ΗΜΕΡΑ ΚΡΙΣΕΩΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 12 Δεκεμβρίου 2020

Μοιάζει να διακρίνεται στον ορίζοντα μια ημέρα κρίσεως. Πέρα από τις γενικές απειλές, κλιματική, επιδημίες, επιδρομή της τεχνολογίας, πυρηνικός κίνδυνος κλπ, εμείς έχομε και μια ειδική απειλή από γειτονική χώρα. Όπως πριν από ένα αιώνα εμείς είχαμε πάρει φωτιά με τη Μεγάλη Ιδέα, έτσι τώρα και στους γείτονες έχει ανάψει η φλόγα του νεο-οθωμανισμού. Άρχισε πριν από αρκετές δεκαετίες με την απειλή casus belli, απειλή πολέμου, αν ασκήσουμε ένα από τα δικαιώματά μας διεθνώς επιτρεπτά, αλλά όχι αναγνωρισμένο από τους γείτονες και όταν με δική μας πρώτιστα υπαιτιότητα κατέλαβαν τη Βόρεια Κύπρο, και συνεχίζεται με προγραμματισμένη επίταση απειλώντας όλο και περισσότερο την επικράτειά μας, ακόμη και με τετελεσμένα. Τι πρέπει να κάνουμε;

Η γείτονας έχει υπεροπλία. Η υπεροπλία βέβαια δεν προδικάζει το αποτέλεσμα που εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες όπως στην απόκρουση των βαρβάρων στην αρχαιότητα, αλλά είναι σοβαρότατος παράγοντας. Ένας είναι οι γύρω μας που ασφαλώς είναι ισχυρότεροι από τη γείτονα. Όμως, σκεφτείτε λογικά. Γιατί ο Γερμανός, ο Αμερικανός ή οποιοσδήποτε άλλος να πάει να χύσει το αίμα του για να προστατέψει εμάς; Εντελώς απίθανο. Μπορούμε όμως να πιέσουμε τους συμμάχους μας να εφαρμόσουν κυρώσεις εναντίον του αδικοπραγούντα, αποτελεσματικά, εκβιαστικά, π.χ. ασκώντας βέτο σε θέματα που τους καίνε, π.χ. για τη Λευκορωσία κ.λπ. Φυσικά, δεν πρέπει να το κάνουμε. Αν τους πείσουμε, θα εφαρμόσουν ανώδυνες κυρώσεις, που θα αποστομώσουν εμάς (ορίστε, κάναμε ό,τι μας ζητήσατε, μη μας ενοχλείτε!) χωρίς, ως ανώδυνες, να συμμορφώνουν τους γείτονες, χωρίς να καίνε το όραμα τους της “γαλάζιας πατρίδας”. Είναι πολύ καλό να τους έχουμε μαζί μας για να μην στραφούν εναντίον μας, αλλά ας μην περιμένουμε πολλά από αυτούς. Ακόμη, είναι άκρως επικίνδυνο να ταυτίζουμε τον νεο-οθωμανισμό με τον ισλαμισμό ή να εξωθούμε τους συμμάχους μας να το κάνουν. Μια τέτοια στάση θα ενώσει όλες τις μουσουλμανικές χώρες υπό την ηγεσία του νεο-σουλτάνου εναντίον όλων ημών, με πρώτο θύμα, φυσικά, εμάς. Διάβασα κάπου, σε αντίποινα της ασέβειάς να κάνουν τη Μεγάλη Εκκλησιά μας τζαμί, να γκρεμίσουμε το σπίτι που γεννήθηκε ο Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη. Μα οι νεο-κεμαλιστές είναι η μόνη αξιόλογη αντιπολίτευση στον νεο-σουλτάνο και μια τέτοια ενέργειά μας θα τους ενώσει όλους μαζί εναντίον μας. Το θέμα είναι τι κάνουμε εμείς εδώ, ανεξάρτητα από όποιον άλλον εξωγενή παράγοντα, που, όποτε κι αν έλθει, καλοδεχούμενος, αλλά δεν μπορούμε να στηριζόμαστε σ΄ αυτόν. Δεν αποφασίζομε εμείς τι θα κάνουν οι άλλοι.

Τι μπορούμε; Πρώτα, σχολαστικός σεβασμός του διεθνούς δικαίου και των συμφωνιών μας, έστω και αν δεν μας πολυαρέσουν. Η τελική λύση σε όλα τα προβλήματα στις σχέσεις με άλλους από το διεθνές δίκαιο και τις συμφωνίες μας θα προκύψει.

Δεύτερο, αξιόμαχη άμυνα σε εξοπλισμούς και εκπαίδευση. Μετά τους στρατιωτικούς μας θριάμβους πριν από 100 χρόνια, ο στρατός μας στράφηκε συχνά εναντίον Ελλήνων έμμεσα και άμεσα με ποικιλόμορφες δικτατορίες. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται στον πραγματικό του ρόλο και πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο, με προορισμό και πέρα από την άμυνα, όπως θα εξηγηθεί παρακάτω.

Τρίτο αξιοποίηση της γης μας. Σχεδόν 6000 νησιά μας, εκτός από διψήφιο αριθμό, είναι ακατοίκητα και οικονομικά ανεκμετάλλευτα. Πρέπει να τα κατοικήσουμε και να τα κάνουμε παραγωγικά. Διαθέτουν άφθονη καθαρή ενέργεια, ανέμους, ήλιο, κύματα και θάλασσα για θαλασσοκαλλιέργειες. Μια τέτοια πολιτική βελτιώνει σημαντικά τη θέση μας από αμυντική σκοπιά, καθώς διεθνώς δεν γίνεται εύκολα παραδεκτή η κατοχή εδαφών που κατοικούνται από άλλο λαό· από υγειονομική σκοπιά, καθώς θα βοηθήσει να αραιώσει ο πληθυσμός μας, ενώ οι πανδημίες, που ολοένα θα γίνονται πιο επιθετικές, τρέφονται από το συνωστισμό των ανθρώπων. Η VW στην Αστυπάλαια των 1300 κατοίκων είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.

Τα τελευταία δύο μέτρα δεν χρειάζονται την έγκριση κανενός έξω από εμάς. Χρειάζονται όμως την ομόθυμη έγκριση από το λαό μας. Και αυτή είναι δύσκολη, διότι απαιτούν θυσίες πρωτόγνωρες για την υπάρχουσα γενιά. Η ενίσχυση της άμυνά μας χρειάζεται βέβαια τεράστιες οικονομικές θυσίες. Η εγκατάσταση κατοίκων στα ξερονήσια είναι αποκρουστική ιδέα. Άλλου είδους θυσίες χρειάζονται.

Έχω ξαναγράψει ότι η στρατιωτική θητεία θα πρέπει να αντικατασταθεί με μια “εθνική θητεία” υποχρεωτική για όλους τους νέους μας πριν γίνουν ενεργοί πολίτες (με δικαίωμα δηλαδή συμμετοχής στην εξουσία). Τέτοια θητεία θα αποσκοπεί λιγότερο στο να σκοτώνει εχθρούς (αυτό γίνεται καλύτερα από επαγγελματίες, ειδικά και μακροχρόνια εκπαιδευμένους) και περισσότερο στην παραγωγή χρήσιμου δημιουργικού έργου. Από αυτούς πρέπει να στελεχώνονται με τα αναγκαία ελάχιστα ειδικευμένα άτομα η δασοπροστασία, πυρόσβεση, αντιμετώπιση θεομηνιών, αλλά και ηπιότερες εργασίες, όπως βρεφοκομεία, νηπιαγωγεία, γηροκομεία κλπ. Το χαρακτηριστικό της υποχρεωτικής θητείας είναι ότι για ένα διάστημα, στην τάξη του 1 έτους, ο κληρωτός υποχρεώνεται να εκτελεί ασυζητητί ό,τι τον διατάζει ο ανώτερός του. Σε αντιρρόπηση, όλοι μετά τη θητεία τους και όσο ζουν έχουν υποχρεωτικά το δικαίωμα να μετέχουν στην εξουσία, με λήψη αποφάσεων δηλαδή ως κληρωμένοι είτε βουλευτές είτε δικαστές, είτε μέλη διοικητικών συμβουλίων τοπικής αυτοδιοίκησης, περιφερειών, συνδικαλιστικών οργάνων. Εκεί υποψήφιος προεπιλεγμένος για τις τεκμηριωμένες ικανότητές του εκλέγεται από το λαό, ο οποίος εισηγείται και υλοποιεί, χωρίς να είναι αυτός που αποφασίζει. Οι κληρωμένοι αποφασίζουν. Αυτό το σύστημα ονομάζεται δημοκρατία.

