ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ

Δημ. Α. Σιδερής*, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 17 Νεμβρίου 2018

Πριν από 4 χρόνια άρχισα να αρθρογραφώ στην Κοινή Γνώμη της ιδιαίτερης πατρίδας μου (Σύρου) και το Νοέμβριο 2016 στον Ηπειρωτικό Αγώνα, της δεύτερης πατρίδας μου. Οι επέτειοι είναι ευκαιρίες για αυτοκριτική. Αυτό θα επιχειρήσω σήμερα. Προσπάθειά μου στα άρθρα μου είναι να αποφεύγω την προκατάληψη, την πίστη χωρίς διασταυρωμένη γνώση. Όμως χαρακτηριστικό του προκατειλημμένου είναι ότι δεν συνειδητοποιεί την προκατάληψή του. «Δεν έχω εγώ προκατάληψη με τους μαύρους· αυτοί φταίνε που είναι μαύροι!». Κάπως έτσι λειτουργεί ο ρατσισμός. Αντικαταστήστε τώρα τη λέξη «μαύροι» με άλλες λέξεις, όπως Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί, δεξιοί, αριστεροί, Έλληνες, Τούρκοι κλπ. Εγώ όμως είμαι απροκατάληπτος. Είμαι αλήθεια;

Έχω αναπτύξει μια γενική προσωπική, δική μου θεωρία. Αντίθετα από τις περισσότερες, η θεωρία μου στηρίζεται σε ένα αρκετά ευρύ γνωστικό πεδίο: Μαθηματικά, φυσική, χημεία, βιολογία, φυσιολογία, ιατρική, ψυχολογία, ιστορία, γλωσσολογία, κοινωνιολογία, οικονομολογία, μουσική κλπ. Σε καθένα από αυτούς τους τομείς έχω κάποιες γνώσεις, αλλά υστερούν πολύ έναντι των ειδικών. Οι αναγνώστες μου πρέπει να δέχονται με επιφύλαξη τα λεγόμενά μου, που, για λόγους απλοποίησης ή και άγνοιας, απέχουν από την πραγματικότητα. Τα συμπεράσματά μου στηρίζονται σε όσο γίνεται πιο ευρεία λογική βάση. Σε κάθε τομέα οι ειδικοί γνωρίζουν περισσότερα από εμένα, αλλά, κατά κανόνα, αγνοούν τους υπόλοιπους. Προσπάθειά μου ήταν να είμαι ένας δεκαθλητής στη γνώση. Είμαι;

Με βάση την ευρύτητα των γνώσεών μου έχω αναπτύξει τη δική μου κοσμοθεωρία. Αποτελείται από 3 αξιώματα και καταλήγει σε πρωτότυπα συμπεράσματα που σχετίζονται με την παρούσα δύσκολη δική μας κατάσταση. Όμως οι γνώσεις μου σε όλα τα παραπάνω δεν είναι μια τυχαία επιλογή από το πλήθος τους. Είναι σε σημαντικό βαθμό επιλεγμένες, για να στηρίζουν τη θεωρία μου. Αυτό είναι προκατάληψη. Τα αξιώματα που στηρίζω τις θέσεις μου είναι: 1. Η ύπαρξή μας είναι τρισυπόστατη, αποτελούμενη από το αισθητό, το νοητό και το κοινωνικό Εγώ. 2. Τα εξαρτημένα αντανακλαστικά ερμηνεύουν το σύνολο των ψυχολογικών διεργασιών μας, ενισχυμένα από το τρίτο αξίωμα. 3. Η εξέλιξη σε όλα τα πεδία γίνεται κυρίως με ταλαντώσεις ειδικού τύπου ονομαζόμενες ταλαντώσεις χάλασης. Σε γενικές γραμμές ερμηνεύω δυσνόητες αξίες, όπως είναι η αλήθεια, η ελευθερία, η ισότητα κ.ά. με βάση τα αξιώματα που ανέφερα. Τέτοια ερμηνεία διαλύει συγχύσεις που οδηγούν σε σαφώς προκατειλημμένες θέσεις. Διαλύονται οι συγχύσεις; Έτσι ονειρεύομαι. Μήπως όμως θάπρεπε να αμφιβάλλω;

