ΠΑΙΓΝΙΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 28 Φεβρουαρίου 2020.

Παίζω στον υπολογιστή. Έχω ξαναγράψει για το παιχνίδι (dimitrissideris.wordpress.com). Υποστήριξα τότε ότι το παιχνίδι είναι ο κυριότερος βιολογικός τρόπος για να ασκηθεί διασκεδάζοντας και ακίνδυνα ένα ζώο, και, όμοια, ο άνθρωπος, για να αντιμετωπίζει τα πραγματικά προβλήματά του. Είναι προτύπωση των αγώνων της ζωής.

Τα παιχνίδια λοιπόν διέπονται από κανόνες πώς να παίζεις και κανόνες πώς να κερδίζεις. Αν δεν τηρείς τους πρώτους, αποβάλλεσαι. Οι κανόνες όμως πώς να κερδίζεις είναι προαιρετικοί. Έχουν μεγάλη ποικιλία. Τους μαθαίνεις μόνον παίζοντας. Αυτή ακριβώς είναι η προσφορά του παιχνιδιού. Μαθαίνεις διασκεδάζοντας. Μ΄ αυτούς τους κανόνες αντιμετωπίζει κανένας αφενός την τύχη (σε κάποια παιχνίδια) και αφετέρου τη λογική ή τεχνική προσπάθεια κάποιου(ων) αντιπάλου(ων). Ο αγώνας μπορεί να είναι ανταγωνιστικός ή με άμιλλα, ενδεχομένως και με συμμαχίες. Στα ανταγωνιστικά παιχνίδια νίκη του ενός είναι η ήττα του άλλου. Να σημειώσω πως παίζοντας σκάκι εναντίον του υπολογιστή, νιώθω αγωνία, όταν χάνω. Θέλω να πω πως με την ήττα δεν ντρέπομαι απέναντι στους άλλους, αφού δεν υπάρχει ανθρώπινος αντίπαλος, αλλά έναντι του εαυτού μου, που δεν τα έβγαλα πέρα με την προγραμματισμένη λογική του υπολογιστή. Η αγωνία μου είναι μικρότερη παίζοντας τυχερά παιχνίδια. Αν χάσω, δεν φταίω, απλώς ήμουν άτυχος. Και στις δύο περιπτώσεις όμως, αν κερδίσω, χαίρομαι.

