ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΚΟΣΤΟΣ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 11 Απριλίου 2020

Επιτελώ ένα έργο όταν μετακινώ μια δύναμη, π.χ. ένα βάρος. Για ν΄ ανεβάσω ένα κιλό πράγματα ένα μέτρο, πρέπει να πληρώσω ενέργεια, τόση όση αποθηκεύεται στο ανεβασμένο βάρος και κάτι παραπάνω. Το κάτι παραπάνω οφείλεται σε μια “απώλεια” ενέργειας για την υπερνίκησης της τριβής. Η ενέργεια της τριβής είναι άτακτη, γίνεται θερμότητα, ενώ η άνοδος του βάρους είναι τακτική ενέργεια· όλα τα μόρια των πραγμάτων ανεβαίνοντας κάνουν μια παράλληλη κίνηση, σαν των στρατιωτών σε παρέλαση. Επεκτείνοντας αυτή την αντίληψη, κάθε δραστηριότητά μας έχει κόστος και το κόστος αυτό είναι κάτι παραπάνω από την αξία της δραστηριότητας. Ωστόσο, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πιο διαχειρίσιμο, πιο βολικό για μας. Πρέπει να ανεβάσω 100 κιλά πράγματα σε ύψος 1 μέτρου. Δεν μπορώ να σηκώσω 100 κιλά. Μπορώ όμως να ανεβάσω εύκολα 10 κιλά σε δέκα διαδρομές, το ίδιο έργο είναι.

Σε κοινωνικό επίπεδο, πρέπει να αντιμετωπίσουμε μια δύσκολη κατάσταση. Η αντιμετώπιση κοστίζει. Και το κόστος αυτό είναι πάντα λίγο μεγαλύτερο από την αξία της δύσκολης κατάστασης. Οι πολιτικοί αποφασίζουν πόσο μεγαλύτερο, αλλά και διαχειρίσιμο είναι το κόστος της κατάστασης συγκριτικά με εκείνο της αντιμετώπισης. Όταν λέω “πολιτικοί”, εννοώ έναν άρχοντα στη μοναρχία, λίγους στην ολιγαρχία, το σύνολο των πολιτών στη δημοκρατία. Και αυτοί έχουν το νόμιμο δικαίωμα να επιβάλλουν, ακόμη και βίαια, την απόφασή τους. Το πρόβλημα για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων είναι ότι αυτές αφορούν το σχεδιασμό του μέλλοντος και επομένως ενέχουν αναγκαστικά πολύ ή περισσότερο σφάλμα. Και καλό είναι να θυμόμαστε πως “θεο μν μελλντων, νθρωποι δ γιγνομένων, σοφο (σύγχρονοι επιστήμονες) δ προσιόντων ασθάνονται” (Φιλόστρατος). Πρέπει όμως να θυμόμαστε και πως το κόστος από τις συνέπειες της δύσκολης κατάστασης και το κόστος της αντιμετώπισής της θα το πληρώσει το σύνολο των πολιτών.