Με τέτοιο σύστημα οι αρχικές εγκαταστάσεις στους σήμερα έρημους τόπους θα γίνουν από όσους υπηρετούν την εθνική θητεία τους. Από τη στιγμή που θα δημιουργηθούν έτσι στοιχειώδεις συνθήκες, θα αποτελέσουν κίνητρο για επενδύσεις ιδιωτών, που αυτή τη στιγμή έχουν τα κεφάλαιά τους σε εξωχώριους φορολογικούς παραδείσους. Επιπλέον θα χρειασθούν και οικονομικές θυσίες, κεφάλαια που αυτή τη στιγμή δεν διαθέτομε, όσα κι αν φέρουν οι (ελπίζομε) επενδυτές ιδιώτες. Το κράτος πρέπει να ενισχύσει. Αν δεν υπήρχαν οι διεθνείς δεσμεύσεις μας, θα αντιμετωπίζαμε το θέμα με δημιουργικό πληθωρισμό. Δεν μας επιτρέπεται. Εναλλακτική λύση είναι με bonus και εθελοντικής εργασίας. Τέτοια bonus δεν μπορούν να αλλαχτούν στην τράπεζα με χρήματα, μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν για ειδικούς σκοπούς, όπως για εκπτώσεις στις κρατικές οφειλές, φόρου, ΕΝΦΙΑ, ΔΕΗ, ΟΤΕ κλπ. Με τέτοιες δυνατότητες των bonus θα τα δέχονται και καταστήματα που έτσι θα πληρώνουν τις δικές τους οφειλές στο κράτος και η οικονομία θα κινηθεί προς την προγραμματισμένη κατεύθυνση. Η ουσία είναι να προϋπάρχει λεπτομερής προγραμματισμός.

Ομαδικές θυσίες απαιτούν πάνδημη συμμετοχή στις αποφάσεις, που θα ληφθούν δημοκρατικά, αλλιώς θα προκαλέσουν οχλοκρατική εξέγερση πτωχών και πλουσίων.

ΔΙΑΝΟΗΤΕΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideriswordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα. dimitrissideris.wordpress.com

Είμαι, πιστεύω, σκεπτόμενος άνθρωπος. Πολλοί σκέφτονται σαν εμένα στον τόπο μας. Θα ήθελα να απευθυνθώ σ΄ αυτούς που εκφράζουν δημόσια τις απόψεις τους. Διαβάζω στις εφημερίδες άξιους αρθρογράφους που αναλύουν τα γεγονότα. Δεν εννοώ εκείνους τους “ντετέκτιβ” που αναζητούν πραγματικά ή φανταστικά σκάνδαλα, φασίστες ή εθνοπροδότες, ήρωες συνωμοσιών, αλλά αυτούς που ειλικρινώς αναλύουν και αναζητούν τις αιτίες των όσων συμβαίνουν γύρω μας. Συνήθως, ως πιο ειδικοί, τα αναλύουν πολύ καλύτερα από εμένα. Φυσικά τα πραγματικά γεγονότα έχουν πολλαπλές αιτίες και από αυτές αναδεικνύομε ο καθένας εκείνες στις οποίες μας οδηγεί η προκατάληψή μας. Όλοι έχομε προκαταλήψεις. Ωστόσο, παρακολουθώντας τις σκέψεις πολλών σχολιαστών ανακαλύπτομε τα κοινά που υπάρχουν σ΄ αυτούς. Και να κάποια. Η στάση των περισσοτέρων είναι αρνητική. Καταδικάζουν την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά δεν προχωρούν να προτείνουν θετικά κάτι. Γιατί άραγε;

Τον καιρό της ΕΣΣΔ, διάβασα μια Ψυχολογία μεταφρασμένη από τα Ρωσικά. Αφιέρωνε μισή σελίδα στον Freud. Η συλλογιστική ήταν: Όλη η θεωρία της ψυχανάλυσης είναι ιδεαλιστική. Επομένως απορρίπτεται, έστω και αν έχει ευκαιριακές κλινικές επιτυχίες σε κάποιες νευρώσεις. Δεν επιδίωξα έκτοτε να διαβάσω άλλα κείμενα σαν κι αυτό. Αυτός είναι Τούρκος, επομένως είναι επικίνδυνος εχθρός. Αυτός είναι δεξιός (ή αριστερός), επομένως είναι φασίστας (ή εθνοπροδότης) και άρα απορρίπτονται οι θέσεις του. Ο συλλογισμός είναι ίδιος, με το συγγραφέα της Ψυχολογίας που είχα διαβάσει. Το συγκεκριμένο άτομο ανήκει σε μια κατηγορία που καταδικάζω, άρα καταδικάζω και το συγκεκριμένο. Διαβάζω ειδήσεις: “Συνελήφθη Νιγηριανός που λήστευε ηλικιωμένους”. Δηλαδή, δεν φταίει αυτός, φταίει που είναι Νιγηριανός, αλλοδαπός, και, επομένως, να διώξουμε όλους τους αλλοδαπούς. Τα εγκλήματα όμως γίνονται από συγκεκριμένους ανθρώπους, όχι από τις κοινότητες στις οποίες ανήκουν. “Οὐκ  ἒνι  Ἰουδαῖος  οὐδἑ  Ἓλλην,  οὐκ  ἒνι  δοῦλος  οὐδἑ  ἐλεύθερος,  οὐκ  ἒνι  ἂρσεν  καὶ   θῆλυ,  πάντες  γὰρ  ὑμεῖς  εἷς  ἐστἑ  ἐν  Χριστῷ  Ἰησοῦ“, γράφει ο Παύλος στους Γαλάτες. Εξαιρούνται βέβαια οι περιπτώσεις όπου οι πράξεις υπαγορεύονται από την ομάδα στην οποίαν είναι στρατευμένος ο καθένας, εκούσια ή ακούσια. Για τους φόνους που εκτελεί ο στρατιώτης, φταίει σαφώς το καθεστώς που τον υποχρεώνει να σκοτώνει. Δεν φταίει όμως η Νιγηρία που ένας πολίτης της λήστευε. 

Οι εξουσίες που είναι, υποτίθεται, ανεξάρτητες, δεν είναι. Η κυβέρνηση αποτελείται από πρόσωπα που έχουν ψηφισθεί από τη βουλή και, επομένως, οι απόψεις βουλής και κυβέρνησης συμπίπτουν. Πώς θα ασκήσει κριτική η πλειοψηφία της βουλής στην κυβέρνηση που έχει εκλέξει η ίδια; Οι επικεφαλής της δικαιοσύνης έχουν διορισθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο. Πώς θα κρίνει τη νομιμότητα της κυβέρνησης μια τέτοια δικαιοσύνη; Οι βουλευτές μας εκφράζουν τη βούληση όλου του έθνους. Για να γίνει κάποιος βουλευτής, πρέπει να χρισθεί υποψήφιος από ένα κόμμα και να ψηφισθεί. Επομένως, οφείλει πειθαρχία στο κόμμα του είτε είναι συνειδησιακά σύμφωνος είτε όχι. Και πρέπει να κάνει ό,τι του ζητούν οι ψηφοφόροι του και, προπάντων, εκείνοι που επηρεάζουν μαζικά ψήφους, οικονομικοί και επικοινωνιακοί παράγοντες, ακόμη και σε βάρος του συνόλου (πελατειακή σχέση). Ο εκλεγμένος βουλευτής είναι στρατευμένος.

