ΓΕΛΙΟ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Πρωινός Λόγος Τρικάλων, 15 Νοεμβρίου 2019

Το έμβρυο ανταλλάσσει τα απαιτούμενα στο αίμα του με το αίμα της μητέρας διαμέσου του ομφάλιου λώρου. Στη γέννηση, μόλις κοπεί ο λώρος, το νεογνό αντιμετωπίζει το πιο δυσάρεστο αίσθημα για όλη του τη ζωή: έλλειψη αέρα. Διεγείρεται αντανακλαστικά η αναπνοή του, αέρας εισέρχεται στους πνεύμονες και εξερχόμενος δονεί τις φωνητικές χορδές: το πρώτο κλάμα. Μετά τη δραματική αυτή στιγμή, όποτε συναντά το άτομο μια τραγική κατάσταση, βογκά, κλαίει. Σε λίγο αντιμετωπίζει έλλειψη τροφής. Διεγείρονται κατάλληλα όργανα, ιδιαίτερα τα χείλη του. Παράλληλα, οι μαστοί της μητέρας υπερπληρώνται με γάλα και οι θηλές της γίνονται ιδιαίτερα ευαίσθητες. Η επαφή των παιδικών χειλιών με τη μητρική θηλή προκαλεί μυζητικές κινήσεις του μωρού με ταυτόχρονη έκκριση γάλακτος και υπέροχη ηδονική ανακούφιση τέκνου και μητέρας. Από κει κι έπειτα, ο ερεθισμός των χειλιών του ατόμου είναι ηδονικός, όπως φυσιολογικά στο φιλί και παθολογικά στο κάπνισμα. Κι ακόμη, κάθε ευχάριστο συναίσθημα συνοδεύεται από κινήσεις του στόματος σαν του θηλασμού, που δεν είναι παρά το χαμόγελο. Όταν το βρέφος χορτάσει, αλλά εμείς επιμένομε με το κουταλάκι να φάει, κουνάει οριζόντια δεξιά και αριστερά το κεφαλάκι του προσπαθώντας να αποφύγει το φαγητό. Έτσι αποκτά το εξαρτημένο αντανακλαστικό, ώστε κάθε άρνηση να συνοδεύεται από οριζόντια κίνηση της κεφαλής.

Το γέλιο στους ενήλικες διαφοροποιείται. Πάντοτε εκδηλώνεται σαν είδος ευχαρίστησης, αλλά παίρνει ποικίλες αποχρώσεις, ανάλογα με τη χαρά που δηλώνει. Το πιο απλό και ευχάριστο για όλους είναι το χαμόγελο. Συνοδεύει μια κατάσταση εσωτερικής ικανοποίησης, ευδαιμονίας. Με τον καιρό, το δέρμα μας αναπλάθεται ταχύτερα από τους εσωτερικούς ιστούς, έτσι που αναγκάζεται να πτυχωθεί. Οι ζάρες που αποκτά παίρνουν τη μορφή που είχε στις πιο συχνές καταστάσεις που υπήρξαν σε όλη τη ζωή μας. Οι μόνιμες ρυτίδες του γέρου αποκαλύπτουν αν σε όλο το βίο του ήταν ευχαριστημένος ή δυσαρεστημένος. Αποτελούν το ολοκλήρωμα των εκφράσεων μιας ολόκληρης ζωής. Αν θέλετε να έχετε ένα ευφρόσυνο πρόσωπο όταν γεράσετε και δεν είστε πια όμορφοι, φροντίστε σε όλη σας τη ζωή να χαμογελάτε. Για την ύπαρξη ευδαιμονίας, προϋπόθεση είναι να είναι στοιχειωδώς ικανοποιημένες οι ανάγκες του αισθητού Εγώ, απουσία πόνου, πείνας, δίψας, δύσπνοιας κλπ. Επίσης στοιχειώδης αναγνώριση από το κοινωνικό περιβάλλον του κοινωνικού Εγώ, αγάπη, εκτίμηση κλπ. Προπάντων, όμως, επιδίωξη και ικανοποίηση των μοναδικών σκοπών που έχει θέσει μόνο του το νοητό Εγώ του καθενός. Χωρίς αυτοσκοπό που επιδιώκεται και ικανοποιείται, ευδαιμονία δεν υπάρχει. Η πολιτεία, εξασφαλίζοντας την αυτοτέλεια, ενότητα και αυτάρκειά της συμβάλλει τα μέγιστα στην ευδαιμονία των πολιτών της, αλλά αυτή είναι υπόθεση κατεξοχήν όλων. Αντίστοιχα καθένας συμβάλλει στη δημιουργία του αυτοσκοπού της πολιτείας του, όπως γινόταν στη δημοκρατία των προγόνων μας.

