ΚΑΛΛΙΟ ΓΑΪΔΟΥΡΟΔΕΝΕ ΠΑΡΑ ΓΑΪΔΟΥΡΟΓΥΡΕΥΕ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 23 Αυγούστου 2019

Η λαϊκή σοφία αποφάνθηκε και με ηδυσμένο λόγο διαδίδει την ανώνυμη γνώση της με παροιμίες. Όπως φαίνεται ζυγίζει και βρίσκει σημαντικότερη την πρόληψη παρά τη θεραπεία. “Κάλλιο γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε”. Σαν κάθε χρόνο, έτσι και φέτος θρηνούμε χαμένους θησαυρούς που καίονται. Δάση καίονται που σημαίνει εθνική περιουσία που είτε χάθηκε οριστικά είτε απαιτεί πολλές δεκαετίες για να αποκατασταθεί. Και αυτή η περιουσία περιλαμβάνει και σπίτια και ανθρώπους, πέρα από τα δέντρα και τα ζώα για τα οποία δεν πολυνοιαζόμαστε. Υπάρχουν όμως και κάποιοι, σαφώς λιγότεροι, που χαίρονται. Είναι (αν υπάρχουν) οι εμπρηστές. Στην πράξη σπάνια μπορούν να συλληφθούν και να αποδειχθεί η ενοχή τους. Είναι όμως και εκείνοι που χαιρεκακούν: η εκάστοτε αντιπολίτευση. Πέρυσι είχαμε την πυρκαγιά στο Μάτι που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους ανθρώπους παρά ποτέ προηγουμένως. Πριν από λίγα χρόνια είχαμε την πυρκαγιά στην Ηλεία που στοίχισε τη ζωή σε λιγότερους ανθρώπους, αλλά σε έκταση πολλαπλάσια. Άλλη τότε η αντιπολίτευση, άλλη πέρυσι, αλλά η στάση τους ίδια. Κροκοδείλια δάκρυα για την καταστροφή, αλλά χαιρόμαστε που η κυβέρνηση, η εκάστοτε πάντα κακή κυβέρνηση, δεν μπόρεσε να κάνει τίποτε, άλλο ένα επιχείρημα για την εγκληματική ανικανότητά της.

Μπορούν να σταματήσουν οι πυρκαγιές των δασών; Η σαφής απάντηση είναι ΟΧΙ. Κάθε τι εύθραυστο κάποτε θα θραυσθεί, κάθε τι θνητό κάποτε θα πεθάνει, κάθε τι εύφλεκτο, κάποτε θα καεί. Τα δάση αποτελούνται από δέντρα που είναι βλαστοί και ξύλα. Όσο γερνούν, τόσο αυξάνονται τα εύφλεκτα ξύλα τους συγκριτικά με τους άφλεκτους βλαστούς και κάποτε το γερασμένο δάσος, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, ζέστη, άνεμοι, ξηρασία, μ΄ άλλα λόγια καλοκαίρι, θα καεί. Μπορούν να γίνονται σπανιότερα οι πυρκαγιές; Η απάντηση είναι σαφώς ΝΑΙ. Κανονικά το δάσος δεν πεθαίνει. Η θερμότητα καίει κάθε ζωή σε βάθος περίπου 10 εκαστοστών από την επιφάνεια του εδάφους. Παρακάτω μένουν ζωντανοί οι σπόροι και τα αυγά των ζωυφίων που θα αναζωογονήσουν κανονικά το δάσος αργότερα. Αν δεν υπάρξουν βέβαια αντίθετες δυνάμεις. Εξαίρεση είναι τα δάση που κάηκαν με ναπάλμ, που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά δοκιμαστικά στον τόπο μας πριν από 7 δεκαετίες, με την άδεια των τότε κυβερνήσεών μας. Κάθε ίχνος ζωής καταστρέφεται τότε σε μεγάλο βάθος και το δάσος δεν αναζωογονείται, τουλάχιστον για πολλές δεκαετίες ή αιώνες.

