ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Γραφή και δημοκρατίαΔημ. Α. Σιδερής, ομ.καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Κοινή Γνώμη, 09 Οκτωβρίου 2018

Φυσικός τρόπος λογικής επικοινωνίας των ανθρώπων είναι η ομιλία. Άλλοι τρόποι, π.χ. παντομίμα, είναι δευτερεύοντες. Με την ομιλία μετατρέπεται ο νοητός Λόγος σε ακουστά σήματα. Στο Λόγο, οι έννοιες συμβολίζονται με λέξεις (χωρίς αυστηρή αντιστοίχηση), ενώ τα νοήματα με προτάσεις.

Η γραφή αποτέλεσε ένα άλμα στην ανθρώπινη επικοινωνία. Αρχικά, τα ιδεογράμματα, συμβόλιζαν έννοιες. Στην έννοια της τετράδας σήμερα αντιστοιχεί το ιδεόγραμμα «4». Η μεγαλοφυής ελληνική αλφαβητική, φωνητική, γραφή, με 24 μόνο σύμβολα, αναπαρέστησε τη γλώσσα και διαμέσου της το Λόγο. Το γράμμα «Μ» δεν συμβολίζει έννοια, αλλά τον ήχο που κάνομε εκπνέοντας με κλειστά χείλια. Η απλότητα του φωνητικού αλφαβήτου επέτρεψε να συμβάλλουν όλοι οι πολίτες στην κοινωνική γνώση, συναίσθημα και βούληση, όπως έγινε στη δημοκρατία, έτσι ωριμάζοντας.

Ο,τιδήποτε γεννιέται, κάποτε αυτονομείται. Καθώς η γραφή προσλαμβάνεται με το μάτι, ενώ η γλώσσα με το αυτί, απόκτησε βαθμιαία ιδιότητες που προσιδιάζουν στην όραση. Κανονικά, το αλφαβητικό γράμμα συμβολίζει ένα φθόγγο, το ελάχιστο στοιχείο των λέξεων. Συνδυασμός φθόγγων αποτελεί τις συλλαβές, συλλαβών τις λέξεις, λέξεων τα νοήματα, συνδυασμός όλων αυτών των σημάτων σηματοδοτεί το Λόγο. Κάθε τέτοιος συνδυασμός σημαίνει αντίστοιχο εξαρτημένο αντανακλαστικό, και καταναλώνει κάποιο στοιχειώδη χρόνο για να εκδηλωθεί. Με την επανάληψη και την ανάπτυξη δευτεροβάθμιων εξαρτημένων αντανακλαστικών, βραχυκυκλώθηκε το σύστημα. Τώρα βλέποντας απλώς μια λέξη σχηματίζομε αντανακλαστικά τάχιστα την αντίστοιχη έννοια. Αναγνωρίζομε το σχέδιο της λέξης, όπως αναγνωρίζομε το γαύγισμα του σκύλου. Διαβάζομε γρήγορα «από μέσα μας». Η σύγχρονη εκπαίδευση στην ανάγνωση στηρίζεται στην αναγνώριση ακέραιων λέξεων μάλλον παρά στην αντιστοίχηση γραφής με φωνή. Πρακτικό, αλλά αυθαίρετο. Παλιότερα μαθαίναμε λογικά πώς «Μ και Α, ΜΑ». Όμως το «Α και Ι, Ε» είναι παράλογο.

Όταν μιλάμε, δεν χωρίζομε τις λέξεις μεταξύ τους. Κάνομε διακοπές μόνο μεταξύ των νοημάτων (προτάσεων). Αντίστοιχα, οι πρόγονοί μας έγραφαν αναπαριστώντας πιστά την ομιλία χωρίς να χωρίζουν τις λέξεις. ΟΜΩΣΗΕΜΠΕΙΡΙΑΕΧΕΙΔΕΙΞΕΙΠΩ ΣΟΧΩΡΙΣΜΟΣΤΩΝΛΕΞΕΩΝΜΕΤΑΞΥΤΟΥΣΕΤΣΙΠΟΥΝΑΞΕΧΩΡΙΖΟΥΝΟΙΕΝΝΟΙΕΣΔΙΕΥΚΟΛΥΝΕΙΤΗΝΚΑΤΑΝΟΗΣΗΤΟΥΚΕΙΜΕΝΟΥΑΠΑΙΤΩΝΤΑΣΛΙΓΌΤΕΡΟΧΡΌΝΟΓΙΑΤΗΝΑΝΑΓΝΩΣΗΤΟΥ. Χωρίζοντας τις λέξεις μεταξύ τους κάνομε την οπτική εικόνα καθεμιάς να συμβολίζει μια έννοια. Το σχήμα της ακέραιης γραπτής λέξης δηλαδή λειτουργεί σαν να ήταν ιδεόγραμμα.