Υπάρχουν όμως παραλλαγές του γέλιου. Οι άνθρωποι ενεργούμε μιμητικά, συμπληρωματικά και αγωνιστικά. Η αγωνιστική συμπεριφορά μας μπορεί να είναι απλώς άμιλλα με νικητή έναντι στόχου, ή ανταγωνισμός, με νικητή και ηττημένο, όταν στόχος είναι ο αντίπαλος. Η νίκη σε κάθε περίπτωση είναι χαρά. Εκδηλώνεται με γέλιο. Το γέλιο του νικητή είναι ανωτερότητα και μπορεί να πάρει τη μορφή της ειρωνείας, του σαρκασμού, του χιούμορ, που τα όρια μεταξύ τους δεν είναι πολύ σαφή. Ο σαρκασμός δεν είναι χαρά για τη νίκη, αλλά για την ήττα του άλλου. Περιλαμβάνει την κοροϊδία. Συχνά αυτοενισχύεται. Αν ο αντίπαλος έχει αίσθημα κατωτερότητας, υποφέρει, εκδηλώνει τη δυσφορία του, αυτό δίνει χαρά στο νικητή, που, επειδή χαίρεται, εντείνει την κοροϊδία, το σαρκασμό του. Η ειρωνεία είναι κάτι παρόμοιο, η αντιπαλότητα όμως δεν είναι οποιαδήποτε, αλλά σε πνευματικό επίπεδο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Σωκράτη που ειρωνευόταν, μερικές φορές αγενώς, όπως στο Συμπόσιο τον οικοδεσπότη του, τον Αγάθωνα. Ο μόνος από τους διαλόγους, όπου κατά τον Πλάτωνα που τους διέσωσε, η Σωκρατική ειρωνεία έπεσε στο κενό, ήταν μεταξύ του μεγάλου ολιγαρχικού Δασκάλου και του δημοκράτη σοφιστή Πρωταγόρα. Ο διάλογος λήγει σε ισοπαλία, καθώς και οι δύο, αφού κατάφεραν να εκνευρίσουν ο ένας τον άλλον, έπεσαν τελικά σε αντιφάσεις. Η ειρωνεία έχει σκοπό να εκνευρίσει τον άλλον, ο οποίος με τη δυσάρεστη υπερδιέγερση αυξάνει την ταχύτητα των αντιδράσεών του, αλλά μειώνει την ειδικότητά τους, έτσι που αυξάνονται οι πιθανότητες να υποπέσει σε σφάλμα. Είναι η τελευταία άμυνα του ηττημένου. Αν έχει παιδεία αυτοπεποίθησης, ακόμη και η ήττα δεν τον πτοεί και αντιδρά ψύχραιμα ειρωνευόμενος το νικητή του και προκαλώντας του τις παραπάνω αντιδράσεις, που ενδέχεται τελικά, σφαλερές και ακατάλληλες, να ανακόψουν την κατιούσα πορεία.

Το χιούμορ είναι μια κατεξοχήν Αγγλική παραλλαγή της ειρωνείας – όχι αποκλειστικότητα βέβαια. Στηρίζεται, νομίζω, στο αίσθημα ανωτερότητας που προσέδιδε στους Άγγλους η κοσμοκρατορική αποικιοκρατία τους. Η αποικιοκρατία μπορεί να ευνοούσε το χιούμορ, αλλά δεν το περιλάμβανε απαραιτήτως. Στο χιούμορ ο είρωνας ετοιμάζει μια παγίδα, στην οποίαν πέφτει με δική του θέληση το θύμα. Αυτό σημαίνει ότι ο θύτης έχει την άνεση να κάνει λίγη υπομονή, απολαμβάνοντας την κατάσταση, ώσπου να αντιδράσει ανάλογα το θύμα. Συγγενεύει με την Ελληνική ειρωνεία. Άλλοι αποικιοκρατικοί λαοί δεν είχαν χιούμορ. Σε γενικές γραμμές οι Γερμανοί ως αποικιοκράτες προτιμούσαν να σπρώχνουν μόνοι τους τον κατώτερό τους στην υποταγή, αντί να του ετοιμάζουν την παγίδα να πέσει μόνος του. Δεν είχαν χιούμορ. Οι Έλληνες διαθέτομε. Υπάρχουν πάμπολλα ανέκδοτα σχετικά, ιδίως μεταξύ ευφυών πολιτικών. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν ένας. Όταν την ώρα που μιλούσε, κάποιος βουλευτής πετάχτηκε και του πέταξε μια καταφανώς ανάρμοστη προσβλητική έκφραση, ο Γέρος σταμάτησε μια στιγμή την ομιλία του: “Ποιος το είπε αυτό;” ρώτησε φαινομενικά εκνευρισμένος. Ο δράστης σηκώθηκε περήφανα: “Εγώ!” “Α, εσείς! Τότε δεν έχει σημασία!” είπε ο μεγάλος ρήτορας και συνέχισε την ομιλία του. Μια απάντηση που δέχεται όσα λέχθηκαν, αλλά με ελάχιστη παραλλαγή την αντιστρέφει, είναι ωραίο, Ελληνικό, χιούμορ. Η γριά, παλιά καλή στην παρέα, στη Νάξο, καθόταν στο πεζούλι τις απόκριες. Πέρασαν οι μοσκάροι (μασκαράδες) με βιολιά, κοντοστάθηκαν και τραγούδησαν: “Όσ΄ άστρα έχει ο ουρανός και φύλλα οι δρυάδες, τόσα κακά πονέματα να βγάλουν οι γριάδες”. Σήκωσε το γάντι και τους αντιτραγούδησε αμέσως: “Όσ΄ άστρα έχει ο ουρανός και τρίχες οι γαδάροι, τόσα κακά πονέματα να βγάλουν οι μοσκάροι”.

Χαμογελάτε! Λίγη ειρωνεία, ιδίως έναντι ισοδύναμων αντιπάλων δεν βλάπτει. Ιδιαίτερα όταν ειρωνεύεστε τον εαυτό τας. Με το χαμόγελο δημιουργείτε γύρω σας συνθήκες ευχάριστες που σημαίνουν έκκριση κατάλληλων ορμονών που προάγουν την υγεία και την ευδαιμονία όλων.

 

 

One thought on “ΓΕΛΙΟ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s