Ανεξαρτησία

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας,  dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 30 Μαρτίου 2019

 

Το έμβρυο, με δικό του προσχεδιασμό, είναι απόλυτα εξαρτημένο από τη μητέρα του. Του παρέχει προστασία και ενέργεια. Η γέννηση σημαίνει για το νεογνό ότι αρχίζει να αντιλαμβάνεται τη διαφορά του από το περιβάλλον του, η οποία δεν υπήρχε όσο ήταν ενδομήτριο έμβρυο. Η αυτοδυναμία του όμως, διαρκώς αυξανόμενη, και η εξάρτησή του από τη μητέρα, διαρκώς μειούμενη, συνεχίζονται. Χάρη στα φυσικά αντανακλαστικά μέσα του και στη μητέρα του, στα ομοιόθερμα κυρίως σπονδυλωτά, συνεχίζει η μητέρα να παρέχει προστασία και ενέργεια στο παιδί της. Κι αυτό διαρκώς απλώνει την αυτοδυναμία του, ωριμάζει. Σα να εμπιστεύθηκε η Φύση την τυχαιότητα, το πόσο ωριμάζει κάθε άτομο και επικάλυψε τα φυσικά, υποχρεωτικά, αντανακλαστικά, με επίκτητα, εξαρτημένα, που μαθαίνονται με την εμπειρία, για να συνεχίσει να εξελίσσεται σε ολοένα πιο πολύπλοκη οργάνωση. Ώσπου έφθασε στον άνθρωπο. Κι αυτός προχώρησε από την αγελαία οργάνωση, όπως των περισσότερων ζώων, στην κοινωνική οργάνωση, όπως σε κάποια έντομα, όπου είναι υποχρεωτική. Όμως ο Άνθρωπος αποφασίζει ο ίδιος, επίκτητα, μαθαίνοντας, πόσο αγελαία και πόσο κοινωνικά επιθυμεί να ζει. Οργανώθηκε σε πολιτείες.

Υπάρχουν 3 είδη πολιτευμάτων (Αριστοτέλης): μοναρχία, ολιγαρχία, δημοκρατία. Έχουν και τα τρία πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Στην πατρίδα μας υπήρξαν κατά διαστήματα ένδοξες περίοδοι μοναρχίας από το Μεγαλέξανδρο ως τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Από την απελευθέρωσή μας όμως και μετά η μοναρχία συνδέθηκε με τις μεγαλύτερες εθνικές καταστροφές στην ιστορία μας, όπως ήταν η ήττα το 1897, η Μικρασιατική καταστροφή το 1922 και η Κυπριακή τραγωδία το 1974. Για τη σύγχρονη εποχή μένουν επομένως τα αμόναρχα πολιτεύματα, ολιγαρχία και δημοκρατία. Και τα δύο απαιτούν ώριμους πολίτες για να αποφασίζουν. Πότε ωριμάζει το ανθρώπινο παιδί;

Βιολογικά ωριμάζει όταν πάψει να εξαρτάται από τους γονείς του για τη διατροφή και την προστασία του. Δεν αρκεί. Ωρίμανση σημαίνει «έρχεται στην ώρα του», δηλαδή αρχίζει να είναι ικανός ο έφηβος να αυτοπροστατεύεται και αναπαράγεται. Αυτό συμβαίνει στα 8-14 έτη περίπου. Ακολουθεί μια πολύπλοκη βραδεία διαδικασία ανάπτυξης και σωματικών αλλαγών, με κύριες εξωτερικές εκδηλώσεις την εμφάνιση ονειρώξεων στο αγόρι και περιόδου στο κορίτσι. Ο(Η) νέος(α) είναι πια βιολογικά ώριμος(η). Είναι όμως και πολιτικά ώριμος;

Αφού η πολιτεία αποφασίζεται από τους ανθρώπους, και η πολιτική ωριμότητα αποφασίζεται από αυτούς. Η ωρίμανση συνδέεται άρρηκτα, όπως αναφέρθηκε, με τη μάθηση. Επομένως, η πολιτική ωρίμανση υπάρχει όταν έχει επιτευχθεί μια ελάχιστη μάθηση. Ένα βιολογικό άτομο έχει επαρκή μάθηση, όταν μπορεί να εξασφαλίζει μόνο του στοιχειωδώς εξεύρεση τροφής, άμυνα κατά επιδρομέων και αναπαραγωγή. Ένα κοινωνικό άτομο έχει επαρκή μάθηση όταν μπορεί να συμβάλλει στην εξεύρεση των χρειωδών στην κοινωνία και στην άμυνά της κατά επιδρομέων.