Και τι σχέση έχει αυτό με το γαϊδουρόδενε; Έχει. Ποιος είναι ο σκοπός μας; να σβήνουμε τις πυρκαγιές των δασών ή να αυξάνουμε την έκτασή τους και μάλιστα γνωρίζοντας ότι τα δάση είναι η κύρια άμυνά μας στην κλιματική αλλαγή που αναμένεται στις προσεχείς δεκαετίες; Αν σκοπός είναι να σβήνουμε φωτιές, αυτό είναι δουλειά της πυροσβεστικής υπηρεσίας. Αν σκοπός είναι να έχουμε δάση, αυτό είναι έργο της δασικής υπηρεσίας, όπως ήταν πριν από μερικές δεκαετίες. Γιατί; Διότι, η εργασία της πυροσβεστικής είναι τους 3 μήνες του καλοκαιριού, ενώ της δασικής όλο το χρόνο. Θαυμάζομε, σωστά, την αυτοθυσία των πυροσβεστών, αλλά αυτό μου θυμίζει το στρατηγό που στηρίζει τη στρατηγική του στον ηρωισμό των στρατιωτών του. Το χειμώνα το δάσος πρέπει: να καθαρίζεται από τα ξερά, ώστε να μην είναι πολύ εύφλεκτο το καλοκαίρι. Να προστατεύεται το καμένο δάσος πολλαπλά: εμποδίζοντας την έκπλυση του χώρου από τα χώματα με τους χείμαρρους. Αυτοί δεν σχηματίζονται όταν υπάρχει δάσος που ανακόπτει την φόρα τους και αντί να ρέουν ορμητικά προς τη θάλασσα, απορροφώνται βραδέως από το χώμα· εμποδίζοντας τη μετατροπή της δασικής έκτασης σε βοσκότοπο και σε τσιμέντο και την ανέγερση της αυθαίρετης δόμησης που άλλοτε είναι για να γίνει μια βίλλα με πισίνες κι άλλοτε για να βάλει το κεφάλι του κάποιος δύσμοιρος πληρώνοντας αδρά επίορκους εργολάβους και δημόσιους ή δημοτικούς λειτουργούς, για να καεί σίγουρα κάποια στιγμή τις επόμενες δεκαετίες, αγανακτώντας μάλιστα κατά των υπευθύνων που δεν τον προστάτευσαν. Το χειμώνα επίσης πρέπει το δάσος να αναδασωθεί και, μάλιστα, να δημιουργηθούν δάση εκεί που δεν υπάρχουν, σε εκτάσεις που δεν χρησιμοποιούνται αλλιώς, για άμυνα στην ερχόμενη, ήδη παρούσα, κλιματική αλλαγή. Τώρα οφείλει να γίνει και επιστημονική επιλογή δέντρων που αντέχουν στην πυρκαγιά, αλλά και επιτρέποντας την ανάπτυξη πανίδας που προστατεύει το δάσος. Πριν από μερικές δεκαετίες πήγαινα συχνά στην Πάρνηθα που δεν είχε άγρια ζώα. Τώρα; Ξέφυγαν ελάφια από το Τατόι και πολλαπλασιάσθηκαν. Η έκταση της Πάρνηθας αρκεί για να φιλοξενήσει γύρω στα 200-300 ελάφια. Τώρα έχει περί τα 1300. Μόλις φυτρώνουν καινούργιες φύτρες στο καμένο ελατόδασος, αυτοφυείς ή και φυτεμένες, τα ελάφια τις τρώνε. Ποιος τολμά να μειώσει τον αριθμό, και πώς, αυτών των πανέμορφων μεγάλων ζώων; Ευτυχώς, από τον Κιθαιρώνα μετανάστευσαν λίγοι λύκοι. Σ΄ αυτούς έχομε στηρίξει τις ελπίδες μας να αποκαταστήσουν την οικολογική ισορροπία!

Η πρόληψη έχει μειονεκτήματα. Ενεργείς χωρίς να υπάρχει κάτι που πρέπει να διορθώσεις, για ένα σκοπό, όχι λόγω κάποιας αιτίας. Ξέρεις αν απέτυχες, αλλά δεν ξέρεις αν έχεις επιτύχει, διότι δεν άλλαξες μια κακώς κείμενη κατάσταση. Δίνει την εντύπωση ότι είναι δαπανηρή και μπορεί πραγματικά να γίνει. Ωστόσο, η έλλογη διαχείρισή της κατά κανόνα αποδεικνύεται συμφερότερη από τη θεραπευτική επέμβαση, μετά την εκδήλωση του απευκταίου φαινομένου. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τις πυρκαγιές στα δάση, αλλά και για την υγεία. Η ιλαρά είχε σχεδόν εξαφανισθεί, όταν κάποιοι ερευνητές δημοσίευσαν στα πιο έγκυρα περιοδικά τις παρατηρήσεις τους ότι το εμβόλιο προκαλούσε ποικίλες επιπλοκές. Πολλοί γονείς σταμάτησαν τον εμβολιασμό των παιδιών τους, αλλά, μετά από αρκετά χρόνια και με πολλή προσπάθεια, αποδείχθηκε ότι τα στοιχεία που δημοσίευσαν οι ερευνητές ήταν ψευδή και απ΄ αυτά απεκόμισαν πολλά οικονομικά οφέλη. Και η ιλαρά επέστρεψε στην Ευρώπη.

