ΚΙΝΔΥΝΟΙ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 5 Απριλίου 2019

Απειλούμαστε. Απειλούν τα ανατολικά σύνορά μας, διεκδικώντας κάποια εγκαταλειμμένα από μας νησιά. Άλλοι, διεκδικώντας το δικαίωμα να ονομάζονται όπως τους αρέσει. Άλλοι μας έχουν χρεώσει να πληρώνουμε για ένα αιώνα. Κι άλλες απειλές. Αναστατωνόμαστε. Κινητοποιούμαστε μαζικά για να τις αντιμετωπίσουμε. Είναι θηρία ή σκιές τους; Υπάρχουν άραγε σοβαρότερες απειλές για ολόκληρη την ανθρωπότητα; Θα συζητήσω μερικές.

Τρομοκρατία. Ίσως μας αναστατώνει περισσότερο από κάθε άλλη απειλή. Περί τους 25000 άνθρωποι, οι περισσότεροι μουσουλμάνοι, χάνουν τη ζωή τους ετησίως σε όλο τον κόσμο από τρομοκρατικές ενέργειες. Συχνά, όχι πάντα, οι τρομοκράτες είναι μουσουλμάνοι. Συγκριτικά, 1250000 χάνουν τη ζωή τους από τροχαία δυστυχήματα, 3500000 από διαβήτη και 7000000 από την ατμοσφαιρική μόλυνση (Y.N.Harari). Οι τρομοκράτες αποσκοπούν στην ανατροπή των πολιτιστικών κατακτήσεων της Δύσης, κυρίως των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αν, για να τους αντιμετωπίσουμε, τα καταργήσουμε, τότε η τρομοκρατία θα έχει νικήσει. Αν αντίθετα, μεταφέρουμε την προσοχή και τις δαπάνες σε άλλες απειλές, μήπως αυτό θα σήμαινε τη μείωση της δυσαρέσκειας στον κόσμο και επομένως της τρομοκρατίας; Η τρομοκρατία γίνεται πραγματική παγκόσμια απειλή, αν αποκτήσει ατομική βόμβα.

Πυρηνικός πόλεμος. Ο πυρηνικός εξοπλισμός είναι τόσος που αρκεί για να καταστρέψει κάθε ίχνος ζωής. Αν κάτι είναι δυνατό να πάει στραβά, κάποτε, άγνωστο πότε, θα στραβώσει, λέει ο Murphy. Αρχικά η πυρηνική ισχύς υπήρχε σε δύο κολοσσούς, που έτυχε να έχουν στοιχειώδη σωφροσύνη. Απέφυγαν τον πόλεμο μεταξύ τους. Ήδη όμως, πυρηνική ισχύ έχουν πολλές χώρες. Ποιος εγγυάται την υπευθυνότητα όλων; Αν δεν ληφθούν ριζικά δραστικά μέτρα, που να καθιστούν αδύνατη τη χρήση τους, ο όλεθρος κάποτε, άγνωστο πότε, θα συμβεί και θα είναι ολοκληρωτικός και σχεδόν στιγμιαίος.

Κλιματική αλλαγή. Έστω κι αν συμβαίνει αυτόματα, η ανθρώπινη δραστηριότητα ενισχύει τεκμηριωμένα την εμφάνιση ακραίων φαινομένων, από την απόλυτη ξηρασία κάπου σε πλημμύρες αλλού, από καύσωνες κάπου σε παγετούς αλλού, και τα δύο ασύμβατα με τη ζωή, με μέση πορεία την άνοδο της θερμοκρασίας της γης. Αν δεν κάνουμε κάτι έγκαιρα, η κλιματική αλλαγή θα αρχίσει να αυτοπολλαπλασιάζεται ασυγκράτητα. Εκτός από τις άμεσες επιδράσεις της, σημαίνει ερήμωση εκτεταμένων περιοχών της γης, μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, τρομοκρατία κοκ. Αντίθετα από τον πυρηνικό, ο κλιματικός όλεθρος είναι γνωστό πότε αναμένεται (σε 3-4 γενιές), αλλά θα γίνεται βαθμιαία, διαρκώς επιταχυνόμενος.

Τεχνολογία. Ο Αριστοτέλης πρόβλεψε, ότι η δουλεία θα καταργηθεί όταν οι δουλειές θα γίνονται αυτόματα, οπότε δούλοι δεν θα χρειάζονται. Τι θα κάνουν όμως τότε οι δούλοι; Χωρίς κατοχή μέσων παραγωγής πώς θα επιβιώνουν; Οι απεργιακές κινητοποιήσεις τους θα έχουν αχρηστευθεί. Η Αριστοτελική πρόβλεψη είναι προ των πυλών. Ρομποτική με τεχνητή νοημοσύνη έχουν αρχίσει να αντικαθιστούν την ανθρώπινη εργασία. Σε λίγες δεκαετίες, σωματικές και πνευματικές εργασίες θα γίνονται από μηχανές. Δεν θα υπάρχουν επαγγέλματα για ανθρώπους. Μερικές εκατοντάδες ανθρώπων θα διαθέτουν τους αλγορίθμους της παγκόσμιας τεχνητής νοημοσύνης, μηχανές θα κάνουν όλες τις δουλειές και τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων θα είναι άχρηστοι, επομένως άνεργοι.

