ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΕΠΟΥΜΠΛΙΚΑΣ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 28 Ιουνίου 2019

Η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός επανέφεραν την αρχαία Ελληνική σκέψη σχεδόν σε όλους τους τομείς, με εξαίρεση τη δημοκρατία. Εδραιώθηκε ο Λόγος που βαθμιαία αντικατέστησε την πρωτοκαθεδρία του Θεού, όπως την παρουσίαζαν οι εκκλησιαστικές εξουσίες. Δόθηκε προτεραιότητα σε ερωτήσεις που αρχίζουν από το “Πώς”, αντί στις ερωτήσεις που αρχίζουν από το “Ποιος”. Ήδη ο Μέγας Βασίλειος στην Ανατολή είχε επισημάνει αυτή τη διαφορά, που απομάκρυνε τη σύγκρουση μεταξύ επιστήμης και θρησκείας. Το “πώς” απαντάται επιστημονικά, διασταυρώνοντας εμπειρία με θεωρία, υπόθεση με παρατήρηση, νόηση με αίσθηση, ενώ το “ποιος” απαντάται με πίστη σε μια αυθεντία, χωρίς εμπειρική τεκμηρίωση πέρα από το θαυμασμό στη Φύση.

Τέτοια πολιτιστική επανάσταση οδήγησε σε πολιτική επανάσταση, όπως η Γαλλική. Ασύλληπτοι ηρωισμοί, αλλά και ασύλληπτες ωμότητες. Η επιτυχία της να καταργήσει τη μακροχρόνια βασιλεία οδήγησε στην ολιγαρχία (ρεπούμπλικα). Στην ολιγαρχία υπάρχουν δύο ειδών αντιπαλότητες: μεταξύ αντίπαλων ολιγαρχικών ομάδων και μεταξύ ολιγαρχικών και δημοκρατικών. Η ολιγαρχία που επιτεύχθηκε ήταν το ισχυρότερο κίνητρο στην ιστορία για την πρωτοφανή ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της επακόλουθης τεχνολογίας. Οι ενδοολιγαρχικές αντιπαλότητες επιτάθηκαν από τη βιομηχανική επανάσταση, με αποτέλεσμα να εμφανισθούν οξύτατες αντιπαλότητες, με βάρβαρες μοναρχίες, όπως η Ναπολεόντια και οι δικτατορίες του 20ού αιώνα, με άλλες επαναστάσεις, με παρόμοιες ωμότητες, όπως η Σοβιετική και με δύο, τους φονικότερους και πιο απάνθρωπους, πολέμους στην ιστορία της γης, όπου θυσιάσθηκαν ανελέητα όχι μόνο οπλισμένοι στρατοί, αλλά και εκατόμβες αμάχων. Παράλληλα επιτεύχθηκαν πρωτάκουστα θαύματα, όπως σχεδόν διπλασιασμός του προσδόκιμου επιβίωσης, ελαχιστοποίηση της πείνας, επιδημιών, αγραμματοσύνης. Πρωτοφανής ευτυχία πάνω στη γη, ικανοποίηση των αναγκών της αισθητής όψης της ύπαρξής μας. Συγχρόνως όμως απομακρύνθηκε το όνειρο της ευδαιμονίας, στο οποίο απέβλεπε η σκέψη των προγόνων μας. Τονίσθηκαν οι επιθυμίες μας έτσι, που η μακαριότητα αλάργεψε και, προπάντων, με την επίταση ανισοτήτων, η δυνατότητα να πραγματοποιείται ο αυτοσκοπός μας, η ουσία της ευδαιμονίας, στον οποίον όλοι μπορούν να ονειρεύονται ένα τέρμα, το σχηματοποιούν σε συγκεκριμένο σκοπό και το επιδιώκουν. Στα πλαίσια αυτής της ρεπούμπλικας καταργήθηκε η δουλεία, εξαφανίσθηκαν οι πολιτικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων, επιτεύχθηκε η ουσιαστικά ομόφωνη αναγνώριση των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Όλοι, εκτός από τα παιδιά, έγιναν πολίτες με ίσα πολιτικά δικαιώματα. Το τίμημα ήταν ότι αυτά τα πολιτικά δικαιώματα ελαχιστοποιήθηκαν. Αντί να ζει κάποιος ως ενεργός πολίτης διαρκώς, όπως στην αρχαία δημοκρατία, αυτό το δικαίωμα σχεδόν μηδενίσθηκε με το να ζουν όλοι ως ενεργοί πολίτες μία στιγμή κάθε 4 χρόνια περίπου, όταν ψηφίζουν, αφήνοντας την εξουσία σε πληρεξουσίους του.

