Τρίτη Άποψη Pareto

Δημ. Α. Σιδερής*, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 19 Μαΐου, 2018

Δεν υπάρχουν στη φύση δύο σώματα ίδια. Ακόμη, κανένα σώμα δεν μένει ίδιο δυο φορές. Οὐκ ἄν δίς τὸν αὐτὸν ποταμὸν ἐμβαίης (Ηράκλειτος). Κι ούτε δυο άνθρωποι υπάρχουν ίδιοι. Κανένας δεν έχει δακτυλικά αποτυπώματα ή DNA σαν τα δικά μου. Κι εγώ αισθάνομαι ίδιος από τη στιγμή που γεννήθηκα ως τώρα. Κι ας έχω τόσο αλλάξει

Τα αισθητά Εγώ, αντιληπτά από τους άλλους με τις αισθήσεις τους, δεν είναι ίδια. Και το νοητό Εγώ, με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις βουλήσεις του, καθώς είναι άμεσα απροσπέλαστο από τους άλλους, δεν προσφέρεται καν για σύγκριση. Οι διαφορές τους δεν σημαίνουν ανισότητα. Μπορούν όμως να ιεραρχηθούν στα πλαίσια του κοινωνικού Εγώ, όπου μπορεί να είναι καλύτερα να είναι κάποιος ψηλότερος ή ισχυρότερος ή ωραιότερος από τους άλλους κλπ, διότι έτσι μπορεί να καταλάβει ρόλο ανώτερο σε ένα ιεραρχημένο σύστημα κοινωνικών ρόλων.

Οι διαφορές είναι σωματικές ή πνευματικές. Μολονότι κάποιος γεννιέται με προδιαγεγραμμένη σωματική ανάπτυξη, οι συνθήκες μέσα στις οποίες θα ανατραφεί παίζουν ισοδύναμο ρόλο με τη γενετική του κατασκευή. Ένας γυμνασμένος, γεννημένος ασθενικός, τύπος μπορεί να συμπεριφέρεται ισχυρότερα από έναν αγύμναστο, γεννημένο μυώδη, τύπο.

Οι πνευματικές ικανότητες μετριόνται και εκτιμώνται πιο δύσκολα. Μια από τις πιο σημαντικές είναι η ικανότητα για μάθηση, δηλαδή η ανάπτυξη εξαρτημένων αντανακλαστικών. Μολονότι δεν έχει αποδειχθεί ποτέ ποιος είναι ο ρόλος της γενετικής και του περιβάλλοντος, δεν αποκλείεται κάποιοι να γεννιόνται πιο έξυπνοι από τους άλλους. Είναι αυτό σαφές σε ακραίες καταστάσεις, όπως σε περιπτώσεις ιδιωτίας (βλακείας).

Το 1897 ο Ιταλός V.Pareto παρατήρησε ότι 80% του πλούτου στην Ιταλία (και σε κάθε χώρα που μελέτησε μετά) κατεχόταν από 20% του πληθυσμού. Το 1930 ο Αμερικανός J.M.Juran επεξέτεινε την Αρχή του Pareto και την αποκάλεσε κανόνα «των σημαντικών ολίγων και των ασήμαντων πολλών». Οι υπεύθυνοι διαχείρισης έργων γνωρίζουν ότι 20% της εργασίας (το πρώτο 10% και το τελευταίο 10%) αναλώνουν 80% του χρόνου και των πόρων. Ο Κανόνας 80-20 μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν παντού. 20% των πελατών αποφέρουν 80% των συνολικών πωλήσεων. 80% των κερδών προέρχονται από 20% των πελατών. 20% της διαφήμισης αποδίδει 80% των αποτελεσμάτων μιας διαφημιστικής εκστρατείας.

Η αναλογία 80-20 ισχύει κατά προσέγγιση. Ωστόσο, πάντα καθιστά εμφανή την εξαιρετικά ανισομερή κατανομή αιτίων και αποτελεσμάτων ή μέσων και παραγώγων. Στο λογισμικό ηλεκτρονικό υπολογιστών, ένα μικρό ποσοστό του κώδικα επαρκεί για τις περισσότερες καταστάσεις. Το μεγαλύτερο μέρος του κώδικα (> 95%) αφορά την αντιμετώπιση εξαιρέσεων που σπάνια εμφανίζονται (σε <5% των περιπτώσεων).

Μπορεί άραγε να εφαρμοσθεί η Αρχή του Pareto και στην πολιτική; Γιατί να μην αναθέσουμε την αρχή μιας πολιτείας στο 20% των σημαντικών ανθρώπων; Όλα θα γίνονταν καλύτερα. Η απάντηση είναι αρνητική. Κανένας δεν εγγυάται ότι αυτοί, οι ικανοί 20%, θα χρησιμοποιήσουν τις ικανότητές τους για το συμφέρον του συνόλου και όχι για το δικό τους συμφέρον σε βάρος του υπόλοιπου 80%. Εξάλλου, η Αρχή Pareto εξακολουθεί να ισχύει. Από αυτούς που θα μείνουν, ένα πέμπτο θα κάνει το πλείστο της δουλειάς. Τέλος, στο μικρό ποσοστό του έργου που γίνεται ανήκει και η λύση προβλημάτων που σπάνια εμφανίζονται και για τα οποία απαιτείται πολύ εξειδικευμένος, σπάνιος, λύτης. Στατιστικά, αυτός είναι πιθανότερο να ανήκει στο πλήθος παρά στη μειονότητα.

