Αρθρο 16.

 

Άκουσα πρόσφατα σε βίντεο μια ομιλία του άξιου Στέφανου Μάνου. Μιλάει για το άρθρο 16 του Συντάγματος που προτείνει ότι πρέπει να αλλάξει. Το βασικό του επιχείρημα είναι ότι μετά από πολλές δεκαετίες, προσπάθειες για να βελτιωθεί η παιδεία μας έχουν αποτύχει, άλλες λιγότερο, άλλες περισσότερο, Επομένως, πρέπει να αλλάξει το Συνταγματικό άρθρο. Συμφωνώ. Όμως…

Το ίδιο επιχείρημα ισχύει για ολόκληρο το Σύνταγμά μας. Ολόκληρη η πολιτική μας μετά από πολλές δεκαετίες, έχει αποτύχει. Επομένως, με αυτή τη λογική, χρειάζεται ριζική αλλαγή ολόκληρο το Σύνταγμα. Έχω επανειλημμένα τονίσει αυτή την ανάγκη. Αλλά, να επανέλθω στο άρθρο 16. Φυσικά, ο Σ. Μάνος, στα λίγα λεπτά της ομιλίας του δεν μπόρεσε να αναπτύξει ποιες αλλαγές πρέπει να επενεχθούν στο επίμαχο άρθρο. Το λέω, διότι οι αλλαγές που έχουν γίνει στο Σύνταγμά μας συνέβαλαν ως τώρα στην επιδείνωση μάλλον παρά στη βελτίωσή του. Αλλαγή σημαίνει βελτίωση, αλλά εξίσου μπορεί να σημαίνει και επιδείνωση.

Η όλη γενική συζήτηση και αντιπαράθεση πάνω στο άρθρο 16 περιστρέφεται κυρίως σε ένα μέρος του:”…Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια…”. Και ”…Η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση…”. Με αυτά τα σημεία, οι αντίθετες γνώμες μεταφέρονται πρακτικά στη λειτουργία είτε μόνον κρατικών ή και ιδιωτικών ΑΕΙ. Κι αυτό σημαίνει ”αριστερή” (υποτίθεται) ή ”δεξιά” τοποθέτηση. Η αριστερά θέλει τα πάντα κρατικά, η δεξιά θέλει τα πάντα ιδιωτικά. Επενδύονται τα επιχειρήματά τους με την κατηγορία ότι η δωρεάν παιδεία για όλους είναι λαϊκισμός, ενώ η ιδιωτική είναι αξιοκρατία. Η, αντιστρόφως, ότι η δωρεάν παιδεία είναι δημοκρατία, ενώ η ιδιωτική αριστοκρατία. Κάπως έτσι. Η συζήτηση εκτρέπεται από το στόχο της, που είναι η καλύτερη δυνατή παιδεία. Κι αυτός είναι κι από τις δυο μεριές ο χειρότερος δυνατός λαϊκισμός.

Προφανώς δεν έχω εγώ τη λύση. Ωστόσο, θα κάνω μερικές σκέψεις που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη σε κάθε συζήτηση. Η εκπαίδευση διαιρείται σε βαθμίδες από την κατώτερη ως την ανώτατη. Όμως η παιδεία του καθενός μας αρχίζει από τη γέννησή μας και τελειώνει με το θάνατό μας. ”Γηράσκω αεί διδασκόμενος”. Σ΄ αυτό το διάστημα υπάρχει η υποχρεωτική εκπαίδευση που το Σύνταγμά μας την ορίζει σε 9 το λιγότερο χρόνια. Είναι διεθνής απαίτηση και συμφωνώ. Επανειλημμένα όμως έχω τονίσει ότι η εθνική παιδεία του καθενός μας συνεχίζεται και με την, επίσης υποχρεωτική, θητεία μας στις αμυντικές δυνάμεις. Και δεν έχω ακούσει κανέναν να εκφράζει αντιρρήσεις σ΄ αυτά τα θέματα. Το σημαντικό διακύβευμα είναι, ωστόσο, στην ανώτατη παιδεία που έχει ιδιαιτερότητες.

Τα ΑΕΙ δεν διαφέρουν μόνο ποσοτικά από τη μέση εκπαίδευση προσφέροντας περισσότερες και πιο ειδικές γνώσεις στον εκπαιδευόμενο. Διαφέρουν και ποιοτικά: Δεν μεταδίδουν μόνο, αλλά και παράγουν, γνώσεις. Είναι υποχρεωμένα δηλαδή να κάνουν έρευνα. Η παραγωγή γνώσεων απαιτεί ανεξαρτησία από οποιονδήποτε παράγοντα πλην της γνώσης καθεαυτήν. Αλλιώς είναι προκατειλημμένη, πλύση εγκεφάλου δηλαδή μάλλον παρά παιδεία.

