ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

Δημήτρης Α. Σιδερής, ομ, καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 25 Ιουλίου 2020

Ο Αγαμέμνονας, στον πιο ένδοξο πόλεμο, θυσίασε την αθώα κορούλα του, την Ιφιγένεια. Δαφνοστεφανωμένος επέστρεψε, φέρνοντας μάλιστα μαζί του την ερωμένη του. Η γυναίκα του, η Κλυταιμνήστρα, τον υποδέχθηκε κατάλληλα. Δέκα χρόνια χωρισμένοι, και θυμωμένη πάντα για τη θυσία της θυγατέρας τους, τα έφτιαξε με τον Αίγισθο και οι δυο τους δολοφόνησαν τον ένδοξο βασιλιά με τη γκόμενά του. Ο γιος της ο Ορέστης όμως φυγαδεύτηκε και όταν επέστρεψε, ενήλικας πια, σκότωσε τη φόνισσα και τον εραστή της. Η φρικτότερη ενοχή που έχει νοιώσει άνθρωπος. Οι Ερινύες, εγκαταστημένες μέσα του, δεν τον αφήνουν ούτε στιγμή. Πώς θα απαλλαγεί; Απευθύνθηκε στον Άρειο Πάγο με τους ένορκους δικαστές του. Η πιο διάσημη δίκη. Απόφαση με ισοψηφία, αλλά αθώωση με μεροληπτική παρέμβαση της Αθηνάς.

Κανονικά, οι δικαστές κρίνουν αν κάποιος, ενδεχομένως το ίδιο το κράτος, παρέβηκαν ένα νόμο. Οι νόμοι όμως δεν μπορούν να προβλέπουν όλες τις περιπτώσεις. Και τότε, ο άρχοντας-δικαστής είναι κυρίαρχος, στα πλαίσια του νόμου (Αριστοτέλης). Θα μπορούσε άραγε να αντικατασταθεί ο δικαστής από ένα κομπιούτορα που στη μνήμη του είναι φορτωμένοι όλοι οι νόμοι; Η απάντησή μου είναι σαφώς, ΟΧΙ. Γιατί;

Ο άνθρωπος είναι τρισυπόστατος με αισθητό Εγώ, νοητό Εγώ και κοινωνικό Εγώ. Η κοινωνία είναι ένα σύνολο νοητών Εγώ. Η βούλησή της αποτελεί την ηθική, τον άγραφο νόμο, που αδιάκοπα αλλάζει. Επειδή η κοινωνία έχει ανάγκη από ενότητα, αυτήν του την εξασφαλίζουν οι άρχοντες που αποφασίζουν με γραπτούς νόμους το δίκαιο, που έχει σχετική μονιμότητα και αντικειμενικότητα. Δεν αποκλείεται να υπάρχει διάσταση μεταξύ δικαίου και ηθικής. Το δίκαιο επιβάλλεται με ποινές που προβλέπονται από το νόμο. Η ηθική δεν προβλέπεται πώς επιβάλλεται. Η κοινωνία όμως μπορεί να κάνει το βίο αβίωτο στο μέλος της που η ίδια έχει καταδικάσει. Μπορεί και να επιβάλει την έσχατη ποινή χωρίς καν τεκμηρίωση ενοχής (λυντσάρισμα). Συνηθέστερα, απορρίπτει το άτομο που θεωρεί ένοχο καταδικάζοντας το κοινωνικό Εγώ του. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει εκτός κοινωνίας, εκτός αν είναι θεός ή θηρίο (Αριστοτέλης). Η αυτοδικία δεν φέρνει κοινωνική ανακούφιση.

Ένα έγκλημα αναστατώνει όχι μόνο το θύτη και το θύμα, αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Το νόημα της ποινής είναι να ανακουφίζει τον κατηγορούμενο και ολόκληρη την κοινωνία από την ενοχή, από τις Ερινύες. Με τον όρον ότι οι νόμοι με τους οποίους κρίθηκε είναι σύμφωνοι με την ηθική, τη βούληση της κοινωνίας και το δικαστήριο έκρινε σύμφωνα με τη βούληση της κοινωνίας, που είναι ο τελικός κριτής του τι είναι σωστό και τι είναι λάθος στα ηθικά θέματα.