Τα επιτεύγματα της ολιγαρχίας που βιώνομε είναι τεράστια, αλλά ήλθε η στιγμή που αδυσώπητα αυτή φθίνει, εκφυλίζεται, οδηγείται στο θάνατό της. Μακάρι να είναι αυτός μια απόπτωση, ένας προγραμματισμένος θάνατος σαν των φύλλων των δένδρων το φθινόπωρο και όχι βίαιος, που θα συμπαρασύρει, με τα σύγχρονα μέσα ολόκληρο το θαύμα της ζωής πάνω στον πλανήτη μας. Ήδη επισημάνθηκε ότι η παραδοχή του δικαιώματος του πολίτη σε όλους σήμανε την ελαχιστοποίηση των δικαιωμάτων του πολίτη. Επιπλέον η κατάργηση της δουλείας (και των παραγώγων της, όπως η αποικιοκρατία) συνδέθηκε με μετατόπισή της στις επόμενες γενιές, στα παιδιά μας. Καθώς τα παιδιά δεν είναι πολίτες, δεν μετέχουν στη λήψη αποφάσεων για το σύνολο της κοινωνίας. Ούτε και μπορούν να μετέχουν διότι δεν είναι βιολογικά ώριμα. Δεν μπορούν να προσπορίζονται μόνα τους τροφή, να προφυλάγονται από θηρευτές και να έχουν αποκτήσει την ικανότητα της αναπαραγωγής. Χωρίς βιολογική ωριμότητα ούτε και πολιτική ωριμότητα μπορούν να έχουν, να σχηματίζουν δηλαδή μόνοι το σκοπό τους και από αυτόν να διαμορφώνουν τη βούλησή τους. Οι ενήλικες οφείλουν να νοιάζονται γι΄ αυτά. Ωστόσο, το ολιγαρχικό σύστημα, με εκλεγμένους άρχοντες (σ΄ αυτό διαφέρει η ολιγαρχία από τη δημοκρατία στην οποίαν οι άρχοντες, βουλευτές και δικαστές, κληρώνονται) εξορισμού υποδουλώνει την επόμενη γενιά. Καθώς εκλέγονται κάθε 4 χρόνια περίπου, είναι υποχρεωμένοι είτε να επιδιώκουν να επανεκλεγούν ή να μην είναι άρχοντες. Τα σχέδιά τους έχουν ορίζοντα μόνο ως τις επόμενες εκλογές. Με αυτή την προοπτική οι εκλεγμένοι βουλευτές πρέπει να υπηρετήσουν το ολιγαρχικό κόμμα τους, αλλιώς δεν θα ξαναείναι υποψήφιοι, τους ψηφοφόρους τους (με τους οικονομικούς, επικοινωνιακούς κλπ παράγοντες που κατευθύνουν ψήφους), αλλιώς δεν θα ψηφισθούν και να εξασφαλίσουν την παρούσα ευτυχία του συνόλου, δανειζόμενοι από το μέλλον. Δανεισμός σημαίνει π.χ. υπέρμετρη ανάπτυξη που τα απόβλητά της δεν προλαβαίνει η φύση να τα ανακυκλώσει με ρύπανση γης, θάλασσας και αέρα που θα την υποστεί η επόμενη γενιά· διαρκή μείωση της βιοποικιλότητας, καθώς περίπου 25000 είδη εξαφανίζονται ετησίως, για να αναπτυχθούν χρήσιμα είδη. Ωστόσο, η Φύση μπορεί να επιβιώσει χωρίς τον άνθρωπο, αλλά όχι ο άνθρωπος χωρίς τη Φύση. Απλοϊκά, δανεισμό για την καλοζωία των ψηφοφόρων, που όμως θα εξοφληθεί από τις επόμενες γενιές. Στην περίπτωσή μας είμαστε χρεωμένοι για τα επόμενα 99 χρόνια.

Η ανατροπή τέτοιων ενδεχομένων δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μόνο με λήψη αυστηρών, βίαιων μέτρων, που, ωστόσο θα είναι κατανεμημένα σε όλους τους κατοίκους της γης, αλλιώς δεν θα γίνουν αποδεκτά. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μια “καλοήθη δικτατορία”. Σε κάθε πολίτευμα (μοναρχία, ολιγαρχία, δημοκρατία) ο Αριστοτέλης έβλεπε μια καλή όψη του, όπου οι άρχοντες μεριμνούν για το σύνολο και μια κακή, όπου νοιάζονται για τον εαυτό τους. Ακόμη κι αν αρχίσει ως “καλοήθης” μια δικτατορική μοναρχία, για να διατηρείται και να ενεργεί για το συμφέρον του κοινού, πρέπει να καταφεύγει σε μέσα που επιτρέπουν τη διατήρησή της, επομένως για το συμφέρον του δικτάτορα. Με τέτοιες αγαθές προθέσεις ξεκίνησαν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα. Η εναλλακτική λύση είναι η επαναστατική, αιματηρή ή αναίμακτη, αποκατάσταση της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας, ολοκληρώνοντας έτσι, μετά από προσπάθειες αιώνων την Αναγέννηση και το Διαφωτισμό. Αυτό σημαίνει πως οι αποφάσεις λαμβάνονται είτε αμετάκλητα από το σύνολο (δημοψήφισμα) ή, για να είναι δυνατή η διεξοδική συζήτηση, από ένα τυχαία κληρωμένο δείγμα του (βουλή) απαλλαγμένο από τη χρονική δέσμευση της εκλογής, Ήδη έχουν αρχίσει να βλέπουν αυτή τη λύση διεθνείς διανοητές, αλλά και να εφαρμόζονται οι αρχές της στην πράξη. Η άμεση δημοκρατία στην Ελβετία και όπου αλλού εφαρμόζεται, τα δικαστήρια ενόρκων στις ΗΠΑ, η λήψη αποφάσεων στη Ιρλανδία, αλλά και στις προτάσεις διεθνών διανοητών όπως ο Αυστραλός Roman Krznaric και ο Καναδός David Suzuki, είναι φανερή η τάση προς αυτή την κατεύθυνση.

One thought on “ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΕΠΟΥΜΠΛΙΚΑΣ

  1. Πρέπει οι άνθρωποι να αναπτύξουν την παιδεία τους, ώστε να στοχεύει στην ποιότητα ζωής, η οποία χρησιμοποιεί τα υλικά αγαθά με μέτρο χωρίς έλλειψη αλλά και χωρίς πλεονασμό. Θα πρέπει να γίνει συνείδηση του καθενός ότι η κατανάλωση σαν αυτοσκοπός και μάλιστα με δανεικά, δεν οδηγεί σε ποιότητα ζωής.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s