ΣΥΓΚΡΟΥΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 19 Νοεμβρίου 2020

Όταν δύο οντότητες βρίσκονται σε οποιουδήποτε είδους επαφή, η σχέση μεταξύ τους μπορεί να είναι ανταγωνιστική, μιμητική ή συμπληρωματική. Στην ανταγωνιστική σχέση καθεμιά οντότητα προσπαθεί να εξοντώσει την άλλη, βασικά για να αφομοιώσει τα συστατικά της. Στην ιδανική περίπτωση των ισοδύναμων ανταγωνιστών, όπως όταν ένα ηλεκτρόνιο συναπαντιέται με ένα ποζιτρόνιο, αφανίζονται και τα δύο και στη θέση τους μένει μεγάλη ποσότητα ενέργειας. Στη μιμητική, μια οντότητα σα να αναγνωρίζει την υπεροχή της άλλης και αποφασίζει να υποταχθεί και αφομοιωθεί με αυτήν χωρίς ανταγωνιστική διάθεση, χάνοντας όμως έτσι την ταυτότητά της. Στη συμπληρωματική σχέση καθεμιά οντότητα λειτουργεί διαφορετικά από την άλλη, όμως οι διαφορετικές λειτουργίες τους συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας ανώτερης σχέσης που εξυπηρετεί τη διατήρηση της ταυτότητας εκάστης. Το μειονέκτημα της ανταγωνιστικής σχέσης και της μιμητικής που έχει το ίδιο τελικά αποτέλεσμα είναι ότι η επικρατούσα οντότητα μεγεθύνεται διαρκώς. Η μεγέθυνση του κάθε τι αναγκαστικά, για καθαρά γεωμετρικούς λόγους, αυξάνει τον όγκο της στην τρίτη δύναμη, στον κύβο, ενώ την επιφάνειά της στη δεύτερη δύναμη, στο τετράγωνο. Ο ψύλλος έχει πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματός του συγκριτικά με το σώμα του από τον άνθρωπο και η αντοχή του είναι τεράστια. Η διατήρηση της ζωντάνιας όμως μιας οντότητας εξαρτάται από την ύπαρξη των συνόρων της, αφού διαμέσου της προσπορίζεται τα αναγκαία και διαμέσου της απορρίπτει τα περιττά. Έτσι, ένας μονοκύτταρος οργανισμός, όταν μεγαλώσει αρκετά και η επιφάνειά του ανεπαρκεί για τις ανάγκες του σώματός του, διαιρείται σε δύο θυγατρικούς, καθ΄ όλα όμοιους οργανισμούς. Η πραγματικά δημιουργική σχέση είναι λοιπόν η συμπληρωματική. Στις ανθρώπινες σχέσεις ανταγωνιστική σχέση είναι ο πόλεμος, μιμητική η μόδα και συμπληρωματική το εμπόριο.

