο άμεσα που γνωρίζομε από Αυτόν είναι γραμμένα στο Ευαγγέλιο από αυτήκοους και αυτόπτες μάρτυρες. Βάζω λοιπόν το χέρι στο Ευαγγέλιο και ορκίζομαι.

Τι λέει όμως το Ευαγγέλιο. Διαβάζω στο “κατά Ματθαίον”: “γ δ λέγω μν μ μόσαι λως“. Με άλλα λόγια, στο όνομα του Χριστού, παραβιάζομε τις εντολές του Χριστού! Η υποκρισία μας δεν έχει όρια. Μαζί και με πολλές άλλες. Είτε Έλληνες είτε Χριστιανοί θεωρούμε ότι είμαστε είτε και τα δύο, απαγορεύεται να ορκιζόμαστε. “στω δ λόγος μν να να, ο  οὒ”, συνεχίζει ο Ευαγγελιστής. Τόσο οι πρόγονοί μας, όσο και ο Χριστός, θεωρούσαν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ μας και με την κοινωνία μας δεν στηρίζονται σε υπερανθρώπινες, μεταφυσικές, θεϊκές δυνάμεις, αλλά σε εμάς και μόνον εμάς. Δεν αρνούνται τις θεϊκές δυνάμεις, αλλά δεν είναι αυτές που στηρίζουν τις σχέσεις μας. Αυτές είναι ευθύνη αποκλειστικά δική μας. Και δεν επιτρέπεται να ψευδόμαστε.

Σε μια δικανική ή πολιτική διαμάχη, φυσικά, δεν αποκλείεται κάποιος να ψευσθεί, αν έχει ζωτικό συμφέρον να το κάνει. Η κοινωνία πρέπει βέβαια να αμυνθεί, επιβάλλοντας ποινή, όταν αποκαλυφθεί το ψεύδος. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η κοινωνική Αλήθεια κατά τους Ρωμαίους (Veritas), κόρη της Αρετής (Virtus) και του Κρόνου (χρόνου), καταπινόταν από τον παμφάγο πατέρα της, αλλά στο τέλος την ξερνούσε και αυτή εμφανιζόταν ξανά λαμπρή, σεμνά ντυμένη με λευκή εσθήτα και ενάρετη. Όχι όμως μόνον οι Ρωμαίοι, αλλά και οι δικοί μας γνώριζαν ότι: “Ἒστι δίκης ὀφθαλμὸς ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ ” (Μένανδρος). Η ποινή που πρέπει να επιβάλει η δικαιοσύνη στον ψευδομάρτυρα οφείλει να είναι βαρύτατη. Αλλά και στον πολιτικό που ψεύδεται η ποινή οφείλει να είναι βαρύτατη, ως π.χ. αφαίρεση πολιτικών δικαιωμάτων. Στην περίπτωση των πολιτικών, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι συνήθως δεν λένε ψέματα, αλλά υπόσχονται ψευδώς. Η συνηθέστερα ακουόμενη λέξη στους προεκλογικούς λόγους είναι το “ΘΑ”. Υπάρχει μεγάλη διαφορά, διότι το μέλλον αόρατο και υπάρχουν πολλοί απρόβλεπτοι παράγοντες που μπορούν να αποτρέψουν την τήρηση μιας υπόσχεσης. Όταν όμως ένας πολιτικός ηγέτης λέει ψέματα για γεγονότα και όχι για μελλοντικά οράματα, τότε, ναι, η ποινή οφείλει να είναι ανελέητη. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ κατηγόρησε τον απερχόμενο ότι είναι ψεύτης. Αν είναι έτσι, και μπορεί να αποδειχθεί, ο απερχόμενος πρέπει να τιμωρηθεί παραδειγματικά, όχι μόνο πολιτικά, αλλά ίσως και ποινικά. Αν όμως δεν μπορεί να αποδειχθεί, ο νέος πρόεδρος πρέπει να τιμωρηθεί ανάλογα. Και ως υβριστής και ως συκοφάντης. Ως υβριστής, διότι άλλο είναι να πεις σε κάποιον ότι λέει ανακρίβειες και άλλο να τον ονομάσεις ψεύτη. Και ως συκοφάντης, διότι, κατά τον Ελληνικό τουλάχιστον, αστικό κώδικα “Όποιος, γνωρίζοντας ή υπαίτια αγνοώντας, υποστηρίζει ή διαδίδει αναληθείς ειδήσεις που εκθέτουν σε κίνδυνο την πίστη, το επάγγελμα ή το μέλλον άλλουτιμωρείται“. Όλα αυτά όμως, χωρίς όρκο, μόνο με την ανθρώπινη δικαιοσύνη.

Η Ελληνοχριστιανική συνείδησή μας παραβιάζεται βάναυσα. Οι βουλευτές που αρνούνται να ορκισθούν καταδικάζονται από όλα τα μέσα, συμπεριλαμβάνοντας την εκκλησία μας, ως αντίχριστοι, ενώ ακολουθούν την εντολή του Χριστού, παρά τις πιέσεις να την παραβιάσουν. Ίσως θα έπρεπε να απαγορευθεί ο όρκος συνταγματικά και να αντικατασταθεί με το λόγο τιμής, με σοβαρές συνέπειες στην περίπτωση που παραβιάζεται. Το σύνταγμα δεν μπορεί να προδικάζει τι θα γίνει στον άλλο κόσμο.

One thought on “ΟΡΚῼ ΜΗ ΧΡῼ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s