ΟΡΑΜΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 23 Οκτωβρίου 2020  

Διαβάζω το μυθιστόρημα μιας Κινέζας. Περιγράφει τη ζωή της οικογένειάς της αρχίζοντας από την προγιαγιά της και φθάνοντας ως τις μέρες μας. Διαμέσου της προσωπικής αφήγησης παρουσιάζει και την ιστορία της Κίνας αυτά τα χρόνια. “Οι αγριόκυκνοι”. Είναι να θαυμάζεις και ν΄ απορείς, πώς αυτή η χώρα, με την άθλια κατάσταση που βρισκόταν, μέσα στα τελευταία 70 χρόνια εξελίχθηκε σε κορυφαία παγκόσμια οικονομική – και όχι μόνο – δύναμη. Περιγράφονται οι ασύλληπτες θυσίες του κινεζικού λαού, ακόμη και σε εκατομμύρια ανθρώπινων ζωών, και των ελευθεριών τους. Και αναρωτιέται κανένας, άξιζε τόσες θυσίες αυτό το αποτέλεσμα; αλλά και θα μπορούσε να επιτευχθεί τέτοιο αποτέλεσμα χωρίς τόσες θυσίες;

Έχω προτείνει επανειλημμένα τον αντίποδα, τη Δημοκρατία. Ο Πλάτων είχε περιγράψει την Πολιτεία του και την είχε ονομάσει Ουτοπία, καθώς δεν υπήρχε τόπος που να μπορεί να την εφαρμόσει. Η περιγραφή μιας σύγχρονης δημοκρατίας όμως δεν είναι ουτοπία, αφού τουλάχιστον μία φορά, σ΄ αυτό τον τόπο μάλιστα, εφαρμόσθηκε. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα θαύμα σαν το κινεζικό μια Ελληνική δημοκρατία;

Βρισκόμαστε κάτω από τρομακτικές απειλές. Μια είναι η κλιματική. Ο καιρός ταλαντώνεται από καύσωνες με πυρκαγιές σε καταιγίδες με πλημμύρες, με γραμμική μακροχρόνια αύξηση της έντασής τους, επιδείνωση του κλίματος. Άλλη είναι των επιδημιών που όχι μόνο αφανίζουν ζωές, όπως έκαναν πάντοτε, αλλά και κατεδαφίζουν οικονομίες με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Προβλέπονται αλλεπάλληλες επιδημίες, καθώς οι αίτιοι ιοί εύκολα μεταλλάσσονται. Και είναι βέβαια οι καθαρές απειλές για την ακεραιότητά μας από γείτονα, που είναι αλλεπάλληλες, για την ώρα χωρίς σφαίρες, αλλά, ακόμη κι αν κάνουμε πόλεμο και νικήσουμε, θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Γείτονας είναι. Και οι τρεις απειλές, μπορούν να απαλυνθούν με ένα κοινό μέτρο, την αραίωση του πληθυσμού μας. Είμαστε μια προνομιούχος χώρα με ψηλά βουνά, κάμπους και περιβαλλόμαστε από ένα μοναδικό υδάτινο στεφάνι, που μας παρέχει προστασία και από τις τρεις απειλές.

Αφορμή να γράψω αυτό το κείμενο αποτέλεσε η ευγενική αρνητική κριτική ενός αναγνώστη μου. “Θα βρεθούν ικανοί αριθμητικά Έλληνες να κατοικήσουν σε ερημονήσια; Θα είχε ενδιαφέρον μια οικονομοτεχνική μελέτη που να εξετάζει το κόστος μετατροπής ενός ξερονησιού σε χώρο με επαρκή υποδομή για εγκατάσταση ανθρώπινης κοινότητας (ύδρευση, ηλεκτροδότηση, επικοινωνίες, ανεφοδιασμό σε είδη πρώτης ανάγκης κτλ) αλλά και το κόστος διαβίωσης σ’ ένα τέτοιο μέρος.” Όμως πρέπει κάτι να κάνουμε. Ανάγκα και οι θεοί πείθονται (Πλάτων;). Ένα όραμα πρέπει να μετατραπεί σε σκοπό, πρόγραμμα και αξιολόγηση. Ο σκοπός διαμορφώνεται στη βάση κυρίως αναγκών, πόρων και τεχνογνωσίας. Και τα τρία υπάρχουν. Στους πόρους υπάρχει η γη, ο ήλιος, η θάλασσα, τα κύματά μας. Χρειάζονται και λεφτά, αλλά “λεφτά υπάρχουν” ή βρίσκονται. Το κακό είναι όμως πως το κόστος δεν είναι μόνο λεφτά. Μια τέτοια προσπάθεια σημαίνει και πολιτικό κόστος (αριθμό ψήφων για το κόμμα που θα πάρει τέτοια μέτρα), αλλά και απώλειες ζωής. Είναι βέβαιο πως θα ξεσηκώσει οχλοκρατικές εκδηλώσεις, με αποκλεισμούς λιμανιών και δρόμων, γενικές απεργίες, συλλαλητήρια, με καταστροφές και χρήση μολότοφ με σιδερολοστούς και πέτρες από τη μια μεριά παρμένα από τις γύρω δομές, μάνικες με νερό και δακρυγόνα από την άλλη. Όλα αυτά μπορεί να καταλήξουν σε απώλειες ζωής, που μπορεί να είναι των διαδηλωτών ή των αστυνομικών ή και τρίτων που τυχαίνει να βρίσκονται παρόντες. Τέτοια συμβάντα μπορεί να μην είναι στοχευμένες επώνυμες δολοφονίες, όπως του Παύλου Μπακογιάννη ή του Παύλου Φύσσα, αλλά είναι φόνοι, ακόμα και τρίτων, όπως των θυμάτων στη Μαρφίν. Πώς αντιμετωπίζονται όλα αυτά από μια δημοκρατία, που θέλει να επιβάλει την απαλλαγή από την ανάγκη;