Επομένως, αν ένα σύμπλεγμα γραμμάτων έχει σχήμα σαν μιας λέξης, έστω κι αν δεν αποτελεί λογικά λέξη, επιτρέπει την κατανόηση του κειμένου. Για πραμάιδεγα, εαμίι βαβέιος πως κέανανς δεν θα επμοισθεδί να δάιβαεσι τοτύη την πσρτόαη που πνροαφώς είανι λοκιγά ακταηαντόη. Ένα κείμενο μπορεί να διαβαστεί, αν τα χωριστά σύμβολά του έχουν οικεία μορφή λέξεων με το σωστό μήκος (ίδιο αριθμό και είδος γραμμάτων, έστω με αναγραμματισμό), και ίδια, στη θέση τους το πρώτο και το τελευταίο γράμμα.

Μια γλώσσα θα αναμενόταν να επικρατεί όταν υπηρετεί καλύτερα το Λόγο, ενώ η ίδια υπηρετείται καλύτερα με τη φωνητική γραφή της. Η εμπειρία όμως έχει δείξει ότι μια γλώσσα κυριαρχεί πάνω στον κόσμο όχι λόγω της λογικής δομής της, αλλά επειδή κυριαρχούν αυτοί που την έχουν μητρική. Αποτελεί δυστύχημα για το σύγχρονο κόσμο το ότι δύο διαδοχικές κοσμοκρατορίες έτυχε να έχουν την ίδια μητρική γλώσσα, που είναι παράλογη ως προς τη γραφή της. Το γράμμα «a» προφέρεται άλλοτε σαν «α» («father»), άλλοτε σαν «έι» («table»), άλλοτε σαν «ο» («all»). Επίσης, ο φθόγγος «φ» γράφεται άλλοτε σαν «f» («for»), άλλοτε σαν «ph» («photography») και άλλοτε σαν «gh» («enough») χωρίς να διέπονται από κάποιον κανόνα αυτές οι αναντιστοιχίες. Ωστόσο, σε ανώτερο επίπεδο, ιδίως με αφηρημένες έννοιες, η φωνητική απεικόνιση της λαλιάς υπερέχει και αυτό εξηγεί την ανωτερότητα της αρχαιοελληνικής γλώσσας με την αλφαβητική φωνητική γραφή της, που έχει επιβάλλει το λεξιλόγιό της σε όλες τις γλώσσες.

Η σύγχρονη ελληνική γλώσσα έχει διατηρήσει στάσιμη τη γραφή, ενώ η ίδια διαρκώς εξελίσσεται. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Η λογική (φωνητική) γραφή της γλώσσας επικράτησε στην αρχαιότητα, λόγω της απλότητάς της, να μπορεί να αποδίδει πιστά τη γλώσσα με το μικρότερο δυνατό αριθμό (24) συμβόλων. Αυτή η απλότητα επέτρεψε στο σύνολο του λαού να μπορεί να γράφει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και, προπάντων, τις βουλήσεις του, μετέχοντας έτσι ενεργά στην κοινωνία του, δηλαδή επέτρεψε να αναπτυχθεί η δημοκρατία όπου καθένας είχε ίσες πιθανότητες με τους υπολοίπους άλλοτε να άρχει και άλλοτε να άρχεται. Από όλους τους Έλληνες, μόνον οι Μακεδόνες δεν είχαν γραφή, μολονότι, καθόλες τις ενδείξεις, μιλούσαν μια διάλεκτο της Ελληνικής γλώσσας. Η προφανής εξήγηση είναι ότι δεν χρειαζόταν σ΄ αυτούς η γραφή, αφού δεν συμμετείχαν ενεργά στη λήψη αποφάσεων για την κοινωνία τους, μια και είχαν απόλυτη μοναρχία με βασιλιά. Ίσχυσε και στη Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Οθωμανική, δυτική Μεσαιωνική περίοδο, όταν οι χώρες κυβερνιόνταν από απόλυτους μονάρχες. Μόνον ελάχιστοι, βασιλείς, ανώτεροι άρχοντες και ιερείς γνώριζαν τότε τη γραφή. Στα σύγχρονα πολιτεύματα που διεθνώς ονομάζονται ρεπούμπλικες (από τη Ρωμαϊκή Res Publica, που ήταν ολιγαρχία, δηλαδή με εκλεγόμενους αντιπροσώπους) οι χώρες κυβερνιόνται από μια «εκλεκτή» μειοψηφία. Στις ρεπούμπλικες επικρατεί μια μορφή μεσοβέζικη, αλφαβητική μεν, αλλά όχι φωνητική. Στη σύγχρονη γλώσσα μας, είχαμε 7 τρόπους (Η,ῌ,Ι,Υ,ΕΙ,ΟΙ,ΥΙ) για να παραστήσουμε τον ίδιο φθόγγο, αν και ένα (βασικά) τρόπο να προφέρεται κάθε γράμμα (ή σύμπλεγμα γραμμάτων). Οι πολίτες οφείλουν να ξέρουν να διαβάζουν τι λένε οι άρχοντες, δεν χρειάζεται να γράφουν τις σκέψεις τους.