Η σχέση γενικά απαιτεί επικοινωνία. Ένα στοιχείο της επικοινωνίας είναι η χωρική συνάφεια, π.χ. τα σύνορα μεταξύ δύο κρατών. Άλλο είναι η γλώσσα. Άλλο, η θρησκεία και ποικίλα έθιμα. Χωρίς επικοινωνία δεν υπάρχει σχέση. Πώς να αναπτυχθεί λοιπόν συμπληρωματική σχέση αν δεν υπάρχει σχέση; Χωρικά, δύσκολα μπορώ να φαντασθώ να έχουμε κάποιου είδους επικοινωνία εμείς με π.χ. την Τανζανία, που, ομολογώ, δεν ξέρω ούτε σε ποια Ήπειρο βρίσκεται. Από την άλλη πώς να αποφευχθεί μια ανταγωνιστική σχέση μεταξύ λαών που ζουν στον ίδιο κρατικό χώρο, όπως ποικίλες μειονότητες; Κι όμως δεν είναι αδύνατο, κάθε άλλο μάλιστα. Η Ελβετία ευημερεί ειρηνικά αποτελούμενη από τρεις ετερόγλωσσους λαούς που ζουν στο ίδιο κράτος. Το ίδιο και το Βέλγιο. Οι ΗΠΑ είναι ένα πιο σύνθετο παράδειγμα, καθώς εκεί απαρτίζουν το ίδιο έθνος στο ίδιο κράτος λαοί από όλο τον πλανήτη, με μεγάλες διαφορές μεταξύ τους σε έθιμα, την ποικιλομορφία διαφόρων Ευρωπαίων, τους πολύ διαφορετικούς Ερυθροδέρμους που σχεδόν εξοντώθηκαν από τους εισβολείς και τους μαύρους που έχουν μεταφερθεί βίαια από την Αφρική και, ακόμη σήμερα, παρά την τυπική εξαφάνιση της δουλείας, ζουν κατά μέσον όρο σε συνθήκες υποδεέστερες από τους λευκούς. Η υποχρεωτική επιβολή μιας γλώσσας, της Αγγλικής, έχει συμβάλει στην ενότητα αυτών των λαών, μαζί με την έξωθεν επιβολή της, καθώς η προγενέστερη από τις ΗΠΑ κοσμοκρατορία, η Αγγλική, την είχε καθιερώσει σε όλο τον κόσμο. Ο ξένος που θα βρεθεί στις ΗΠΑ θα μιλήσει Αγγλικά έτσι που ακόμη και αν ο αντίκρυ του είναι Τεξανός ισπανόφωνος αναγκάζεται από τον εξωγενή παράγοντα να χρησιμοποιεί την Αγγλική. Ωστόσο, το σύστημα, παρά τις αναπόφευκτες μειονεξίες του και τις εσωτερικές εκδηλώσεις βίας, είναι βασικά συμπληρωματικό. Τα προβλήματα είναι σχεδόν αξεπέραστα στην Κύπρο, όπου δύο κοινότητες ζουν σε χωριστή γεωγραφική περιοχή, έχουν διαφορετική γλώσσα και διαφορετική θρησκεία. Προσοχή ωστόσο! Οι διαφορές είναι ποικιλίες, δεν είναι ανταγωνισμοί. Η οικονομία είναι ένας τομέας από τον οποίον μπορεί να ξεκινήσει οποιαδήποτε δημιουργική συνεργασία. Στη βάση της οικονομίας κυρίως δημιουργήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη μεγάλη ετερογένειά της, αλλά κοινό νόμισμα, και πάνω σ΄ αυτήν χτίστηκαν οι γέφυρες που τερμάτισαν, ελπίζεται εσαεί, χρόνιους ανταγωνισμούς, όπως μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας και άλλων χωρών με ενδοευρωπαϊκούς πολέμους.   

Ο πλανήτης μας είναι πολύ μικρός. Και δε μιλώ μόνο για τις τηλεπικοινωνίες, όπου η απόσταση μεταξύ των δύο ημισφαιρίων είναι συντομότερη από ένα δευτερόλεπτο. Ένας μικρούτσικος κορωνοϊός μπόρεσε με αστραπιαία ταχύτητα να κατακτήσει ολόκληρη την Υφήλιο, να ενώσει, αλλά και, παραδόξως και απαράδεκτα, να χωρίσει τους ανθρώπους. Ο διαχωρισμός έγινε με βάση και πάλι το μεγάλο εργαλείο της οικονομίας, που θα όφειλε να είναι παράγοντας συμπληρωματικής στάσης μάλλον παρά ανταγωνιστικής. Κι όμως οι στρατηγικές διχάστηκαν. Να αντιμετωπίσουμε το δολοφόνο ιό ή να στηρίξουμε την οικονομία που κλονίζεται από τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν; Άλλα κράτη προτίμησαν τη μια στρατηγική, άλλα την άλλη. Κι αυτό μας εξασθενεί. Η εξακολουθητική στήριξη της οικονομίας σε βάρος της αντιιικής πολιτικής διατηρεί εστίες επωασμού του δολοφόνου, από τις οποίες εξαπλώνονται διαρκείς απειλές. Από την άλλη όσες στράφηκαν κατά του ιού, καταρρέουν και γίνονται ζητιάνοι στους λοιπούς για να επιβιώσουν κι έτσι γίνονται εθελοντικά δούλοι. Κι είναι και άλλα οικονομικά στοιχεία. Σε κάθε αναμπουμπούλα κάποιοι εκμεταλλεύονται την κατάσταση και πλουτίζουν σε βάρος του συνόλου. Όπως στους πολέμους, όποια και αν είναι η έκβασή τους, εκείνοι που πραγματικά βγαίνουν κερδισμένοι είναι οι παραγωγοί όπλων, έτσι και στην πανδημία υπάρχουν οι κερδοσκόποι έμποροι αντιλοιμωδών όπλων, μαζί με την παραπληροφόρηση και τα κατασταλτικά μέσα που αναγκαστικά λαμβάνονται σε τέτοιες περιπτώσεις.

