ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΜΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 31 Ιουλίου 2020

 Όταν αναγγέλθηκε στον Ανδρέα Λασκαράτο ότι αφορίσθηκε, ρώτησε τι σημαίνει αυτό. “Δεν θα λιώσεις!”, του είπαν. “Ευχαριστώ τον επίσκοπο για τον αφορισμό, αλλά θα τον παρακαλούσα να αφορίσει και τα παπούτσια των παιδιών μου για να μη λιώνουν οι σόλες τους και υποβάλλομαι σε έξοδα!”, απάντησε.

Το όνειρο όλων μας είναι η αιωνιότητα. Να μείνουν αιώνια τα παπούτσια μας και μεις οι ίδιοι. Μα, γίνεται αυτό; Λυπάμαι, αλλά ΟΧΙ! Ό,τι είναι αισθητό, γεννιέται, αλλάζει, πεθαίνει. Ο νοητός κόσμος μας μπορεί – ή νομίζομε πως μπορεί – να είναι αθάνατος, αναλλοίωτος, άφθαρτος. Μόνη μονιμότητά μας είναι η διαρκής αλλαγή. Κάποια πράγματα μπορεί να είναι πιο μακρόβια από άλλα. “Οὐκ ἄν δίς τὸν αὐτὸν ποταμὸν μβαίης“, “Τὰ πάντα ρεῖ” (Ηράκλειτος). Όμως ο Αχελώος που τα νερά που τον αποτελούν διαρκώς αλλάζουν, με το αναλλοίωτο όνομά του, παραμένει ο ίδιος, στην ίδια κοίτη όπως πριν από χιλιάδες χρόνια. Δηλαδή σχεδόν στην ίδια, διότι κι αυτή αλλάζει ελάχιστα κάθε στιγμή. Μόνο το όνομά του μένει το ίδιο. Δηλαδή, σχεδόν. ‘Οταν έλθουν κάποιοι κατακτητές θα του δώσουν άλλο όνομα. Κι εμείς όμως Ασπροπόταμο τον λέμε. Κι αν προσπαθήσουμε να εμποδίσουμε την αλλαγή, τα αποτελέσματα είναι τρομακτικά. Αν βάλουμε ένα φράγμα στον Αχελώο, για να μη ρέουν τα νερά του, θα πλημμυρίσει καταστροφικά. Όσο στερεό κι αν είναι, με το χρόνο φθείρεται, οι κλιματικές συνθήκες είναι απρόβλεπτα μεγάλες, κάποτε, άγνωστο πότε, θα το παρασύρουν. Εκτός και αν το ανανεώνουμε και συντηρούμε εσαεί. Κι αν πετύχαινε ο Λασκαράτος να μείνουν άλιωτα τα παπούτσια των παιδιών του, σε λίγο θα τα πετούσε, έτσι, άλιωτα, διότι τα πόδια των παιδιών του στο μεταξύ μεγάλωναν. Η Γη μας, η Μάνα Γη, το πιο στέρεο ον που γνωρίζομε άμεσα, γυρίζει γύρω από τον ήλιο και, αλλάζοντας διαρκώς θέση, μένει σταθερή. Αν, ό μη γένοιτο, κάποιος κομήτης συγκρουόταν με τη γη και, χωρίς να την καταστρέψει, ανέκοπτε την πορεία της γύρω από τον ήλιο, θα έπαυε η φυγόκεντρη δύναμη που τη διατηρεί σε προδιαγεγραμμένη απόσταση από τον Πατέρα Ήλιο, και θα βάδιζε με ιλιγγιώδη ταχύτητα να ενωθεί και αφομοιωθεί με τον Πατέρα. ‘Η θα ξέφευγε στο Διάστημα.