Τοποθετημένοι σε μια παράταξη οι διανοητές τείνουν να κατηγορούν τους αντιπάλους για όσα δεινά συμβαίνουν στην πατρίδα μας. Άλλοτε, αναγνωρίζοντας ότι όλοι οι πολιτικοί τελικά κάνουν τα ίδια μόλις γίνουν εξουσία, μέμφονται το λαό που τους ψήφισε.

Κι όμως αυτοί οι διανοητές γνωρίζουν τη λύση. Μπορεί να μην εξασφαλίζει ευδαιμονία στον τόπο, αλλά χωρίς αυτήν, η επίτευξή ευδαιμονίας είναι αδύνατη. Όλοι, και οι διανοητές, γνωρίζουν τους αρχαίους προγόνους μας, περηφανεύονται γι΄ αυτούς, κι όμως τη λύση που είχαν εκείνοι βρει δεν την προτείνουν. Ήταν η δημοκρατία. Δημοκρατία σημαίνει ότι οι άρχοντες κληρώνονται, ενώ στην Ολιγαρχία εκλέγονται. “Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν” (Αριστοτέλης). Η κλήρωση αφορά τους βουλευτές και (ποινικούς) δικαστές, όπου αρκεί η αρετή και ο κοινός νους που ισοκατανέμονται σε όλους ανεξάρτητα από καταγωγή, πλούτο, μόρφωση ή άλλο παράγοντα. Η εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση) όμως απαιτεί γνώσεις και εμπειρία, επομένως οι αντίστοιχοι άρχοντες πρέπει να διορίζονται εκλεγόμενοι από το λαό. Προφανώς, η κλήρωση δεν επιτρέπει ούτε εξάρτηση των εξουσιών ούτε πελατειακή σχέση.  Γιατί όμως δεν την προτρέπουν οι διανοητές;

Οι διανοητές γνωρίζουν. Κι όμως σπάνια προχωρούν να προτείνουν τη δημοκρατία ως λύση για τα μειονεκτήματα του πολιτεύματός μας. Το τι είναι λάθος είναι παρόν και συγκεκριμένο. Το σωστό όμως έχει την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Οι διανοητές οφείλουν να προβάλουν τις ποικίλες μορφές λύσης, να κάνουν τους αναγνώστες να σκεφθούν να ζυμώσουν μέσα τους τις ποικίλες όψεις των προβλημάτων.

Υπάρχουν συγχύσεις. Τόσο έχομε ποτιστεί με την αλληλεξάρτηση των εξουσιών, που αναρωτιόμαστε, μα είναι δυνατό να μας κυβερνούν τυχαίοι άνθρωποι; Μα η βουλή δεν κυβερνά. Νομοθετεί, με εισήγηση της κυβέρνησης και την ελέγχει. Μα είναι δυνατό να νομοθετούν αμόρφωτοι; Το επίπεδο μόρφωσης σε ένα κληρωμένο σώμα (βουλή) είναι στατιστικά ίδιο με του συνόλου (πολίτες). Επομένως κάθε κληρωμένος βουλευτής στατιστικά είναι ενδεχόμενο να έχει μειωμένη κρίση συγκριτικά με κάθε εκλεγμένο βουλευτή. Όμως ένα σύνολο ΔΕΝ αποτελεί απλώς το άθροισμα των μερών του. Κάθε σύνολο (π.χ. μια βουλή), είναι πιθανό να σφάλλει. Υπάρχουν δύο ειδών σφάλματα. Τα τυχαία είναι ανεξέλεγκτα και υποχρεωτικά στην κληρωμένη και στην εκλεγμένη βουλή. Κάθε μορφωμένος είναι βαθύς γνώστης ενός περιορισμένου πεδίου, ενώ σε όλα τα άλλα είναι εξίσου αδαής όσο και ο αμόρφωτος. Η μεγέθυνση του δείγματος μειώνει τα τυχαία σφάλματα.  Η εκλεγμένη βουλή όμως έχει επιπλέον συστηματικό σφάλμα (προκατάληψη) για τους παραπάνω λόγους. Αποφασίζει μεροληπτικά υπέρ όσων επηρεάζουν τους εκλεγμένους βουλευτές. «Διὰ  τοῦτο  καὶ  κρίνει  ἂμεινον  ὂχλος  πολλὰ  ἢ  εἷς  ὁστισοῦν» (Αριστοτέλης). Και: «…τὸ ἂδηλον εἶναι πολλάκις μυστηριῶδὲς τι προαίσθημα τῶν πολλῶν μᾶλλον ἢ ἐπιστημονική διάγνωσις τῶν ολίγων. Ὃθεν ὃλως ἂπορον δὲν εἶναι ὃτι τὸ πάλαι ὁ λαὸς ἀνεδείχθη σοφώτερος τῶν διδασκάλων αὐτοῦ» (Κ.Παπαρρηγόπουλος).

Η μετάβαση στη δημοκρατία είναι αναγκαία. Δύσκολη όμως. Θα συναντήσει σύσσωμη την αντίδραση των ολιγαρχών. Αυτή τη στιγμή συγκρούονται αλύπητα μεταξύ τους αριστερά με δεξιά κόμματα, με εξαίρεση νόμους που εξασφαλίζουν την εξουσία της ολιγαρχίας τους, όπως είναι η ασυλία και οι αμοιβές βουλευτών και υπουργών. Ψηφίζονται από όλους. Σκοπός των διανοητών όμως δεν είναι να κινήσουν επανάσταση. Ούτε στρατός είναι ούτε αστυνομία ούτε άλλη ισχύ έχουν. Είναι να διαφωτίσουν ευθαρσώς τον κόσμο. Και συ, σκεπτόμενε αναγνώστη, κρίνε. Αν συμφωνείς με όσα διάβασες, κοινοποίησέ τα.

ΕΡΥΣΙΧΘΩΝ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 8 Δεκεμβρίου 2020

Ο Ερυσίχθων, εγγονός του Ποσειδώνα, ήταν ασεβέστατος. Έκοψε τα ιερά δέντρα της Δήμητρας για να χτίσει το παλάτι του, μαζί και μια πανύψηλη λεύκα, το αγαπημένο της δέντρο, όπου γύρω της χόρευαν και τραγουδούσαν οι Δρυάδες νύμφες. Η Μεγαλόπρεπη Δήμητρα όμως τον τιμώρησε ανελέητα. Τον καταδίκασε σε ασίγαστη πείνα! Έτρωγε ό,τι έβρισκε μπροστά του, ό,τι βρώσιμο είχε σπίτι του, ακόμη και τα αφιερώματα στους θεούς που συναντούσε στο δρόμο του. Ως και την κόρη του πούλησε για να βρει φαγητό. Τελικά, μη έχοντας τίποτε άλλο να φάει, καταβρόχθισε τις ίδιες του τις σάρκες και πέθανε.

Μπορεί να ήταν διαβητικός ο μυθικός Ερυσίχθων, αλλά η  ασίγαστη επιθυμία είναι η βαρύτερη τιμωρία που είχαν σκεφθεί οι πρόγονοί μας για τους έσχατα κακούς. Τάνταλος, Ιξίων, Σίσυφος, Δαναΐδες μοχθούσαν για να ικανοποιήσουν μια ασίγαστη επιθυμία τους.  Τα φυσιολογικά θέλω μας όμως ταλαντώνονται. Η ασίγαστη επιθυμία είναι παθολογική.

Κάθε επιθυμία μας εντείνεται βαθμιαία. Όταν φθάσει σε μια κρίσιμη τιμή (ουδό), ενεργοποιεί το αισθητό μας Εγώ να την ικανοποιήσει. Μόλις ικανοποιηθεί, η επιθυμία παύει και το συναίσθημά μας γίνεται ανερέθιστο. Βαθμιαία ξαναγίνεται διεγέρσιμο, έτσι που, πριν φθάσει στην κρίσιμη τιμή, ένα εξωτερικό ερέθισμα μπορεί να την ενεργοποιήσει και να αγγίξει πρόωρα τον ουδό. Παραδείγματα είναι οι πείνα, δίψα, έπειξη για ούρηση ή αποπάτηση, όρεξη για έρωτα κλπ. Όλες οι φυσιολογικές επιθυμίες μας ταλαντώνονται εξασφαλίζοντας την αυτοσυντήρηση και τη διατήρηση του είδους μας.