Ισότητα. Τι σημαίνει; Τα αισθητά Εγώ διαφέρουν. Κανένας δεν έχει δακτυλικά αποτυπώματα σαν και μένα. Τα νοητά Εγώ διαφέρουν. Κανένας δεν έχει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη βούλησή μου, που μάλιστα δεν είναι καν συγκρίσιμα με των άλλων. Η διαφορά όμως είναι ποικιλία, όχι ανισότητα. Το ζήτημα της ισότητας και ανισότητας προκύπτει μόνο για το κοινωνικό Εγώ. Οι κυριότεροί ρόλοι σε μια κοινωνία είναι βιολογικοί (σύζυγοι, γονείς-τέκνα) και κοινωνικοί-πολιτικοί (άρχοντες, αρχόμενοι). Πέρα από αυτούς υπάρχει ένα τεράστιο δίκτυο επαγγελματικών και λοιπών ρόλων. Αυτοί είναι άνισοι, με την έννοια ότι κάποιοι ασκούν δεσποτική εξουσία πάνω στους υπολοίπους. Η εξουσία μπορεί να είναι από καταγωγή, πλούτο, γνώσεις, πολιτική θέση κλπ. Ισότητα σημαίνει αναγνώριση καταλληλότητας καθενός για κάθε ρόλο με κοινά κριτήρια. Σημαίνει πως έχει τα φυσικά προσόντα εκ γενετής και/ή με παιδεία (αισθητό Εγώ) για το συγκεκριμένο ρόλο, αλλά και τη βούληση (νοητό Εγώ) να τον ασκεί. Δίνομε τους καλύτερους αυλούς (Αριστοτέλης) όχι σε κάποιον από καταγωγή, πλούτο ή μόρφωση, αλλά σε αυτόν που υπερέχει στην επιτέλεση του συγκεκριμένου έργου. Διότι μπορεί η καταγωγή ή ο πλούτος να υπερέχουν έναντι της αυλητικής τέχνης, αλλά η καταγωγή ή ο πλούτος πρέπει να συμβάλλουν στην επιτέλεση του έργου. Αυτό είναι το συμφέρον και αυτών των ίδιων. Μεταξύ πολιτών με ίσα πολιτικά δικαιώματα, η ανισότητα αυτή ισχύει εφόσον ασκούν το ρόλο τους, για το 1/3 περίπου του χρόνου της ενήλικης ζωής τους.

Οι πολιτικές εξουσίες είναι τρεις, εκτελεστική, νομοθετική και δικανική. Τους αναλαμβάνουν οι καταλληλότεροι υποψήφιοι με συγκεκριμένα προσόντα. Αυτό είναι ισότητα. Το ερώτημα είναι λοιπόν για τους ρόλους του κυβερνήτη, του βουλευτή, του δικαστή, ποια είναι τα αναγκαία προσόντα; Ο ρόλος της κυβέρνησης είναι να προτείνει λύσεις (νομοσχέδια) και να υλοποιεί νόμους. Ο ρόλος της βουλής είναι να μετατρέπει νομοσχέδια σε νόμους ανάλογα με τη βούληση του λαού και να ελέγχει την κυβέρνηση. Ο ρόλος της δικαιοσύνης είναι να αξιολογεί αν εφαρμόσθηκαν οι νόμοι. Τα νομοσχέδια μπορούν να τα προτείνουν μόνον όσοι έχουν γνώσεις και εμπειρία σχετική με το θέμα προς επίλυση. Τα μέλη της κυβέρνησης οφείλουν επομένως να έχουν ανάλογη εκπαίδευση και να διορίζουν με δική τους ευθύνη τους εκάστοτε ειδικούς συμβούλους τους. Η βούληση του λαού εκφράζεται γνήσια μόνον από μια κληρωμένη βουλή· η σύγκριση με τη λύση που προτείνει το νομοσχέδιο μπορεί να γίνει μόνον αφού εξηγηθεί στους βουλευτές το θέμα από επαΐοντες (υπέρ και κατά) που δεν ψηφίζουν. Ο έλεγχος αν εφαρμόσθηκαν οι νόμοι απαιτεί αφενός άριστη γνώση τους (αστικά και πολιτικά δικαστήρια με επαγγελματίες δικαστές) ή αφετέρου κοινό νου που κρίνει αν κάποιος επιτέλεσε ή όχι μια εκ των προτέρων τεκμηριωμένα παράνομη πράξη (ένορκοι), αφού ακουστούν τα στοιχεία υπέρ και κατά από τους επαΐοντες νομικούς (πρόεδρο δικαστηρίου, πολιτική αγωγή, υπεράσπιση) που δεν μετέχουν στην απόφαση. Η λήψη απόφασης από προεπιλεγμένα άτομα είναι αναγκαστικά προκατειλημμένη. Αν αρκούσε η γνώση και η εμπειρία, δεν θα υπήρχαν διαφορετικές απόψεις υπέρ και κατά μιας πρότασης είτε νομοθετικής είτε δικαστικής. 

