ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ.καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 8 Μαρτίου 2019

Η σκέψη μας είναι ένα πολυσύνθετο σύστημα που διαρκώς, από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλάζει. Για να γίνει παραγωγική, έχομε ανάγκη να την καθαρίζουμε από άχρηστες προσθήκες που τη νοθεύουν. Βρίσκομε κανόνες στη σκέψη, που τους ονομάζομε Λογική και ό,τι δεν ταιριάζει το απορρίπτομε. Αυτή την απλή διαδικασία εφαρμόζομε σε πολλές από τις δραστηριότητές μας. Θα τη συζητήσω σε δύο τομείς, το εθνικό φρόνημα και τη γλώσσα μας.

Η γλώσσα είναι ένα πολυσύνθετο σύστημα επικοινωνίας που διαρκώς αλλάζει. Μα για να συνεννοούμαστε, χρειαζόμαστε ένα σταθερό τρόπο. Και δεν δεχόμαστε εύκολα, πως τέτοιος δεν υπάρχει. Όμως η γλώσσα εξελίσσεται διαρκώς για να υπηρετεί τις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες μας. Η δική μας είναι μοναδική στο ότι επιβιώνει, έστω και αγνώριστη, αλλά συνεχώς παραλλάσσοντας σε τόπο και χρόνο. Στην αρχαιότητα υπήρχαν πάμπολλες διάλεκτοι, και, φυσικά, ο μέσος σημερινός Έλληνας δεν καταλαβαίνει τη γλώσσα της Ιλιάδας, ενώ υπάρχουν και σήμερα πλήθος ντοπιολαλιών. Αιώνες σκλαβιάς είχαν αρχίσει να αλλοιώνουν σοβαρά τη γλώσσα, όταν μεγάλοι πατριώτες και διανοητές ασχολήθηκαν με το πρόβλημα. Ο Κοραής καθάρισε τη γλώσσα μας από τις ξένες προσμίξεις, διαμόρφωσε ένα γλωσσικό σύστημα που το θεωρούσε κάτι σαν μέσο όρο της γλώσσας μας. Και αυτό το σύστημα επιβλήθηκε για 2 αιώνες επίσημα, ενώ κανένας δεν το μιλούσε. Αν δεν έγραφα στην καθαρεύουσα όταν έδινα εξετάσεις για να μπω στο Πανεπιστήμιο, δεν θα έμπαινα. Ό,τι δεν ήταν στα πλαίσια αυτής της γλώσσας απορριπτόταν με λοιδωρία ως “μαλλιαρό”. Τελικά, με τον ενθουσιασμό της μεταπολιτευτικής “αλλαγής”, η επίσημη γλώσσα του κράτους έγινε η δημοτική, που, ανταποκρινόταν σε μια μέση λύση ανάμεσα στις ποικίλες ντοπιολαλιές που μιλιόνται σήμερα. Κληρονόμησε όμως από την καθαρεύουσα, την “καθαρότητά” της. Απέκλεισε τη χρήση λέξεων της προγονικής γλώσσας, ως αρχαΐζουσες και υποβάθμισε ή εξαφάνισε τη μάθησή της που μας κληροδότησαν οι παλιοί. Μα το ιδιαίτερο, θαυμαστό, γνώρισμα της Ελληνικής γλώσσας είναι ότι έχει μια δομή, γραμματική, συντακτικό και “ύφος”, αναλλοίωτα από τα πανάρχαια χρόνια, τέτοια που να μπορεί να ενσωματώνει ό,τι γλωσσικό νεότερο ή παλιότερο χρειαζόταν είτε σαν παράγωγες λέξεις είτε σαν εισαγόμενες. Το να αρνούμαστε τη γλώσσα που μάθαμε από τη μάνα μας και ό,τι νεότερο μας χρειάζεται, όπως έκανε η “καθαρεύουσα” και να αρνούμαστε την πλουσιότατη γλωσσική κληρονομιά μας, όπως έκανε η διάδοχός της η “δημοτική”, μου φαίνεται καθαρή ανοησία. Οι μεγάλοι δάσκαλοι της δημοτικής, από το Σολωμό και τον Παλαμά ως τον Ψυχάρη και τον Κριαρά ήταν βαθείς γνώστες της γλώσσας των προγόνων.

