ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΥ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 23 Φεβρουαρίου 2019

Πριν από πολλά χρόνια θυμάμαι ότι διαμαρτυρόμαστε στους Αμερικανούς, διότι υποστήριζαν τους Τούρκους. “Καλά, είστε λογικοί;” ήταν η απάντηση. “Είναι δυνατό ένα κράτος να ορίζει τις σχέσεις ενός άλλου κράτους με ένα τρίτο; Τι δουλειά έχετε εσείς με τις σχέσεις μας με την Τουρκία;” Κάπως έτσι, όσο θυμάμαι, ήταν η αποστομωτική απάντηση των Αμερικανών. Και μου φάνηκε δίκαιη. Και να που τώρα…

Οι Αμερικανοί πιέζουν αφόρητα τους Τούρκους να μην αγοράσουν τους S400  από τους Ρώσους. Αν τους αγοράσουν, ας μην περιμένουν να τους παραδώσουν οι Αμερικανοί τα F35. Καλά, είναι δυνατόν ένα κράτος, η Αμερική, να ορίζει τις σχέσεις άλλου κράτους, της Τουρκίας, με ένα τρίτο, τη Ρωσία; Τρίβω τα χέρια μου με χαιρέκακη ικανοποίηση. Βέβαια, εγώ θα ήθελα να μην έχουν οι γείτονές μας ούτε S400 ούτε F35. Να είναι αδύναμοι όσο γίνεται. Γιατί; Για να τους κάνουμε ό,τι θέλομε. Ήδη με τις συνθήκες που υπάρχουν τους έχομε κυκλώσει. Μπορεί να είναι οκταπλάσια δύναμη από εμάς, αλλά εμείς είμαστε γύρω γύρω τους, σα να τους στραγγαλίζουμε. Εκτός από τον Ελλήσποντο και τα νησάκια, Ίμβρο και Τένεδο, δεν έχουν άλλη πρόσβαση στη θάλασσα. Και ύστερα θυμήθηκα μια Στρατιωτική Ιστορία που δίδασκε ο Τηλέμαχος Καράκαλος, ένας ολυμπιονίκης στρατηγός, καθηγητής στη Σχολή Ευελπίδων. Φανατικός Κωνσταντινικός, δεν τον άλλαζαν οι Βενιζελικές κυβερνήσεις στη Σχολή Ευελπίδων, λόγω των πνευματικών ικανοτήτων του. Τι έλεγε λοιπόν στην Ιστορία του; Ο Αλέξανδρος ξεκίνησε να εξουδετερώσει το κράτος των Περσών. Τι δουλειά είχε να πάει να καταλάβει την Αίγυπτο; Ο Αλέξανδρος όμως είχε μυαλό. Μόνο αν είχε κόψει από παντού τον ανεφοδιασμό των Ασιατών αντιπάλων του θα τους είχε οριστικά εξουδετερώσει. Και η πρόσβασή τους στην Αίγυπτο ήταν κύρια οδός για να προμηθεύονται ό,τι ήθελαν. Μήπως λοιπόν ισχύει απλώς το δίκαιο του ισχυροτέρου;

