ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΌ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 31 Οκτωβρίου 2020

Αφότου άρχισαν οι άνθρωποι να σχηματίζουν κοινωνίες, άρχισε ο κοινωνικός διαχωρισμός σε τάξεις. Κύριος ανάμεσά τους ήταν σε δεσπότες και δούλους. Ο Αριστοτέλης (δικαιολογώντας την, αν και γνώριζε πως άλλοι την καταδίκαζαν) έδωσε το νόημα της δουλείας. Ο αφέντης σκέφτεται, ο δούλος εκτελεί. Η απανθρωπιά του θεσμού της δουλείας ποίκιλλε, από τη Ρωμαϊκή και νοτιοαμερικανική, που θεωρούσαν το δούλο “πράγμα” (res) ως τη λιγότερο απάνθρωπη Ελληνική αντίληψη που θεωρούσε το δούλο ένα (υποδεές) μέλος της οικογένειας. Άλλες δικαιολογίες στα αδικαιολόγητα έδωσε η κατάρα του Νώε, που, επειδή ο τρίτος γιος του, ο Χαμ (=”Μαυριδερός”), δεν τον σεβάστηκε όταν ήταν τύφλα στο μεθύσι, τον καταράστηκε να γίνει δούλος των αδελφών του. Ο Χαμ πήγε στην Αφρική και οι Αφρικανοί, οι “Αράπηδες” έγιναν δούλοι, να κάνουν αέρα στα αφεντικά, Ασιάτες απογόνους του Σημ και Ευρωπαίους απογόνους του Ιάφεθ (Ιαπετού).

Να καταργήσουμε τη δουλεία! Ναι, αλλά και οι ελευθερωμένοι δούλοι πώς θα επιβιώσουν; Έναντι της χειρωνακτικής εργασίας που πρόσφεραν στο σκεπτόμενο δεσπότη τους, εξασφάλιζαν στοιχειώδη στέγη, διατροφή, ένδυση. Με την ελευθέρωσή τους, πώς θα επιζήσουν; Κάποιοι προτίμησαν το θάνατο και επαναστάτησαν. Οι είλωτες της Σπάρτης, οι δούλοι των Αθηναίων στο Λαύριο, ο Σπάρτακος στη Ρώμη κλπ. Αξιοθαύμαστοι. Σε όλες τις περιπτώσεις, η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα. Οι σκεπτόμενοι αφέντες νίκησαν και ήταν αμείλικτοι. Κι όμως, ήλθε το πλήρωμα του χρόνου και η δουλεία, επίσημα τουλάχιστον, καταργήθηκε. Συνέβαλε το Χριστιανικό πνεύμα “οὐκ  ἒνι  Ἰουδαῖος  οὐδἑ  Ἓλλην,  οὐκ  ἒνι  δοῦλος  οὐδἑ  ἐλεύθερος,  οὐκ  ἒνι  ἂρσεν  καὶ   θῆλυ,  πάντες  γὰρ  ὑμεῖς  εἷς  ἐστἑ  ἐν  Χριστῷ  Ἰησοῦ” (Παύλος προς Γαλάτας), αλλά δεν άρκεσε. Μόλις το 19ο αιώνα, με Ελληνική πρωτοπορία καταργήθηκε θεσμικά η δουλεία (Ελλάδα, 1822. Αγγλία 1833. ΗΠΑ 1865). Η δουλεία απορρίφθηκε με την αποδοκιμασία του θεσμού σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, αλλά και, πιο πεζά, επειδή έγινε ασύμφορη. Η χειρωνακτική εργασία των δούλων, που έπρεπε να διατρέφονται από τα αφεντικά τους, έγινε πιο δαπανηρή από τους αυτοματισμούς που έφερε η βιομηχανική επανάσταση.

Και οι απελευθερωμένοι δούλοι τι έγιναν; Βέβαια υπήρξαν με τις γενιές εξελίξεις σε άτομα, τόσο που έφθασε να γίνει έγχρωμος, απόγονος δούλων επομένως, Πρόεδρος των ΗΠΑ. Ωστόσο, η μεγάλη μάζα των απογόνων των δούλων παραμένουν σε χαμηλό κοινωνικό επίπεδο, επαίτες, παράσιτοι έως παράνομοι.

