Η ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΜΑΣ. ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com

Πρωινός Λόγος,Τρίκαλα, 20 Δεκεμβρίου 2019

 

Εδώ και ενάμιση αιώνα η χώρα μας είχε αρχίσει να κατακλύζεται από ξένους “σοφούς” για να μας εκπολιτίσουν. Σε μια επιθεώρηση, όταν ένας μορφωμένος  Έλληνας άκουσε πως έρχονται τέτοιοι, φόρεσε φουστανέλα, δανείσθηκε ένα κοπάδι πρόβατα και πήγε να τους προϋπαντήσει. Για να τον ταπεινώσουν, του πέταξαν έμμετρα: «Από πού, κι ως πού, και πώς και πόσα;» Κι αυτός απάντησε αμέσως: «Απ΄ Αθήνας ως Λειβάδι, Θόδωρος και πεντακόσα!».

Διάβασα προ καιρού στο facebook ένα άρθρο του Γιάννη Μπατζάκη (antikleidi.com/2015/11/06/eliniki_nootropia) που αφορούσε τη νοοτροπία μας και τη σχέση μας με τους ξένους. Αξίζει.

Πλήθος προβλημάτων μας αποδίδονται στη νοοτροπία μας. Ταυτόχρονα αυτό- και ετερο-κατηγορούμαστε. Αν αυτή δεν αλλάξει, τίποτε δεν μπορούμε να κάνουμε. Μα, πρώτ΄ απ΄ όλα, αλλάζει; Η νοοτροπία ενός λαού είναι η μέση στάση των πολιτών του απέναντι στα προβλήματα. Δεν είναι έμφυτη, μεταδιδόμενη βιολογικά με το DNA. Οι πνευματικές και σωματικές ικανότητες όλων των λαών είναι κατά μέσον όρο ίδιες, αλλάζει όμως η νοοτροπία τους, ανάλογα με τις συνθήκες υπό τις οποίες έχουν βιώσει για μακρά σειρά ετών. Όποτε κάνομε κάτι συναντάμε δυσκολίες τις οποίες προσπαθούμε να υπερνικήσουμε καταναλώνοντας ενέργεια. Είναι όπως, στη φυσική, όταν κινούμαστε συναντάμε δυσκολίες, λόγω τριβών, και χρειάζεται να καταναλωθεί ενέργεια για να υπερνικηθούν. Η νοοτροπία όμως είναι οι δυσκολίες που συναντάμε όποτε θέλουμε να αλλάξουμε τρόπο συμπεριφοράς. Είναι σαν την αδράνεια, που δεν εμποδίζει την κίνηση, αλλά τη μεταβολή της κίνησης. Αν κινούμαστε, δε σταματάμε εύκολα κι αν είμαστε ακίνητοι, δεν ξεκουνιόμαστε χωρίς προσπάθεια. Η ενέργεια που χρειάζεται για να αλλάξει η κίνηση (νοοτροπία μας) αποθηκεύεται και αντιτίθεται σε κάθε νέα προσπάθεια για αλλαγή.

Στην αρχαιότητα υπήρχε η Ελληνικότητα, αλλά και η εντοπιότητα. Ενώνονταν οι Έλληνες εναντίον βαρβάρων (Τρώων, Περσών κλπ), αλλά πατρίδα-κράτος του καθενός ήταν η πόλη του. Στη διαμόρφωση αυτών των νοοτροπιών συνέβαλαν ασφαλώς, η ποικιλία του εδάφους (ψηλά βουνά, δίπλα σε κάμπους, θάλασσες) και η κοινή γλώσσα. Ανάλογα με το έδαφος οι βουνήσιοι γίνονταν βοσκοί ή ληστές, οι καμπίσιοι αγρότες (τσιφλικάδες ή κολλήγοι) οι παραθαλάσσιοι ναυτικοί ή πειρατές και η επαγγελματική αυτή δραστηριότητά τους διαμόρφωνε και τις συνήθειές τους. Η στενή γειτνίασή τους και η κοινή γλώσσα συνεπάγονταν μεγάλες αλληλεπιδράσεις, άλλοτε συγκρουσιακές, άλλοτε συμπληρωματικές (π.χ. εμπόριο) και άλλοτε μιμητικές. Έτσι κι αλλιώς οι στενές αυτές επαφές επεξέτειναν τον πνευματικό ορίζοντα του καθενός σε επαφή με μεγάλη ποικιλία νοοτροπιών, τόσο που οι πρόγονοί μας ήταν πρωτοπόροι σε πνευματικά επιτεύγματα. Αυτή η δομή της Ελλάδας έκανε αυτόνομες μικρές πολιτείες, όπου με την πάροδο του χρόνου τα πολιτεύματα εξελίσσονταν από τη μοναρχία προς την ολιγαρχία, κάποτε έμεναν σ΄ αυτήν, κι άλλοτε προχωρούσαν προς τη δημοκρατία. Εξαίρεση ήταν η μεγάλη πεδιάδα της Μακεδονίας, όπου παρέμεινε η μοναρχία, αλλιώς η μεγάλη έκτασή της θα οδηγούσε σε διάλυση. Η κατάσταση αυτή ανατράπηκε βίαια μετά τη μάχη της Χαιρώνειας, αν και η δημοκρατία είχε αρχίσει ήδη να φθείρεται ακόμη και στις Αθήνες. Η δημοκρατία παρακμάζει όχι μόνον όταν οπισθοδρομεί, αλλά και όταν μένει στάσιμη. Ισορροπεί όρθια, όπως το ποδήλατο στέκεται μόνον εφόσον τρέχει. Και οι Αθηναίοι δεν προχώρησαν να καταστήσουν πολίτες γυναίκες, μετοίκους και δούλους. Έκτοτε οι Έλληνες ως το 1821 μ.Χ. έπαψαν να αυτοδιαχειρίζονται τους εαυτούς τους. Μακεδόνες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί όριζαν με ποινές τα όρια της αυτοδιαχείρισης.