Υπάρχει μια σύγχυση. Ενώ όλοι αντιλαμβάνονται ότι ολοκληρωτισμός είναι η επιβολή της θέλησης κάποιων με βία που αποσκοπεί, επιτυχώς ή όχι, να επιβάλει τάξη, οι περισσότεροι θεωρούν ότι δημοκρατία σημαίνει να κάνει καθένας ό,τι θέλει. Όχι, αυτό είναι οχλοκρατία· η δημοκρατία είναι ένα πολύ αυστηρό καθεστώς. Στη δημοκρατία όλοι, υποχρεωτικά, μετέχουν σε κάποια φάση της ζωής τους στην εξουσία, ως κληρωμένοι άρχοντες που λαβαίνουν αποφάσεις για το σύνολο. Είτε γενικές, στη βουλή ως κληρωμένοι βουλευτές, είτε ειδικές στα ποινικά δικαστήρια ως ένορκοι, είτε μερικές στα δημοτικά, περιφερειακά, συνδικαλιστικά, επαγγελματικά συμβούλια. Οι αποφάσεις λαμβάνονται πάνω σε εισηγήσεις εκλεγμένων εισηγητών που έχουν προεπιλεγεί υποψήφιοι με τεκμηριωμένη γνώση και είναι επιφορτισμένοι να υλοποιήσουν τις αποφάσεις της νομοθετικής και δικανικής εξουσίας, χωρίς προσωπική συμμετοχή στην απόφαση. Όταν οι αποφάσεις έχουν ληφθεί από τις ανάλογες εξουσίες, στις οποίες έχουν ίση πρόσβαση εκ περιτροπής το σύνολο των πολιτών, συνοδεύονται από τεράστιο κύρος, που αποθαρρύνει την οχλοκρατία. Στη δημοκρατία επίσης όλοι, υποχρεωτικά, μετέχουν σε κάποια φάση της ζωής τους ως απόλυτα αρχόμενοι εφαρμόζοντας ασυζητητί διαταγές ανωτέρων τους. Σαν τις συνθήκες που βίωσαν όλοι οι κινέζοι τις τελευταίες δεκαετίες. Εννοώ ότι όλοι ανεξαιρέτως, άνδρες και γυναίκες, υπηρετούν μια θητεία π.χ. 1 έτους (χωρίς έκτακτες ανάγκες), στην οποίαν κάνουν ό,τι διατάσσονται, με σκοπό, όχι να σκοτώνουν εχθρούς, αλλά να εκτελούν δημιουργικά έργα (W.James). Αυτοί θα καταστήσουν τις ερημιές κατοικήσιμες και οικονομικά βιώσιμες. Στη συνέχεια η κυβέρνηση, χωρίς να φοβάται την απώλεια ψήφων, αφού η απόφαση-νόμος θα έχει το κύρος μιας βουλής, τυχαίου δείγματος του συνόλου δήμου, θα εφαρμόσει κίνητρα και αντικίνητρα. Από τη μια μεριά υψηλούς μισθούς σε όσους θέλουν να εργασθούν στα νεότευκτα μέρη, απολαμβάνοντας συνάμα φυσική και υγιεινότερη ζωή. Αφετέρου, αμείλικτη εφαρμογή της πολεοδομίας στις πόλεις. Κι αυτή σημαίνει κατεδάφιση αυθαιρέτων από ρεματιές και γενικότερα από περιοχές εκτός σχεδίου πόλεως, με δαπάνες από φορολόγηση όσων επιλέγουν να μείνουν εντός σχεδίου σε μια ομορφότερη, υγιεινότερη, αλλά δαπανηρή πόλη. Υπενθυμίζω πως ήδη η δική μας ολιγαρχία, η ρεπούμπλικα (Hellenic republic όχι Hellenic democracy), που εμείς έχομε ψευδοονομάσει “προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία”, προβλέπει, σε κρίσιμες καταστάσεις, άρση της ισχύος σειράς άρθρων που εγγυώνται τις ατομικές και πολιτικές ελευθερίες. Η υλοποίηση οραμάτων είναι δύσκολη υπόθεση. Οι Κινέζοι προγραμμάτισαν εξωπραγματικό ρυθμό ανάπτυξης και φυσικά απέτυχαν. Όμως πέτυχαν μια ανάπτυξη με ρυθμό υπερδιπλάσιο από εκείνο των δυτικών χωρών. Το όραμα απαιτεί πρώτιστα φαντασία, να κάνεις εκείνο που “δε γίνεται”. Ο Λόγος ύστερα το τιθασεύσει, διαμορφώνοντάς το σε σκοπό, πρόγραμμα και αξιολόγηση, με δημοκρατική πρόβλεψη αναθεώρησης όλων, ανάλογα με τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Υπάρχουν 99 τρόποι για να μην μπορεί να γίνει κάτι. Υπάρχει όμως και ένας με τον οποίον μπορεί. Αυτόν ακολουθούμε.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s