Από τα παραπάνω φθάνω σε προτάσεις με κατευθύνσεις για λύση των προβλημάτων μας. Μια είναι η αποκατάσταση της δημοκρατίας. Θυμίζω, τα βασικά πολιτεύματα είναι 3 με παραλλαγές: μοναρχία, ολιγαρχία, δημοκρατία. Καθένα ορίζει διαφορετικά τους άρχοντες, τους μόνους που έχουν νόμιμο δικαίωμα να μεταχειρίζονται βία. Στη μοναρχία ορίζονται κληρονομικά (βασιλεία) ή βίαια (δικτατορία). Στην ολιγαρχία κληρονομικά (αριστοκρατία), ή με εκλογές (ρεπούμπλικα). Στη δημοκρατία με κλήρωση. Έτσι ορίζει ο Αριστοτέλης. Εμείς έχομε ρεπούμπλικα (Hellenic republic), ολιγαρχία, που εδώ την ονομάζομε δημοκρατία. Έτσι, αυταπατόμαστε: Ό,τι δεν είναι μοναρχία είναι δημοκρατία και η αποτυχία του πολιτεύματός μας χρεώνεται στη δημοκρατία, οπότε εναλλακτική λύση μένει η μοναρχία. Ενώ δεν έχομε δημοκρατία και η αποτυχία του συστήματός μας οφείλει να οδηγήσει στη δημοκρατία, μια και η μοναρχία έχει συνδεθεί με τις μεγαλύτερες εθνικές καταστροφές στην ιστορία μας (μικρασιατική, κυπραϊκή). Σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου δεν εφαρμόζεται δημοκρατία όπως την περιγράφω. Η πρωτοτυπία της ιδέας μου μοιάζει τόσο ακραία που ηχεί αιρετική. Είναι όμως;