Τι είναι Δίκαιο; Ο Πλάτων το αναλύει μεγαλοφυώς στην Πολιτεία του. Στην αρχή του διαλόγου οι ομιλητές διαφωνούν για το πώς ορίζεται η δικαιοσύνη, καθώς ο γηραιός Κέφαλος την ορίζει ως τιμιότητα στις συναλλαγές και συνέπεια στην απόδοση των χρεών, ενώ ο γιος του, Πολέμαρχος, θεωρεί δικαιοσύνη την απόδοση του καλού στους φίλους και του κακού στους εχθρούς. Ο Θρασύμαχος κρίνει ότι υφίσταται και το δίκαιο του ισχυρότερου και ο Γλαύκων, φέρνοντας ως παράδειγμα το μύθο για το δαχτυλίδι του Γύγη, υποστηρίζει ότι η δικαιοσύνη αποτελεί απλά μια κοινωνική σύμβαση, καθώς και ο δίκαιος και ο άδικος άνθρωπος θα έκαναν την αδικία, αν ήξεραν πως δεν θα τιμωρηθούν, βγάζοντας συμπέρασμα πως είναι προτιμότερο να ζει κανείς «μέσα» στην αδικία. Ο Γύγης είχε ένα δαχτυλίδι που τον έκανε αόρατο. Ο Σωκράτης θεωρεί ότι όλα αυτά έχουν μια δόση αλήθειας,. Ωστόσο, αν εφαρμόσει καθένα από αυτά μόνο του, ο διάλογός που έχει με τους συνομιλητές του οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο δικαιότερος άνθρωπος είναι…ο κλέφτης! Απίθανη Σωκρατική ειρωνεία! Κατά τον Πλάτωνα, ο Σωκράτης θεωρεί ότι δίκαιοι είναι οι φιλόσοφοι και προσπαθεί να οικοδομήσει μια ιδανική Πολιτεία στη βάση αυτής της αρχής. Κρίνοντας την Πολιτεία του με τα σύγχρονα δεδομένα, αυτή είναι ένα φασιστικό, σαν το Χιτλερικό, κράτος με στεγανό διαχωρισμό μεταξύ τάξεων και συνάμα ένα κομμουνιστικό, σαν το Σταλινικό, κράτος, με κοινοκτημοσύνη. Είναι όμως συνάμα ένα αξιοθαύμαστο δημοκρατικό κράτος, όπου δεν υπάρχουν δούλοι, ενώ οι γυναίκες έχουν πλήρη ισότητα με τους άνδρες και τα παιδιά δεν γνωρίζουν ποιον έχουν πατέρα. Εμένα μου θυμίζει μάλλον τις κοινωνίες των εντόμων, μελισσών, μυρμηγκιών, κλπ που έχουν όλες αυτές τις ιδιότητες. Ήδη ο ίδιος ο Πλάτων καταλάβαινε ότι τέτοια Πολιτεία δεν υπάρχει σε κανένα τόπο, ήταν Ου-τοπία. Ο μαθητής του ο Αριστοτέλης αποδόμησε τις αρχές αυτής της Πολιτείας στα Πολιτικά του. Ο άνθρωπος από τη φύση του δεν είναι ούτε αγελαίο ζώο, όπως τα περισσότερα σπονδυλωτά, ούτε κοινωνικό, όπως κάποια έντομα, αλλά πολιτικό, αποφασίζοντας μόνος του πόσο αγελαία και πόσο κοινωνική θα είναι η πολιτεία του.

Έχοντας υπόψη μας όλη αυτή την προϊστορία για το Δίκαιο, αυτή των αρχαίων σοφών προγόνων μας και πλήθους άλλων γνώσεων έκτοτε, θα πρέπει να καταλήξουμε κι εμείς, ο καθένας μας, τι θεωρούμε ως Δίκαιο. Είναι βέβαια η ανταπόδοση σε κάτι που κάνει κάποιος, όπως ισχυριζόταν ο Κέφαλος. Ανταπόδοση όμως στη βάση ορισμένων αρχών. Ποιες είναι αυτές; Είναι η βούληση κάποιων, εκείνων που μπορούν να την επιβάλλουν. Και ποιοι είναι αυτοί; Είναι οι ισχυροί, όπως ισχυρίστηκε ο Θρασύμαχος. Ποιοι είναι όμως οι ισχυροί; Μια εύκολη απάντηση είναι πως ισχυροί σήμερα είναι οι Αμερικανοί, είτε με μας συνομιλούν είτε με τους Τούρκους. Είμαστε όμως ικανοποιημένοι με μια τέτοια εκτίμηση; Οι ισχυροί στην ιστορία πάντοτε άλλαζαν. Τη δικαιοσύνη όμως τη φανταζόμαστε αιώνια. Αιώνιος είναι μόνον ο Θεός και Αυτός είναι ο Ήλιος της Δικαιοσύνης. Το κακό είναι ότι ουδείς πώποτε Θεόν εώρακε, κανένας ποτέ δεν Τον έχει δει και ό,τι ξέρομε γι΄ Αυτόν είναι ό,τι μας έχουν παραδώσει οι εκπρόσωποί Του πάνω στη γη. Αλλά κανένας δεν εγγυάται ότι αυτοί μας παραδίδουν την πραγματική βούληση του Κυρίου. Απλώς παρατηρώντας τι γίνεται στη φύση δεν μπορούμε να τη γνωρίζουμε. Άγνωστες είναι οι βουλές Του. Μας φαίνεται άδικο να πνίξει όλη την ανθρωπότητα εκτός από το Νώε, να κάψει τα Σόδομα που ήταν αμαρτωλά, αλλά και τα Γόμορρα που δεν ήταν, να βλέπουμε να πεθαίνουν αθώα παιδιά, και τόσα άλλα. Επιστρέφομε λοιπόν στην ανθρώπινη δικαιοσύνη κι εκεί αναζητούμε την αιωνιότητα. Αν αύριο αποκτήσουν οι Βορειοκορεάτες ένα υπερόπλο πιο καταστρεπτικό από ολόκληρο το οπλοστάσιο των ΗΠΑ, θα δεχθούμε ότι η βούληση αυτών είναι το δίκαιο;

