Μεταβατικό

  • Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com
  • Κοινή Γνώμη, 5 Φεβρουαρίου 2019
  • 225. Μετβατικό 1
  • 225. Μεταβατικό 2.

Υπάρχουν καταστάσεις καλύτερες και χειρότερες, αλλά χείριστη είναι συχνά η φάση της μετάβασης. Η ποιοτική μετάβαση από χειρότερη σε καλύτερη κατάσταση απαιτεί δυσβάστακτες θυσίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μην υπάρξει. Σημαίνει ότι πρέπει να είναι καλά σχεδιασμένη, ώστε και πιθανότητες επιτυχίας να έχει (αλλιώς η κακή κατάσταση γίνεται ακόμη χειρότερη) και να προχωρεί εκμεταλλευόμενη όλες τις νόμιμες αδυναμίες του παρόντος.

Συχνά τονίζω την υπεροχή της δημοκρατίας (κλήρωση των αρχόντων, κατά τον Αριστοτέλη) έναντι της υπάρχουσας (κομματικής) ολιγαρχίας (εκλογή των αρχόντων). Αυτή διεθνώς ονομάζεται ρεπούμπλικα, αλλά τη μεταφράζομε στη γλώσσα μας απατηλά ως δημοκρατία. Η κομματική ολιγαρχία μας είναι καλά θωρακισμένη με ένα Σύνταγμα που αποκλείει αλλαγές έξω από τα πλαίσια της ολιγαρχίας. Ειδικότερα, αν υπάρχουν Συνταγματικές αλλαγές αυτές θα γίνουν, κάτω από όρους, μόνο στα πλαίσια της (ολιγαρχικής) βουλής και δεν μπορούν να αφορούν τα θεμελιώδη άρθρα του Συντάγματος. Ωστόσο, ρωγμές υπάρχουν πάντοτε.

Πρώτο άρθρο: «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα». Μα αν πηγάζουν ΟΛΕΣ οι εξουσίες από το λαό, από αυτόν πηγάζει και η εξουσία για αλλαγή του Συντάγματος και όχι αντίθετα, όπως ορίζει το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα της ολιγαρχίας μας αυτοκατοχυρώνεται με το άρθρο 110: «Οι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευομένης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας…» Δεν περιλαμβάνεται το άρθρο 110 στις μη αναθεωρήσιμες διατάξεις. Εξάλλου, συνεχίζει το άρθρο, οι αναθεωρήσεις γίνονται από τη Βουλή. Για μια δημοκρατία όμως, η αναθεώρηση οφείλει να γίνει από ένα δημοψήφισμα, μετά από ευρεία ανοικτή συζήτηση. Οι ρωγμές που αναφέρθηκαν όμως υπάρχουν. Είναι ποικίλες με κορυφαίες: την αντίφαση στο άρθρο 1, που αναφέρθηκαν, το άρθρο 44  και το ακροτελεύτιο άρθρο: «Η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων…». Το άρθρο 44 ορίζει: «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προκηρύσσει με διάταγμα δημοψήφισμα για κρίσιμα εθνικά θέματα…». Σ΄ αυτά όμως περιλαμβάνονται ένας πόλεμος, οικονομική καταστροφή, ακυβερνησία παρά την εξάντληση όλων των Συνταγματικών προβλέψεων κλπ.

Φαντάζομαι τη δύσκολη μεταβατική περίοδο σε στάδια, που, εννοείται, μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται:

Προστάδιο, πριν ακόμη γίνει οποιαδήποτε κίνηση για μεταβολή Συντάγματος: Η ιδέα της δημοκρατίας απλώνεται σε όσο γίνεται μεγαλύτερη, κρίσιμη, μάζα λαού.