Ένα ιδιωτικό ερευνητικό ίδρυμα αναμενόμενο είναι να παράγει γνώση που προάγει τα συμφέροντα του ερευνητικού χρηματοδότη του. Η διεθνής βιβλιογραφία εμφανίζει σωρεία άρθρων που, με επιστημονική αληθοφάνεια, φθάνουν σε σφαλερά αποτελέσματα, που, τελικά είτε παρασύρουν επιζήμια τις διεθνείς αποφάσεις ή απαξιώνουν ολόκληρη την επιστήμη. Επομένως, η έρευνα πρέπει να είναι κρατική; Και πάλι υπάρχει πρόβλημα, ιδιαίτερα έντονο στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά όχι μόνο. Στην περίοδο της ναζιστικής Γερμανίας δεν ήταν δυνατό να γίνει εκεί έρευνα και να παρουσιαστούν αποτελέσματα που να ενισχύουν την άποψη πως το περιβάλλον διαμορφώνει τη συμπεριφορά μας. Αντιστρόφως, σε κράτη που προέκυψαν από επαναστάσεις, όπως η Γαλλία και, προπάντων, η ΕΣΣΔ, απαξίωναν την κληρονομικότητα προάγοντας την αντίληψη πως το περιβάλλον είναι ο αποφασιστικός παράγοντας για διαμόρφωση της συμπεριφοράς μας. Πάλι πλύση εγκεφάλου. Σε πόσα Τουρκικά ερευνητικά κέντρα γίνεται έρευνα που να προβάλλει την Ελληνική παράδοση του τόπου που κατέχουν σήμερα και τα δεινά που επέφεραν στους Έλληνες οι Τούρκοι αυτού του τόπου; Και, το ίδιο, σε πόσα Ελληνικά κέντρα ερευνάται η Τουρκική παράδοση που κατείχε τούτο τον τόπο για 4 αιώνες και τα δεινά που επιφέραμε στους Τούρκους, γεννημένους πάππου προς πάππου για πάνω από 10 γενιές στην Ελλάδα; Μόνο σπάνιοι ανεξάρτητοι ερευνητές, όσο γίνεται περισσότερο αποσιωπόμενοι, παρουσιάζουν τέτοια στοιχεία, ενώ, όχι σπάνια, χαρακτηρίζονται ως προδότες. Το δίλημμα είναι επομένως όχι αν πρέπει να είναι κρατική ή ιδιωτική η ανώτατη παιδεία, αλλά πώς θα είναι ανεξάρτητη.

Εκτός από τα ΑΕΙ, υπάρχουν παντού και ανεξάρτητα ερευνητικά κέντρα. Αυτά διαφέρουν από τα ΑΕΙ κατά τούτο: Τα ΑΕΙ είναι υποχρεωμένα, τυπικά τουλάχιστον, να συνδέουν την έρευνα με την εκπαίδευση, την παραγωγή με τη διάδοση της γνώσης. Δεν είναι νοητή η απόρρητη έρευνα στα ΑΕΙ. Αντίθετα τίποτε δεν εμποδίζει τα ανεξάρτητα (κρατικά ή ιδιωτικά) ερευνητικά κέντρα να διεξάγουν απόρρητη έρευνα. Τα προϊόντα γνώσης των τελευταίων ανήκουν στο χρηματοδότη τους, ιδιώτη (π.χ. βιομηχανική έρευνα) ή το κράτος (π.χ. έρευνα σε αμυντικά θέματα)· των ΑΕΙ ανήκουν στην Επιστήμη, δηλαδή στην ανθρωπότητα ολόκληρη. Το μη απόρρητο της έρευνας στα ΑΕΙ εξασφαλίζεται μόνον με υποχρεωτική επιβολή διαφάνειας σε όλα τα στάδια της έρευνας από το σχεδιασμό της ως την παρουσίασή της, δημοσίευσή προφορική, γραπτή ή ηλεκτρονική.