Η συμπληρωματική δραστηριότητα απαιτεί να έχουμε περίσσεια κάποιων στοιχείων, υλικών, αλλά και πνευματικών, που να τα ανταλλάσουμε με άλλους που τους λείπουν και έχουν περίσσεια δικών τους και τα χρειαζόμαστε εμείς. Η ανάπτυξή μας, και μάλιστα με έμφαση την πρωτοτυπία, είναι λοιπόν απαραίτητη. Το άλλο είναι η απαλλαγή από φοβίες μας ότι η επαφή με τους άλλους θα μας βλάψει. Η μετανάστευση από την Αλβανία, έστω και παράνομα, πριν από 15-20 χρόνια κράτησε τους μισθούς χαμηλά και έτσι μοιάζει να έβλαψε τους εργαζομένους. Από την άλλη, επέτρεψε να συντελεσθούν έργα πρωτοφανή στον τόπο μας, που ευκολύνουν τη ζωή μας, και των ίδιων των εργαζομένων, έργων που αλλιώς δεν θα είχαν οικοδομηθεί. Το βασικό ήταν ότι υπήρχε τότε προγραμματισμός για έργα. Σήμερα αντιμετωπίζομε μετανάστες από την Ανατολή, αλλά δεν ξέρομε τι να τους κάνουμε, λες και ό,τι χρειαζόμαστε είναι ήδη καμωμένο και δεν υπάρχει δουλειά να γίνει. Και να σκεφθεί κανένας πόσες ερημωμένες περιοχές έχομε που περιμένουν το δημιουργό τους για να (ξανα)γίνουν αποδοτικές!

3 thoughts on “ΣΥΓΚΡΟΥΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

  1. Υπάρχει και μια τέταρτη κατηγορία σχέσεων, αυτή της άμιλλας, όπου υπάρχει συναγωνισμός για το ποιος θα αντιμετωπίσει καλύτερα μια κατάσταση με αποτέλεσμα οι συναγωνιστές να βελτιώνουν συνεχώς το επίπεδο τους. Στην τέταρτη κατηγορία ανήκει ο ενάρετος άνθρωπος, εκείνος δηλαδή που είναι εσωτερικά και εξωτερικά ισορροπημένος και είναι ο μοναδικός που έχει την παιδεία να βοηθήσει τους συνανθρώπους του να αποφύγουν τον ανταγωνισμό και το μιμητισμό. Η άμιλλα και ο συναγωνισμός ευνοούν και στηρίζουν την συμπληρωματική σχέση.

    Liked by 1 person

  2. Δεν συμφωνώ απόλυτα με τον Καθηγητή κύριο Χατζόπουλο.
    Κατά τον Μπαλζάκ «η άμιλλα ενθαρρύνει προς μίμηση θαυμαστών πράξεων»!
    Ο ανόητος και ανεκπαίδευτος «μιμητής» οδηγείται στο μηδέν, ναι σίγουρα.
    Όμως ολόκληρο το λεγόμενο Zeizgeist (ας το πούμε πνεύμα της εποχής) οδήγησε την τέχνη, τη λογοτεχνία, το θέατρο, ακόμα και τον ποιοτικό κινηματογράφο και γενικά όλο το πνευματικό έργο κάθε εποχής να έχει μία σταθερή σχέση με μία μιμητική άμιλλα.

    Liked by 1 person

    1. Σύμφωνα με την ανάλυση στο πιό πάνω άρθρο στη μίμηση υπάρχει αφομοίωση ενώ στην άμιλλα και στο συναγωνισμό όχι. Παράδειγμα η άμιλλα και ο συναγωνισμός μεταξύ Μηλτιάδη και Θεμιστοκλή, που οδήγησε σε δύο διαφορετικές νίκες των Ελληνων κατά των Περσών χωρίς να υπάρχουν μιμητικά στοιχεία ή αφομοίωση.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s