ΟΜΟΙΟΣ ΚΑΙ ΙΣΟΣ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 29 Αυγούστου 2020

Ίσος θα πει ίδιος με άλλον κατά το ποσόν, το μέγεθος ή την αξία. Όμοιος σημαίνει ότι έχει τα ίδια ή περίπου τα ίδια γνωρίσματα (μέγεθος, σχήμα, ιδιότητες κλπ) με άλλον. Θα προσπαθήσω να ξεκαθαρίσω αυτές τις δύο έννοιες.

Ένα κιλό σίδερο είναι ίσο με ένα κιλό μπαμπάκι ως προς το βάρος τους. Καμιά ομοιότητα όμως δεν αντιλαμβάνομαι ανάμεσα στο σίδερο και στο μπαμπάκι. Από την άλλη είδα ένα μικρό αγόρι που ήταν όμοιο με τον πατέρα του, φτυστός. Φυσικά κάθε άλλο παρά ίσοι ήταν οι δυο τους.

Στη νόησή μας ίσος κι όμοιος είναι κάποιος μόνο με τον εαυτό του. Στον αισθητό, αντικειμενικό, κόσμο όμως κανένας δεν ταυτίζεται ούτε και με τον εαυτό του. Κάθε στιγμή αλλάζει. “Οὐκ ἄν δίς τὸν αὐτὸν ποταμὸν μβαίης” και “Τὰ πάντα ρεῖ” (Ηράκλειτος). Και τότε ποιος τολμά να μιλά για ισότητα; Κι όμως, αναγνωρίζομε ότι ο ποταμός είναι διαρκώς ίδιος, με την ίδια κοίτη και το ίδιο όνομα.

Ισότητα υπάρχει μόνο σχετικά, ως προς κάτι. Όποτε μπορεί να υπάρχει ισότητα, μπορεί και ανισότητα. Ο συγκριτικός βαθμός των επιθέτων τη δηλώνει. Κάποιος είναι μεγαλύτερος, βαρύτερος, ευφυέστερος, ωραιότερος κλπ από άλλον. Και πάλι, βέβαια, η ανισότητα είναι ως προς κάτι μοναδικό, μέγεθος, βάρος, ευφυΐα, ομορφιά κλπ. Προφανές είναι ότι δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι ίσοι. Εξίσου προφανές είναι ότι δεν υπάρχει ανισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Ο ένας είναι μεγαλύτερος, ο δεύτερος βαρύτερος, ο άλλος ευφυέστερος, ο τέταρτος ωραιότερος κλπ. Αν δεν υπάρχει ισότητα στο χρόνο (Ηράκλειτος), ούτε και στο χώρο υπάρχει. Αντίστοιχα, ούτε ανισότητα υπάρχει. Επικρατεί η ανομοιομορφία. Και ανομοιομορφία ΔΕΝ σημαίνει ανισότητα.

Οι άνθρωποι είμαστε τρισυπόστατοι. Το αισθητό Εγώ μας, ό,τι από τον καθένα μας προσφέρεται να το δει, να το ακούσει, να το οσφρανθεί, να το αγγίξει, ακόμη και να το γευθεί με ένα φιλί οποιοσδήποτε, είναι μοναδικό. Δεν υπάρχει άλλος ίσος με εμένα ούτε άνισος. Το ίδιο ισχύει και για το νοητό Εγώ μας. Αυτό είναι άβατο για όλους τους άλλους, οι οποίοι μπορούν να το νοούν, να το συμπεραίνουν από τη συμπεριφορά μας. Με αυτές τις θεμελιώδεις ιδιότητές του δεν μπορεί καν να συγκριθεί με το νοητό Εγώ κάποιου άλλου, πολύ περισσότερο να θεωρηθούν τα δύο ίσα. Μένει το κοινωνικό Εγώ, το εντύπωμά μας στην κοινωνία που μας περιβάλλει, στο έλλογο περιβάλλον μας. Με την είσοδό μας στην κοινωνία δεν έχομε παρά μόνον μία κοινωνική ιδιότητα: μέλη της κοινωνίας μας, κι αυτό ισχύει όσο ζούμε. Αφού η κύρια ιδιότητά μας είναι μία, μπορούμε, ως προς αυτήν να είμαστε ίσοι ή άνισοι. Τη στιγμή της εισόδου μας στην κοινωνία, ως μέλη της, είμαστε όλοι ίσοι, ακέραιοι, άτμητοι, άτομα. Δεν υπάρχει μισό άτομο. Ύστερα αρχίζομε να αναλαμβάνουμε κοινωνικούς ρόλους, γινόμαστε επαγγελματίες, σε μια τεράστια ποικιλία επαγγελμάτων, γινόμαστε πολιτικά άρχοντες και αρχόμενοι. Οι άνθρωποι μπορεί να μην είναι κοινωνικά άνισοι, οι κοινωνικοί ρόλοι όμως δεν είναι ούτε ίσοι, ούτε όμοιοι μεταξύ τους. Είναι συμπληρωματικοί, αναγκαστικά ανόμοιοι, αν και υπάρχουν ομαδοποιήσεις (π.χ. γιατροί, καπετάνιοι, σκουπιδιάρηδες κλπ). Συχνά είναι άνισοι, δηλαδή με διαφορετική αξία για την ύπαρξη της κοινωνίας μας. Κάποιοι ρόλοι είναι για να διατάζουν και άλλοι να υπακούν. Ο βασιλιάς διατάζει, ο στρατιώτης υπακούει. Οι άνθρωποι δηλαδή, είμαστε ως φυσικά και νοητά όντα διαφορετικοί μεταξύ μας, όχι άνισοι, αλλά οι κοινωνικοί ρόλοι που αναλαμβάνομε μπορούν να είναι άνισοι. Ο ολοκληρωτισμός αρνείται την ποικιλότητα και ιδιαιτερότητα των ανθρώπων (ισοπέδωση) απανθρωπίζοντάς τους.