Στάδιο πρώτο: Στόχος η αλλαγή του άρθρου 110. Αρχίζει η πίεση. Ψήφος στο κόμμα που επαγγέλλεται προγραμματικά εκδημοκρατισμό του 110, αν υπάρξει. Χρησιμοποιούνται παράλληλα όλα τα Συνταγματικά επιτρεπτά μέσα, ομιλίες, απεργίες, συλλαλητήρια κλπ. Ποσοτικά μετρήσιμο μέσο είναι η αποχή από τις εκλογές. Λευκή ψήφος σημαίνει απόρριψη όλων των υποψήφιων κομμάτων. Αποχή όμως σημαίνει απόρριψη του συστήματος. Την τελευταία δεκαετία, αυξάνεται σταθερά η αποχή, που έφθασε το 45% στις τελευταίες εκλογές. Προσοχή, αυτό το πρώτο στάδιο, δεν πρέπει να αρχίσει πριν σχηματισθεί ένα ικανοποιητικό κρίσιμο μέγεθος λαού, όπως αναφέρθηκε στο προστάδιο. Αλλιώς υπάρχει κίνδυνος να κλονισθεί η υπάρχουσα κατάσταση και να αντικατασταθεί από άλλη χειρότερη (π.χ. μοναρχία, με βασιλεία, δικτατορία κλπ). Η “νόμιμη” κρατική βία κατά της λαϊκής κινητοποίησης, πολλαπλασιάζει τη βία. Η δικαιοσύνη όμως μπορεί να την αναγνωρίσει νόμιμη άμυνα εναντίον κατάχρησης εξουσίας και παρούσας απειλής.

Στάδιο δεύτερο. Λαϊκές συνελεύσεις με συνταγματολόγους που αγορεύουν υπέρ ή κατά, αλλά δεν ψηφίζουν. Έγινε πρόσφατα στην Ιρλανδία. Τέτοιες συνελεύσεις πρέπει να γίνουν όσο γίνεται περισσότερες σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, συνδικαλισμού, τελικά εθνικό. Σκοπό έχουν να διαμορφώσουν το πλαίσιο ενός δημοκρατικού Συντάγματος.

Στάδιο τρίτο. Η βάση του δημοκρατικού Συντάγματος είναι (Αριστοτέλης) ότι οι άρχοντες (βουλευτές, δικαστές) κληρώνονται, δεν εκλέγονται. Η εκλογή (ισχύουσα κομματική ολιγαρχία) έχει τα γνωστά μειονεκτήματα: Εκφραζόμαστε μια στιγμή κάθε 4 χρόνια υπογράφοντας λευκή επιταγή στους προεπιλεγμένους υποψηφίους. Εγώ νοιάζομαι για το δικό μου και λιγότερο για το συμφέρον του συνόλου, που αγνοώ. Αντίθετα, ο βουλευτής νοιάζεται για το σύνολο. Αλλά ο εκλεγόμενος φροντίζει να ικανοποιήσει τους ψηφοφόρους του, όχι το σύνολο. Αν κληρώνεται όμως, δεν έχει λόγο να μεροληπτεί.

Οι εκλεγμένοι βουλευτές, μπορεί να είναι «άριστοι» ή «χείριστοι» χωρίς δυνατότητα απαλλαγής από τους χειρίστους διότι η ετυμηγορία του λαού είναι αμετάκλητη. Αντίθετα, στη δημοκρατία οι κληρωμένοι βουλευτές μόνο τυχαία μπορεί να περιλαμβάνουν αρίστους σε αναλογία όση στο γενικό πληθυσμό∙ αν όμως κληρωθούν χείριστοι, μπορούν να αντικατασταθούν, καθώς δεν έχουν προκύψει από την αμετάκλητη βούληση του λαού. Οι εκλεγμένοι βουλευτές δεν είναι ελεύθεροι πολίτες, διότι έχουν δεσμεύσεις έναντι ψηφοφόρων και κόμματος. Κληρωμένοι οφείλουν να είναι και οι δικαστές (ορκωτά δικαστήρια). Σήμερα έχομε μικτά ορκωτά δικαστήρια, από λαϊκούς και τακτικούς δικαστές. Στην Αμερική τα ορκωτά δικαστήρια είναι αμιγώς λαϊκά. Σε μας ήταν αμιγώς κληρωτά ως το 1967. Επιπλέον, οι τακτικοί δικαστές δεν είναι ελεύθεροι πολίτες, διότι οι επικεφαλής τους ορίζονται από την (ολιγαρχική) κυβέρνηση. Γενικά, απουσιάζει στο υπάρχον σύστημα η ανεξαρτησία των τριών εξουσιών (εκτελεστικής/κυβέρνησης, δικαστικής και νομοθετικής/βουλής). Όλες υπακούουν στο κόμμα (κομματοκρατία).