Το Σύμπαν είναι αιώνιο. Το περιεχόμενό του, τα αστέρια που ενοικούν μέσα του και όλα όσα τα αποτελούν αλλάζουν, αλλά το Σύμπαν μένει αναλλοίωτο. Πώς το ξέρομε; Όχι, κανένας δεν το ξέρει. Μένει ο Θεός. Αλλά, “Θεόν  οὐδεὶς  ἑώρακε  πώποτε… Πνεῦμα ὁ Θεός” (Ιωάννης). Εξάλλου, όλοι όσοι πιστεύουν στον ίδιο Θεό, που δημιούργησε τον Κόσμο, Εβραίοι, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, καθόλου δεν συμφωνούν μεταξύ τους γι΄ Αυτόν, τον ίδιο το Θεό, που διατείνονται ότι πιστεύουν. Και πολεμούν άγρια μεταξύ τους στο όνομά Του. Στο όνομά Του, όλοι είναι κακοί, Σταυροφόροι, Τζιχαντιστές, Σιωνιστές, το ίδιο όλοι. Έστω κι αν μερικές φορές διατυμπανίζουν την αγάπη, ακόμη και των εχθρών.

Η διαρκής αλλαγή είναι η εγγύηση της σταθερότητας και ο θάνατος είναι που εξασφαλίζει την αθανασία! Μόνο ό,τι είναι νεκρό δεν αλλάζει. Σαν τη λατινική γλώσσα, που μένει αναλλοίωτη εδώ και αιώνες, από τότε που πέθανε, χωρίς ποτέ κανείς να τη μιλάει, αντίθετα από την Ελληνική που δεν έπαψε να μιλιέται από τους Έλληνες, διαρκώς αλλάζοντας και διαρκώς μεταδιδόμενη από μάνα σε παιδί κι από παιδί σε εγγόνι. Η διαρκής αλλαγή των αισθητών και η φθορά και θάνατός τους είναι που εγγυώνται τη μονιμότητα και την αθανασία του νοητού περιέκτη τους.

Το συμπέρασμά μου ως τώρα είναι σαφές: Τα πάντα αλλάζουν διαρκώς. Οι περιέκτες τους, νοητοί ή και αισθητοί, αλλάζουν κι αυτοί, αλλά με βραδύτερο ρυθμό. Η προσπάθεια για παρεμπόδιση της αλλαγής γίνεται καταστροφική. Κι όμως έχομε την ευλογία (ή κατάρα), μόνον εμείς οι άνθρωποι από όλα τα ζώα, όχι μόνο να προσαρμοζόμαστε στο περιβάλλον, αλλά και να προσπαθούμε να το μεταβάλλουμε σύμφωνα με τις ανάγκες μας. Των άλλων ζώων οι σχετικές ικανότητες είναι πολύ περιορισμένες, να φτιάξουν φωλιά, να οικοδομήσουν κυψέλες κλπ. Στην προσπάθειά μας αυτή δομούμε καταστάσεις που ικανοποιούν μακροπρόθεσμες, δυστυχώς όχι εσαεί, ανάγκες μας, να χτίσουμε σπίτια, πολιτείες. Κι ακόμη να αποφασίσουμε νόμους αιώνιους σαν τους Ηθικούς που φύτεψε μέσα μας ο ίδιος ο Θεός. Αυτός ο ίδιος για όλους και τόσο διαφορετικός για τον καθένα, που οι νόμοι Του προσλαμβάνονται από τον καθένα διαφορετικά και εξελισσόμενα.