Παίζοντας με έναν άνθρωπο, μπορώ να «κλέψω», να κάνω μια μη επιτρεπόμενη κίνηση. Αν τη δει, αποβάλλομαι. Αν όμως δεν με τσακώσει, εγώ κερδίζω! Στον υπολογιστή η μη επιτρεπτή κίνηση είναι αδύνατη. Όπως στις κοινωνίες των εντόμων, όπου τα μέλη τους ενεργούν υποχρεωτικά προς όφελος της κοινωνίας τους, χάρη σε κατάλληλα αντανακλαστικά. Θα μπορούσε άραγε μια ανθρώπινη κοινωνία να οργανωθεί έτσι, που να αποκλείει τις μη-επιτρεπτές κινήσεις; Και, αν γίνεται, θα ήταν επιθυμητό; Οι νόμοι της ανθρώπινης κοινωνίας (πολιτείας) αποφασίζονται και επιβάλλονται από τους ίδιους τους ανθρώπους, από τους «άρχοντές» τους. Έργο των κοινωνικών επιστημών θα ήταν η αναζήτηση τέτοιων νόμων που να αποκλείουν (ή να μειώνουν στο ελάχιστο) την παραβατική δυνατότητα. Για παράδειγμα, η διαφθορά στηρίζεται στην ύπαρξη «μέσου» κυρίως στις μοναρχίες, όπου ο άρχοντας ευνοεί, λόγω του μέσου, κάποιον ή στην πελατειακή σχέση των αρχόντων στις ολιγαρχίες, όπου οι εκλεγόμενοι αγοράζουν ψήφους πουλώντας εξυπηρέτηση. Όταν όμως οι άρχοντες κληρώνονται, όπως στη δημοκρατία, οι δυνατότητες διαφθοράς περιορίζονται στο ελάχιστο. Επιθυμούμε όμως μια κοινωνία χωρίς δυνατότητα διαφθοράς, ένα παράδεισο χωρίς το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού; Θα διαφέραμε τότε από τις κοινωνίες των εντόμων; Υπάρχει διαφορά. Η ανθρώπινη ύπαρξη έχει τρεις υποστάσεις, μια αισθητή από όλους, μια νοητή, άμεσα αντιληπτή μόνον από το ίδιο το υποκείμενο, ενώ οι άλλοι μόνο έμμεσα μπορούν να τη νοούν, να τη συμπεραίνουν από την αισθητή συμπεριφορά του και μια κοινωνική. Αντίστοιχα κατανέμεται ο χρόνος καθενός. Στην ενήλικη ζωή η κοινωνική συμπεριφορά (επαγγελματικός και πολιτικός χρόνος) καταλαμβάνει το τρίτο περίπου του χρόνου καθενός. Ένα άλλο τρίτο αφιερώνεται στην αισθητή ύπαρξη για ικανοποίηση των σωματικών αναγκών (π.χ. ύπνος) και άλλο ένα τρίτο στην πραγμάτωση των ιδιαίτερων σκοπών και επιθυμιών του καθενός. Η πολιτεία αποτελείται από ρόλους που τους υποδύονται κυρίως ενήλικες, επαγγελματίες. Μόνον γι΄ αυτούς επομένως, στο κοινωνικό τους ωράριο, οφείλουν να ισχύουν οι υποχρεωτικοί νόμοι, έτσι που ακόμη και αν κάποιος είναι διεφθαρμένος χαρακτήρας, να μη του δίνεται η δυνατότητα να παραβιάσει τους νόμους. Η εκτροπή τον θέτει εκτός κοινωνίας. Στη δημοκρατία αποχή δεν υπάρχει, εφόσον κάποιος είναι πολίτης, οπότε το όνομά του είναι γραμμένο στην κληρωτίδα για να κληρωθεί άρχοντας (βουλευτής, δικαστής) για ορισμένη θητεία. Σε όλη την ιστορία, περισσότερο σήμερα παρά στην αρχαιότητα, η τρίτη (εκτελεστική) εξουσία (πρωθυπουργός/υπουργοί) απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις που απαιτούν εκλογή, όπως στην αρχαιότητα οι «στρατηγοί». Σ΄ αυτούς δεν αποκλείεται η δυνατότητα διαφθοράς. Ωστόσο, κάτω από τον έλεγχο της εντελώς ανεξάρτητης κληρωμένης βουλής και δικαιοσύνης, οι δυνατότητές τους είναι σημαντικά περιορισμένες.

Τέτοιες σκέψεις αποκόμισα παίζοντας στον υπολογιστή.