Η σχέση μεταξύ αφέντη και δούλου δεν αφορά μόνον άτομα, αλλά και έθνη ολόκληρα. Στην αρχαιότητα δούλοι γίνονταν οι φτωχοί, όταν σε μια ανάποδη χρονιά, για να επιβιώσουν δανείζονταν από τους πλουσίους. Ύστερα, μη μπορώντας να ξεχρεώσουν, πουλούσαν τα πάντα, τελικά τους εαυτούς τους. Ώσπου ο Σόλων απαγόρευσε την αγοραπωλησία ως δούλων των Αθηναίων διευκολύνοντας την αποπληρωμή των χρεών (σεισάχθεια). Ανάλογα, τα έθνη υποδουλώνονται για να επιβιώσουν. Στην επανάστασή μας, μετά τις αρχικές επιτυχίες, εμείς διχαστήκαμε, οι Τούρκοι όμως διπλασιάστηκαν εμπλέκοντας και τους Αιγυπτίους εναντίον μας. Η Επανάστασή μας θα είχε πνιγεί στο αίμα, αν δεν είχαν σπεύσει έγκαιρα οι Μεγάλες Δυνάμεις να μας βοηθήσουν. Ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο, οφείλομε ευγνωμοσύνη στην Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία για την ύπαρξή μας ως κράτους-έθνους. Τίμημα; Φυσικά η υποδούλωσή μας στους “προστάτες” μας, που αλλάζοντας κατά διαστήματα, συνεχίζεται ως σήμερα. Υπήρξαν ηρωικά ξεσπάσματα. Νικήσαμε όταν συμμαχήσαμε με άλλους Βαλκάνιους και έπειτα με τις Δυνάμεις της Entente στον Α΄ΠΠ και με τις ίδιες περίπου δυνάμεις στο Β΄ΠΠ, στον οποίον δεν πρέπει να ξεχνάμε τι οφείλομε στους W.Churchill, F.Roosevelt  και И.Сталин. Με τη συμφωνία των τριών τους, ερήμην μας, μείναμε στη σφαίρα επιρροής (=δουλεία) του δυτικού κόσμου. Με τη δική μας συναίνεση, χωρίς καμιά παρούσα απειλή (ο εμφύλιος είχε λήξει πριν από χρόνια) εγκαταστάθηκαν Αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις στον τόπο μας. Είναι δουλεία; Μας αφήνουν πολλά περιθώρια δράσης, συμβάλλουν στην ευημερία μας, πληρώνουν, μας προσφέρουν ακόμη και δυνατότητες εκπαίδευσης κρατώντας προς όφελος της πατρίδας τους τούς πιο εκλεκτούς νέους μας, δηλαδή μας προσφέρουν ό,τι προσφέρει ένας καλός δεσπότης στο δούλο του. Αλλά για τις διεθνείς σχέσεις μας δεν αφήνεται πολύς λόγος. Όταν αμφισβητήσαμε τις άγνωστες σε μας συμφωνίες των “Μεγάλων”, τα βρετανικά τανκς επενέβησαν άμεσα. Αργότερα, έγινε ανεκτή (ή στηρίχθηκε) από τις ΗΠΑ η στρατιωτική δικτατορία και η τραγωδία της Κύπρου.