Υπάρχει όμως το κοινωνικό μας Εγώ που μας ταλαιπωρεί. Δημιουργεί κι αυτό επιθυμίες που όμως είναι δυνητικά ασίγαστες. Τέτοιες είναι κυρίως η τάση για θησαυρισμό και για εξουσία. Θησαυρισμός σημαίνει αποθήκευση αγαθών, έτσι που ποτέ να μη λείψουν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες του αισθητού Εγώ, μόνο που δεν έχει τελειωμό. Το μέλλον μπορεί να επιφυλάσσει περιόδους ισχνών αγελάδων με άγνωστη διάρκεια. Είναι βέβαιο πως θα έλθουν. Κάθε τι που είναι ενδεχόμενο να στραβώσει, κάποτε θα συμβεί (Νόμος Murphy). Μόνο που δεν ξέρομε ούτε τι θα είναι αυτό ούτε και πότε θα συμβεί. Έτσι ο θησαυρισμός είναι μια φρούδα εξαντλητική προσπάθεια. Το ίδιο ισχύει για την εξουσία. Αφού πάνω από τον καθένα βρίσκεται κάποιος άλλος ισχυρότερος να επιβάλλει τη θέλησή του πάνω στη δική μου, σε οποιαδήποτε κορυφή εξουσίας και αν βρεθώ, κάποιος άλλος θα υπάρξει, άγνωστο ποιος και πότε, που θα είναι ισχυρότερος από εμένα και θα μου επιβάλει τη βούλησή του.

Η συλλογή αγαθών παίρνει δύο μορφές. Η μία είναι η επένδυση. Μετατρέπω τα αγαθά σε “κεφάλαιο”, που σαν τα κεφάλια των ζώων στα κοπάδια, τίκτουν “τόκο” και από αυτόν ζω. Αυτή η επιχείρηση έχει κάποιο κίνδυνο. Μπορεί να παρουσιασθεί ο λύκος και να φάει τα πρόβατα ή η οικονομική κρίση, η πτώχευση, και να φάει την περιουσία. Γι΄ αυτό καταφεύγω και στην άλλη μορφή συλλογής, το θησαυρισμό. Παραχώνω τα αγαθά σε ασφαλείς τόπους, κάτω από το στρώμα ή σε “ασφαλή” σεντούκια. Πάλι υπάρχει κίνδυνος, όπως της ληστείας, ενώ ο θησαυρός καταναλώνεται χωρίς να αυτοανανεώνεται.

Περπατώ ξυπόλυτος στ΄ αγκάθια. Πληγώνομαι. Γι΄ αυτό φτιάχνω παπούτσια, για να βαδίζω ασφαλέστερα, όπως πεταλώνω τα άλογα. Ναι, αλλά τα παπούτσια μπορούν να φθαρούν οποιαδήποτε, ενδεχομένως απρόβλεπτη, στιγμή, έτσι κατασκευάζω και δεύτερο ζευγάρι. Λογικό. Όμως γιατί να θέλω και τρίτο ζευγάρι, και δέκατο, και πεντηκοστό και χιλιάδες ζευγάρια παπούτσια; Η δικαιολογία είναι ότι υπάρχει τεράστια ποικιλία κοινωνικών αγκαθιών, που καθένα χρειάζεται το δικό του είδος παπούτσι. Κι ακόμη η κοινωνία απαιτεί ποικιλία εμφανίσεων, και τα υποδήματά μου πρέπει να ταιριάζουν στα ενδύματα που φορώ για την περίπτωση. Υπάρχει πραγματικά τέτοιο πρόβλημα; Υπάρχει σοβαρός άνθρωπος στον κόσμο που θα επηρεάσω διαφορετικά τη βούλησή του αν φορώ ή όχι γραβάτα; Δυστυχώς, οι σοβαροί δεν περισσεύουν. Για να ζητιανέψω δεν μπορώ να παρουσιασθώ παρά με κουρέλια. Αν φορώ τη βελούδινη ρεντιγκότα μου, γιατί κάποιος να με λυπηθεί και να με ελεήσει; Το κοινωνικό περιβάλλον με δυναστεύει, ενώ το νοητό Εγώ μου θα όφειλε να δεσπόζει στο αισθητό και το κοινωνικό Εγώ.

Η δίψα για ικανοποίηση των αναγκών του κοινωνικού Εγώ μας δεν έχει την ταλάντωση των φυσιολογικών, αλλά μπορεί να είναι ασίγαστη. Υπάρχει η λογική για να την ελέγχω. Όμως είναι συχνή η ανεπάρκειά της, διότι υπεισέρχονται φαύλοι κύκλοι. Όσο πιο ισχυρός και πλούσιος είμαι, τόσο πιο πολύ κινδυνεύω να δολοφονηθώ για να με ληστέψει κάποιος. Αποθησαυρίζω λοιπόν περισσότερα. Πληρώνω σωματοφύλακες. Όμως, για να κάνουν τη δουλειά τους αμείβονται. Κι αν κάποιος τους προσφέρει περισσότερα για να με σκοτώσει; ή να με ληστέψει; Για να εξασφαλισθώ περισσότερο, αφαιρώ από τις επενδύσεις μου για να τις κάνω θησαυρισμό, τρώω τις σάρκες μου σαν τον αδηφάγο Ερυσίχθονα.

Υπάρχει λύση; Η προσωπική άσκηση, με την κατάλληλη παιδεία, είναι πρώτης σημασίας. Εξασφάλιση 100% δεν υπάρχει. Είναι βέβαιο, 100%, πως κάποτε θα πεθάνουμε. Η παιδεία μου όμως με διδάσκει, πως από το αισθητό μου Εγώ επιβιώνουν κάποια κύτταρά μου στους απογόνους μου και από το νοητό μου Εγώ επιβιώνουν τα προϊόντα της δημιουργικότητάς μου και από το κοινωνικό μου Εγώ επιβιώνει η ανάμνηση του κοινωνικού θανάτου μου, ενώ η ίδια η κοινωνία έχει διαμορφωθεί σε εκμαγείο του κοινωνικού μου Εγώ.

Η άλλη λύση μας υπερβαίνει. Οι πιθανότητες να εξαντληθούν τα αποθέματά μου, το κεφάλαιο ή και ο θησαυρός μου, μειώνονται ανάλογα με το βαθμό που και άλλοι μετέχουν σ΄ αυτά. Οι πιθανότητες να πτωχεύσει μια προσωπική επιχείρηση είναι μεγαλύτερες από μια ανώνυμη εταιρεία και πολύ περισσότερο από μια δημόσια επιχείρηση. Στα πλαίσια της κοινωνίας, αν η κοινωνία είναι οργανωμένη έτσι που να αυτορυθμίζεται, αποφασίζοντας συντονισμένα μόνη της την ικανοποίηση των επιθυμιών της, υπάρχει ταλάντωση στην οικονομία, από μια φάση νηστείας με λιτότητα και επενδύσεις προς την κατανάλωση και πάλι εξαρχής νηστεία. Τέτοια ταλάντωση απομακρύνει όσο γίνεται τις πιθανότητες να εμφανισθεί ένδεια, καταστέλλοντας έτσι την ασίγαστη δίψα κάποιων πολιτών για εξουσία και πλούτο. Τελικά, η εξουσία, συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη και μόχθο, όπως ο αρχηγός σε ένα σμήνος πελαργών είναι ο ισχυρότερος ιπτάμενος, δημιουργώντας ρεύματα αέρα που διευκολύνουν την πτήση των υπόλοιπων· μόλις κουραστεί, μένει πίσω και την αρχηγεία αναλαμβάνει ο επόμενος με τις δυνατές φτερούγες. Ο αρχηγός έτσι καθορίζει λεπτομερώς την πορεία, που, η κατεύθυνσή της σε γενικές γραμμές είναι προδιαγεγραμμένη από τους νόμους της μετανάστευσης των αποδημητικών.

ΜΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ

ΜΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθ. Καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 5 Δεκεμβρίου 2020.

Η ζωή οργανώνεται σε αγέλες ή κοινωνίες. Επικρατούν τρία είδη στάσων: μίμηση, ανταγωνισμός και συμπληρωματικότητα. Ειδική περίπτωση ο άνθρωπος. Τα αγελαία ζώα συμπεριφέρονται κυρίως μιμούμενα, τα κοινωνικά κυρίως αλληλοσυμπληρούμενα. Όταν έλθει η ώρα του, ένα πρωτόζωο, σαν του Laveran, πολλαπλασιάζεται και μπορεί να παρασύρει στον πολλαπλασιασμό του όλα τα άλλα μέσα στο αίμα μας. Εμείς νοιώθομε ρίγος, που θα επαναλαμβάνεται για λίγες ώρες ρυθμικά κάθε τρίτη μέρα (τριταίος πυρετός). Αντίθετα, στους πολυκύτταρους οργανισμούς, άλλο έργο κάνουν τα κύτταρα του νευρικού κι άλλο του μυϊκού ιστού, εξυπηρετώντας όλα κοινό σκοπό. Σ΄ ένα κοπάδι πρόβατα κάποιο βλέπει ένα λύκο και τρέχει. Τα άλλα το βλέπουν να τρέχει, τρέχουν κι αυτά, χωρίς να έχουν δει το λύκο τα ίδια. Σ΄ ένα «κοπάδι» ανθρώπων, κάποιοι αφήνουν μακριά μαλλιά και γενειάδα και σε λίγο όλοι κυκλοφορούν μακρυμάλληδες γενειοφόροι. Παράλληλα οι άνθρωποι αγωνίζονται: για να γίνουν είτε καλύτεροι από όσο είναι (άμιλλα, στίβος) ή από τους άλλους (ανταγωνισμός, παλαίστρα). Στον ανταγωνισμό μειώνουν τον άλλο. Στα ζώα εξυπηρετεί τις διατροφικές ανάγκες. Το λιοντάρι σκοτώνει την αντιλόπη για να τη φάει. Η συμπληρωματική λειτουργία στα θηλαστικά περιορίζεται σε δύο κυρίως αμοιβαίες λειτουργίες, χάρη στην κατάλληλη δομή κάποιων οργάνων τους. Η διεγερμένη θηλή της μητέρας ταιριάζει σαν σε εκμαγείο στο στόμα του βρέφους· αναπτύσσεται έτσι η αμοιβαία σχέση μεταξύ τους. Όμοια, το πέος του άνδρα σε στύση ταιριάζει σαν σε εκμαγείο στον κόλπο της γυναίκας. Αντίθετα, στα κοινωνικά ζώα, μυρμήγκια, μέλισσες, επικρατεί η συμπληρωματική λειτουργία τους. Άλλο έργο κάνει η βασίλισσα, άλλο οι κηφήνες, άλλο οι εργάτριες.

Ο άνθρωπος, χάρη στη μοναδική ικανότητά του να δημιουργεί δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά, μπορεί να επιλέγει πώς θα ζήσει, μιμητικά κυρίως, αγελαία, ή συμπληρωματικά κυρίως, κοινωνικά. Η επιλογή του πλαισίου, μιμητικού ή συμπληρωματικού, που θα ζει, αποφασίζεται από τον ίδιο στην πολιτεία του. Και ο άνθρωπος είναι ΦΥΣΕΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΝ ΖΩΟΝ (Αριστοτέλης). Οι νόμοι στους οποίους υπακούει μπορεί να είναι εξωανθρώπινοι, θεόσταλτοι, από καθιερωμένους θεσμούς, ανεξέλεγκτοι, ή και, στη δημοκρατία, να τους αποφασίζει ο ίδιος.

ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΡΕΙ (Ηράκλειτος). Όλα αλλάζουν. Το επιβάλλει ο πιο αδυσώπητος νόμος της φύσης, η εντροπία. Αλλάζουν από την τάξη προς την αταξία, αλλά σε ένα κλειστό σύστημα, μπορούν να πορεύονται προς την τάξη, με τίμημα την αύξηση της αταξίας στο περιβάλλον του. Η ενότητα της ανθρώπινης κοινωνίας στηρίζεται αφενός στον (αγελαίο) συναισθηματικό συντονισμό των μελών της και αφετέρου στην (κοινωνική) έλλογη αμοιβαία εξάρτησή τους. Η απουσία συναισθηματικού συντονισμού, όπως και η ετεροβαρής εξάρτηση με ανταγωνισμό, οδηγούν στη διάλυσή της. Καθένας μας, το νοητό Εγώ μας, ζει σε μια μοναδική στιγμή, ΤΩΡΑ, όποτε κι αν είναι το τώρα. Προηγουμένως είναι η ιστορία μας. Όσο γίνεται, έχομε την επιλογή τώρα να ζούμε μιμούμενοι ή συμπληρώνοντας το παρελθόν μας. Μιμούμαστε το παρελθόν μας όταν επαναλαμβάνουμε το ίδιο έργο. Το συμπληρώνομε προσπαθώντας να πάμε παραπέρα στο σκοπό που έχομε ήδη επιλέξει. Η αγελαία μίμηση επικρατεί στη «συντήρηση», ενώ η κοινωνική συμπληρωματικότητα, στην «προοδευτικότητα». Τώρα μπορεί να υπεισέλθει σύγχυση. Ενώ αλλάζομε συμπεριφορά επιδιώκοντας ένα σκοπό, αυτός μένει αμετακίνητος. Το αμετακίνητό του είναι προοδευτικότητα ή συντηρητισμός; Κάθε σκοπός υπηρετεί άλλον, «ανώτερο». Προφανώς, το αμετακίνητο του σκοπού, όταν τα πάντα έχουν αλλάξει γύρω μας, είναι συντηρητισμός. Ωστόσο, ιδανικά ενεργούμε με ένα, έστω κινούμενο, σκοπό, όπως όταν οδηγούμε αυτοκίνητο, κατευθυνόμαστε προς ένα μακρινό σημείο, που όμως διαρκώς αλλάζει.

Οι ικανότητες του ανθρώπου του επέτρεψαν να αναπτύξει λόγο που εκδηλώνεται κυρίως με την ομιλία. Ο νεότερος άνθρωπος ανέπτυξε συμπλήρωμα της ομιλίας τη γραφή. «Ο μόνος λόγος ύπαρξης της γραφής είναι να παραστήσει τη γλώσσα» (F. Saussure). Η γραφή είναι ο «σκληρός δίσκος» της ομιλίας. Ενισχύει την κοινωνική μνήμη. Scripta manent (Titus). Η γραφή εξελίχθηκε από την παράσταση νοητών εννοιών (ιδεογράμματα) στη γραπτή παράσταση προφορικών συλλαβών και τελικά, στο αποκορύφωμά της, το ελληνικό αλφάβητο. Τα ιδεογράμματα επιτρέπουν συνεννόηση μεταξύ αλλογλώσσων. Το ιδεόγραμμα «4» σημαίνει για όλους την τετράδα. Άλλοι όμως το λένε four, quatre, quatro, vier, dort, четыре, τέσσερα κοκ. Είναι όμως τόσο το πλήθος των εννοιών που είναι αδύνατο να κατέχει οποιοσδήποτε τόσο πολλά σύμβολα. Η ειδοποιός διαφορά του ελληνικού αλφαβήτου από άλλους τρόπους γραφής έγκειται σε μια θεμελιώδη αρχή: «ένας φθόγγος για κάθε γράμμα και ένα γράμμα για κάθε φθόγγο». Η απλότητά του επέτρεψε να γίνει κτήμα όλου του δήμου προσδίδοντας σε όλους ισηγορία, απαραίτητη για τη δημοκρατία. Η γλώσσα μας όμως εξελισσόταν (ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΡΕΙ). Όσο ήταν ισχυρή η δημοκρατία ίσχυσε η αρχή του ελληνικού αλφαβήτου. Εξελισσόταν η γλώσσα, την ακολουθούσε και η γραφή. Όταν το «ποιέομεν» το είπαν «ποιούμεν», έγραψαν ΠΟΙΟΥΜΕΝ. Όταν παράκμασε η δημοκρατία στην ελληνιστική περίοδο, ισηγορία δεν χρειαζόταν πια και ο πολύς κόσμος μιλούσε Ελληνικά, αλλά ήταν αγράμματος. Οι εγγράμματοι συνέχισαν να μιμούνται την Ελληνική γραφή, αλλά εγκατέλειψαν τη θεμελιώδη αρχή του αλφαβήτου. Όταν άρχισαν να προφέρουν το «αίμα» «έμα», συνέχισαν να γράφουν «ΑΙΜΑ». Παραδόξως, η αποκατάσταση της θεμελιώδους αρχής του Ελληνικού αλφαβήτου στη σύγχρονη γλώσσα μας θεωρείται από πολλούς διάσπαση, όχι αποκατάσταση, της παράδοσης, κίνδυνος ή υπόνοια αφελληνισμού.