Επιτρέπεται όμως να αγνοηθεί η Αρχή του Pareto στην πολιτική. Η απάντηση είναι πάλι αρνητική. Από τη δημοκρατική αρχαιότητα ως τα σύγχρονα καθεστώτα έχει γίνει αντιληπτό ότι η κοινωνία έχει ανάγκη, για να λειτουργεί, από τρεις ανεξάρτητες εξουσίες: την εκτελεστική (κυβέρνηση) που εισηγείται και εφαρμόζει νόμους υλοποιώντας κυρώσεις· τη νομοθετική (βουλή) που εγκρίνει νόμους και κρίνει την κυβέρνηση· και τη δικαστική που διαπιστώνει παραβιάσεις των νόμων και αποφασίζει κυρώσεις. Η εκτελεστική εξουσία χρειάζεται εξαιρετικά ικανά, ειδικευμένα, άτομα που γνωρίζουν πώς να ικανοποιούν τις ανάγκες, τους σκοπούς και τις επιθυμίες του λαού. Προφανώς πρέπει να ανήκουν στο 20% της Αρχής Pareto. Ωστόσο, ανήκοντας σε μια μειοψηφία, δεν μπορούν να έχουν άμεση γνώση ποιες είναι οι ανάγκες, οι σκοποί και οι επιθυμίες του συνόλου. Αυτά μόνον το σύνολο ή μια τυχαία κληρωμένη εκπροσώπησή του μπορεί να τα γνωρίζει: η βουλή σε μια δημοκρατία. Υπενθυμίζεται ότι στη δημοκρατία οι άρχοντες κληρώνονται, ενώ στην ολιγαρχία εκλέγονται (Αριστοτέλης). Οι βουλευτές στη δημοκρατία δεν έχουν τη γνώση, αλλά έχουν τη βούληση και είναι απροκατάληπτοι. Αντίθετα, στην ολιγαρχία, όπως είναι τα περισσότερα σύγχρονα πολιτεύματα, οι βουλευτές είναι αναγκαστικά προκατειλημμένοι, δεσμευμένοι διττά: απέναντι στους ψηφοφόρους τους στους οποίους πουλούν εκδούλευση σε βάρος του συνόλου (αλλιώς δεν θα ξαναψηφισθούν) και απέναντι στο κόμμα τους το οποίο υπακούν ακόμη και ενάντια στη συνείδησή τους (αλλιώς δεν θα ξαναγίνουν υποψήφιοι). Είδαμε πρόσφατα εκπρόσωπο κόμματος να προβάλλει υποστηρίζοντάς τες τις απόψεις του κόμματος, αλλά να ψηφίζει αντίθετα. Οι αποφάσεις της βουλής με κλήρωση δεν είναι αναγκαστικά ορθότερες, είναι όμως απροκατάληπτες.

Τα ίδια ισχύουν για τη δικαστική εξουσία. Οι δικαστές οφείλουν να είναι κληρωμένοι (όπως ισχύει σε πλείστα κράτη σήμερα με τα δικαστήρια ενόρκων) που λαμβάνουν αποφάσεις έχοντας ακούσει και δει τις μαρτυρίες και τα τεκμήρια. Στο «σημαντικό» 20% της Αρχής Pareto ανήκουν οι εισαγγελείς, οι συνήγοροι και οι πρόεδροι των δικαστηρίων που διεξάγουν τη διαδικασία ως επαΐοντες χωρίς να μετέχουν στη λήψη απόφασης για αθώωση ή ενοχή.

Ο Σωκράτης, κατά τον Πλάτωνα, με μια αδιάσειστη λογική και εξαίρετο χιούμορ και ειρωνεία (κάποτε φθάνοντας στην αγένεια) εξευτέλιζε τελικά όσους εξέφραζαν αντίθετες απόψεις. Με μία εξαίρεση. Στον Πρωταγόρα ο διάλογος γίνεται μεταξύ δημοκρατίας (Πρωταγόρας) και ολιγαρχίας (Σωκράτης). Ο Σωκράτης ανάγκασε τον Πρωταγόρα να περιπέσει σε αντιφάσεις. Στη συνέχεια όμως ο σοφός, σαν το σοφιστή, πέφτει κι αυτός σε αντιφάσεις. Ισοπαλία! Κεντρικό θέμα ήταν η πρόταση του Πρωταγόρα: Για όλες τις τέχνες απαιτείται εξειδικευμένη εκπαίδευση, που την έχουν λίγοι, άλλοι άλλην, εκτός από την πολιτική, για την οποίαν αρκεί η αρετή («αιδώς και δίκη») που υπάρχει σε όλους δυνάμει, και για να γίνει έργω πρέπει να διδαχθεί. Μοιράζοντας έργο στους ανθρώπους ρωτά ο Ερμής τον Δία: Με ποιο τρόπο να μοιράσω τη δικαιοσύνη και το σεβασμό στους ανθρώπους: σε λίγους, όπως τις τέχνες, ή να τις διανείμω σε όλους; Σε όλους είπε ο Ζευς. Διότι αν λίγοι μετείχαν, όπως στις άλλες τέχνες, δεν θα υπήρχαν πολιτείες. Η πρόταση ούτε ακυρώθηκε ούτε επιβεβαιώθηκε. Ως σήμερα.

*Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. Καθηγητής καρδιολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s