Ένας άλλος τρόπος για να εξασφαλισθεί η ανεξαρτησία της ανώτατης παιδείας είναι το περίφημο ”άσυλο”. Παραβιάστηκε βάναυσα τον καιρό της δικτατορίας, ενώ εξελίχθηκε σε διάτρητο σύστημα που επιτρέπει την άνετη είσοδο κακοποιών στοιχείων που δεν προάγουν, αλλά εμποδίζουν, την ανεξάρτητη έρευνα, απαγορεύοντας όμως την είσοδο του κράτους στα ΑΕΙ. Τα ΑΕΙ διακινούν ιδέες. Στη φύση οι ιδέες διακινούνται στο νευρικό σύστημα. Κι αυτό προστατεύεται από εισβολείς αφενός με μηχανικά μέσα (π.χ. σκελετός) και αφετέρου με ένα στρατό από ειδικά κύτταρα φύλακες, τα νευρογλοιακά. Η είσοδος στα κοινά αμυντικά κύτταρα απαγορεύεται ρητά, εκτός αν έχει καταληφθεί το νευρικό σύστημα από εχθρικά κύτταρα, π.χ. μικρόβια. Η διαφορά είναι ότι τα κοινά αμυντικά κύτταρα (φαγοκύτταρα) ”τρώνε”  το καθετί, ενώ τα νευρογλοιακά σέβονται απόλυτα το νευρικό ιστό. Ένα αποτελεσματικό ασφαλιστικό σώμα από άτομα που βρίσκονται κάτω από τον αποκλειστικό έλεγχο των ΑΕΙ (π.χ. πρυτανικό συμβούλιο) θα μπορούσε να επιτελέσει το δύσκολο έργο της ασφάλειας της γνώσης.

Τελικά, ναι στην αλλαγή του άρθρου 16, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις παραπάνω παρατηρήσεις.

 

 

One thought on “Αρθρο 16.

  1. Ιωάννης Χατζόπουλος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου says:

    Βασικά το σύνταγμα θα πρέπει να κατοχυρώνει τις θεμελιώδης ελευθερίες του πολίτη και όχι να τις περιορίζει. Η διάταξη του άρθρου 16, που απαγορεύει ρητά την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ ουσιαστικά περιορίζει τον Έλληνα πολίτη σε αυτό το ζήτημα και από μόνη της η διάταξη αυτή είναι αντισυνταγματική. Σε καμία σχεδόν χώρα του πλανήτη δεν υπάρχει τέτοια διάταξη στο σύνταγμα. Από το άλλο μέρος η Ελλάδα, που ίδρυσε τα πρώτα ΑΕΙ παγκοσμίως και με αυτά έδωσε τα φώτα σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, το έκανε με ιδιωτική πρωτοβουλία και αυτά ήταν ιδιωτικά. Αν πρέπει να μπουν περιορισμοί και που πρέπει να μπουν, όπως πολύ σωστά ισχυρίζεται ο αγαπητός συνάδελφος Δημήτρης, αυτό πρέπει να γίνει με νομοθετικά διατάγματα. Είναι rediculus να υπάρχει τέτοια διάταξη στο σύνταγμα. Η διάταξη αυτή δείχνει και το δόλο που είχαν και έχουν κατά νου σε βάρος της παιδείας εκείνοι που την επέβαλαν και τη συντηρούν μέχρι σήμερα. Το ίδιο ισχύει και με το άσυλο και δεν μπορεί να υπάρξει πιο θαυμάσιος τρόπος προστασίας του πανεπιστημίου, από αυτόν που αναφέρεται στο παρόν άρθρο. Όλα τα σοβαρά πανεπιστήμια παγκοσμίως, που έχουν ή όχι άσυλο, έχουν όμως και πανεπιστημιακή αστυνομία να προστατεύει το ίδρυμα από κακοποιά στοιχεία. Εδώ καιγόταν το Πολυτεχνείο πολλές φορές και δεν ίδρωσε σε κανένα από τους ιθύνοντες το αυτί του που καταστρεφόταν η πνευματική κληρονομιά. Τα δε ΜΜΕ σύσσωμα διαφήμιζαν το συμβάν σαν να ήταν παράδειγμα προς μίμηση. Αλήθεια, πως είναι δυνατόν κάθε τρομοκρατική ενέργεια να διαφημίζεται τόσο πολύ και να αναλύονται με κάθε λεπτομέρεια οι προκηρύξεις τους και για εξαιρετικές απόψεις, όπως αυτές του αγαπητού φίλου Δημήτρη, να μην δίνεται σημασία. Το όλο σύστημα αναδύει δυσάρεστες οσμές από παντού.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s