Παλέψαμε χιλιετίες για να γίνουμε ξανά, μετά το Φίλιππο, ενιαίο κράτος. Πρόσφατα παραδώσαμε την αυτεπικράτειά μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο κίνδυνος είναι να απορροφηθούμε από τους ισχυρούς που μετέχουν σ΄ αυτήν χάνοντας την ταυτότητά μας. Ποια είναι η ορθή στάση μας; Οι «ισχυροί» έχουν πετύχει. Μήπως να τους μιμηθούμε για να επιβιώσουμε; Μοιάζει σάμπως η αντιλόπη να προσπαθεί να μιμηθεί τα λιοντάρια βόσκοντας μαζί τους για να επιβιώσει. Να τους ανταγωνισθούμε; Είναι ισχυρότεροι, εμείς θα χάσουμε την ακεραιότητά μας. Μάλλον, πιστεύω, πρέπει να αναπτυχθούμε συμπληρωματικά με τους εταίρους μας. Τι έχουν ανάγκη; Αυτό να αναπτύξουμε, εφόσον βρίσκεται στις δυνατότητές μας. Χρειάζονται ενέργεια; Διαθέτομε πιθανώς υπόγεια/υποθαλάσσια κοιτάσματα ενέργειας. Σίγουρα όμως διαθέτομε άφθαρτη ενέργεια, ήλιο, ανέμους, κύματα, μοναδικά εκτεταμένη επαφή στεριάς-νερών και ποικιλία εδάφους,  ιστορία, πολιτισμό. Η συμπληρωματική μ΄ αυτούς δραστηριότητά μας θα μας επιτρέψει να συνεργασθούμε μαζί τους για κοινό δημιουργικό σκοπό, διατηρώντας (και ενισχύοντας) την ταυτότητά μας.

Συχνά νομίζομε πως η μίμηση συμπλησιάζει τα άτομα. Πραγματικά, αν δεν μοιάζω με τους άλλους σε κάτι, δεν ανήκομε στην ίδια ομάδα. Ωστόσο, σε μια πολιτική κοινωνία, με συμπληρωματική στάση, η εγγύτητα προωθεί τη δημιουργό άμιλλα, αλλά και το διαλυτικό ανταγωνισμό.  Είμαστε πολιτικά ζώα. Επιλέγομε!

ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΕΤΗ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 4 Δεκεμβρίου 2020

Έχομε μείνει έκθαμβοι. Η κυβέρνηση πήρε μέτρα εναντίον μιας πανδημίας ακολουθώντας τις οδηγίες κάποιων επαϊόντων. Ο λαός γενικά πειθάρχησε, με τη βοήθεια και της αστυνομίας στις εξαιρέσεις. Ακολούθησε το προσδοκώμενο αγαθό αποτέλεσμα. Φυσικά, στον πραγματικό κόσμο κάθε αιτία έχει πολλαπλά αποτελέσματα και κάθε αποτέλεσμα έχει πολλαπλές αιτίες. Το γενικά αποτελεσματικό μέτρο για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε επιδημίας είναι η αραίωση του πληθυσμού. Το καλό αποτέλεσμα που είχαμε ήταν προϊόν πολλαπλών αιτίων. Σε κάποιες χώρες έτυχε να υπάρξει αυξημένος συνωστισμός (π.χ. δημοτικές εκλογές στη Γαλλία) πριν από τη λήψη μέτρων. Γενικά, οι χώρες με χαμηλή οικονομική και κοινωνική διεθνοποίηση (π.χ. κίνηση στα αεροδρόμια, μεγάλες βιομηχανίες που δεν καλοδέχονται περιοριστικά μέτρα κλπ) είχαν “καλά” αποτελέσματα. Η τοπική παραμέληση του ΕΣΥ για πολλά χρόνια ήταν σημαντικός αρνητικός παράγοντας. Όλα αυτά δείχνουν πως έστω και αν η κυβερνητική δραστηριότητα δεν είναι ο αποκλειστικός παράγοντας για τα καλά αποτελέσματα, ωστόσο παραμένει το γεγονός ότι, μια από τις σπάνιες φορές, ήταν σύμφωνη με τις υποδείξεις κάποιων τουλάχιστον επαϊόντων. Αντίθετα, η εικόνα στη βουλή ήταν απογοητευτική. Εκεί συζητήθηκαν περισσότερο οι οικονομικές κυρίως συνέπειες των μέτρων και τα “επιχειρήματα” που ανταλλάχτηκαν δεν ήταν σύμφωνα με τις γνώσεις των αρμόδιων οικονομολόγων ή τη λαϊκή βούληση, αλλά μάλλον ανάλογα με την πόλωση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.

Κανονικά η κυβέρνηση οφείλει να εκφράζει την Αλήθεια, βασισμένη στη γνώση, και η βουλή την Αρετή βασισμένη στη βούληση του λαού. Μια κυβέρνηση εκλεγμένη από το λαό μπορεί να εκπληρώσει τέτοιο ρόλο. Μια βουλή κομμάτων μπορεί; Ποια είναι η σχέση μεταξύ Αλήθειας και Αρετής;

Ο Ιησούς δεν απάντησε όταν ρωτήθηκε από τον Πιλάτο: “Τί ἐστιν ἀλήθεια;“, αν και είχε δηλώσει ότι “ἐγὼ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ“. Στη μυθολογία μας η Ελληνική Α-λήθεια (δεν ξεχνιέται) και η λατινική Veritas ήταν η κόρη της Αρετής (Virtus) αν και είχαν διαφορετικό πατέρα: Η Veritas το θεό της αταξίας, τον Κρόνο (Χρόνο) που καταβρόχθιζε τα πάντα, και την κόρη του, αλλά στο τέλος τα εμούσε· το θεό της τάξης το Δία, η Αλήθεια. Η Αλήθεια ήταν εσωτερική, αφτιασίδωτη, γυμνή· η Veritas όμως κοινωνική, ντροπαλή, ντυμένη με λευκή εσθήτα. Αντίθετα από τις παραπάνω σημειακές άσφαλτες αλήθειες, η επιστημονική αλήθεια έχει σφάλμα που όμως είναι μετρήσιμο. Βρίσκεται εκεί όπου διασταυρώνονται το νοητό με το αισθητό, η υπόθεση με την παρατήρηση, η θεωρία με την εμπειρία. Χωρίς διασταύρωση, η σημειακή αλήθεια δεν έχει άλλη επιβεβαίωση από την ικανότητά της να πείθει τους άλλους. Όποιος δεν πείθεται, φονεύεται. Θάνατο στους απίστους!