Ένας εισαγγελέας κάνει έλεγχο σε πολιτικά πρόσωπα για διαφθορά. Αλλάζει η κυβέρνηση και ο εισαγγελέας βρίσκεται κατηγορούμενος για…διαφθορά. Με οποιαδήποτε τελική απόφαση της δικαιοσύνης, ποιος θα έχει τελικά πεισθεί αν ο εισαγγελέας είναι ένοχος; Η κυβέρνηση αποτελείται από άτομα που εγκρίνει η βουλή – άρα, η πλειοψηφία της βουλής αδυνατεί να κρίνει την κυβέρνηση. Υπουργικό Συμβούλιο διορίζει τους επικεφαλής της δικαιοσύνης. Άρα, η δικαιοσύνη αδυνατεί να κρίνει την κυβέρνηση. Πώς είναι δυνατό να υπάρξει κάθαρση χωρίς ανεξαρτησία των εξουσιών;

Οι αποφάσεις του δικαστηρίου προσφέρουν κάθαρση μεταξύ ελέου που αισθανόματε για τον κρινόμενο και φόβου που νιώθομε για το νόμο. Σύμπτωση ηθικής και δικαίου είναι προϋπόθεση για την ευδαιμονία της πολιτείας.

One thought on “ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

  1. Εξαιρετική ανάλυση. Συμπληρωματικά τα εξής:
    Η δικαστική εξουσία προσπαθεί να διερευνήσει το γεγονός ή τα γεγονότα που διαταράσσουν την ισορροπία της ζυγαριάς σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα και απονέμει δικαιοσύνη προσπαθώντας να επαναφέρει την ισορροπία. Τα γεγονότα που διαταράσσουν την ισορροπία έχουν να κάνουν με την παιδεία του κατήγορου και του κατηγορούμενου, δηλαδή κατά πόσον είχαν επάρκεια λογικής να ισορροπήσουν την επιθυμία και το θυμό – Εσωτερική Ισορροπία (ΣΙ) και κατά πόσον οι πράξεις τους ακολούθησαν την Αριστοτελική μεσότητα – Εξωτερική Ισορροπία (ΞΙ). Η θεά έφερε τη ζυγαριά σε ισορροπία με τη θυσία της Ιφιγένειας. Αυτό όμως χάλασε την ισορροπία στο εσωτερικό οικογενειακό περιβάλλον του Αγαμέμνονα με όλα τα επακόλουθα. Ενδιαφέρον έχει η σύγκρουση των επιθυμιών του Αγαμέμνονα η μία αυτή του στρατηγού που υπερίσχυσε και η άλλη του πατέρα που υποτάχθηκε. Η λογική για τον Αγαμέμνονα χάθηκε όταν θήρευσε το ελάφι της θεάς. Με το παράδειγμα αυτό φαίνεται η βασική ουσία που διαμορφώνει το νοητικό και κοινωνικό εγώ και είναι η παιδεία. Επίσης φαίνεται και η έννοια της δικαιοσύνης που έχει να κάνει με την ισορροπία στη Φύση για να υπάρχει ομαλή λειτουργία των οντοτήτων που την αποτελούν.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s