Και τώρα έρχομαι σε μια σύγχρονη κρίση, που μπορεί να είναι ένας πόλεμος, μια πανδημία, μια οικονομική κρίση ή οποιαδήποτε άλλη κατεπείγουσα κατάσταση. Λέγοντας “κρίση” εννοώ μια κατάσταση φαύλου κύκλου που αυτοενισχύεται. Στον πόλεμο οι σκοτωμοί προάγουν φόνους από εμάς και αυτοί σκοτωμούς από τους αντιπάλους· στην πανδημία, ένας άρρωστος μολύνει άλλους κι αυτοί άλλους· σε μια οικονομική κρίση η ανεπάρκεια παραγωγής συγκριτικά με την κατανάλωση αναγκάζει να αποθηκεύουν αγαθά όσους πολίτες μπορούν επιτείνοντας την ανεπάρκεια στην αγορά, ενώ η υπερεπαρκής παραγωγή συνεπάγεται απολύσεις και η προξενούμενη ανεργία προκαλεί περαιτέρω μείωση της κατανάλωσης. Στους φαύλους κύκλους πρέπει να σχεδιασθεί μια ολοκληρωτική αντιμετώπιση. Ολοκληρωτική σημαίνει πως δεν μπορεί να αποφασισθεί από τον καθένα, αλλά από ολόκληρο το κράτος ή, ιδανικά, από όλη την ανθρωπότητα. Ολοκληρωτική θα πει σημαντικό περιορισμό των ατομικών ελευθεριών. Η οποιαδήποτε εξουσία θα επιλέξει το σχέδιο. Μπορεί να επιτύχει ή να αποτύχει στην αντιμετώπιση της δύσκολης κατάστασης. Είτε επιτύχει είτε όχι, θα έχει σημαντικό κόστος. Στο τέλος θα έλθει ο λογαριασμός. Μήπως το κόστος των μέτρων για την αντιμετώπιση ήταν υπερβολικό συγκριτικά με το κόστος της κατάστασης; Σε μια σοβαρή απειλή από ένα γείτονα, πρέπει να εξοπλισθούμε. Ο εξοπλισμός μας θα προκαλέσει εξοπλισμό και του αντιπάλου. Πόλεμος μπορεί να μη γίνει. Αυτό που θα μείνει θα είναι πτώχευση και των δύο αντιπάλων (προς όφελος των οπλοπαραγωγών). Αν όμως γίνει, δεν επιτρέπεται να μας βρει οπλικά απροετοίμαστους. Σε μια πανδημία, αν δεν υπάρχει γνωστός τρόπος για την εξουδετέρωση του βλαπτικού παράγοντα, η κύρια άμυνα είναι η απομόνωση του ενός από τον άλλον. Αυτό συνεπάγεται υποχώρηση της οικονομικής ανάπτυξης. Και πρέπει να ζυγίσουν οι πολιτικοί τι βαραίνει περισσότερο. Η πανδημία μπορεί να μεταδίδεται με πρωτοφανή ταχύτητα, έτσι που τα βαριά κρούσματα να σωρεύονται σε πυκνότητες στις οποίες δεν μπορούν να ανταποκριθούν οι υπάρχουσες υγειονομικές δομές. Κι αυτό ισχύει ακόμη και αν συνολικά η πανδημία είναι κατά μέσον όρο πολύ ελαφριά στη συντριπτική πλειονότητα (π.χ. 85%) και γίνεται επικίνδυνη στα περισσότερο κοινωνικά άχρηστα άτομα, γέρους, βαρέως πάσχοντες κλπ. Πάντα κατά μέσον όρο.

Τα ολοκληρωτικά μέτρα όμως που απαιτούνται για την αντιμετώπιση κρίσεων έχουν άλλο ένα, ακόμη πιο δύσκολα υπολογιζόμενο, κόστος, εκείνο του ολοκληρωτισμού καθαυτού. Μια κυβέρνηση επιβάλλει περιορισμούς, με τη χρήση και ποινικών μέτρων. Και ο λαός τα δέχεται και πειθαρχεί λόγω του πανικού που προκαλεί η κρίση. Η κρίση κάποτε παρέρχεται και μένουν ο ολοκληρωτισμός των αρχόντων και η δουλική συνήθεια των πολιτών να τον ανέχονται. Ο ολοκληρωτισμός μπορεί να ελέγχεται από ένα ή περισσοτέρους ή το σύνολο των πολιτών. Σε όλη αυτή τη διαδικασία, κάποιοι έχουν ωφεληθεί. Μπορεί να είναι οι οπλοπαραγωγοί, οι κατασκευαστές ειδών υγιεινής, οι τραπεζίτες κλπ. Και οι θέσεις τους ενισχύονται, με αύξηση των ανισοτήτων και όλες τις συνέπειές της, ανάλογα με τον αριθμό των αρχόντων.