Από τη στιγμή που η αισθητή αλήθεια εμπεριέχει σφάλμα, η γνώση της δεν εξασφαλίζει την αρετή. Ακόμη και αποδεχόμενος τη σωκρατική αισιοδοξία “κακὸς ἑκὼν οὐδείς“, μπορεί να μη θεωρώ αληθινό ακριβώς ό,τι και οι άλλοι. Και τότε οι πράξεις μου, εκφράζοντας το “θέλω μου”, έρχονται σε σύγκρουση με το θέλω όλων των άλλων. Αλλά ακριβώς το “θέλω” που επικρατεί στο σύνολο είναι η αρετή, σκοπός τη ηθικής.

Η τρέχουσα αλήθεια απαιτεί απλό ορισμό για να συνεννοούμαστε, δηλαδή διασταύρωση νοητού με αισθητό. Αντίστοιχα η αρετή σημαίνει συνάντηση και ισορροπία του “θέλω” με το “πρέπει”, που είναι το εσωτερικευμένο “θέλω” των άλλων, της κοινωνίας. Όπως τόσο η νοητή υπόθεση, όσο και η αισθητή παρατήρηση έχουν σφάλμα, έτσι έχουν σφάλμα, περιθώρια ελιγμού και επιλογών, τόσο το “θέλω” όσο και το “πρέπει”. Για να μπορεί να ελίσσεται το “πρέπει”, όπως εγώ ελέγχω το “θέλω” μου, οφείλει και το κοινωνικό “θέλω” να διαμορφώνεται με ίση δική μου συμμετοχή, όπως και όλων των άλλων.

Αν η γνώση αρκούσε για να διαμορφώνει τη βούληση, τότε οι “μορφωμένοι”, με γνώση, θα συμφωνούσαν μεταξύ τους πιο εύκολα από όσο οι “αμόρφωτοι” στο τι θέλουν. Κι όμως, το ξέρομε πως αυτό δεν γίνεται. Ο Πλάτων ονειρευόταν έναν ηγέτη βασιλιά που να είναι φιλόσοφος, γνώστης. Ο Αριστοτέλης κατάλαβε το λάθος του δασκάλου του. Ο ηγέτης δεν έχει μόνο γνώση της Αλήθειας, αλλά και βούληση της Αρετής. Θεωρούσε ιδανική την πολιτεία με έναν ηγέτη με θεϊκές ιδιότητες “σπερ γρ θεν ν νθρώποις εκς εναι τν τοιοτον“, πράγμα αδύνατο. Προχώρησε να εξετάσει αν λίγοι εκλεκτοί είναι η ιδανική λύση και κατέληξε ότι αυτό είναι επικίνδυνο. “χει δ κα περ τν αρεσιν τν ρχόντων τ ξ αρετν αρετούς πικίνδυνον“. Μένει η κλήρωση των αρχόντων από το σύνολο των αρχομένων ως μόνη αποδεκτή λύση. Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν· και ελευθερία είναι: Ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἂρχειν καὶ ἂρχεσθαι…ἓν δὲ  τὸ  ζῆν ὡς βούλεταἱ  τις“. Το τελευταίο αίρει τη σύγκρουση που κάποιοι βλέπουν μεταξύ ισότητας και ελευθερίας. Έχει φυσικά μειονεκτήματά και η κλήρωση.

Το μειονέκτημα της δημοκρατικής αρχής με κληρωτούς, όχι αιρετούς, άρχοντες, είναι ότι το “θέλω” του καθενός ενδέχεται να ασκήσει δεσποτική εξουσία πάνω στο “πρέπει” που είναι ίδιο για όλους, πάνω στους νόμους. Αυτό καταλήγει στην οχλοκρατία με διαλυτική ισχύ. Στον ολοκληρωτισμό εφαρμόζεται η ενιαία τάξη του ενός δεσπότη, αδιαφορώντας για τα “θέλω” των δημοτών. Στη δημοκρατία τα “θέλω” των πολιτών ελίσσονται στα πλαίσια των νόμων, που στη διαμόρφωσή τους έχουν συμβάλει όλοι εξίσου.

Η πολιτική περιλαμβάνει τρία επιτελικά στάδια: Επιλογή σκοπού, σύμφωνα με τη βούληση του λαού, τους πόρους και την τεχνογνωσία· προγράμματος, για την υλοποίηση του σκοπού· και αξιολόγησης για τον έλεγχο αν όσα εφαρμόσθηκαν συνάδουν με το στόχο που έχει τεθεί. Αντίστοιχα στη δημοκρατία υπάρχουν τρεις ανεξάρτητες εξουσίες: Η βούληση του δήμου διαμορφώνεται με τη μορφή νόμων από κληρωμένους βουλευτές, με την εισήγηση επαϊόντων υπουργών και συμβούλων τους που γνωρίζουν τους υπάρχοντες πόρους. Η υλοποίηση του έργου επιτελείται από την κυβέρνηση που αποτελείται από “άρχοντες” γνώστες που έχουν εκλέξει οι πολίτες, όπως καθένας εκλέγει το γιατρό, το δικηγόρο, το μηχανικό του. Και η αξιολόγηση επιτελείται από τη δικαιοσύνη. Οι τρεις εξουσίες είναι ανεξάρτητες, χωρίς δεσποτικό έλεγχο καμιάς πάνω στις άλλες.

Από την πρόσφατη εμπειρία με την πανδημία είδαμε κάποια επιτυχία με την πολιτική εφαρμογή των επαϊόντων συμβούλων. Το μεγάλο κόστος της επιτυχίας θα γινόταν πιο αποδεκτό από το δήμο, αν η βουλή εξέφραζε τη βούληση του λαού, με τους βουλευτές κληρωμένους, και όχι των κομμάτων, που υποχρεωτικά είναι υπέρ ή εναντίον των οποιωνδήποτε κυβερνητικών μέτρων.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΥΜΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Κοινή Γνώμη, 1 Δεκεμβρίου 2020

Ήλθε, ακόμη πιο απειλητικό, το δεύτερο κύμα της πανδημίας του κορωνοϊού στη χώρα μας. Η αισιοδοξία που μας πρόσφερε το πρώτο κύμα, πως η χώρα μας είναι λιγότερο ευάλωτη από άλλες, πλησιάζει να τελειώσει. Και ο αγώνας κατά της πανδημίας έχει μετατραπεί σε άγριο κομματικό καυγά που προσπαθεί να παρασύρει και όλους εμάς. Με την εξάντληση της αισιοδοξίας η κυβέρνηση τείνει να κατηγορήσει τους πολίτες: “σεις φταίτε που δεν τηρείτε τα μέτρα που σας συνιστούμε”. Και έχει δίκιο! Η αντιπολίτευση πάλι λέει προς την κυβέρνηση: “Σεις φταίτε που δεν αναπτύξατε ΜΕΘ, δεν προσλάβατε προσωπικό υγείας, καταρρακώνετε οικονομικά τη χώρα”. Και έχει δίκιο! Τελικά ποιος φταίει; Στο να πάρουμε απόφαση σ΄ αυτό το ερώτημα μας εξωθεί ολόκληρος o πολιτικός κόσμος μαζί με τα εξαπτέρυγά του, τα ΜΜΕ. Ενώ το πραγματικό πρόβλημα είναι άλλο: “Τι να κάνουμε μπροστά σ΄ αυτή την απειλή;”

Οι ειδήμονες, οι ειδικοί επιστήμες, έχουν διαφορές μεταξύ τους ως προς την εκτίμηση του κινδύνου. Αυτές θα τις παρουσιάσουν στα επιστημονικά συνέδρια και στον επιστημονικό τύπο. Δεν απευθύνονται στους πολίτες που δεν έχουν την κατάλληλη παιδεία να τα εκτιμήσουν. Η παρουσίαση των επιστημόνων στα ΜΜΕ για να κρυφθούν πίσω τους οι ευθύνες των πολιτικών είναι αντιδημοκρατικό σφάλμα. Η αδρή αλήθεια, που δεν αμφισβητείται είναι τούτη. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πανδημία με έκταση σε όλες τις Ηπείρους, που έχει θνητότητα σχετικά μικρή (πολύ λίγοι πεθαίνουν από όσους θα μολυνθούν) συγκριτικά με τις συνηθισμένες επιδημίες γρίπης, που άλλες είναι λιγότερο και άλλες περισσότερο θανατηφόρες. Έχει όμως μια ασυνήθιστα μεγάλη μεταδοτικότητα. Σε ελάχιστο χρόνο επεκτείνεται από τον ένα στον άλλο, με εκθετικό ρυθμό και σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό σημαίνει πως, έστω και αν τα ποσοστά είναι μικρά, οι αριθμοί είναι μεγάλοι σε βραχύ χρόνο. Έτσι οι υγειονομικές δομές φθάνουν στα όριά τους και ανεπαρκούν. Ειδικό φάρμακο δεν έχομε που να σκοτώνει το δολοφόνο ιό. Στηριζόμαστε επομένως στην πρόληψη μάλλον παρά στη θεραπεία. Και για την πρόληψη έχομε όλοι, άρχοντες και αρχόμενοι, ευθύνες.

