ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΘΗΤΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. Καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.c0m

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 13 Φεβρουαρίου 2020.

 

Τα αγελαία ζώα έχουν απεριόριστη ελευθερία να κάνουν ό,τι θέλουν και μπορούν. Καθώς επικρατεί όμως ο νόμος του ισχυροτέρου, έχουν μηδενική ισότητα. Τα κοινωνικά ζώα, αντίθετα (μυρμήγκια, μέλισσες κλπ), έχουν μηδενική ελευθερία, κάνοντας αναγκαστικά ό,τι συμφέρει την κοινωνία τους και όχι ό,τι επιθυμούν για τον εαυτό τους. Όμως έχουν απόλυτη ισότητα, καθώς, ανεξάρτητα από το ρόλο τους που είναι αναγκαστικά στεγανός, έχουν όλα ίση πρόσβαση στις αποθήκες που δημιουργούν (π.χ. μέλι). Ο άνθρωπος έχει το προνόμιο να αποφασίζει, χωρίς εξωτερικές επεμβάσεις, πόση ελευθερία και ισότητα διαθέτει, πόσο αγελαίος και πόσο κοινωνικός είναι. Ο άνθρωπος είναι φύσει πολιτικό (όχι κοινωνικό) ζώο (Αριστοτέλης).

Στην ουτοπική κοινωνία του Πλάτωνα δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά από τις φυσικές κοινωνίες. Όπως σ΄ αυτές, ο Πλάτων αναγνωρίζει στην πολιτεία του στεγανούς διαχωρισμούς ρόλων και κοινοκτημοσύνη των αγαθών, δηλαδή πλήρη ισότητα των πολιτών (φυλάκων). Στις μέλισσες, ίση πρόσβαση στο μέλι έχουν όλα τα μέλη της κυψέλης, βασίλισσα, εργάτριες και κηφήνες. Καθώς οι κηφήνες μετά τη γονιμοποίηση της βασίλισσας δεν έχουν άλλο κοινωνικό ρόλο (δεν παράγουν μέλι), είναι κοινωνικά άχρηστοι και εκτελούνται. Στην Πολιτεία του Πλάτωνος οι κοινωνικά άχρηστοι δεν εκτελούνται – διαφορά από μια φυσική κοινωνία, αν και υπάρχει μέριμνα για έλεγχο του πληθυσμού.

Στις ανθρώπινες κοινωνίες η αναγκαστική εργασία προς όφελός της κοινωνίας είναι περιορισμένη. Αφορά στο κοινωνικό, κυρίως επαγγελματικό, ωράριο καθενός. Αυτό είναι ασήμαντο σε ανεπάγγελτους, μικρές ηλικίες, υπερήλικες, ασθενείς και άλλους. Αλλά και στους υπόλοιπους περιορίζεται περίπου στο τρίτο του χρόνου τους. Τα άλλα δύο τρίτα διατίθενται στις σωματικές ανάγκες του αισθητού Εγώ και στις επιθυμίες και σκοπούς, τη βούληση του νοητού Εγώ. Η υπεύθυνη ανάληψη κοινωνικών ρόλων προαπαιτεί παιδεία. Παιδεία είναι η διαδικασία με την οποία σχηματίζεται μια εσωτερική κλίμακα αξιών, στην οποία εντάσσει το άτομο κάθε φαινόμενο που παρατηρεί. Σε αντιδιαστολή, με την εκπαίδευση το άτομο γίνεται ικανό να κάνει κάτι που δεν μπορούσε να το κάνει προηγουμένως.

Όσο υπάρχουν τα σύγχρονα κράτη-έθνη, όπως διαμορφώθηκαν μετά τη Γαλλική Επανάσταση, οι πολίτες τους οφείλουν να έχουν ένα ελάχιστο κοινής παιδείας. Κοινή παιδεία επιβάλλει κάποιου βαθμού εξαναγκασμό. Οι ευκαιρίες είναι δύο μόνο: η υποχρεωτική εκπαίδευση για παιδιά 5-15 ετών και η υποχρεωτική θητεία των ενηλίκων. Αν και βραχύτερη από την εκπαιδευτική παιδική περίοδο η θητεία, είναι σημαντική, διότι αφορά σε ολόκληρο το 24ωρο.

Η θητεία έχει συνδεθεί παραδοσιακά με την άμυνα της πολιτείας. Οι στρατιώτες οφείλουν τότε να δώσουν ακόμη και τη ζωή τους για το συμφέρον της πατρίδας τους. Η πατρίδα έχει υποχρεωτικές ανάγκες πέρα από την άμυνα κατά εχθρών, π.χ. αντιπλημμυρικά, αρδευτικά έργα, προστασία και επέκταση δασών, έργα υγείας, εσωτερική ασφάλεια, πυρόσβεση κλπ. Καθώς παραδοσιακά από την εποχή του Τρωικού πολέμου και πιο παλιά ως πρόσφατα, οι πόλεμοι απαιτούσαν μυϊκή ισχύ και οι άνδρες έχουν κατά μέσον όρο σαφή μυϊκή υπεροχή έναντι των γυναικών, η θητεία αφορά συνήθως μόνο άνδρες. Παραπάνω όμως δόθηκε στη θητεία ένας ευρύτερος κοινωνικός, παιδευτικός, ρόλος. Θα μπορούσαν να μετέχουν σ΄ αυτήν και οι γυναίκες; Ισχυρίζομαι, ναι. Υλοποιείται επιτυχώς στο κράτος του Ισραήλ και δεν ξέρω πού αλλού. Αναφέρθηκαν ήδη κάποιοι τομείς για τους οποίους είναι χρήσιμη μια υποχρεωτική θητεία, πέρα από την άμυνα.

Οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν περιορίζονται στο μέτωπο, όπως γινόταν ως ακόμη και τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Οι άμαχοι στα μετόπισθεν δεν έχουν επαρκή άμυνα, ενώ είναι εκτεθειμένοι στους κινδύνους του πολέμου (βομβαρδισμούς ασύλληπτης καταστροφικότητας, λιμούς και λοιμούς, ανατροπή γενικά του κοινωνικού ιστού κλπ). Απαιτείται επομένως αστική άμυνα που δεν την παρέχει ικανοποιητικά ο στρατός. Μια γυναικεία θητεία θα μπορούσε να βοηθήσει αποφασιστικά στην αστική άμυνα.

Η γυναικεία θητεία έχει βιολογικά κωλύματα, κυρίως την αποκλειστική ικανότητα της γυναίκας για κύηση και γαλουχία. Τρόπους αντιμετώπισης των κωλυμάτων μπορούμε να εμπνευσθούμε από άλλες χώρες. Ωστόσο, η «ισότητα» στις υποχρεώσεις των δύο φύλων οφείλει να αντισταθμισθεί με αντίστοιχη ισοδυναμία των δύο φύλων στις επαγγελματικές δραστηριότητες. Στον ιδιωτικό τομέα, ο εργοδότης προτιμά να προσλάβει έναν άνδρα που δεν θα απουσιάζει για λόγους κύησης μόλις αποκτήσει την αναγκαία πείρα ενώ τείνει να αμείβει τη γυναίκα με κατώτερο μισθό για τους ίδιους λόγους. Ακόμη και αν οι νόμοι επιβάλλουν στις δημόσιες υπηρεσίες να μη γίνεται διάκριση στην πρόσληψη και στις αμοιβές μεταξύ των φύλων, η διαφορά υπάρχει. Οι γυναίκες απουσιάζουν από την απόκτηση προσόντων στη διάρκεια της κύησης και γαλουχίας και επομένως υστερούν έναντι των ανδρών στις προαγωγές τους. Η ανισότητα αυτή υποτίθεται πως αντισταθμιζόταν με την απαλλαγή της γυναίκας από τη στρατιωτική θητεία, η οποία όμως μπορεί να δημιουργεί άλλες ανισότητες (για παράδειγμα, «ειδικότητα αποκτηθείσα εν τω στρατεύματι»).

Εναλλακτικός τρόπος αντιστάθμισης θα ήταν η οικονομική εξαγορά του χρόνου απουσίας από την εργασία με κατάλληλο επίδομα που πηγάζει από την ανδρική εργασία. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι για τέτοια αντιστάθμιση που απαιτούν σοβαρή μελέτη για τον υπολογισμό τους, καθώς η γονιμότητα είναι αξία ποιοτική, ενώ η οικονομική εξαγορά έχει τιμή ποσοτική. Η ισοδυναμία του ποιοτικού με το ποσοτικό μόνο με ένα τρόπο εξασφαλίζεται, την ευρύτατη συναίνεση του συνόλου. Αυτό είναι ηθική, η βούληση της κοινωνίας. Τέτοια επιτυγχάνεται σε μια δημοκρατία. Θυμίζω ότι δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο οι άρχοντες (δικαστές και βουλευτές, νομοθέτες που η βούλησή τους γίνεται νόμος) κληρώνονται, ενώ το πολίτευμα στο οποίο οι άρχοντες εκλέγονται είναι ολιγαρχία (Αριστοτέλης).

Η απόκτηση πείρας των γυναικών στη θητεία τους για ενδεχόμενη αστική άμυνα είναι χρήσιμη και σε περιόδους ειρήνης. Με τη βιολογικά επιβαλλόμενη ανάγκη να περιποιείται σωματικά η γυναίκα τα παιδιά της, επικρατεί σε επαγγέλματα που σκοπό έχουν την άμεση ή έμμεση σωματική περιποίηση σε όλες τις ηλικίες: Βρεφονηπιαγωγοί, φροντιστές ηλικιωμένων, νοσηλευτές, μαίες, κλπ.

Ο παιδευτικός χαρακτήρας της θητείας έγκειται σε δύο κυρίως στόχους. Αφενός ενίσχυση της εθνικής ταυτότητας και αφετέρου εθισμό στην πειθαρχία. Η πειθαρχία, μια κοινωνική αρετή, διαφέρει ριζικά από την υπακοή, μια αγελαία ιδιότητα. Στην υπακοή ο ασθενέστερος υπάγει τη βούλησή του σε μια ανώτερη βούληση. Στην πειθαρχία όλοι υπάγονται σε μια ανώτερη βούληση, το Νόμο. Ενδέχεται ο ρόλος κάποιου (π.χ. αξιωματικού) να είναι να διατάζει και άλλου (π.χ. στρατιώτη) να υπακούει. Αν αμελήσει να διατάξει ή αν διατάξει πέρα από τις δικαιοδοσίες του ο αξιωματικός, ή αν δεν υπακούσει ή αν υπακούσει σε παράνομη διαταγή ο στρατιώτης, υπάρχουν κυρώσεις.

 

2 thoughts on “ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΘΗΤΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s