Η εκτελεστική εξουσία πρέπει να είναι, ιδίως στις σημερινές συνθήκες, εκλεγμένη, διότι απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις. Υπάρχουν ποικίλες λύσεις στα μειονεκτήματα της δημοκρατίας. Παραδείγματα. Άμεση εκλογή του Προέδρου της δημοκρατίας. Εκλογές για ανάδειξη κομμάτων, που έχουν όμως περιορισμένες δικαιοδοσίες συγκριτικά με τις σημερινές. Υποστηρίζουν π.χ. το δικό τους υποψήφιο για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Αυτός πάλι οφείλει να σχηματίσει κυβέρνηση. Αν δεν είναι ο ίδιος πρόεδρος της κυβέρνησης (πρωθυπουργός), οφείλει να αναθέσει την κυβέρνηση στο πλειοψηφούν κόμμα (δεδηλωμένη). Εκπρόσωποι κομμάτων έχουν το δικαίωμα να αγορεύουν στη βουλή υπέρ ή εναντίον μιας κυβερνητικής πρότασης, όχι όμως να ψηφίζουν. Για τη μείωση της δυνατότητας δημαγωγικών αποφάσεων μπορεί να υπάρχει μια Γερουσία, αποτελούμενη από τέως επικεφαλής των τριών εξουσιών, για θέματα με μακροχρόνιες συνέπειες, όπως αλλαγές στη διάθεση της γης, δικαιώματα μειονοτήτων κλπ. Επειδή είναι τέως, δεν έχουν δεσμεύσεις. Και επειδή είναι οι εκλεκτοί από τις τρεις ανεξάρτητες εξουσίες, έχουν, κατά τεκμήριο, την έγκριση του λαού, διαχρονικά όμως και όχι ευκαιριακά όπως οι κληρωμένοι βουλευτές.

Μένει ο εξωτερικός παράγοντας. Σήμερα είμαστε διεθνώς δεσμευμένοι. ΕΕ, ΝΑΤΟ, Αμερικανικές βάσεις, ασφυκτικές οικονομικές υποχρεώσεις κλπ. Δεν μου αρέσει καθόλου αυτή η κατάσταση, αλλά αδυνατώ να δω εύλογη εναλλακτική λύση. Οποιαδήποτε αλλαγή στο πολίτευμά μας οφείλει, επομένως, να διαβεβαιώνει πειστικά τους εταίρους μας ότι θα σεβαστούμε σχολαστικά τις διεθνείς δεσμεύσεις μας.

ΑΠΟ ΠΟΙΟΝ ΚΑΤΑΓΟΜΑΙ;

Δημ. Α. Σιδερής, ομ.καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 1 Φεβρουαρίου 2019

Από τότε που θυμάμαι με απασχολούσε το θέμα της ταυτότητάς μου. Υπάρχουν πολλαπλές όψεις του ζητήματος, όπως η βιολογική, η ιστορική κλπ. Τελικά, καμιά δεν μπορεί να αποδείξει πλήρως το ζήτημα του από ποιον προερχόμαστε. Και τότε επικρατεί η ψυχολογική όψη. Από ποιον πιστεύω ότι προέρχομαι; Και ανάλογα συμπεριφέρομαι. Με την ψυχολογική όψη δεν έχει πολλή σχέση η βιολογία, ενώ η μυθολογία βαραίνει περισσότερο από την ιστορία. Από ποιον λοιπόν καταγόμαστε οι Έλληνες;

