ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΚΑΙ ΛΙΤΑΝΕΙΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. Καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 25 Δεκεμβρίου 2019

«Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν.». Μέσα μας υπάρχει ένα άπειρο, που είναι η ψυχή. Έξω μας υπάρχει ένα άλλο άπειρο, που είναι ο Θεός. Η ένωση των δύο απείρων είναι η προσευχή. Κάπως έτσι ορίζει ποιητικά ο V.Hugo την προσευχή. Η λαϊκή μας παράδοση θέλει η προσευχή να είναι το αίτημα προς το Θεό άλλοτε για ένα θαύμα κι άλλοτε για ένα δόξα τω Θεώ. Ο Θεός άλλοτε εισακούει την προσευχή μας και κάνει το θαύμα Του και άλλοτε όχι. Ανάλογα με την πίστη που έχομε, λέμε. Στις κρίσιμες στιγμές που όλοι κάποτε ζούμε, επικαλούμαστε το Θεό. Αν σωθούμε, Τον δοξάζομε. Στατιστικά δεν ξέρω αν έχει αποδειχθεί ποτέ η ισχύς της προσευχής. Η κοινή άποψη, εξάλλου, είναι συζητήσιμη. Αν σε μια μαζική καταστροφή σωθεί κάποιος, που, βέβαια, προσευχήθηκε, αυτό είναι ένα θαύμα. Το θαύμα όμως δεν έγινε για όλους τους άλλους που χάθηκαν. Κι ας προσευχήθηκαν κι αυτοί. Έτσι κι αλλιώς, όταν γίνεται το θαύμα, αυτό συντελείται διαμέσου φυσικών δυνάμεων που, πιστεύομε, αντισταθμίζονται μεροληπτικά, χάρη στην προσευχή, προς όφελός μας. Ο Θεός δεν παραβιάζει τους φυσικούς νόμους, που αυτοί είναι η βούλησή Του.

Η λιτανεία είναι ένα είδος μαζικής προσευχής για κοινωνικά, όχι προσωπικά, θέματα. Με μεγάλη δόση διαδικασιών που θυμίζουν ειδωλολατρία. Μια εικόνα ή το λείψανο ενός Αγίου περιφέρονται με όλους τους πιστούς που ακολουθούν. Η υπονοούμενη ιδέα είναι πως όπως οι γήινοι άρχοντες μπορούν να επηρεασθούν από τη μαζική βούληση του λαού, π.χ., από ένα συλλαλητήριο, έτσι κι ο Θεός μπορεί να εισακούσει καλύτερα την προσευχή του πλήθους παρά ενός μεμονωμένου ατόμου. Οι ανώτατοι άρχοντες, όπως και ο Επουράνιος Βασιλεύς, επηρεάζονται με ένα μέσο: «Και σε μεσίτριαν έχω… ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου… Πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ…». Φανταζόμαστε πως «ως επί της γης και εν ουρανώ».

Επιστημονική απόδειξη δεν υπάρχει, αλλά η διαίσθησή μου είναι ότι τόσο η προσευχή όσο και μια λιτανεία μπορούν να έχουν, έστω σπάνια, ένα ευνοϊκό αποτέλεσμα. Ποια είναι όμως η εξήγηση αυτής της, έστω σπάνιας, αποτελεσματικότητας τέτοιων μεταφυσικών ενεργειών;