Μου φαίνεται ότι δίκαιο είναι η βούληση της ανθρώπινης κοινωνίας. Υπάρχει αιώνια, όσο υπάρχει ανθρώπινη κοινωνία. Για να μη διαλυθεί, έχει ανάγκη από περιορισμούς. Επιβάλλονται από τους άρχοντες, που έχουν εξουσία, νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική. Η βούλησή τους είναι το Δίκαιο. Ρητό και γραπτό, επιβαλλόμενο με νόμιμη βία. Αλλά οι άρχοντες εκφράζουν τη δική τους βούληση και όχι τη βούληση ολόκληρης της κοινωνίας. Ως τώρα, την καλύτερη έκφραση της κοινωνίας, την Ηθική, την εφάρμοσαν οι πρόγονοί μας. Ήταν η περιοδική δυνατότητα όλων να βρεθούν εκ περιτροπής άρχοντες και αρχόμενοι. Στατιστικά, οι πολλοί είναι ισχυρότεροι από τους λίγους και η βούλησή τους έχει μακρότερη διάρκεια από των λίγων. Το σύστημα υλοποιούνταν με κλήρωση και περιορισμένη θητεία. Ονομαζόταν Δημοκρατία.

One thought on “ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΥ

  1. Ιωάννης Χατζόπουλος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου says:

    Ο πιο απλός τρόπος να αντιληφθεί κανείς το Θείο και τις ιδιότητες Του είναι να εξερευνήσει προσεκτικά τη δημιουργία. Ιδιαίτερα για ένα επιστήμονα γιατρό, μηχανικό, κλπ., η εξερεύνηση είναι μια ειλικρινής προσέγγιση και θαυμασμός προς το Θείο. Αντίθετα οι γραφές είναι συνήθως εκτός πραγματικότητας και το υπέρτατο ον που περιγράφουν έχει περισσότερες ανθρώπινες αδυναμίες από ότι οι άνθρωποι. Συνεπώς η δικαιοσύνη έχει συμπαντική διάσταση και έχει να κάνει με την ισορροπία που αντιπροσωπεύει η ζυγαριά. Στη Φύση (στη δημιουργία) η ισορροπία είναι ο βασικότερος κανόνας και εμπεριέχει όλους τους κανόνες που διέπουν την ομαλή λειτουργία των όντων. Να σημειωθεί ότι οι κανόνες έχουν όρια ανοχής και εξαιρέσεις. Μάλιστα τα όρια ανοχής τα ορίζει ο Αριστοτέλης με τη μεσότητα της αρετής. Άρα άδικο είναι το άτομο που καταστρέφει την ισορροπία είτε δρώντας ελλιπώς είτε δρώντας με υπερβολή. Πάνω σε αυτό πρέπει να στηρίζονται οι νόμοι για να είναι δίκαιοι.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s