Η μυθολογική απάντηση είναι απλουστευτική και πειστική: Από τον Έλληνα! Αυτός ήταν γιος του Δευκαλίωνα που επιβίωσε στον Ελληνικό κατακλυσμό, και εγγονός του Προμηθέα, του ευεργέτη της ανθρωπότητας. Ο Προμηθέας πάλι ήταν γιος του Ιαπετού, που με το όνομα Ιάφεθ, μας ήλθε από το Αραράτ, έχοντας γλιτώσει, χάρη στον πατέρα του, το Νώε, από το μεγάλο κατακλυσμό που περιγράφει η Βίβλος. Ήταν ο τρίτος γιος του και ήλθε, λέει η Βίβλος, στην Ευρώπη. Ο Έλληνας είχε κατιόντες, γιους και εγγόνια, τέσσερις, το Δώρο, τον Αχαιό, τον Ίωνα και τον Αίολο, τους πατριάρχες των αντίστοιχων Ελληνικών φύλων. Τα τέσσερα αυτά φύλα είχαν κοινό “αίμα”, γλώσσα, θρησκεία και έθιμα. Οι επαφές μεταξύ τους είχαν μίμηση, συμπλήρωση, αλλά και ανταγωνισμό. Παράλληλα μ΄ αυτούς, ο Έλληνας είχε αδέλφια, από τα οποία κατάγονταν άλλες φυλές, όπως οι Γραικοί, οι Μακεδόνες, οι Μάγνητες κλπ. Αυτές οι άλλες φυλές δεν ήταν βέβαια ίδιο γένος με τους Έλληνες, αφού δεν ήταν κατιόντες του Έλληνα, ήταν όμως το ίδιο έθ-νος, με τα ίδια έθ-ιμα, κληρονομημένα από τον κοινό πρόγονό τους, τον Προμηθέα. Οι λαοί της δύσης γνώρισαν τους Γραικούς κι έδωσαν σε όλους τους Έλληνες το όνομα Γραικοί. Οι λαοί της Ανατολής γνώρισαν τους Ίωνες κι απ΄ αυτούς ονομάζουν ως σήμερα όλους μας Ίωνες (Γιουνάν). Όμως δεν ήταν μόνον αυτοί οι Έλληνες. Ο Πέλοπας ξεκίνησε από τον Καύκασο, όπου ο πατέρας του, ο Τάνταλος τον είχε θυσιάσει, για να δοκιμάσει την παντογνωσία των θεών. Οι θεοί όμως τον ανασυγκρότησαν, έστειλαν τον Τάνταλο στα φρικτά Τάρταρα, για να τιμωρείται εσαεί κι ο Πέλοπας έφθασε στο φερώνυμο τόπο του, στην Πελοπόννησο. Εκεί ο μετανάστης έγινε ο παππούς των κύριων ηρώων του Τρωικού πολέμου, του Αγαμέμνονα και του Μενέλαου. Άλλοι μεγάλοι μετανάστες ήταν η Ευρώπη και ο Κάδμος, παιδιά του βασιλιά της Φοινίκης. Τη μεγαλομάτα την Ευρώπη την ερωτεύτηκε ο Δίας. Για να την πλησιάσει μεταμορφώθηκε σε Ταύρο, τον καβάλησε η Ευρώπη κι αυτός αμέσως τόσκασε και κατέφυγε στην Κρήτη. Αναζητώντας την ο Κάδμος έφθασε στην Ελλάδα, το μαντείο τού αποκάλυψε το μάταιο της αναζήτησης και τον προέτρεψε να ιδρύσει τις Θήβες εκεί που είδε να βόσκει μια αγελάδα στον κάμπο. Μ΄ άλλα λόγια, οι Φοίνικες (Σύροι) μετανάστες μας έφεραν τη γνώση της εκτροφής των βοοειδών. Μαζί με τ΄ άλλα ο Κάδμος έφερε και το φοινικικό αλφάβητο, που τα ονόματα των γραμμάτων του τα διατηρούμε ως σήμερα. Υπήρξαν κι άλλοι πρόσφυγες που άφησαν τα μυθολογικά ίχνη τους στην Ελλάδα. Οι Δαναΐδες, έφθασαν πρόσφυγες ικέτιδες στο Άργος, για να αποφύγουν τον αιμομικτικό γάμο τους με τους γιους του Αιγύπτου. Τελικά δολοφόνησαν ανατριχιαστικά τους γαμπρούς, εκτός από μίαν από αυτές που ο γιος της έγινε τελικά βασιλιάς του Άργους. Είχαμε κι άλλους διάσημους πρόσφυγες, όπως την παιδοκτόνο Μήδεια. Όλοι αυτοί οι μετανάστες και άλλοι που παραλείπω, έγιναν Έλληνες και άφησαν τα ίχνη τους στην Ελληνική μυθολογία, άλλοτε κατάρες, όπως στην οικογένεια των Ατρειδών, του Οιδίποδα και του Ιάσωνα, κι άλλοτε ευλογίες, όπως ήταν η ίδρυση των Ολυμπιακών Αγώνων από τον Πέλοπα, η εκτροφή βοοειδών και τα γράμματα από τον Κάδμο, όπως αναφέρθηκε. Οι μεγάλοι ήρωες πάντα κάνουν μεγάλα έργα από τα οποία επωφελούνται οι απόγονοί τους, αλλά και φρικτές πράξεις που η κατάρα τους κυνηγά τους κατιόντες τους για αιώνες. Αυτοί λοιπόν περίπου είναι οι πρόγονοί μου. Οι απόγονοι του Έλληνα, οι παράλληλοι συγγενείς του και οι μεγάλοι μετανάστες και πρόσφυγες. Ακολουθεί η περίοδος όταν υπάρχει πια γραφή και τώρα η ιστορία μετράει περισσότερο από τη μυθολογία. Μιλώ για την εποχή πριν από το Σόλωνα ως τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του.