Έχω ένα δύσκολο πρόβλημα. Προσεύχομαι. Με την προσευχή ξεχνιέμαι. Παραβλέπω το περιβάλλον μου και συγκεντρώνω την προσοχή μου αποκλειστικά στο πρόβλημά μου. Η ένταση της συγκέντρωσής μου ενδέχεται να επιτρέψει να προκύψει μέσα από το υποσυνείδητό μου, σαν από το πουθενά ή από το Άπειρο, η λύση, η καλύτερη τέλος πάντων, λύση. Υπάρχει ανομβρία. Οι αγρότες είναι απελπισμένοι. Οι καλλιέργειές τους πεθαίνουν από την ξηρασία. Κάνουν μια λιτανεία. Μπορεί, τυχαία, να βρέξει μετά ή, το πιθανότερο, και να μη βρέξει. (Κάποτε πάντως θα ανοίξουν οι ουρανοί). Κι έτσι κι αλλιώς όμως η λιτανεία σημαίνει να συγκεντρωθούν σε έναν τόπο πολλοί άνθρωποι που έχουν ένα κοινό πρόβλημα. Είναι οι ιδανικές συνθήκες για να το συζητήσουν, να προβληθούν ποικίλες λύσεις, οι περισσότερες ανόητες ή ανεφάρμοστες, αλλά δεν αποκλείεται να προκύψει από τη συζήτηση και μια ρεαλιστική λύση. Brain storming, εγκεφαλική καταιγίδα, το λένε οι Αγλοσάξονες. Η μέθοδος περιγράφεται από τον Ηρόδοτο στα ανάκτορα του Κύρου, βασιλιά των Περσών. Στο κάτω κάτω υπάρχουν και άλλοι τρόποι να ποτισθεί ένας τόπος εκτός από τη  βροχή. Μήπως να μεταφέρουν νερό από αλλού; Μήπως να σκάψουν στη ρεματιά μπας βρουν στο πηγάδι νερό; Όποια λύση κι αν βρεθεί, αν βρεθεί, θα κάνει το θαύμα, τα χωράφια θα ποτισθούν, και θα είναι το αποτέλεσμα της λιτανείας.

Προσευχή ή λιτανεία ή όποιου άλλου είδους μαζική παράκληση δεν σημαίνει παραίτηση από κάθε δραστηριότητα. Ακριβώς το αντίθετο. Σημαίνει στροφή της προσοχής στο πρόβλημα, συζήτηση, αναζήτηση λύσης και λήψη αποφάσεων. «Συν Αθηνά και χείρα κίνει!», έλεγαν οι πρόγονοί μας. «Έλα Χριστέ και Παναγιά. Κούνα και συ το χέρι σου», έλεγαν οι πιο πρόσφατοι παππούδες μας. Προσευχή και λιτανεία σημαίνει, οφείλει να σημαίνει, απαρχή μιας δράσης. Το αίτημα μπορεί εξάλλου να μη στρέφεται προς μια υπερφυσική δύναμη, αλλά προς την ανθρώπινη εξουσία. Η επιμονή με πίστη στο αίτημά μου μπορεί να κάμψει την αντίθεση του άρχοντα. Και η ομαδική αίτηση γίνεται ακόμη πιο ισχυρή για να μας κάνει ο γήινος αφέντης τη χάρη. Σε μια πραγματικά ελεύθερη δημοκρατία («Ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἂρχειν καὶ ἂρχεσθαι…», όπως έλεγε ο Αριστοτέλης) ο άρχοντας σήμερα άρχει και αύριο θα είναι αρχόμενος με εξουσία αυτούς που τώρα τον παρακαλούν. Το ξέρει και είναι υποχρεωμένος να απαντήσει έτσι «δίκαια», ώστε, όταν γίνει αρχόμενος, να υπάρχει το δεδικασμένο προηγούμενο μιας δίκαιης, δικής του, απόφασης.

