ΠΙΣΤΗ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Ηπειρωτικός Αγών, 28 Δεκεμβρίου 2019.

Η πίστη σε ένα Θεό δεν επιδέχεται λογική απόδειξη. Είναι φυτεμένη μέσα μας με άγνωστο τρόπο. Ούτε η ανυπαρξία Θεού επιδέχεται λογική απόδειξη. Ο αγνωστικισμός είναι η τρίτη στάση: Αδυνατώ να φθάσω σε συμπέρασμα για την ύπαρξή Του, επομένως δεν ασχολούμαι. Η λογική για το Θεό οδηγεί σε αδιέξοδα. Η πίστη σε Θεό είναι ίσως το πιο καθολικό φαινόμενο της ανθρωπότητας διαχρονικά.  Όμως καθένας που πιστεύει σε ένα Θεό Του αποδίδει ιδιότητες που ταιριάζουν σ΄ αυτό τον ίδιο, τον πιστό, έστω κι αν οι ποικίλες θρησκείες προσπαθούν να επιβάλουν στους πιστούς τους την πίστη σε κάποιες ιδιότητες του Θεού και διαμέσου τους να τους επηρεάζουν. Θα προσπαθήσω να εξετάσω εδώ τη φύση του θείου, όπως τη βλέπουν συνήθως οι άνθρωποι.

Η Μία θεότητα στη Χριστιανική θρησκεία πιστεύεται τρισυπόστατη. Ο Πατήρ είναι πρόσωπο, με νόηση, συναίσθημα και βούληση, όπως θεωρούσαν τους δικούς τους θεούς οι δικοί μας πρόγονοι.  Όμως, πνεύμα ο Θεός και ουδείς πώποτε Θεόν εώρακε. Είναι απροσπέλαστος στις ανθρώπινες δυνάμεις, αμέθεκτος. Αντιστοιχεί στο νοητό Εγώ της δικής μας τρισυπόστατης Ύπαρξης. Ευτυχώς, ο Υιός Του έγινε αισθητός. Με τη γέννησή του από άνθρωπο, ο Λόγος που ήταν, πνεύμα, παρά τω Θεώ, εγένετο σαρξ κι έτσι μπορέσαμε εμείς οι άνθρωποι να τον βλέπουμε, να τον ακούμε, να τον αγγίζουμε, να τον αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας. Αντιστοιχεί στο αισθητό Εγώ μας. Και είναι το Άγιον Πνεύμα, με το οποίο η βούληση του Θεού μεταφέρεται στους πιστούς του, αντιστοιχώντας στο κοινωνικό Εγώ της δικής μας ύπαρξης, που εκφράζει το θέλω μας απέναντι στην κοινωνία.

Το θείον ταυτίζεται από πολλούς με την ίδια τη Φύση. Θεός είναι το Σύμπαν, που μάλιστα, στην Ελληνική γλώσσα, αφότου ανακαλύψαμε την αρμονία με την οποία λειτουργεί, έγινε κόσμημα, δηλαδή Κόσμος. Ήδη ο Παρμενίδης έλεγε “Έν το παν”. Να σημειώσω εδώ το μονοθεϊσμό των “ειδωλολατρών” προγόνων μας. Ο Πλάτων μιλάει διαρκώς για το θείον (“δαιμόνιον”) στον ενικό. Από τους υλιστές, ο Εμπεδοκλής βλέπει το Θεό χωρίς ανθρώπινη μορφή, σα σφαίρα που κινείται παντού, ενώ ο Ηράκλειτος γράφει: “Τρέφονται γὰρ πὰντες οἱ ἀνθρώπειοι νόμοι ὑπὸ ἑνὸς, τοῦ θείου. Ο Πανθεϊσμός αυτός παίρνει διάφορες μορφές. Ο Σπινόζα για παράδειγμα, Εβραίος αφορεσμένος από τους Εβραίους και διωγμένος από τους Χριστιανούς, θεωρεί ότι ο Θεός είναι το εγγενές και όχι το εξωτερικό αίτιο όλων των πραγμάτων, πιστεύει πως όλα είναι εν Θεώ, όλα ζουν και κινούνται μέσα στο θεό, προσεγγίζοντας τον Παύλο που λέει ότι “ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν “. Αντίθετα, η απλοϊκή πανθεϊστική άποψη είναι πως το σύνολο του αισθητού Σύμπαντος, αυτό είναι ο Θεός. Αν όμως ζούμε και κινούμαστε και είμαστε μέσα στο Θεό, μετέχομε στο θείο, δεν είμαστε αμέθεκτοι.