Στη διάρκεια της σκοτεινής Οθωμανικής περιόδου, η Δύση πήρε και αναβίωσε τις αρχαιοελληνικές αξίες (Αναγέννηση) που εξελίχθηκαν βαθμιαία σε αντικατάσταση της θεϊκής αυθεντίας με τη λογική (Διαφωτισμός). Αναβίωσαν τις αρχαιοελληνικές αξίες με ουσιαστική εξαίρεση μία: τη Δημοκρατία. Όταν, μετά την αιματοβαμμένη Γαλλική Επανάσταση, καταργήθηκαν βαθμιαία οι περισσότερες μοναρχίες, αντικαταστάθηκαν με ολιγαρχίες που ονομάσθηκαν, σωστά, ρεπούμπλικες, όχι δημοκρατίες, από τη Ρωμαϊκή Res Publica, που ήταν ολιγαρχία. Βέβαια συχνά γίνεται σύγχυση στους όρους, διότι τόσο ή ολιγαρχία όσο και η δημοκρατία είναι αντίθετες στη μοναρχία. Στην Ελλάδα μάλιστα, ενώ το διεθνές όνομά μας είναι Hellenic Republic (όχι Hellenic Democracy), εδώ το λέμε Ελληνική Δημοκρατία. Συνεπώς, αν το πολίτευμά μας αποτύχει, αφήνει εναλλακτική λύση τη μοναρχία (βασιλεία, δικτατορία), ενώ θα πρόκειται για αποτυχία της ολιγαρχίας, με εναλλακτική λύση τη δημοκρατία. Η μοναρχία έχει δοκιμασθεί επανειλημμένα στην Ελλάδα συνδυαζόμενη με τις μεγαλύτερες εθνικές καταστροφές (1897, Μικρασιατική καταστροφή, τραγωδία της Κύπρου κλπ).

Πώς αλλάζει η νοοτροπία μας; Ότι αλλάζει το ξέρομε. Έλληνες που ζουν αρκετά χρόνια σε ξένη χώρα υιοθετούν την εκεί νοοτροπία και ξένοι μόνιμα εγκαταστημένοι στη χώρα μας, μετά από κάποιο διάστημα, συμπεριφέρονται σαν Έλληνες. Ο καθένας μόνος του, είναι μια απάντηση. Καθόλου ικανοποιητική, διότι, για να διατηρηθούμε ως κράτος-έθνος, πρέπει να έχουμε ένα ελάχιστο κοινής νοοτροπίας. Με παιδεία, περιλαμβάνοντας ψυχολογικές παρεμβάσεις, ως την ψυχανάλυση. Καλή, αλλά όχι ικανοποιητική, απάντηση. Ψυχανάλυση σε 11 εκατομμύρια λαό; Και ποια παιδεία είναι εκείνη που θα αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα; Επιβολή του κράτους είναι μια άλλη απάντηση. Πιο ρεαλιστική μου φαίνεται. Το κράτος, με το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, μπορεί να επιβάλει, με ποινές και ανταμοιβές την επιθυμητή νοοτροπία, ώσπου να γίνει αυτόματη συνήθεια στον καθένα. Το κράτος όμως αποτελείται στο πολιτικό μας σύστημα από τους άρχοντες μιας ολιγαρχίας. Υπενθυμίζω τον Αριστοτελικό ορισμό: Στη δημοκρατία οι άρχοντες (βουλευτές, δικαστές) κληρώνονται, ενώ στην ολιγαρχία εκλέγονται. Αναγκαστική συνέπεια της εκλογής είναι η πελατειακή σχέση. Ο βουλευτής είναι υποχρεωμένος να πουλήσει στον ψηφοφόρο εκδούλευση για να πληρωθεί με ψήφο και στο κόμμα του υπακοή για να είναι πάλι υποψήφιος. Η πελατειακή σχέση δεν είναι δηλαδή νοοτροπία, αλλά αναγκαιότητα, επιβαλλόμενη από το πολίτευμά μας. Ο βουλευτής στην ολιγαρχία είναι εξορισμού ανελεύθερος άνθρωπος. Το αντίθετο ισχύει στη δημοκρατία. Η πειθαρχία στους νόμους, χαρακτηριστικό μιας ευνομούμενης πολιτείας απαιτεί: αστυνόμευση και ποινή για κάθε παράβαση του νόμου. Νόμος είναι η βούληση των αρχόντων, ηθική, η βούληση της κοινωνίας. Για να μην παραβιάζονται οι νόμοι, χωρίς αυστηρή αστυνόμευση και ποινές, πρέπει το δίκαιο να ταιριάζει με την ηθική. Μόνον όμως όταν οι βουλευτές εκφράζουν τη βούληση της κοινωνίας, οι νόμοι που ψηφίζουν συνάδουν ικανοποιητικά με την ηθική. Οι ετερόβουλοι εκλεγμένοι βουλευτές εκφράζουν τη βούληση του κόμματος και των ψηφοφόρων τους, όχι του συνόλου των πολιτών. Κι επιστρέφομε στον καθένα. Θέλομε να είμαστε μια ευνομούμενη χώρα; Ή, με ποικίλες δικαιολογίες, αντιστεκόμαστε με την παγιωμένη νοοτροπία μας σε κάθε σωτήρια ριζική αλλαγή;

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s