Σε μια έρευνα που έγινε σε 10 άτομα (4 αποφοίτους μέσης και 6 ανώτερης εκπαίδευσης), κανένας δεν μπόρεσε να γράψει χωρίς ορθογραφικό λάθος ένα κείμενο εφημερίδας 236 λέξεων που τους υπαγορεύθηκε. Το ποσοστό 0/10 αντιστοιχεί στατιστικά σε 0%-24% του συνόλου των Ελλήνων αποφοίτων μέσης και ανώτερης εκπαίδευσης. Ι έρεβνα έδικσε ακόμι ότι ι απικόνισι τις σίνχρονις εκδοχίς τις γλόσας μας με φονιτικί γραφί, όπος ίχαν ι πρόγονί μας, καθιστερί τιν ανάγνοσι, προφανός διότι ι μορφί τον λέκσεον δεν ίνε εκίνι που έχομε σινιθίσι να σιμβολίζι ένιες. Ο χρόνος τις ανάγνοσις κιμένου με φονιτικί γραφί επιμικίνθικε σιμαντικά σιγκριτικά με τιν ιστορικί, χορίς να επιρεασθί, οστόσο, ι κατανόισί του.

Οι ορθογράφοι στην έρευνα ήταν περίπου όσοι αποτελούν την ολιγαρχία που άρχει. Πιστεύομε ότι οι εκλεγμένοι βουλευτές έχουν τα εχέγγυα να γνωρίζουν καλύτερα από το πλήθος τι νόμους ψηφίζουν. Όμως ψηφίζουν δεσμευμένοι, αφού αναγκάζονται αφενός να πουλούν εξυπηρετήσεις στους ψηφοφόρους τους και σε παράγοντες που τους ελέγχουν (οικονομικούς, επικοινωνιακούς κλπ) σε βάρος του συνόλου, αλλιώς δεν θα ξαναψηφισθούν, ενώ αφετέρου υποχρεώνονται να στηρίζουν το κόμμα τους, ενδεχομένως παρά τη συνείδησή τους, αλλιώς δεν θα ξαναείναι υποψήφιοι. Αυτοί άρχουν. Οι πολίτες γιατί να γράφουν;

 

6 thoughts on “ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

  1. Ιωάννης Χατζόπουλος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου says:

    Η εξέλιξη της γραφής πρέπει να γίνεται προς το τελειότερο και όχι προς το ευκολότερο. Το τελειότερο έχει να κάνει και με την απόδοση των ήχων ιδιαίτερα στη λογοτεχνία και την έμμετρο ποιητική απόδοση. Η υιοθέτηση, π.χ., ενός “ι” στερεί από τον ποιητή ή τον λογοτέχνη ένα σημαντικό εργαλείο απόδοσης του ποιήματος ή του λογοτεχνήματος και καταδικάζει τον αναγνώστη να μην μπορεί να απολαύσει το ποίημα ή το λογοτέχνημα όσο θα έπρεπε.

    Like

  2. Καλημέρα Γιάννη. Χαίρομαι κάθε φορά που ανταποκρίνεσαι στις απόψεις μου είτε θετικά είτε αρνητικά, διότι έχει πάντοτε σοβαρότητα και καλή προαίρεση η θέση σου. ‘Εχω ζητήσει πολλών ειδικών τη γνώμη και των περισσότερων οι απαντήσεις ήταν ελαφρές, εύκολο να ακυρωθούν. Εξαίρεση είναι δύο. Κάποιος μου είπε ότι το ζήτημα δεν είναι λογικό, αλλά “ψυχοσυναισθηματικό”. Εδώ δεν υπάρχει αντεπιχείρημα. Εσύ μου λές ότι χωρίς ορθογραφία δεν απολαμβάνομε την ποίηση, γενικά τη λογοτεχνία. Βεβαίως την απολαμβάνομε όταν απαγγέλλεται π.χ. στο θέατρο ή στο ραδιόφωνο χωρίς καμιά ορθογραφία. Προφανώς, εννοείς ότι δεν την απολαμβάνομε οπτικά, διαβάζοντάς την. Και το δικό σου επιχείρημα δεν μπορεί να αντικρουσθεί με λογικά επιχειρήματα. Και οι δύο απόψεις είναι σαν την πίστη στο Θεό. Καμιά λογική δεν μπορεί να τη στηρίξει, αλλά και καμιά λογική δεν μπορεί να την απορρίψει. Πολλούς χαιρετισμούς.