Δεν έχω ιδέα αν αυτές οι αρχές για τα παίγνια που αναφέρω, έχουν σχέση με την επιστημονική θεωρία των παιγνίων. Ωστόσο, μου φαίνεται πως το 2015 παραβιάσαμε θεμελιώδεις κανόνες από τους παραπάνω. Ένας ήταν οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι υποχρεωτικοί. Αν τους παραβείς, αποβάλλεσαι, GREXIT. Δεν είμαστε εντελώς παράλογοι. Στις αμιγείς κοινωνίες, όπως είναι των μυρμηγκιών και των μελισσών, οι κοινωνίες στηρίζονται σε υποχρεωτικούς κανόνες, που, είναι υποχρεωμένα τα μέλη τους να τους τηρούν. Ο άνθρωπος όμως είναι πολιτικό ζώο (Αριστοτέλης). Κι αυτό σημαίνει ότι τα μέλη της ανθρώπινης κοινωνίας είναι μεν υποχρεωμένα να εφαρμόζουν κάποιους κανόνες, αλλά τους κανόνες τους έχουν επιβάλλει οι ίδιοι οι άνθρωποι. Όποιος δεν τους τηρεί αποβάλλεται από την κοινωνία του, με περιφρόνηση, απομόνωση, ανάθεμα, εξορία, φυλακή, εκτέλεση. Οι κανόνες της Ε.Ε. είναι κι αυτοί ανθρώπινοι. Άρα μπορούν να αλλάξουν. Αυτή την αλλαγή, ενδεχομένως απαραίτητη για να μη διαλυθεί η Ένωση, αλλά εξαιρετικά δύσκολη, επιδιώξαμε αδέξια το 2015. Ο άλλος κανόνας που παραβιάσαμε είναι ο προαιρετικός, σαν της πρέφας: Δεν εξασφαλίσαμε συμμαχίες. Ενώ είχαμε δυνητικούς φυσικούς συμμάχους που συνέπασχαν μαζί μας, (π.χ. Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Κύπρος), έστω και με διαφορετικές επιμέρους λεπτομέρειες, βρεθήκαμε στην αναπάντεχη θέση να τους έχουμε αντικριστά αντίπαλούς μας. Θυμίζω πως μια ευφυής πολιτική συμμαχιών με τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου σε μιαν άλλη εποχή, έφεραν τα «Μεσογειακά Προγράμματα» που ενίσχυσαν, έστω πρόσκαιρα, τις οικονομίες των αντίστοιχων χωρών. Μα χωρίς συμμαχίες, είναι δυνατό να αναλάβεις ένα τόσο μεγάλο αγώνα να ανατρέψεις τους κανόνες της κυρίαρχης δύναμης όπως είναι η Ε.Ε.;

Την ώρα που παίζω στον υπολογιστή μου, τα τρέχοντα προβλήματά μας διελαύνουν προβαλλόμενα στην οθόνη της συνείδησής μου και αναρωτιέμαι αν η στρατηγική που εφαρμόζω στο παιχνίδι θα μπορούσε να ισχύσει στον αγώνα της ζωής.

Οι ζωντανοί αγώνες έχουν στοιχεία και πέρα από λογικούς κανόνες, ψυχολογικά. Το υπαινίχθηκα παραπάνω. Οι ψυχολογικοί παράγοντες ταλαντώνονται. Περιοδικά, πεινάμε, διψάμε, κάνομε έρωτα και, αντίστοιχα, στην υγιή κοινωνία, περιοδικά εναλλάσσομε μια φάση ανάπτυξης, δηλαδή ενός είδους νηστείας σχηματίζοντας αποθήκες, όπως όλα τα κοινωνικά ζώα, με μιαν άλλη, κατανάλωσης, ενός είδους πασχαλιάς. Ακόμη έχουν αγωγιμότητα, έτσι που οι στάσεις του ενός μεταφέρονται στον άλλο και η πτώχευση μιας τράπεζας στις ΗΠΑ μπορεί να πυροδοτήσει παγκόσμια κρίση. Τέτοιοι κανόνες διέπονται από την Τύχη, αλλά και από περιοδικότητά, Θα επέτρεπε, επομένως, να πιθανολογούνται από τους ειδήμονες των παιγνίων στην πολιτική.

One thought on “ΠΑΙΓΝΙΑ

  1. Παίγνια, μαθαίνεις παίζοντας, ότι καλύτερο θα μπορούσε ένας εκπαιδευτικός να κάνει για να δώσει κίνητρα στους μαθητές και να μην αισθάνονται ανία στο μάθημα. Σήμερα, όπως πολύ καλά αναφέρεται στο παρόν άρθρο, υπάρχει αυτή η δυνατότητα με τους υπολογιστές και υπάρχει αυτή η τάση στην εκπαίδευση, μάλιστα η τεχνολογία έχει κάνει άλματα με την επαυξημένη πραγματικότητα (Augmented Reality), όπου ο εκπαιδευόμενος βρίσκεται στον τρισδιάστατο εικονικό χώρο του παιγνιδιού μαζί με τις επίσης τρισδιάστατες εικονικές φιγούρες του παιγνιδιού και αλληλοεπιδρά μαζί τους (Microsoft X-box Kinect).

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s