Τον Πατέρα τον νοούμε ως Πνεύμα, πρόσωπο που έχει νόηση, συναίσθημα και βούληση. Τον δεχόμαστε Παντογνώστη. Επομένως γνωρίζει τα πάντα, παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα. Αν όμως τα γνωρίζει ήδη, μηδενίζεται η ελευθερία της βούλησής μας, καταλήγοντας στη μοιρολατρία. Ως προς τη βούληση, “άγνωστοι αι βουλαί του Κυρίου”. Αν όμως κάποιος θέλει κάτι, αυτό σημαίνει πως του λείπει. Ο Θεός όμως είναι τέλειο Ον, επομένως τίποτε δεν του λείπει και τίποτε δεν θέλει. Αλλά ρητά, ο Θεός έχει θέληση. “Γεννηθήτω τ θέλημά Σου, ς ν οραν και επ τς γς“. Λογικό αδιέξοδο. ΄Η ο Θεός δεν έχει βούληση ή δεν είναι τέλειος. Βλάσφημα λόγια, αλλά βλάσφημη είναι η προσπέλαση του Θεού διαμέσου της λογικής.

Οι βουλές του Κυρίου εκφράζουν τα συναισθήματά Του, που είναι άλλοτε η πραότητα και η καλοσύνη, άλλοτε η οργή. Την οργή του εξέφρασε ιδιαίτερα στην Παλαιά Διαθήκη, καταστρέφοντας την ανθρωπότητα με κατακλυσμό, σε άλλες περιπτώσεις, καταστρέφοντας τα Σόδομα και τα Γόμορρα ή καταργώντας την επικοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους στον Πύργο της Βαβέλ. Πιο γήινα, ο Θεός ταυτίζεται με το σύνολο της κοινωνίας, του Λαού. Έτσι, “φωνή λαού, οργή Θεού”. Στη συνείδηση του κόσμου, το σύνολο του Λαού, όταν επιτύχει να γίνει ενιαίο, δεν είναι άλλο παρά ο Θεός. Η βούληση του Λαού τότε είναι το θέλημα του Θεού και η φωνή του Λαού είναι η οργή του Θεού. Αυτή είναι μια δημοκρατική αντίληψη της έννοιας του Θεού, πολύ διαφορετική από την εικόνα που Του δίνει συνήθως η επίσημη εκκλησία, που σε σημαντικό βαθμό έχει εκκοσμικευθεί και Του προσδίδει ιδιότητες όπως εκείνες του κοσμικού μονοκράτορα, βασιλιά ή αυτοκράτορα. Και στις δυο περιπτώσεις η προσπέλαση γίνεται με μέσον. “Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου· και σε μεσίτριαν έχω· πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ”.

Η Πίστη είναι η ισχυρότερη δύναμη που διαθέτει ο άνθρωπος. Ισχυρότερη και από το Λόγο. Διότι περιλαμβάνει γνωστικό, συναισθηματικό και βουλητικό στοιχείο. Χάρη στην πίστη, όρη μετακινούνται. Ακόμη και η επιστήμη, στηριγμένη στη διασταύρωση αίσθησης και νόησης, στηρίζεται τελικά σε αρχές “αυτονόητες”, που δηλαδή τις πιστεύομε χωρίς απόδειξη. Η πίστη όμως έχει ένα σοβαρό μειονέκτημα. Καθώς δεν στηρίζεται στην εμπειρία, δεν επιδέχεται απόδειξη άλλη, από την προέλευσή της από μια αυθεντία. Η απόλυτη αυθεντία όμως, ο Θεός, δεν είναι αισθητή. Την υποκαθιστούν οι εκπρόσωποί του επί της γης, οι ιερείς. Και αυτοί κανένας δεν είναι βέβαιος πως μεταφέρουν τη θεία βούληση και όχι τη δική τους. Από τη στιγμή που θα αρχίσει να κλονίζεται, η πίστη γίνεται επικίνδυνη, διότι μοναδική απόδειξή της τότε είναι ότι πείθει και άλλους για την ορθότητά της. Έτσι αρχίζει η βία καθοδηγούμενη από την πίστη. Ως πιστός έχω ανάγκη να πείσω και άλλους. Ή τους πείθω ή τους αφανίζω, ώστε να μην υπάρχει άπιστος. Το γνώρισε και το γνωρίζει η ιστορία. Θυμίζω τις σταυροφορίες Χριστιανών εναντίον μουσουλμάνων, την επιθετικότητα των τζιχαντιστών, αλλά και τη βία εναντίον “αιρετικών” ομοδόξων, όπως τη νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου, την εικονομαχία, τις αντιπαλότητες μεταξύ σουνιτών και σιιτών κλπ. Ο Ιησούς εντελλόταν να αγαπάμε ακόμη και τους εχθρούς μας, έλεγε “ουαί” στους Γραμματείς και Φαρισαίους και υποκριτές και έπαιρνε το φραγγέλιο για να διώξει τους εμπόρους από το ναό, αλλά δεν κυνηγούσε τους αμαρτωλούς και άνοιγε την πύλη της βασιλείας των ουρανών στο ληστή. Έγινε όμως έμβλημα για τερατώδη εγκλήματα. Μπορεί να πιστεύω ότι υπάρχει Θεός ή ότι δεν υπάρχει ή να μην απαντώ. Δεν μου επιτρέπεται όμως να μη σέβομαι την πίστη του άλλου.