Παρά την τελολογική φθοροποιό πορεία της η ιστορία του κόσμου οδεύει προς τη δημιουργία. Δημιουργεί είδη, τάξεις, γένη, οικογένειες. Δημιουργεί σημαίνει πρώτιστα ταξινομεί. Και κάθε μια τέτοια δημιουργία διαθέτει – εντάξει, όχι αθανασία – αλλά πάντως μακροχρόνια ζωή. Πώς γίνεται; Η Φύση διαθέτει ποικίλους τρόπους. Ένας κύριος τρόπος είναι η ταλάντωση. Κάθε φαινόμενο ταλαντώνεται, επαναλαμβάνεται σχεδόν το ίδιο, κατά περίπου τακτά διαστήματα. Πεινάμε και τρώμε κάθε λίγες ώρες. Πολιτικές κρίσεις έχομε κάθε λίγα χρόνια. Σεισμοί γίνονται στο ίδιο μέρος κάθε λίγες δεκαετίες. Κλιματικές αλλαγές κάθε λίγες χιλιετίες. Βασισμένοι σ΄ αυτό το δημιουργικό νόμο, μπορούμε να τιθασσεύσουμε τη φύση σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα. Οι νόμοι των ταλαντώσεων αυτού του είδους έχουν διατυπωθεί μαθηματικά. Η ταλάντωση είναι ασύμμετρη. Υπάρχει μια βραδεία περίπου σταθερή εξέλιξη με αρνητική ανάδραση που εναλλάσσεται με μια ταχεία πορεία με θετική ανάδραση (φαύλο κύκλο). Οι ποιοτικές αυτές αλλαγές γίνονται τη στιγμή που η πορεία αγγίζει ένα προδιαγεγραμμένο ουδό (κατώφλι), οπότε η ποσοτική μεταβολή γίνεται ποιοτική. Αυτή είναι η διαλεκτική εξέλιξη που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Αριστοτέλη και τελειοποιήθηκε από τον Hegel σε νοητό επίπεδο και τον Marx σε αισθητό. Στη λήξη της θετικής ανάδρασης εγκαθίσταται μια ανερέθιστη περίοδος, στην οποία τίποτε δεν μπορεί να επηρεάσει την ταλάντωση. Ακολουθεί η διεγέρσιμη φάση στην οποίαν μπορούμε να επέμβουμε με ποικίλα μέσα για να επισπεύσουμε μια αλλαγή, που αφιέμενη μόνη της είναι ανεξέλεγκτη, καταστροφική, με την επέμβασή μας όμως γίνεται ελεγχόμενη. Οι πολιτικές κρίσεις προλαμβάνονται, αν πριν από την αναμενόμενη κρίση γίνει πολιτική αλλαγή, π.χ. εκλογές. Οι οικονομικές κρίσεις προλαμβάνονται αν, πριν από την εκρηκτική αύξηση της οικονομικής ανισότητας, ληφθούν μέτρα για αποκατάσταση της ισορροπίας. Το Σύνταγμα μένει σταθερό, αν όλα του τα άρθρα αναθεωρούνται έγκαιρα, πριν από το πραξικόπημα (ή επανάσταση), άλλα σε συντομότερο διάστημα, άλλα σε μακρότερο, πάντως όλα προγραμματισμένα. Και τα παιδιά του Λασκαράτου φορούν άλιωτα παπούτσια, όχι με τον αφορισμό, αλλά αν τους αγοράζει καινούργια πριν λιώσουν.

One thought on “ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΜΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

  1. Δεν είναι όλες οι αλλαγές που προκύπτουν από την άφιξη της κατιούσας πορείας στον ουδό ποιοτικές. Υπάρχουν σημαντικές αλλαγές που είναι αρνητικές γιατί οι δυνάμεις που τις προκαλούν βαδίζουν αντίθετα προς τη Φύση. Φύσει δε μη, όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο διαχωρισμός της Φιλοσοφίας από τις επιστήμες. Η φιλοσοφία για να μπορέσει να ασκεί κριτική και να απαντά σε ερωτήματα με λογικά επιχειρήματα, όπως αναφέρεται από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, θα πρέπει να περιέχει όλες τις επιστήμες ιδιαίτερα τις θετικές επιστήμες, όπως είναι τα μαθηματικά και η Φυσική. Ο διαχωρισμός της φιλοσοφίας από τις επιστήμες αφαίρεσε σε μεγάλο βαθμό τα λογικά επιχειρήματα από τη φιλοσοφία με αποτέλεσμα επί των ημερών μας να είναι πρακτικά μια νεκρή επιστήμη χωρίς προοπτική επανάκαμψης. Αυτό έγινε διότι το ιερατείο δεν επιθυμεί ελεύθερους ανθρώπους να ασκούν κριτική στις δογματικές του δομές, θέλει μόνο πιστούς να είναι εκείνοι οι ποιμένες και οι πιστοί τα πρόβατα. Αυτό δεν έχει καμία προοπτική αλλαγής διότι σπανίζουν εκείνοι που επισημαίνουν το πρόβλημα και έχει σαν αποτέλεσμα οι ανθρωπιστικές επιστήμες αντί να συμβάλλουν στην βελτίωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, να ασχολούνται με ανάλυση της συμπεριφοράς του προβάτου.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s