Η θεμελιώδης ισότητα-ανισότητα στην κοινωνία είναι μεταξύ των ρόλων που διατάσσουν και εκείνων που υπακούν. Διατάσσουν οι άρχοντες, υπακούν οι αρχόμενοι. Η ποικιλία των φυσικών ανθρώπων είναι άπειρη, αλλά και των κοινωνικών ρόλων πολύ μεγάλη. Μέσα σ΄ αυτή την ποικιλότητα αναζητείται ποιος είναι πιο κατάλληλος για κάθε ρόλο. Το λάθος προκύπτει από το ότι κάποιοι, επειδή είναι ίσοι με τους άλλους σε ένα θέμα νομίζουν πως είναι ίσοι σε όλα και κάποιοι, επειδή είναι ανώτεροι σε ένα τομέα νομίζουν πως είναι σε όλους. “Ο μν τι ἐὰν κατ τι σοι σιν, λως σοι νομίζουσιν εναι ο δ΄ τι, ἐὰν κατ τι νισοι, πάντων νίσων ξιοσιν αυτος (Αριστοτέλης).

Και τώρα προκύπτει ένα θεμελιώδες πολιτικό ζήτημα. Ποιοι είναι κατάλληλοι για άρχοντες; Οι κύριες εξουσίες είναι τρεις. Έργο της δικαστικής εξουσίας είναι να κρίνει αν κάποια πράξη έχει συντελεσθεί παρά τους νόμους και ποιος τη διέπραξε, επιβάλλοντας αντίστοιχες ποινές. Είναι προφανές ότι για την παρανομία της πράξης ο γνώστης των νόμων είναι πιο κατάλληλος από τον αδαή. Το αν κάποιος διέπραξε μια πράξη, όμως, είναι υπόθεση του κοινού νου, που κρίνει. Γνώση νόμου δεν χρειάζεται. Οι δικαστές επομένως οφείλουν να είναι τώρα πολίτες που εκφράζουν τον κοινό νου, ένα τυχαία κληρωμένο δείγμα των πολιτών, όπως είναι τα κακουργιοδικεία στις ΗΠΑ (ένορκοι) και αλλού. Είναι ικανοί να κρίνουν, όπως ο καθένας μπορεί να αποφανθεί ποιος άλτης πήδησε ψηλότερα ή ποιος δρομέας τερμάτισε πρώτος. Η σύννομη διαδικασία, εξασφαλίζεται από νομικούς (πρόεδρο δικαστηρίου, πολιτική αγωγή, υπεράσπιση), χωρίς να αποφασίζουν.

Έργο της εκτελεστικής εξουσίας (κυβέρνησης) είναι η εισήγηση νόμων για ψήφιση στη βουλή και η επίβλεψη της εκτέλεσης των νόμων. Ο ηγέτης της κυβέρνησης βοηθιέται από διάφορους υπουργούς, οι οποίοι έχουν αρμοδιότητα σε συγκεκριμένο τομέα (π.χ. υγεία, εκπαίδευση, εξωτερικές υποθέσεις, άμυνα, οικονομία κλπ). Επομένως, κατάλληλοι για την εκτελεστική εξουσία είναι μόνον πολίτες με ειδική εκπαίδευση, καθένας στον τομέα του. Ο διορισμός υπουργών με βάση την εντοπιότητα κάποιου ή την αναγνωρισιμότητά του (τηλεπαρουσιαστής, ηθοποιός, ποδοσφαιριστής κλπ) είναι καθαρά ψηφοθηρικός και, επομένως λαϊκιστικός.

Έργο της νομοθετικής εξουσίας (βουλής) είναι η θέσπιση νόμων και ο έλεγχος της κυβέρνησης. Ηθική είναι η βούληση της κοινωνίας, η οποία διαρκώς αυτόματα εξελίσσεται. Οι νόμοι αποτελούν τη βούληση των αρχόντων και αλλάζουν μόνον με ανθρώπινη παρέμβαση. Η διάσταση μεταξύ νόμων και ηθικής είναι κύριος λόγος ανωμαλιών σε μια πολιτεία. Για να είναι συμβατοί οι νόμοι με την ηθική, οι βουλευτές πρέπει να εκφράζουν τη βούληση της κοινωνίας με θεμελιώδεις ιδιότητές τους τον κοινό νου και την αρετή. Ως προς αυτές τις ιδιότητες, όλοι οι πολίτες, αν και ποικίλλουν, εφόσον περιοδικά εναλλάσσονται, είναι διαχρονικά ίσοι. Από όλους τους τρόπους για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, εκείνος των προγόνων μας, κλήρωση των βουλευτών μεταξύ όλων των πολιτών, είναι ο μοναδικός στην ιστορία.

One thought on “ΟΜΟΙΟΣ ΚΑΙ ΙΣΟΣ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s