5 thoughts on “ΠΙΣΤΗ

  1. Είναι ένα θέμα που χρειάζεται τόλμη για να κάνει κανείς μια τέτοια προσπάθεια και να τη δημοσιεύσει και εσύ Δημήτριε τιμάς την ακαδημαϊκή ελευθερία. Συμπληρωματικά θα γίνει προσπάθεια να συμπληρωθούν κάποια πράγματα στο εν λόγω άρθρο. Κατ’ αρχάς δεν πρέπει να υπάρχει λογικό ον που να είναι άθεο ανεξάρτητα από τι δηλώνει το ίδιο, γιατί κάθε λογικό ον δεν μπορεί να μη θέσει το ερώτημα ποιος μας δημιούργησε οπότε από εκεί και πέρα δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί άθεο. Σίγουρα όλες οι θρησκείες και οι γραφές και οι αποκαλύψεις έχουν γίνει από ανθρώπους και μάλιστα από πανίσχυρα και καλά οργανωμένα ιερατεία γιαυτό και επιβλήθηκαν και μάλιστα σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις δια της βίας. Τα ιερατεία ουσιαστικά το παίζουν οι ίδιοι θεοί και δημιουργούν δομές εξουσίας, όπου δεν επιδέχονται κριτική ή αντιρρήσεις στα λεγόμενα τους διότι εκφράζουν τη θεϊκή βούληση. Την Θεότητα, αφού είμαστε δημιουργήματα της, την έχουμε μέσα μας και δεν χρειάζεται να ψάξουμε πολύ για να την βρούμε. Επίσης μπορούμε εύκολα να ερευνήσουμε τις ιδιότητες του Θείου από τη δημιουργία, τον Κόσμο. Μάλιστα με μαθηματικά, που είναι η προέκταση της λογικής, μπορούμε να αποδείξουμε ότι η Θεότητα έχει απεριόριστη αρετή και καλοσύνη και δεν κάνει λάθη, ότι δεν έχει ανθρώπινες αδυναμίες όπως είναι η επιθυμία και ο θυμός. Σαν οντότητα το Θείο (Πλάτωνος Τίμαιος) ποτέ δεν γεννήθηκε και πάντα υπάρχει. Το εκπληκτικό με τη δημιουργία, δηλαδή τον Κόσμο είναι ότι έχει σχεδιασθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξελίσσεται διαρκώς και αυτό συμβαίνει διότι καμία οντότητα δεν έχει τελειοποιηθεί και ούτε και πρόκειται να τελειοποιηθεί, τείνει όμως προς το τέλειο. Από το άλλο μέρος η πίστη σαν αρετή θα πρέπει να κινείται στα όρια της Αριστοτελικής μεσότητας χωρίς έλλειψη και χωρίς υπερβολή. Το ιερατείο όμως προωθεί την υπερβολική πίστη για να αχρηστεύσει τη λογική και να μην αντιλαμβάνονται οι πιστοί τις μπαγαποντιές του.

    Like

  2. Τί θαυμάσια, επίκαιρη και λόγια [: μετά λόγου] ανάλυση της έννοιας της πίστεως! Σε πιστεύω ότι λες την αλήθεια (σου).

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s