Όταν υπάρχει μια θεραπευτική στάση, κάποιος ευγνωμονεί που απαλλάχτηκε από κάτι κακό. Στην πρόληψη όμως κανένας δεν ξέρει αν προλήφθηκε κάτι για να ευγνωμονεί. Αντίθετα, μπορεί να δυσφορεί για τους περιορισμούς που του επέβαλε η πρόληψη. Ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπισθεί κάπως το θέμα είναι να δοθεί θετικός, όχι αρνητικός, χαρακτήρας στην πρόληψη. Γίνεται όχι για να αποφευχθεί κάποια καταστροφή, αλλά για να επιτευχθεί κάποιος θετικός σκοπός. Η δασική αγωγή δεν γίνεται για να προληφθούν οι πυρκαγιές, αλλά για να επεκταθούν τα δάση. Η αγωγή υγείας δεν γίνεται για να μην αρρωστήσει ένα άτομο, αλλά για να αυξηθεί ο αριθμός των υγιών στον πληθυσμό. Κάλλιο γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε.

4 thoughts on “ΚΑΛΛΙΟ ΓΑΪΔΟΥΡΟΔΕΝΕ ΠΑΡΑ ΓΑΪΔΟΥΡΟΓΥΡΕΥΕ

  1. “Ευτυχώς, από τον Κιθαιρώνα μετανάστευσαν λίγοι λύκοι. Σ΄ αυτούς έχομε στηρίξει τις ελπίδες μας να αποκαταστήσουν την οικολογική ισορροπία!”
    Αυτό είναι αχτύπητο!!!

    Like

    1. Παρόλο το παράδοξο που ακούεται, υπάρχουν πολλά παραδείγματα στον κόσμο που η εμφάνιση λύκων σε ένα δάσος αποκατέστησε δημιουργικά την ισορροπία του δάσους. Φυσικά, ως φύλακες του δάσους, ειναι επικίνδυνοι (λιγότερο ίσως από τη φήμη τους), πάντως είναι τόσο, όσο και οι ποιμενικοί σκύλοι που φυλάνε τα κοπάδια τα πρόβατα.

      Like

  2. Δύο ζητήματα που θίγει η παρούσα ανάρτηση έχουν θεμελιώδη σημασία για την προστασία του δάσους. Το πρώτο έχει να κάνει με τον καθαρισμό του δάσους ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ευφλεξιμότητας της καύσιμης ύλης και το δεύτερο έχει να κάνει με την ανάθεση της πυροπροστασίας στη δασική υπηρεσία. Στο παρελθόν και όσο η πυροπροστασία ανήκε στην δασική υπηρεσία υπήρχαν πολύ λιγότερες πυρκαγιές με πολύ λιγότερα θύματα ακριβώς για τους λόγους που αναφέρονται στο παρόν άρθρο. Προς ενημέρωση, οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς είναι οι καιρικές συνθήκες (άνεμοι, υγρασία, θερμοκρασία), η καύσιμη ύλη και η κατάστασή της, και ο κοινωνικός και οικονομικός παράγοντας που περιλαμβάνει την εγγύτητα σε οδική πρόσβαση και σε οικισμούς. Σε ένα σχετικό ερευνητικό πρόγραμμα που συμμετείχα, με θέμα τον προσδιορισμό της πιθανότητας έναρξης πυρκαγιάς χρησιμοποιήθηκαν 17 συνολικά παράμετροι που ανήκαν στους τρεις αυτούς παράγοντες και με τη χρήση ιστορικών δεδομένων από πυρκαγιές που έγιναν στο παρελθόν εκπαιδεύθηκαν αντίστοιχα τρία τεχνητά νευρωνικά δίκτυα και για το τελικό αποτέλεσμα χρησιμοποιήθηκε πολυκριτηριακή ανάλυση. Ενδιαφέρον έχει η φυσική πυροπροστασία του ελαιώνα της Λέσβου, όπου τα δένδρα έχουν κορμό και αρχίζουν περίπου 1,5 – 2,0 μέτρα από το έδαφος και τα πρόβατα βόσκουν την καύσιμη ύλη και έτσι δεν καίγεται ο ελαιώνας και παράγει ταυτόχρονα λάδι, κρέας και γάλα.

    Like

    1. Σοφή οικολογική ανάλυση που στηρίζεται σε επιστημονική τεκμηρίωση. Θυμάμαι
      μια προσωπική προσπάθεια ενός ξαδέλφου Κορωνιδιάτη στα Οινόφυτα, όπου βρήκε
      νερό με γεώτρηση και το καλοκαίρι το περνουσε από τα σώματα καλοριφέρ πριν
      ποτίσει μ΄ αυτό. Φυσική δροσιά. Το κτήμα ήταν κατηφορικό και στο ψηλότερο
      σημείο διατηρούσε κότες και κουνέλια. Έπλενε το χώρο τους και τα νερά
      έρρεαν στο χωράφι κοπρίζοντάς το. Είχε φυτέψει όλες τις Ναξιακές ποικιλίες
      αμπελιών και τις είχε αναδενδράδες ψηλά, που να μην τις φθάνει η κατσίκα
      του που καθάριζε το έδαφος από τα χόρτα. Αυτόν, το Γιάννη το Χουζούρη, μου
      θύμισες, Γιάννη.

      On Sat, Aug 24, 2019 at 12:29 PM Δημήτρης Α. Σιδερής wrote:

      >

      Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s