Όχι, δεν είναι πρωτότυπη. Εφαρμόσθηκε στους προγόνους μας διαρκώς εξελισσόμενη, ποτέ ολοκληρωμένα, και συνδέθηκε με τον υψηλότερο πολιτισμό που εμφανίσθηκε ποτέ στον πλανήτη μας. Αλλά και σήμερα, το πολιτικό μέρος της εφαρμόζεται παραλλαγμένο σε ένα ευνομούμενο κράτος, την Ελβετία, με συχνά δημοψηφίσματα. Και το δικανικό μέρος της εφαρμόζεται σε πολλές χώρες, συστηματικά π.χ. στις ΗΠΑ, όπου οι δικαστές κληρώνονται (ένορκοι). Και στην αρχαιότητα, και στις σύγχρονες εποχές, παντού, και είναι λογικό, όπου χρειάζονται ειδικές γνώσεις, οι άρχοντες διορίζονται από τις άλλες αρχές, στις δημοκρατίες και ολιγαρχίες από το λαό: Οι στρατηγοί (και ελάχιστοι άλλοι) στην αρχαιότητα, οι κυβερνήσεις σήμερα. Για ποια πρωτοτυπία λοιπόν επαίρομαι; Και είναι αιρετική ουτοπία να υποστηρίζω την επαναφορά στην παράδοση του έθνους μας; Μια άλλη πρόταση που συχνά προβάλλω αφορά τη γλώσσα μας. Η γλώσσα είναι ο κυριότερος συνεκτικός παράγοντας μιας κοινωνίας. Υποστηρίζω λοιπόν ότι η γλώσσα που μάθαμε από τη μάννα μας οφείλει να είναι η επίσημη γλώσσα μας. Η επίσημη σημερινή δημοτική, είναι ένα ικανοποιητικό ολοκλήρωμα της ποικιλίας των ιδιωματισμών που μιλιόνται στον τόπο μας. Ωστόσο: Η καθαρεύουσα τής κληροδότησε την καθαρότητα, να μη μαγαρίζεται η γλώσσα μας. Και αυτή την αρνητική αρχή της καθαρεύουσας υιοθέτησε η επίσημη δημοτική. Να μη μαγαρίζεται η δημοτική με λέξεις της καθαρεύουσας! Υποβαθμίσθηκε σημαντικά η εκπαίδευση στη γλώσσα των προγόνων μας. Αντιπρογονικός ρατσισμός. Όμως η γλώσσα των προγόνων μας, από τον Παπαδιαμάντη ως τον Όμηρο είναι η απέραντη κληρονομιά μας. Από αυτήν πρέπει να αρυόμαστε τα εφόδια για να καλύπτουμε τις διαρκώς εξελισσόμενες γλωσσικές ανάγκες μας. Κανένας άλλος λαός δεν έχει τόσο πλούσια γλωσσική κληρονομιά. Η προγονική γλώσσα από τον περασμένο αιώνα ως την Ομηρική εποχή πρέπει να διδάσκεται, υποστηρίζω, στους μαθητές από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Οι μαθητές, διαβάζοντάς την, να συνηθίσουν να εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους με τις αρχαίες λέξεις προσαρμόζοντάς τες στο τυπικό της σύγχρονης δημοτικής. Να μάθουν να τη διαβάζουν, δεν χρειάζεται να τη γράφουν, αφού δεν ζει κανένας πρόγονος να διαβάσει τα γραπτά τους. Από την άλλη, υποστηρίζω ότι πρέπει να εφαρμόσουμε φωνητική γραφή. Αιρετική ιδέα; Μα φωνητική γραφή είχαν οι πρόγονοί μας. Εμείς διατηρήσαμε αναλλοίωτη τη γραφή τους ενώ εξελισσόταν η γλώσσα μας. Η αίρεση επικρατεί για αιώνες.

Σχετίζονται τα παραπάνω μεταξύ τους; Η μοναρχία συνδέεται με τον αναλφαβητισμό. Οι υπήκοοι δεν χρειάζεται να ξέρουν. Η ολιγαρχία σχετίζεται με τη γνώση της ανάγνωσης. Οι πολίτες πρέπει να ξέρουν να διαβάζουν τους νόμους και τις ρήσεις των αρχόντων. Δεν χρειάζεται να γράφουν. Η δημοκρατία στηρίζεται στη γνώση της άψογης γραφής. Οι πολίτες πρέπει να ξέρουν όχι μόνο να διαβάζουν, αλλά και να εκφράζουν γραπτά άψογα τις απόψεις τους. Ούτε αιρετικές ούτε καν πρωτότυπες είναι οι προτάσεις μου: Ίσχυσαν στους προγόνους μας. Προφανώς είμαι προκατειλημμένος και δεν το ξέρω. Γι αυτό κάνω την αυτοκριτική μου. Πρόκληση στους αναγνώστες μου να με κρίνουν και να κάνουν το ίδιο στον εαυτό τους.

*Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής Καρδιολογίας

7 thoughts on “ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ

  1. Ιωάννης Χατζόπουλος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου says:

    Πολλά ερωτηματικά και δικαίως διότι πάντα στην ανθρώπινη κρίση υπάρχει η προκατάληψη, η οποία με προσπάθεια και μόνο μπορεί να ελαχιστοποιηθεί. Συνεπώς, όπως συνεπάγεται και από το υπέροχο αυτό άρθρο, η προσπάθεια οφείλει να προσαρμόζεται στους φυσικούς νόμους και στους κανόνες που διέπουν την ομαλή λειτουργία των οντοτήτων στη Φύση. Μέγιστος κανόνας αυτός της ισορροπίας, ο οποίος εμπεριέχει και όλους τους κανόνες. Σημαντική απόκλιση από την ισορροπία οδηγεί σε δυσάρεστα αποτελέσματα και συνεπώς τάση προς επαναφορά σε ισόρροπη και ομαλή κατάσταση δηλαδή, όπως το πιο πάνω άρθρο μας διδάσκει, την ταλάντωση.