Η άλλη καθαρότητα αφορά τη φυλή μας. Επιδιώκομε μια καθαρότητα της φυλής μας όπως την επιδίωκαν οι ναζί για την Αρία φυλή τους, αλλά και, με φανερή ντροπή και κρυφό καμάρι, πολλοί άλλοι λαοί. Στηρίζεται στην πίστη πως, χάρη στην κληρονομικότητα, η φυλή παραμένει με τα ίδια χαρακτηριστικά, εφόσον δεν έρχεται σε επιμιξία με άλλες φυλές. Γι΄ αυτή την καθαρότητα της φυλής μας πασχίζουν πολλοί σήμερα. Μα ο τόπος μας υπήρξε πάντοτε ένα σταυροδρόμι, λόγω γεωγραφικής θέσης των λαών της Ευρώπης, Ασίας, Αφρικής. Η ιδιαίτερη γεωγραφική διαμόρφωσή της με μέγιστη ποικιλία εδάφους σε πολύ περιορισμένο χώρο συνέβαλε στην ανάπτυξη μιας ποικιλίας χαρακτήρων που το κοινό τους ήταν οι Έλληνες. Και αυτό το κοινό ήταν τόσο ισχυρό, που όλοι οι επήλυδες αφομοιώνονταν μέσα σε 2-3 γενιές. Αυτό είναι δυνατό και το είδαμε στους σύγχρονους καιρούς στις ΗΠΑ, μια χώρα χωρίς ιστορική παράδοση, που αποτελεί για τους κατοίκους της χώρα ενός έθνους. Ο κληρονομικός προκαθορισμός αποτελεί ένα μύθο. Μπορεί η κατασκευή και σωματική λειτουργία μας να καθορίζονται κυρίως κληρονομικά, αλλά η συμπεριφορά μας είναι αποτέλεσμα παιδείας που υφιστάμεθα τόσο από το κοινωνικό, όσο και από το αναγκαστικό φυσικό περιβάλλον μας. Και αυτό που μετρά για ένα έθνος, είναι η συμπεριφορά. Το ορίζει με το σαφέστερο δυνατό τρόπο ο Ισοκράτης: «Τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι καὶ μᾶλλον Ἓλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἤ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας».

Καλό είναι να θυμόμαστε πως χαρακτηριστικό ενός συστήματος είναι όχι τόσο τα στοιχεία που το αποτελούν, όσο ο τρόπος που σχετίζονται μεταξύ τους. Ένα “Συν” μπορεί να αποτελείται από πολλά “Πλην” (εικόνα).

117. Kauarothta

Ωστόσο, η καθαρότητα στη σκέψη μας χρειάζεται. Η καθαρή σκέψη εξεικονίζεται με την τυπική λογική, όπως την ανέπτυξαν ο Πλάτων και σαφέστερα ο Αριστοτέλης. Θεμέλιό της είναι η ταυτότητα. Ένα Ον είναι ο εαυτός του και δεν είναι το Μη-Ον. Μας φαίνεται αυτονόητο. Και ισχύει για κατασκευάσματα της νόησής μας, σαν τα μαθηματικά και τη γεωμετρία. Κι όμως ήδη ο Ηράκλειτος είχε κατανοήσει ότι στον πραγματικό κόσμο τίποτε δεν είναι δυο φορές ο εαυτός του. ” Οὐκ ἄν δίς τὸν αὐτὸν ποταμὸν μβαίης” και “Τὰ πάντα ρεῖ” έλεγε. Βάση της διαλεκτικής λογική. Η νόησή μας διαθέτει την καλύτερη δυνατή εικόνα της πραγματικότητας. Είναι όμως μόνον εικόνα της. Μέσα στη νόησή μας μπορούμε να λύνουμε σχετικά εύκολα ουσιώδη υπαρξιακά προβλήματα για τον εαυτό μας και για το περιβάλλον μας. Αυτό σημαίνει ότι τα πραγματικά προβλήματα, όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, τα μετατρέπομε σε νοητά προβλήματα, τα καθαρίζομε από άχρηστες λεπτομέρειες και τα λύνομε πολύ πιο εύκολα παρά εμπειρικά στην πραγματικότητα. Μεταφέρομε έπειτα τη λύση στον αντικειμενικό κόσμο.

Το λάθος που κάνομε πολύ συχνά σ΄ αυτή τη διαδικασία είναι να νομίζουμε πως η εικόνα που έχομε μέσα μας είναι η πραγματική και να ενεργούμε αντίστοιχα. Η καθαρότητα, της γλώσσας, της φυλής, ή της οποιασδήποτε ιδεολογίας είναι μέσα μας και οφείλει να είναι μέσα μας. Μας βοηθάει να λύνουμε τα τρέχοντα πρακτικά, εμπειρικά προβλήματα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι τέτοια λύση δεν υπάρχει πουθενά, είναι μόνο μέσα μας, ενώ δεν υπάρχει στον πραγματικό, έξω από εμάς, κόσμο. Και όταν εφαρμόζεται η λύση στην πράξη, πρέπει να έχει πολλές ανοχές, για να μην έρχεται σε καταστρεπτική αντίθεση με ό,τι πραγματικά συμβαίνει. Και αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να συνειδητοποιούμε την ουσία του συστήματος στο οποίο ζούμε, να προσπαθούμε να μην αλλοιώνεται και στα πλαίσια αυτής της ουσίας να δεχόμαστε παρεκκλίσεις. Κι ακόμη να θυμόμαστε πως κι αυτή η “ουσία” ανήκει σε ένα γενικότερο σύστημα που αγνοούμε και πως, επομένως, στην πράξη μακροχρόνια, στο βάθος αιώνων και χιλιετηρίδων, κι αυτή μπορεί να εξελίσσεται.

One thought on “ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ

  1. Επί της προτάσεως “όλοι οι επήλυδες αφομοιώνονταν μέσα σε 2-3 γενιές” αναφέρω ότι από ειδικές έρευνες που κάναμε στην Αυστριακή Ακαδημία έχει τεκμηριωθεί ότι οι άνθρωποι της τρίτης γενιάς ανέκαθεν είναι εκείνοι που πρώτοι χαρακτηρίζουν τον τόπο της εγκατάστασής τους ως “πατρίδα” τους, που φυσικά είναι αποφασισμένοι να υπαρασπίσουν με τη ζωή τους.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s