ΣΚΑΝΔΑΛΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 23 Μαΐου, 2019

Ο σοφός βασιλιάς Πρόκας, απόγονος του Αινεία, πεθαίνοντας άφησε διαθήκη στα παιδιά του, το Νουμίτορα και τον Αμούλιο, να μοιράσουν το βασίλειό του έτσι: Ο νεότερος, ο Αμούλιος, φθονερός δυστυχώς, να το χωρίσει στα δύο κι ο μεγαλύτερος, ο Νουμίτορας, καλός και δίκαιος, να διαλέξει. Ο Αμούλιος λοιπόν αποφάσισε: Ο ένας να πάρει το θρόνο και ο άλλος τα πλούτη. Η σκέψη του ήταν, πως αν γινόταν αυτός βασιλιάς, με τους νόμους του θα σφετεριζόταν τα πλούτη από τον αδελφό του και αν έπαιρνε τα πλούτη, με τη δύναμή τους θα γινόταν αυτός βασιλιάς. Ο Νουμίτορας διάλεξε το βασίλειο αποφασισμένος να φροντίσει τους υπηκόους του. Η μοχθηρία του Αμούλιου συνεχίσθηκε, εκτόπισε τον αδελφό του, αλλά τελικά η δικαιοσύνη των θεών ανέδειξε τους εγγονούς του Νουμίτορα, το Ρωμύλο και το Ρώμο, τους ιδρυτές της ξακουστής Ρώμης.

Ο Αριστοτέλης, δε χώνεψε ποτέ την Ουτοπία του φασιστο-κομμουνιστο-δημοκράτη δασκάλου του, του Πλάτωνα. Κατάλαβε πως είναι ανεφάρμοστη. Αναγνώρισε πως πραγματικά είναι λίγοι αυτοί που συγκρούονται λόγω κοινοκτημοσύνης, αν τους συγκρίνουμε με το πλήθος αυτών που έχουν χωριστές περιουσίες. Θεώρησε όμως πως τα δεινά της πολιτείας δεν οφείλονται τόσο στην ανυπαρξία κοινοκτημοσύνης, όσο στη μοχθηρία των ανθρώπων. Σαν εκείνη του κακού του Αμούλιου. Έχει δίκιο, εν μέρει τουλάχιστον. Όμως δε συνέχισε τη σκέψη του. Η κοινοκτημοσύνη και άλλες ρυθμίσεις της πολιτείας που μειώνουν τις συγκρούσεις μπορούν να επιβληθούν με νόμιμη βία από τους άρχοντες. Την ανθρώπινη μοχθηρία όμως κανένας δεν μπορεί να την απαγορεύσει και να επιβάλει την απαγόρευσή της. Τα δεινά ενός κράτους ποτέ δεν μπορούν να εκλείψουν, όμως μια σωστή πολιτεία μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες των μοχθηρών ανθρώπων ή να καταστήσει τις δραστηριότητές τους λιγότερο σημαντικές.

Φεύγοντας από το μύθο και την ιστορία των σοφών προγόνων μας θα αναζητήσω παραδείγματα από τη σύγχρονη ζωή μας. Ζούμε σε μια περίοδο, που στην πολιτική ζωή επικρατούν τα σκάνδαλα, οι διαπλοκές, η υποβόσκουσα βία. Η ευδαιμονία μιας πολιτείας και των πολιτών της είναι κύριος σκοπός κάθε πολιτείας, παρατηρεί ο Αριστοτέλης. Κάθε άλλο παρά ευδαιμονία φέρνουν στους πολίτες τους τα σύγχρονα κράτη, μολονότι έχουν επιτύχει σημαντική ευτυχία. Η τεχνολογία που σε σημαντικό βαθμό προωθήθηκε από τον παγκόσμιο καπιταλισμό που εδώ και λίγες δεκαετίες θριαμβεύει, πέτυχε πρωτοφανή ευτυχία στον πλανήτη: Μεγάλη παράταση του προσδόκιμου επιβίωσης και μείωση της πείνας, φτώχειας, αναλφαβητισμού, παιδικής θνησιμότητας (Norberg). Κι όμως οι άνθρωποι δεν είναι ευδαίμονες. Η ευδαιμονία απαιτεί όχι μόνο στοιχειώδη κάλυψη των φυσιολογικών και σωματικών αναγκών μας, αλλά και κάτι παραπάνω, αγάπη, κοινωνική αναγνώριση, αυτοπραγμάτωση του Εγώ. Έτσι, ένας άλλος ερευνητής, ο Wilkinson, μελέτησε τις 23 πλουσιότερες χώρες του κόσμου και 282 μητροπολιτικές περιοχές των ΗΠΑ. Υπολόγισε αντικειμενικά το βαθμό οικονομικής ανισότητας που υπάρχει σ΄ αυτές και τη συνέκρινε με ένα δείκτη ψυχολογικών/κοινωνικών δεινών, συγκεκριμένα με το προσδόκιμου επιβίωσης, επιδόσεις στα μαθηματικά και γράμματα, παιδική θνησιμότητα, ανθρωποκτονίες, αριθμό φυλακισμένων, γεννήσεις από ανήλικα κορίτσια, ανάπτυξη εμπιστοσύνης, παχυσαρκία, ψυχικές νόσους περιλαμβάνοντας και εθισμό σε ναρκωτικά και οινόπνευμα και κοινωνική κινητικότητα. Υπήρχε εντυπωσιακή ευθεία συσχέτιση μεταξύ ανισότητας και των ψυχοκοινωνικών δεινών.