Ακολούθησε η υποταγή στους Ρωμαίους και έκτοτε εμείς, οι Έλληνες, γίναμε γνωστοί όχι μόνο ως Γραικοί και Ίωνες, αλλά και ως Ρωμιοί. Και φθάνομε στο Μεσαίωνα. Τώρα εγγράμματη – και πολύ εγγράμματη – είναι η ανώτερη κοινωνία και ο κλήρος, ενώ ο πολύς λαός μένει αγράμματος. Η μυθολογία αρχίζει πάλι να οργιάζει, αυτή τη φορά με υπόβαθρο το Χριστιανισμό, την Ορθοδοξία. Ο Διγενής Ακρίτας! Ώσπου φθάνομε στην εποχή της Εθνικής Παλιγγενεσίας και μετέπειτα. Μύθος δίνει και παίρνει. Πάλι με χρόνια και καιρούς πάλι δικά μας θάναι. Η Κόκκινη Μηλιά. Το ξανθό γένος θα μας αναστήσει. Και άλλα πολλά. Λίγοι γραμματισμένοι, οι Φιλικοί κυρίως και ο Βλάχος Ρήγας Βελεστινλής, γνώστες των αρχών της Γαλλικής Επανάστασης, προετοίμασαν τη δική μας Επανάσταση. Άλλοι σοφοί της εποχής, εξίσου γνώστες, όπως ο Κοραής και ο Καποδίστριας, δίσταζαν ανακαλώντας στη μνήμη τους τις φρικτές συνέπειες από την εξέγερση του 1770 με την προτροπή των Ρώσων. Και άλλοι, όπως ο Γρηγόριος Ε΄, υποθέτομε για να αποφύγουν τέτοια απευκτέα, καταδίκασαν ανοιχτά την επανάσταση και έφθασαν στο αφορεσμό των επαναστατών. Η Επανάσταση όμως έγινε και, με την τελική παρέμβαση των ξένων, πέτυχε την απαλλαγή μας από τους Οθωμανούς. Σ΄ αυτή την εξέγερση πρωτοστάτησαν σημαντικοί, στρατιωτικοί και πολιτικοί. Οι πολιτικοί ήταν εγγράμματοι, αλλά οι περισσότεροι στρατιωτικοί, όπως ο Κολοκοτρώνης, ο Καραϊσκάκης, και οι πολλοί κλέφτες και αρματολοί, αγράμματοι. Και να πάλι η μυθολογία μας που προσπαθεί να τη διαλύσει η ιστορική επιστήμη. Όσο μπορεί. Πρωτεργάτες στους επαναστάτες στρατιωτικούς ήταν πολλοί Ελληναλβανοί, Αρβανίτες δηλαδή, αλβανόφωνοι, μερικοί εγγράμματοι και συνειδητοί επαναστάτες, όπως ο Ανδρούτσος και ο Μάρκος Μπότσαρης, που έγραψε και το πρώτο Αλβανοελληνικό λεξικό με ελληνικούς χαρακτήρες, αλλά οι περισσότεροι αγράμματοι, κυρίως ελληναλβανόφωνοι, όπως ο Μιαούλης, ο Κανάρης και τόσοι άλλοι.

Τελικά ποιος είμαι; Ο υπαρξιακός ψυχολογικός παράγοντας είναι που μετράει μέσα μου. Είμαι έτοιμος να θυσιάσω τη ζωή μου για την πατρίδα μου και να μετέχω στη διαμόρφωση της βούλησής της; Μπορώ να επικοινωνώ με τους άλλους Έλληνες, συγχρόνους, προγόνους και απογόνους μου; Νοιώθω περηφάνια για ό,τι σπουδαίο, αλλά και ντροπή για ό,τι επονείδιστο συνοδεύει τους Έλληνες; Τότε είμαι Έλληνας.