Απαιτώ, και όλοι απαιτούμε, οι οδηγοί να έχουν ασφαλιστεί. Η ασφάλειά τους δεν προστατεύει σε τίποτε ούτε αυτούς ούτε εμένα. Όμως αν ο ασφαλισμένος οδηγός με βλάψει από ατύχημα, θα μπορεί να με αποζημιώσει ή αποκαταστήσει τη ζημιά που μου έγινε. Καθώς ο οδηγός δεν προστατεύεται ο ίδιος, δεν έχει λόγο να ασφαλισθεί και  μπορεί να το παίζει κορώνα-γράμματα ότι δεν θα βρεθεί στη δύσκολη στιγμή να πρέπει να αποζημιώσει για τη ζημιά που προκάλεσε. Έτσι, απαιτώ εγώ, με κατασταλτικά μέσα, την αστυνομία, να είναι οι οδηγοί ασφαλισμένοι. Αλλιώς, να μην οδηγούν! Με τα υποχρεωτικά εμβόλια για τις παιδικές αρρώστιες, το εμβόλιο αφενός προστατεύει το εμβολιασμένο παιδί και αφετέρου προστατεύει τους τυχόν ανεμβολίαστους, διότι μειώνει τις πιθανότητες να έλθουν σε επαφή με φορέα και πηγή της μετάδοσης. Επομένως, απαιτώ να εμβολιάζονται όλοι, υποχρεωτικά. Φυσικά, τα προληπτικά μέσα είναι δυσάρεστα. Ο οδηγός πληρώνει την ασφάλειά του, ενώ είναι πιθανό ότι ποτέ δεν θα τη χρειασθεί. Το εμβολιαζόμενο παιδί υπόκειται στον κίνδυνο απρόβλεπτων ανεπιθύμητων παρενεργειών, ενώ είναι ενδεχόμενο ότι ούτε χωρίς εμβολιασμό θα νοσούσε ποτέ. Ωστόσο, είναι επιστημονικά αποδειγμένο ότι οι κίνδυνοι από την πιθανή νόσηση είναι τεράστια μεγαλύτεροι από τους κινδύνους ανεπιθύμητων παρενεργειών. Με άλλα λόγια, είναι ευθύνη των πολιτών να εφαρμόζουν τα δέοντα μέτρα για την αποτροπή του δεύτερου και επόμενων κυμάτων της πανδημίας. Ωστόσο, πρέπει να πεισθούν. Και αυτό είναι υπόθεση των πολιτικών, της εξουσίας.

Τα αναγκαία μέτρα είναι άμεσα: (σωστή) χρήση μάσκας από όλους, καθαριότητα, τήρηση αποστάσεων από όλους, εμβολιασμός όλων όταν διατεθούν τα εμβόλια· μακροπρόθεσμα, για προφύλαξη και από μελλοντικές πανδημίες, που είναι βέβαιο πως θα παρουσιασθούν, η αραίωση του πληθυσμού. Όταν τα αναγκαία μέτρα συνοδεύονται από γιγάντιες οικονομικές συνέπειες, δεν πείθουν εύκολα. Οι φαρμακοβιομηχανίες που θα παραγάγουν τα εμβόλια θα γίνουν παγκόσμιοι οικονομικοί κολοσσοί, μαζί βέβαια με τις βιομηχανίες που παράγουν απλούστερα μέσα με υγειονομικές εφαρμογές, παραγωγούς μασκών, κατασκευαστές αναπνευστήρων κλπ. Και όλα αυτά σε βάρος των λοιπών οικονομικών δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα των μικροεπιχειρήσεων, όπως στα μαγαζάκια που προσφέρουν σουβλάκια ή καφέδες στις ακρογιαλιές, αλλά και σε μεγάλες μονάδες, όπως οι εταιρείες συγκοινωνιών, ξενοδοχείων, τράπεζες κλπ. Όταν πίσω από τις πολιτικές αποφάσεις υποκρύπτονται τέτοια συμφέροντα, γιατί να τις πιστέψω; Μόνη η καταστολή δεν επαρκεί. Όπως, μόνη η καταστολή δεν επαρκεί για να κάνει όλους τους πεζούς να διασχίζουν το δρόμο από τις διαβάσεις ή όλους τους δικυκλιστές να φορούν κράνος.

Τα μέτρα γίνονται πολύ πιο πειστικά, όταν λαμβάνονται από εμάς τους ίδιους και όχι από άλλους. Μα τα μέτρα που λαμβάνονται αποφασίζονται από εκείνους που εμείς οι ίδιοι ψηφίσαμε! Όχι, δεν είναι έτσι. Οι πολιτικοί μας είναι αυτοί που εξέλεξαν τα κόμματα να μας εκπροσωπήσουν, εμείς απλώς διαλέξαμε ποιοι από αυτούς τους προεπιλεγμένους θα μας άρχουν. Κι αυτό είναι επικίνδυνο. “χει δ κα περ τν αρεσιν τν ρχόντων τ ξ αρετν αρετούς πικίνδυνον” (Αριστοτέλης). Τα γενναία μακροπρόθεσμα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, όπως η δημιουργία κινήτρων και αντικινήτρων για να επιτευχθεί αραίωση του πληθυσμού, είναι πρακτικά αδύνατο να αποφασισθούν από πολιτικούς εκλεγμένους για μια συγκεκριμένη περίοδο, βραχύτερη των 4 ετών. Τέτοια μέτρα έχουν βαρύ κόστος, όχι μόνο σε χρήματα, αλλά και, προπάντων, σε ψήφους. Αν τα ποικίλα αναγκαία μέτρα τα είχε εισηγηθεί μια εκλεγμένη κυβέρνηση, μετά από προτάσεις των ειδικών και είχαν αποφασισθεί, δηλαδή αν είχαν γίνει νόμος,  από μια βουλή που αντιπροσωπεύει τους πολίτες και όχι τα κόμματα, δηλαδή από ενόρκους με κλήρωση μεταξύ όλων των πολιτών, προσδοκάται πως θα είχαν μεγαλύτερη πειθώ και η ανάγκη κατασταλτικών, αστυνομικών μέτρων, θα ήταν λιγότερο αναγκαία. Η προσπάθεια να μη γίνει συνάθροιση πολιτών είτε για πολιτικούς είτε για θρησκευτικούς είτε για άλλους λόγους, δεν θα ήταν η επιθυμία της κυβέρνησης ή της αντιπολίτευσης, αλλά της πλειοψηφίας όλου του λαού. Επομένως πιο πειστική. Και η υποχρεωτική χρήση μάσκας, οι περιορισμοί στις κινήσεις και στις συγκεντρώσεις δεν θα γίνονταν αποδεκτά ως εκδηλώσεις ενός κράτους που γίνεται ολοένα πιο αυταρχικό, ή που πάει να μας φιμώσει ή να διαβάζει τις σκέψεις μέσα μας με τσιπάκια, αλλά ως η πατρική προστασία που ασκεί ο σύνολος πληθυσμός πάνω σε κάθε μέλος του. Η δημοκρατία δεν είναι πανάκεια, αλλά αυξάνει την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων δυνατοτήτων.