Κάθε αναγνώστης αυτού του κειμένου προβληματίζεται. Στην πανδημία του κορωναϊού η κυβέρνηση πήρε έγκαιρα κάποια περιοριστικά μέτρα. Η κατάσταση χειροτερεύει, αλλά με ρυθμό σημαντικά βραδύτερο από εκείνον άλλων χωρών που δεν πήραν τέτοια μέτρα. Θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχία. Χαρακτηριστική είναι η αντιπαράθεση των στοιχείων μεταξύ Κίνας, που ξεκίνησε μαζικά την πανδημία, αλλά με ακραία περιοριστικά μέτρα την περιόρισε, και των ΗΠΑ, που προτίμησε να προστατεύσει την οικονομία της και έφθασε στο σημείο να επαληθεύει το όνειρο του Προέδρους της: Πρώτη η Αμερική. Μόνο που αυτή τη στιγμή που γράφω είναι πρώτη σε εξάπλωση της πανδημίας. Όταν παρέλθει ο κίνδυνος, που εύλογα, εμπιστευόμενοι την ισχύ της επιστήμης μας, πιστεύομε πως θα παρέλθει, θα γίνει ο απολογισμός. Θα επιβιώσουμε τότε οικονομικά; Και ο προβληματισμός του καθενός μας πώς απαντάται;

Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει σήμερα με ασφάλεια αν τα μέτρα που έχουν ληφθεί είναι προς τη σωστή κατεύθυνση ή όχι. Κι αυτό, διότι τα δεδομένα για το μέλλον είναι ανεπαρκέστατα. Υπέρ των μέτρων είναι ότι αυτά συνάδουν με τις συμβουλές των “σοφών που αισθάνονται τα προσιόντα, τα επικείμενα”. Το αν στρέφονται όμως προς τη σωστή κατεύθυνση δεν απαντάται με αυτό το επιχείρημα. Παραμένει, ωστόσο, ένα που έχει σχεδόν καθολική ισχύ. Η αντιμετώπιση των οξειών καταστάσεων, όπως σε ένα φαύλο κύκλο, απαιτεί μαζική, ολοκληρωτική, αντιμετώπιση από άρχοντες και αρχομένους. Καλώς ή κακώς πάρθηκαν κάποιες αποφάσεις από τους άρχοντες, την κυβέρνηση. Εγώ, ως αρχόμενος, αν δεν πειθαρχήσω, δυσχεραίνω την εφαρμογή των μέτρων για την επιτυχή αντιμετώπιση της κρίσης, ενώ δεν μειώνω τις ανεπιθύμητες συνέπειες, δεν ανακουφίζω το κόστος της εφαρμογής τους. Πειθαρχώ!

One thought on “ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΚΟΣΤΟΣ

  1. Όταν δέχεται μια χώρα επίθεση σε ένα συγκεκριμένο σημείο, τότε εκεί αναπτύσσει την άμυνα της και όχι σε όλη την επικράτεια. Ο εν λόγω ιός μεταδόθηκε από ταξιδιώτες και άρα οι πύλες εισόδου από το εξωτερικό θα έπρεπε αμέσως να τεθούν υπό έλεγχο και εκεί που εμφανίσθηκε ο ιός να χαρτογραφηθεί με υπευθυνότητα η εξάπλωση του ώστε να μπει καραντίνα. Συνεπώς, θα έπρεπε να υπάρχει ένας επιστημονικά τεκμηριωμένος στρατηγικός σχεδιασμός σε μια χώρα σε περίπτωση πανδημίας. Αντί αυτού βλέπουμε τι γίνεται διεθνώς και κυρίως μια πρωτοφανή προπαγάνδα εκφοβισμού μάλιστα αλλάζοντας τη νομοθεσία ώστε μόνο για τον εν λόγω ιό να μη θεωρείται αιτία θανάτου η πραγματική αιτία (καρδιά, πνεύμονες, κλπ.) αλλά η προσβολή από τον συγκεκριμένο ιό και αυτό να μην ισχύει για άλλους ιούς. Επίσης στην εποχή της πληροφορικής δεν παρουσιάζονται δεδομένα περασμένων ετών από θανάτους σε διάφορες ασθένειες και συνολικό αριθμό θανάτων για το ίδιο χρονικό διάστημα για να υπάρχει μέτρο σύγκρισης. Η συγκεκριμένη κατάσταση όπως εξελίσσεται βρωμάει όπως βρώμικη είναι η συμμορία (άθεο-ιερατείο, τραπεζίτες, πολυεθνικές) που επηρεάζει τα διεθνή δρώμενα και προσπαθεί να επιβάλλει παγκόσμια δικτατορία.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s