    Like

  2. Η παρέμβασή σας, κύριε Καθηγητά, στον δημόσιο διάλογο για αυτά τα τόσο σημαντικά θέματα.
    Καλή δύναμη για καλή περαιτέρω έμπνευση!

    Like

  3. Κύριε καθηγητά, δεν θα θίξω τα άλλα, όμως ως προς τη γλώσσα ας δεχθούμε επιτέλους ότι είναι προϊόν εξέλιξης, τόσο ως προς το λεξιλόγιο όσο και ως προς τη σύνταξη και τη γραφή της. Η εξέλιξη έχει τις ρίζες της στην παράδοση (ουαί και αλίμονο αν αποκοπεί) και προχωρεί προς τα εμπρός, δεν μπορεί όμως να παλινδρομεί σε παλαιότερες μορφές λόγου και γραφής αυθαίρετα. Θυμηθείτε τη θρυλική “Βαβυλωνία” του Δ. Βυζαντίου και το “Την των προγόνων διαλέγεσθαι χρη” του Λογιωτάτου: όσο κωμικό μας ακούγεται αυτό, άλλο τόσο παράταιρο θα ήταν αν αρχιζαμεναγραφουμεχορισφονιεντακαισιμιαστιξισκαθαροσφονιτικα. Αυτό ζηλεύουμε;

    Liked by 2 people

    1. Με κολακεύετε, κ. Antpap56, που διαβάζετε τα κείμενά μου και σκέφτεστε πάνω σ΄ αυτά, αποδεδειγμένα, αφού έχετε αντιρρήσεις. Αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός μου. Το περίεργο είναι πως διαφωνείτε σε εκείνα με τα οποία εγώ συμφωνώ μαζί σας με μερικές διευκρινίσεις. ” Η εξέλιξη έχει τις ρίζες της στην παράδοση (ουαί και αλίμονο αν αποκοπεί) και προχωρεί προς τα εμπρός”. Συμφωνώ απολύτως. Εκείνο που έχω γράψει όμως παλιότερα (“Γενική κτητική”) είναι ότι εξέλιξη δεν είναι κάθε αλλαγή. Αν το ΑΒΓΔ γίνει ΕΖΗΘ, αυτό δεν είναι εξέλιξη, είναι αλλαγή. Εξέλιξη είναι αν το ΑΒΓΔ γίνει ΑΒΓΔΕΖΗΘ ή, έστω, αν το ΑΒΓΔ γίνει ΒΓΔΕ. Φυσικά είναι κωμικό να γράφουμε “αρχιζαμεναγραφουμεχορισφονιεντακαισιμιαστιξισκαθαροσφονιτικα”, αφού έχει αποδειχθεί ότι ο διαχωρισμός των λέξεων στη γραφή, μολονότι δεν τις χωρίζομε στην ομιλία, βοηθεί στην ταχύτερη κατανόηση του κειμένου. Το έχω ήδη αναλύσει, συμφωνώντας μαζί σας στο άρθρο μου “Γραφή και δημοκρατία”. Συμφωνώ ότι “δεν μπορεί όμως να παλινδρομεί σε παλαιότερες μορφές λόγου και γραφής αυθαίρετα”. Προτείνω να βρούμε την άκρη του κομμένου νήματος μένοντας στην αρχή της φωνητικής γραφής, όπως είχαν οι πρόγονοί μας, αλλά όχι στη γραφή που είχαν, διατιρόντας το περιτό σίμερα πλίθος τον φονιέντον. Κι αφτό που γράφο δεν ίνε αφθέρετο, διότι έχι αποδιχθί ότι 1. τιν τρέχουσα ορθογραφία δεν τιν ξέρουν παρά ελάχιστι άνθροπι (ίσος μόνον ι Google κε ο κ. Μπαμπινιότις) 2. Ι φονιτικί γραφί σαν αφτί που μεταχιρίζομε αφτί τι στιγμί δεν δισκολέβι τιν κατανόισι του κιμένου. Ιπάρχουν ομόιχες λέκσις, αλά αφτό δεν εμποδίζι τιν κατανόισι του κιμένου, διότι το νόιμα δεν βρίσκετε στις λέκσις, αλά στις προτάσις. Έτσι, μολονότι π.χ. ι λέκσι “αφτί” μπορί να σιμένι το όργανο τις ακοίς (ΟΥΣ) ί τι θιλικί αντονιμία τον προγόνον (“ΑΥΤΗ”) ί τον πλιθιντικό τις αρσενικίς αντονιμίας (“ΑΥΤΟΙ”), αλλά καμιά σίνχισι δεν σινεπάγετε, διότι ίνε σαφές το νόιμα σε φράσις όπος “αφτί πονάι”, “αφτί πονούν”, “πονάι το αφτί μου”. 3. Ι φονιτικί γραφί πραγματικά κσενίζι, σε πολούς μάλιστα αποθιτικά σαν κάτι ασινίθιστο, κε καθιστερί τιν ανάγνοσι, όπος έχι αποδιχθί, αλά αφτό προφανός ίνε απλός ζίτιμα σινίθιας. Ι αποδίκσις στις οπίες αναφέρομε έχουν παρουσιασθί στο: Δ.Α Σιδερής και Π. Τσούνα: “Φωνητική γραφή”. 37th Annual Meeting Department of Linguistics, Thessaloniki 2016. Όλα τα άρθρα μου που αναφέρo μπορούν να βρεθούν στον ιστότοπό μου dimitrissideris.wordpress.com. Κε πάλι εφχαριστό.