    Like

  3. Θα χρησιμοποιήσω ένα δικό σας επιχείρημα. Γράφετε παραπάνω: “Βεβαίως την απολαμβάνομε (τη λογοτεχνία) όταν απαγγέλλεται π.χ. στο θέατρο ή στο ραδιόφωνο χωρίς καμιά ορθογραφία”. Σκεφθείτε όμως να τη διαβάζει ο πρώτος τυχών (και όχι ένας επαγγελματίας της φωνής ηθοποιός ή ρήτορας) χωρίς νόημα, χωρίς χωρισμό των λέξεων ή των προτάσεων, χωρίς χρωματισμό της φωνής, χωρίς να σταματάει στα σημεία της στίξης… Και η λογοτεχνία διαστρεβλώνεται, και νόημα δεν βγάζει. Κάπως έτσι, κατ’ αναλογίαν, πρέπει να δούμε και την ορθογραφία του γραπτού λόγου. Και βέβαια η αγραμματωσύνη των πολλών δεν μπορεί να γίνει κανόνας, να επιβληθεί και να υπαγορεύσει την ισοπέδωση όλων στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή. Άλλωστε, και ο Σωκράτης δεν συντασσόταν με την γνώμη των πολλών, αλλά του “ενός και επαΐοντος”. Αλλιώς με βάση τη “δημοκρατία” μπορούμε να απορρίψουμε π.χ. και τη θεωρία της σχετικότητος (ή όποια άλλη δυσνόητη έννοια) μια και οι πολλοί δεν την καταλαβαίνουμε και δεν θέλουμε να μπούμε στον κόπο να τη γνωρίσουμε.
    Τέλος, μπορώ να υποθέσω ότι μια έρευνα που έχει πληθυσμό μόλις 10 άτομα δεν νομίζω ότι θα σας έπειθε ποτέ να αλλάξετε τη θεραπευτική σας πρακτική σε μια συγκεκριμένη πάθηση. Γιατί να σκεφθούμε να αλλάξουμε τη γλωσσική μας πρακτική από έναν τόσο μικρό αριθμό;
    Δρ Α. Παπαγιάννης, πνευμονολόγος

    Liked by 1 person

    1. Και μια ακόμη παρατήρηση στο σχόλιό σας κ. Παπαγιάννη, που αφορά στη σύγχυση που γίνεται από τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών. Η δημοκρατία δεν αφορά τη γνώση, που έχουν αυστηρά μόνον οι επαΐοντες, αλλά τη βούληση. Το δέχθηκαν και οι αντίπαολοι Πρωταγόρας και Σωκράτης που θεώρησαν πως το απαραίτητο για τους πολίτες δεν είναι να έχουν κάποια τέχνη, που τη γνωρίζουν μερικοί, αλλά αρετή, (αιδώ και δίκη) που οφείλουν να την ασκούν όλοι.

      Like

    2. Το σχόλιό σας είναι σημαντικό για μένα, αφού με κάνει να σκέφτομαι για μέρες. Για το μικρό δείγμα, ξεχάσατε ο αριθμητής είναι 0. Αν κάνοντας μια έρευνα για ένα φάρμακο εύρισκα στους πρώτους 10 αλλεπάλληλους αρρώστους του δείγματος ότι σε κανέναν το φάρμακο δεν ήταν καλύτερο από το placebo, θα θεωρούσα βαρύ δεοντολογικό ατόπημα να μη σταματήσω την έρευνα. το ποσοστό 0/10 της μικρής ομολογουμένης έρευνας σε μορφωμένα άτομα είναι ποιοτικά πια, όχι ποσοτικά, διαφορετικό από 100% ορθή φωνητική γραφή στους αποφοίτους της 1ης δημοτικού.

      Like

  4. Ευχαριστώ για το σχόλιο. Αυτό που εγώ προτείνω δεν είναι να αλλάξουμε τη γλωσσική μας πρακτική, αλλά τη γραπτική μας πρακτική και να την κάνουμε όπως την είχαν οι πρόγονοί μας, όπως ο Πλάτων (από τον οποίον κυρίως γνωρίζομε τι δίδασκε ο Σωκράτης) δηλαδή φωνητική.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s