Πέρα από την ανθρωποκεντρική εξήγηση που δίνω παραπάνω, οι άνθρωποι έχομε απόλυτους περιορισμούς στο να κατανοήσουμε τον κόσμο. Και μέσα μας, πέρα από τη λογική και την αντίστοιχη αιτιοκρατία, έχομε άλλου είδους νοητικές δυνάμεις, όπως είναι η πίστη και η ελπίδα. Η ελπίδα είναι, λέγεται, το τελευταίο συναίσθημα που εγκαταλείπει τον άνθρωπο, όταν κάθε λογική διέξοδος είναι αποκλεισμένη. Η πίστη είναι μερικές φορές δίκοπο μαχαίρι. Βρίσκεται στη γειτονιά της μισαλλοδοξίας. Και η μισαλλοδοξία έχει υπάρξει επανειλημμένα στο παρελθόν αιτία ανήκουστων εγκλημάτων. Από την άλλη, η πίστη είναι ικανή και «όρη μεθιστάνειν». Η πίστη είναι το κίνητρο για εμμονή σε ένα σκοπό και η χρονική διάρκεια μιας προσπάθειας μπορεί να αντισταθμίσει μια ισχυρή αντίξοη δύναμη. Εντάξει, τώρα απέτυχα, αλλά πιστεύω και γι΄ αυτό επιμένω. Κάποτε θα νικήσω. Πώς μπορεί όμως να εξασφαλισθεί πως η πίστη θα είναι για καλό και όχι για κακό;

Την απάντηση σ΄ αυτό το ερώτημα μας τη δίνει ο Παύλος σε ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα που έχουν ποτέ γραφεί στην ανθρωπότητα,: «Ἐὰν  ταῖς  γλώσσαις  τῶν  ἀνθρώπων  λαλῶ  καὶ  τῶν  ἀγγέλων,  ἀγάπην  δἐ  μὴ  ἒχω,  γέγονα χαλκὸς  ὴχῶν  καὶ  κύμβαλον  ἀλαλάζον…νυνὶ  δἐ  μένει  πίστις,  ἐλπίς,  ἀγάπη,  τὰ  τρία

ταῦτα·  μείζων  δἐ  τούτων  ἡ  ἀγάπη

Να προσεύχεστε. Μόνοι και μαζί με άλλους. Μην ξεχνάτε πως “ό,τι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει”, λέει ο νόμος Murphy, αλλά ισχύει και το αντίστροφο. Η προσευχή με πίστη βοηθάει να συνεχίζετε τις προσπάθειες ακόμη και αν οι εύλογες πιθανότητες έχουν εξαντληθεί. Κι αν οι ελπίδες σας δεν ευοδωθούν, κι αν οι φόβοι σας δεν πραγματοποιηθούν, μην παραιτηθείτε. Πάντα υπάρχει κάποια επόμενη φορά. Κι αν δεν ελπίζετε κι αν δεν φοβάστε, μη σας νοιάζει· σημαίνει, λέει ο Καζαντζάκης, πως είστε ελεύθεροι.

 

2 thoughts on “ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΚΑΙ ΛΙΤΑΝΕΙΑ

  1. προσεύχου και για μένα τον αμαρτωλό!
    Όταν ο Γαλέριος, που είχε αρχίσει τον μεγάλο διωγμό κατά των Χριστιανών αρρώστησε σοβαρά σταμάτησε τον διωγμό με το σκεπτικό ότι αφού οι Χριστιανοί θα ήταν πια ελεύθεροι να προσεύχονται θα μπορούσε ο Θεός τους να παρέμβη και για τη δική του υγεία.

    Liked by 1 person

  2. Μια θεία μου, αδερφή της μάννας μου μας έλεγε ότι ακόμα και στο μεγαλύτερο κίνδυνο να βρισκόμαστε αν πούμε “Παναγία μου πρόφτασε” σίγουρα θα βρεθεί ένας τρόπος να γλυτώσουμε και μας έλεγε για το ψάρι που έκλεισε την τρύπα του πλοίου που διαφορετικά θα βούλιαζε.

    Το 1960 στη Νάξο, ήμουν 2α γυμνασίου και υπήρχε ανομβρία, οπότε στις 21 Νοεμβρίου στα Εισόδια της Θεοτόκου, έγινε λιτανεία για να έρθει η βροχή και πράγματι σε λίγες μέρες άρχισε να βρέχει. Τότε είχε μεγάλη σημασία η βροχή του φθινοπώρου για τη σπορά του σιταριού, “το γέννημα”.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s