      Like

  4. Ευχαριστώ για τον κόπο που κάνατε να απαντήσετε αναλυτικά, αλλά νομίζω ότι την τρέχουσα ορθογραφία την ξέρουν τουλάχιστον δυο ακόμη άνθρωποι (εκτός από την Google και τον κ. Μπαμπινιώτη), εσείς κι εγώ (και σίγουρα και οι υπόλοιποι αναγνώστες μας). Η ορθογραφία συνδέεται άμεσα με την ετυμολογία των λέξεων, η οποία “πάει περίπατο” αν την καταργήσουμε. Εδώ γλώσσες όπως η αγγλική και η γαλλική διατηρούν ένα σωρό άφωνα γράμματα, χωρίς να διανοούνται να απλουστεύσουν τη γραφή τους — και καλά κάνουν. Και λίγο πιο επιφανειακά, η ποικιλία της γραφής είναι σαν την ποικιλία στα ρούχα: δεν εξυπηρετεί μονάχα την χρηστικότητα αλλά και την αισθητική της γλώσσας. Φυσικά οι απόψεις δεν επιβάλλονται, αλλά τουλάχιστον στο παρόν θέμα η πεπατημένη έχει την ασφάλειά της. Έρρωσθε!

    Liked by 1 person

    1. Ευχαριστώ και πάλι. Μια μικρή διόρθωση. Ορθογραφία ξέρει τουλάχιστον ένας μόνον ανθρωπος, σεις. Εγώ κάνω συχνά λάθη που τα διορθώνω από το Google.

      Like

  5. Κι ακόμη κάτι. Η γλώσσα είναι ακουστή, η γραφή ορατή. Η ορθογραφία μπορεί να εξυπηρετεί την αισθητή της γραφής, αλλά όχι της γλώσσας. Το έχω ήδη επισημάνει

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s