Υπάρχουν και άλλες απειλές. Οι παραπάνω όμως είναι απειλές για τη συνολική ανθρωπότητα και ενδεχομένως κάτι μπορεί να γίνει για να αποφευχθεί ο όλεθρος που αχνοφαίνεται ήδη ορατός στον ορίζοντα. «Θεο μελλντων, νθρωποι δ γιγνομένων, σοφο δ προσιόντων ασθάνονται»  (Φιλόστρατος). Μόνον οι θεοί γνωρίζουν τα μέλλοντα, οι άνθρωποι τα παρόντα και οι σοφοί τα επικείμενα. Η βούληση όμως να γίνει κάτι ανήκει σε όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη.

Για να προστατευθούμε από αυτές τις δυσοίωνες προβλέψεις, πρέπει να παραιτηθούμε από κάποιο πολύ βολικό παρόν. Όσα ανέφερα παραπάνω (πλην της συγκριτικά ασήμαντης για την ώρα τρομοκρατίας) έχουν βελτιώσει τη ζωή μας σε ασύλληπτο σημείο. Το προσδόκιμο επιβίωσης έχει περίπου διπλασιασθεί από αυτό που ήταν μόλις 1-2 αιώνες πιο πριν, από τα 40 στα 80 έτη περίπου, Ειρήνη, ευημερία. Λιγότεροι άνθρωποι πεθαίνουν πια από λοιμώξεις παρά από γηρατειά· λιγότεροι από πείνα παρά από παχυσαρκία· λιγότεροι από βία παρά από ατυχήματα. Μα είναι δυνατό; Δεν μπορείς να έχεις και το αρνί γερό και το λύκο χορτάτο. Υπάρχει πάντως κάποια άριστη λύση που βρίσκεται στην Αριστοτελική μεσότητα. Ποια είναι αυτή; Τούτη τη στιγμή που γράφω και σεις διαβάζετε το κείμενο αυτό, η λύση πρέπει να γεννηθεί στο μυαλό όλων μας.

Μια λύση θα μπορούσε να είναι η επιβολή περιορισμών στην ανάπτυξη που αφορά ολόκληρη την οικουμένη. Απαιτεί την εφαρμογή εξαιρετικά αυστηρών μέτρων, που επιτρέπουν νόμιμη βία πάνω σε όλη την ανθρωπότητα. Έχομε συνηθίσει να θεωρούμε ότι η αυστηρότητα συνυπάρχει με τις δικτατορίες και τις μοναρχίες γενικά, ενώ η ανεκτικότητα με τη δημοκρατία. Δεν είναι καθόλου έτσι. Η ολιγαρχία και η δημοκρατία μπορούν να είναι εξίσου αυστηρές όσο και η μοναρχία, απλώς εφαρμόζει η δημοκρατία τη βούληση του δήμου μάλλον παρά ενός (ή λίγων) ανθρώπου.

Ο περιορισμός στην ανάπτυξη αντισταθμίζεται με ανακατανομή της. Ο επικρατών σήμερα νεοφιλελευθερισμός, που σε σημαντικό βαθμό προϊόν του είναι η ευνοϊκή εξέλιξη που έχει επιτευχθεί, οδηγεί σε ολοένα αυξανόμενη ανισότητα μεταξύ ατόμων και εθνών. Η ανακατανομή πληθυσμών θα γίνει έτσι κι αλλιώς, όταν εκατομμύρια ανθρώπων θα εισβάλλουν από τις ερημωμένες χώρες τους σε άλλες πιο προστατευμένες. Αν αυτό γίνει με κάποιο προγραμματισμό, η αναστάτωση που θα επέρχεται από την άμεση γειτνίαση ανθρώπων με διαφορετικά ήθη και έθιμα θα είναι μικρότερη. Γιατί η τεχνολογία να μη φροντίσει να γονιμοποιήσει ερήμους σαν τη Σαχάρα ή παγωμένες εκτάσεις σαν τη Σιβηρία; Επιπλέον, πιο σοβαρό, ο πλούτος που αφαιρείται λίγος από τα δισεκατομμύρια τους φτωχούς που ολοένα θα γίνονται φτωχότεροι, για να σωρεύεται άφθονος στις λίγες εκατοντάδες ή χιλιάδες τους πλουσίους, θα πρέπει να ανακατανεμηθεί, με “δίκαιη” φορολόγηση αυτών των πλουσίων παγκοσμίως. Και ακόμη, το πιο σοβαρό, η εξουσία που αυτή τη στιγμή βρίσκεται στα χέρια μιας χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας, μήπως θα πρέπει να ανακατανεμηθεί στον καθένα από το είδος homo sapiens πάνω στη γη;

Η απειλή της τεχνολογίας απαιτεί το σύνολο των ανθρώπων να είναι ιδιοκτήτες της. Δύο τρόποι. Ο αριστερός, με κρατικοποίησή της: Αντί να απολυθούν οι μισοί εργάτες, να παραμείνουν όλοι, εργαζόμενοι το μισό ωράριο. Ο δεξιός, με συμμετοχή όλων ελεύθερα αγοράζοντας μετοχές των τεχνολογικών επιχειρήσεων. Στα πλαίσια της δημοκρατίας οι δύο τρόποι δεν είναι ασύμβατοι. Αφενός καθένας έχει ίσες πιθανότητες να είναι εκ περιτροπής άρχων και αρχόμενος και αφετέρου, η οικονομική εξέλιξη ταλαντώνεται από την καπιταλιστική ανάπτυξη στη λαϊκή κατανάλωση και πάλι εξαρχής.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s