Η πολιτεία έχει ανάγκη από εξουσία, δηλαδή κάποιους που μπορούν νόμιμα να εφαρμόζουν βία για να μη διαλυθεί η πολύτιμη κοινωνία που γεμίζει αποθήκες για τις περιόδους ένδειας. Και οι εξουσίες είναι τρεις αμοιβαία ανεξάρτητες: νομοθετική (βουλή), δικαστική (δικαιοσύνη) και εκτελεστική (κυβέρνηση, «στρατηγοί» στην αρχαία δημοκρατία). Πάνω από όλες αυτές, στην αμόναρχη κυρίως πολιτεία είναι η εκκλησία του δήμου, δηλαδή το δημοψήφισμα που μπορεί να ακυρώσει κάθε απόφαση. Το δημοψήφισμα όμως απαντά μόνο με ένα «ναι» ή «όχι». Αντίθετα η βουλή διαλέγεται, ακόμη και με λεκτική βία, πριν αποφασίσει. Η απόφαση μιας βουλής με κληρωμένα 300 μέλη και αποτέλεσμα 50% έχει, με τους στατιστικούς νόμους, πιθανότητες να εκφράζει τη βούληση του 46%-54% του συνόλου. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα μετά από ανοικτή συζήτηση στη Βουλή είναι η προϋπόθεση για προσφυγή στο δημοψήφισμα. Τα προβλήματα είναι πώς θα εξασφαλισθεί η ανεξαρτησία των τριών εξουσιών και πώς θα συγκληθεί το δημοψήφισμα. Στη μοναρχία δεν είναι απαραίτητο. «Το κράτος είμαι εγώ» (L’État, c’est moi), φημολογείται ότι έλεγε ο Λουδοβίκος ΙΔ. Από τα αμόναρχα καθεστώτα η ανεξαρτησία των τριών εξουσιών εξασφαλίζεται μόνον στη δημοκρατία, όπου οι εξουσίες κληρώνονται (Αριστοτέλης). Εμπιστευόμαστε, όπως η Φύση, την τυχαιότητα για την «ωριμότητα» των πολιτών που θα ψηφίσουν, αφού έχουν ληφθεί υπόψη οι βιολογικοί περιορισμοί (απαιτείται κάποια ηλικία, μετά την ενήβωση). Στην ολιγαρχία, οι εξουσίες ανήκουν είτε κληρονομικά σε κάποιους (π.χ. βουλή των λόρδων στο Ενωμένο Βασίλειο) είτε, συνήθως, με εκλογή (π.χ. Βουλή των Κοινοτήτων στο Ενωμένο Βασίλειο).

Απόλυτη δημοκρατία δεν υπάρχει. Στην αρχαιότητα, διαρκώς εξελισσόμενη, δεν έφθασε ποτέ να αναγνωρίσει πολιτική ωριμότητα σε γυναίκες, δούλους και μετοίκους. Αλλά και ούτε μπορεί να υπάρξει, διότι ενώ η νομοθετική και δικαστική εξουσία απαιτούν μόνο αρετή και κοινό νου («αιδώ και δίκη»), η εκτελεστική απαιτεί και γνώσεις. Είναι δυνατό λοιπόν σήμερα να υπάρξουν ανεξάρτητες αυτές οι δύο εξουσίες; Στις ΗΠΑ (και στον τόπο μας ως το 1967) η δικαστική (ποινική) εξουσία είναι κληρωτή. Η νομοθετική εξουσία όμως είναι δυνατή; Στην Ελβετία προβλέπονται συχνά δημοψηφίσματα για επιβολή νόμων. Βέβαια, ούτε στην Ελβετία ούτε στις ΗΠΑ, υπήρξε ποτέ κατακτητής, που να αναστείλει την ομαλή εξέλιξη του πολιτεύματος. Στις επείγουσες ώρες των πολέμων απαιτούνται επείγουσες αποφάσεις από επαΐοντες που δεν τις επιτρέπει η δημοκρατική βραδεία διαδικασία από απλώς ενάρετους ανθρώπους. Τώρα, υπάρχει ένα λεπτό σημείο, που δεν έχει πάρει ποτέ γενικά αποδεκτή απάντηση. Είναι δυνατό να υπάρξει μάθηση της αρετής; Η αρετή δεν αποκτάται με θησαύριση γνώσεων. Απαιτεί κρίση. Οι ολιγαρχίες καμώνονται για παιδεία, αλλά παιδεία που στηρίζεται στην άθροιση γνώσεων ικανών να προσφέρουν εργαλεία στην άρχουσα ολιγαρχική τάξη, αλλά όχι κρίση. Σ΄ εμάς τονίζεται με κάθε μέσο η αποστήθιση (θησαυρισμός) επιλεγμένων γνώσεων και όχι η κρίση, που αναπτύσσει τον «κοινό νου», την αρετή. Στον τόπο μας, η ολιγαρχία είναι κομματοκρατία, με απόλυτη εξάρτηση των εξουσιών. Η Κυβέρνηση αποτελείται από άτομα που ανήκουν στο κόμμα που πλειοψηφεί στη Βουλή και οι επικεφαλής της δικαιοσύνης διορίζονται από την κυβέρνηση. Οι υπουργοί και οι νομοθέτες δεν είναι ανεξάρτητοι. Αν δεν αποφασίζουν όπως θέλουν οι ψηφοφόροι τους και όσοι τους επηρεάζουν (οικονομικοί, επικοινωνιακοί και άλλοι παράγοντες) δεν ξαναψηφίζονται. Όσοι δεν αποφασίζουν όπως λέει το κόμμα τους δεν ξαναείναι υποψήφιοι. Το αποτέλεσμα είναι αναγκαστικά η διαφθορά. Το τυχαία κληρωμένο δείγμα της κοινωνίας (δικαστές και βουλευτές), φυσικά υπόκειται στον κίνδυνο να παρασυρθεί από δημαγωγούς. Εξίσου όμως παρασύρονται και οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποί μας ενώ αυτοί, είναι αναγκαστικά δεσμευμένοι στο κόμμα τους. Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών θεωρούν ότι η δημοκρατία είναι το καλύτερο από τα πολιτεύματα, με τα λιγότερα μειονεκτήματα. Είναι δυνατό όμως να επιτευχθεί; Θα ασχοληθώ άλλη φορά.


 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s