Η χώρα μας ταλανιζόταν πάντοτε, τώρα ίσως περισσότερο. Κανένας δεν γίνεται πολύ πλούσιος χωρίς να κλέψει. Ένας κάνει μια επιχείρηση με 1000 εργαζομένους, που καθενός η δουλειά κοστίζει 100€ το μήνα. Τους δίνει 99€ κι αυτοί το δέχονται, διότι καλύτερα αυτό παρά η ανεργία. Αυτός όμως έχοντας κλέψει μόνο 1€ από τον καθένα, κερδίζει 1000€. Πάμπλουτος τώρα, αποκτά εξουσία, που του αποφέρει και άλλο πλούτο.

Σήμερα κάποια ονόματα, όπως λίστα Lagarde, Novartis, Siemens και τόσα άλλα βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Κι αναρωτιόμαστε. Είναι τόση η κακοήθεια και η μοχθηρία των πολιτικών μας ή μήπως φταίει το σύστημά μας; Αν φταίει αυτό, γιατί να μην προσπαθήσουμε να το αλλάξουμε;

Έχομε ικανούς πολιτικούς, τόσο όσο ικανός είναι ο λαός μας. Κατά κανόνα έντιμους, νομίζω, παρά τις διαφωνίες που μπορούν να έχουν οι αναγνώστες μου. Όμως, φοβούμαι, το σύστημά μας όχι μόνο τους επιτρέπει, αλλά και τους αναγκάζει να φέρονται ανέντιμα. Όταν ο άρχοντας είναι ένας, στη μοναρχία (βασιλιάς, δικτάτορας κλπ) είναι ζήτημα τύχης αν θα είναι σώφρονας ή άφρονας. Σπανίζουν οι μεγάλοι σωστοί ηγέτες. Όταν οι άρχοντες είναι περισσότεροι, στην ολιγαρχία, τα πράγματα καλυτερεύουν. Ανήκουν τότε σε μια εκλεκτή ομάδα πολιτών, που μπορεί να καθορίζεται από την καταγωγή, τον πλούτο, τη μόρφωσή ή την εκλογή τους από όλο το λαό. Κάθε πολίτευμα έχει καλή και κακή όψη. Καλή είναι εκείνη στην οποίαν οι άρχοντες μεριμνούν για τους πολίτες, κακή εκείνη στην οποία νοιάζονται για τον εαυτό τους. Η εκλογή των αρχόντων από το σύνολο του λαού μοιάζει να είναι η καλύτερη από τα είδη της ολιγαρχίας. Έτσι ήταν στην αρχαία Ρωμαϊκή res publica και στις σύγχρονες ρεπούμπλικες, κοινοβουλευτική, αστική, σοσιαλιστική κλπ, που εμείς τις ονομάζομε απατηλά δημοκρατίες. Ποιο είναι όμως το πρόβλημα; Από τις τρεις εξουσίες, εκτελεστική (κυβέρνηση), βουλευτική (βουλή), δικανική (δικαιοσύνη), η εκτελεστική απαιτεί γνώσεις και πείρα. Επομένως απαιτεί τα πιο κατάλληλα εξειδικευμένα πρόσωπα, που μπορούν να διορίζονται από το σύνολο του λαού δημοψηφισματικά (με γενικές εκλογές). Οι άλλες δύο εξουσίες όμως απαιτούν μόνο αρετή (“αιδώ και δίκη”), που είναι ισοκατανεμημένη σε όλους του πολίτες, σε άλλον περισσότερο σε άλλον λιγότερο, ανεξάρτητα από καταγωγή, πλούτο, μόρφωση. Για να είναι άρχοντες με εξουσία, αφού εκλέγονται, πρέπει να χρισθούν υποψήφιοι και επομένως είναι προεπιλεγμένοι από κάποιο κόμμα. Χωρίς προϋπηρεσία σε κόμμα είναι πρακτικά αδύνατο να εκτεθεί κάποιος υποψήφιος και, αν (απίθανο) το επιτύχει, θα γίνει αυτός το κόμμα που θα επιλέγει τους συνεργάτες του. Άρα, κάθε υποψήφιος είναι υποχρεωμένος να δρα, όπως του υπαγορεύει το κόμμα του και όχι σύμφωνα με τη συνείδησή του. Αν εκλεγμένος απειθήσει, χρεώνεται αποστασία και αναξιοπιστία. “Είναι επικίνδυνο να εκλέγονται οι άρχοντες από κατάλογο προσώπων που ήδη έχει καταρτισθεί με (προ)εκλογική διαδικασία” (Αριστοτέλης). Για να ψηφισθεί βουλευτής ο υποψήφιος, πρέπει να ενεργεί όπως απαιτούν οι ψηφοφόροι του και λοιποί παράγοντες που επηρεάζουν ψήφους (οικονομικοί, επικοινωνιακοί κλπ). Να λοιπόν πώς οι εκλεγμένοι πολιτικοί είναι υποχρεωμένοι να συναλλάσσονται ιδιοτελώς για να άρχουν, ακόμη και αν δεν είναι φύσει κακοήθεις.

Οι πρόγονοί μας είχαν βρει τη λύση. Στη δημοκρατία, οι άρχοντες (βουλευτές, δικαστές) κληρώνονταν μεταξύ όλων των πολιτών. Η κλήρωση αποκλείει την πελατειακή σχέση και συναλλαγή.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s