Τώρα τι κάνομε; Η προσπάθεια να απαλλαγούμε έχει μηδενικές πιθανότητες επιτυχίας. Εξάλλου είτε νικήσουμε είτε όχι, το κόστος της προσπάθειας θα είναι αβάσταχτο, ενώ για τους ξένους μια ασήμαντη δαπάνη. Μια συμμαχία για να αυξήσουμε τις πιθανότητες επιτυχίας δεν φαίνεται στον ορίζοντα, άσε που θα σήμαινε αλλαγή, όχι απαλλαγή από, αφέντη. Να μείνουμε λοιπόν αδρανείς; Η διατήρηση των ξένων βάσεων κάποτε νομοτελειακά, θα γίνει ασύμφορη για τους δεσπότες μας. Όσο υπάρχουν στον τόπο μας, ενισχύουν άμεσα ή έμμεσα τους λιγότερους από τους εσωτερικούς αντιπάλους μεταξύ μας, όπως οι Άγγλοι είχαν εξοπλίσει τον ΕΛΑΣ όσο ισχυροί ήταν στην Ελλάδα οι Γερμανοί, αλλά του ΕΛΑΣ τους αντιπάλους, όταν αυτοί έγιναν οι ασθενέστεροι. Το ίδιο κάνει κάθε ευφυής αφέντης, διαιρεί και βασιλεύει. Όταν έλθει η ώρα, λοιπόν, εκείνοι που στηρίζονται, έστω έμμεσα, στην ξένη δύναμη, δεν την αφήνουν να φύγει από φόβο μη χάσουν αυτοί την εξουσία. Εξάλλου, οι περισσότεροι, αν νικήσουν, θα πρέπει να μπορούν να επιβιώσουν στο χάος που θα έχει εγκαταλειφθεί, ενώ ο εμφύλιος πόλεμος θα είναι ένα από τα στοιχεία του. Για να επιχαίρουν οι πραγματικοί δημιουργοί του χάους: “Αυτοί είναι ανώριμοι, για να είναι ελεύθεροι!” Μένει μια μακρά προετοιμασία μεταξύ μας για την αντιμετώπιση του τι θα γίνει μετά. Περιλαμβάνει την ενότητα σε ένα ελάχιστο στόχο, την ακεραιότητα της πατρίδας μας από οποιονδήποτε, γείτονα ή απόμακρο επίβουλο αφέντη. Που μπορεί να σημαίνει ότι καλύτερα ένας αμείλικτος ντόπιος αφέντης παρά ένας μειλίχιος ξένος· ο ντόπιος κάποια στιγμή θα αφανισθεί, ο ξένος θα μείνει όσο νομίζει. Και ετοιμότητα. Κάποια στιγμή οι διεθνείς συνθήκες θα γίνουν τέτοιες που η διατήρηση ξένων στον τόπο μας θα είναι ασύμφορη γι΄ αυτούς ή προβληματική. Χρειάζεται τότε από εμάς κάποια κίνηση για να αποτινάξουμε τον αφέντη. Ο υπολογισμός της κατάλληλης αυτής στιγμής απαιτεί ιδιαίτερη οξυδέρκεια, διότι, αν γίνει άκαιρα, θα συνεπάγεται πολύ πιο στυγνή καταπίεση. Στην ιδανική περίπτωση, πρέπει να πείσουμε το δυνάστη για το πόσο ασύμφορη είναι γι΄ αυτούς η συνέχιση της ηγεμονίας του και να χωρίσουμε διατηρώντας καλές, π.χ. πολιτιστικές και εμπορικές, σχέσεις. Λίγο ουτοπικό; Όχι εντελώς!

One thought on “ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΌ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ

  1. Η δουλεία βρίσκεται εντός της ανθρώπινης νόησης. Όταν κάποιος πιστεύει ότι είναι δούλος, τότε πράγματι είναι δούλος. Είτε αφέντης είναι κανείς, είτε οτιδήποτε άλλο, αν πιστέψει ότι η μεγαλύτερη δύναμη στο σύμπαν είναι η νόηση, κάτι που όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν, τότε κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, εφόσον καλλιεργεί τη νόηση του και σκέπτεται, τότε είναι ελεύθερος και όχι δούλος. Ο Μιλτιάδης στη μάχη του Μαραθώνα, αυτό ακριβώς έκανε και νίκησε τους Πέρσες, το ίδιο έκανε και ο Κολοκοτρώνης στον Ιμπραήμ με αποτέλεσμα ο Ιμπραήμ να έρθει σε αδιέξοδο και να καίει τα δένδρα. Άρα ελεύθερος είναι μόνο ο εσωτερικά και εξωτερικά ισορροπημένος άνθρωπος, δηλαδή ο ενάρετος άνθρωπος. Αυτό μας άφησαν παρακαταθήκη οι αρχαίοι πρόγονοι μας και εκεί βάσισαν τον πολιτισμό που ανέπτυξαν.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s